Mamuli No. 72
Title
Mamuli No. 72
extracted text
1
SemecnebiT-sazogadoebrivi
Jurnali amerikaSi
`4(72)
seqtemberi
oqtomberi,
2013
manuCar kaWaxiZe
EDITOR&PUBLISHER MANUCHAR KATCHAKHIDZE
mTavari redaqtori
Cveni partnioria:
asaval-dasavali
mogvwereT: PO Box 13121, Jersey City, NJ 07303
tel.: 1-347-724-0770; Tbilisidan: 2-420-320
elfosta: mamuliusa@gmail.com; www.mamuli.com
Jurnali akrebilia, dakabadonebulia,
dabeWdilia da akinZulia SeerTebul
StatebSi da am nomris gamocemis dros
warmoadgens erTaderT emigrantul,
qarTul gamocemas a.S.S.-Si.
2
yjvthibf|
5
saredaqtoro
rad gvinda qarTvelebs nobelis premia?
15
`iluzioni~ kabadonebSi
`sadaursa sad waiyvan~ - ruben mamuliani
25
varskvlavi
greta garbo
27
xmadabali fiqrebi
fexSiSvela kacze
34
Tvalis erTi gadavlebiT
`mamulis~ aTi weli fotoebSi
38
Citi mgalobeli
icnobT, zaira Coxels?
44
rCeuli werili arqividan
301-e me viqnebi dRes aragveli
48
`murabebis zeimi~
tkbili baasis TanxlebiT
50
adamianuri istoriebi
nana jejeias `feisbukidan”
55
mark tveni
rogor mirCevdnen gubernatorad
57
mxatvari parizSi
rezo inaniSvilis ucnobi novela
58
marad samaxsovro
biWi da Tojina
60
bebia
erTi bebiis portreti
62
Cveni bavSvobis
wignebis gemo
64
Cveni samedicino klubi
interviu eqim merab boTerTan
3
odiTganve cnobilia, rom presa da mkiTxveli droTa ganmavlobaSi ise axlovdebian erTmaneTTan,
rom erT sulier ojaxad ikvrebian. Cven Tu piruTvnel mosazrebebs
vawvdiT erTgul mkiTxvels, isini
am Cvens garjasa da Sromas siyvaruliT gvibruneben.
me es siyvaruli mTeli aTi
wlis ganmavlobaSi ar momklebia.
meti da meti stimuli meZleoda metad meRvawa Cemi mkiTxvelebisaTvis. maTTan arasodes damirRvevia gulwrfelobis aRTqma, isinic gulwrfelad mexmianebodnen da miziarebdnen TavianT STabeWdilebebsa Tu survilebs.
maT Seafases gazeT @mamulis~ Sroma, isini iTxovdnen
metsa da mets. amitomac, gazeTis formati - saJurnalo
formatma Secvala, Jurnalisti - romanistad maqcia.
Cemma mkiTxvelma CemSi is potenciali amoikiTxa, rac
Tavadac ar mqonda SemCneuli sakuTar TavSi. mxolod
Cemi mkiTxvelis uangaro siyvarulma momakidebina xeli
mwerlobaSi iseTi urTulesi JanrisaTvis, rogoricaa
romani. @medeasa~ da @sataxto qalaqze~ muSaobisas uklebliv viTvaliswinebdi maT piruTvnel SeniSvnebsa da survilebs da arc Sevmcdarvar. Tu es romanebi warmatebuli gamovida, upirveles yovlisa Cemi mkiTxvelebis,
Cemi sulieri ojaxis wevrebis damsaxurebaa.
Cven xom sakuTar ojaxebs, keras mocilebuli xalxi
varT da qarTulad mosaubre da qarTulad mkiTxveli
sazogadoeba Segvkriba Jurnalma @mamulma~ da misi meoxebiT
aq, am ucxoeTSi vpoveT patara imitacia im didi grZnobisa,
im didi sulieri aRmafrenisa, rasac mamuli, mamulis
siyvaruli da mamuliSviloba hqvia. amitom, Tavs uflebas
vaZlev, yvela maTgans, am sulieri ojaxis wevrebs mivuloco Jurnal @mamulis~ aTwlovani iubile da SemogTavazoT saiubileo, mokrZalebuli nomeri.
4
Cven xom isedac didi saxeliT
vsargeblobT Cvens mamulSi?!
ai, magaliTad, akakis... ras Sehmatebda
mas nobelis premia?
princi pulad arafers! praqtikulad ki am premiiT valebs gaistumrebda,
raRac nawils aleqsis gaugzavnida, raRac nawils ki banqos TamaSSi `daamRerebda~ da isev sawyis mdgomareobas
daubrundeboda, e.i. premiamdel mdgomareobas.
redaqtoris
saTqmeli
3hfl eojlt,ty cfmfhsdtkjc vujcfysf v[fhtc0
vbc vst,c lf zfkt,c7 eqhfy n.tt,c7 kfvfp [tj,t,c7
vbc 'dtk yfyuhtdt,c7 wb[t-rjirt,c7 itvjufhtt,c7
vbc ]bhbsj,fc7 ,ehsfj,fc7 [fk[eh lqtj,t,c
e'dtktc [yblfy gjtpbf cltdlf ptgbhb
+flht cfyfvlbc ite.dfhlf [fk[c gthufvtynb`7
v'kfdhb7 dbs mfhb7 yfpb - hjujhw vst,bc ptabhb9
jvbc lhj b.j7 se eqhe,kj b.j fvbylb4
ufkfrnbjy nf,b't +3cfe,fhb kbhbrbc itcf[t,4`
rad gvinda
qarTvelebs
nobelis premia?!
akaki premiiTac da upremiodac akaki
darCeboda - CitiviT Tavisufali kaci,
romelsac samSoblosa da poeziis garda
araferi dedamiwis zurgze ar awuxebda. akakisadmi siyvaruli da Tayvaniscema odnavadac ar moimatebda, arc
moiklebda premias Tu mianiWebdnen, ubralod iqneboda erTi pirvelTagani,
romelsac daajildovebdnen da erTi
mravalTagani, romelsac odesme vinmesgan
raime jildo miuRia.
akaki swored is kacia, romelmac
uari Tqva nobelis premiaze, da saerTod, is saTayvanebeli mgosania akaki,
romelsac Tavisi misiisa da daniSnulebis pirnaTlad Sesrulebis sanacvlod aranairi jildo da premia ar
miuRia, garda xalxis usazRvro siyvarulisa. akaki premiiTac da upremiodac is akaki darCeboda, romelmac mTels Tavis epoqaze da momdevno Taobebzec waruSleli kvali datova, - kvali
sasikeTo, kvali saamayo. akaki ar iqneboda mediduri, premia rom mieRo, piriqiT TviT nobelis premias daamSvenebda misi saxeli, da ara piriqiT. swored
amisTvis sTavazobdnen premias akakisac
da lev tolstoisac. erTmac uari
Tqva da meoremac, Tumc erTmaneTisgan
damoukideblad. akaki premiiTac da
upremiodac dawerda Tavis Sedevrebs,
Semdeg rom xalxi Tavisdauneburad
daiRiRinebda da mere gitaraze daamRerebda, dabolos, saqarTvelos simbolod gadaiqceoda yvelaferTan erTad `ca-firuz, xmeleT-zurmuxto,
Cemo samSoblo mxareo,
sneuli davbrunebulvar,
mkurnalad Semeyareo,
ver avitane obloba,
sisxlis cremlebi vRvareo,
wamZlia sulma da gulma,
Sens naxvas daveCqareo.~
ukeTesad vin imRerebda `isev Sen da isev Sen,
Cemo cicinaTela,
sxvebs bnelSiac unaTeb,
me ki dRec ar margixar...~
TiTqos enaze gadgas saTqmelad, wvalob, wvalob da ver ambob, aq ki yvelaferi erTi sruli amosunTqvaa. ver
ityvi, Tu akakis Sedevrebi RamisTevaTa da tvinis WyletaTa Sedegia. gadafurclav, waikiTxav, guls esiameba, CagrCeba gonebaSi, mere nabaxusevze gagaxsendeba is haerovneba da daamRereb hangebad. ifiqreb, aseve haerovnad daibadao
es poezia. kargia, Tu ase ifiqreb, da am
fiqrs Tu im fiqrsac daayoleb, rom
ra mogebas naxavda an akaki, an saqarTvelo nobelis premiiT, pasuxs aseve
haerovani siswrafiT i povi - erTi saTqmeliT meti gveqneboda ura-patriotebs, arc meti da arc naklebi.
an galaktions risTvis dasWirdeboda nobelis premia?
mis saxels arafers Sematebda da
arc moaklebda! rogori Seucnobelic
iyo, iseTive darCeboda. galaktionisTvis nobelis premia iqneboda erTi
gadabmuli Tavdaviwyeba, ucnaurobamde
mitanili poeturi aRmafrena, Torem
galaktions leninis ordenic ki mianiWes, magram erT-erT martosulobis dRe-
saswaulze miakarga da mere isev gamougzavnes axali.
aseT kacs raSi dasWirdeboda nobelis premia?! imasac iseve dakargavda,
rogorc leninis ordens. erTs Tu gaukeTebda es jildo poets, imas, rom
evropaSi ukeTesad gadaTargmnidnen da
ufro metad miaqcevdnen yuradRebas
mas Tu ara, mis Semoqmedebas mainc. saxel-didebiT ki galaktioni mainc galaktionad darCeboda. mainc galaktionurad Seqmnida Sedevrebs `SeSlili saxeebis
ConCxiani tyeebiT,
usuldgmulo dReebi
rbian, miiCqarian!
sizmarian CvenebiT,
Cemi lurja cxenebiT
CemTan moesvenebiT,
yvelani aq arian!~
ufro saucxood premia ver aTqmevinebda galaktions `da roca bediT dawyevlil gzaze,
sikvdilis landi momeCveneba,
gansasvenebel ziarebaze
CemTan ar mova Seni xseneba!
davikref xelebs da grigaliviT
gamaqaneben swrafi cxenebi!
RamenaTevi da namTvralevi
Cems samareSi Cavesvenebi.~
romeli premia da jildo Secvlida
galaktions, ras Sematebda mis azrovnebas, an ra zizil-pi piloebi gadaubrunebda tvins, rom ar eTqva, amoeTqva, aRmoxdenoda locva nugeSsacemad marad
sayvarelTa mimarT, is maradsayvarelni,
- mis cnobierebaSi rom darCa samuda-
5
mod da amouTqmelad `xanma undobarma, gza rom SeeReba
uxvad moitana sisxli da cxedrebi,
mZafri qartexili mas nu Seexeba,
mzeo TibaTvisa, amas gevedrebi.~
ra jildo unda misce amis damwers,
Tu ara usazRvro siyvaruli?!
aRarafers vambob vaJa-fSavelaze!
sad unda daekidebina nobelis premiis medalioni?!
an visTan unda moewonebina Tavi?!
an raSi sWirdeboda vaJas vinmesTan
Tavis mowoneba?!
ai, nobelis premias namdvilad daSvendeboda akakis, vaJas, galaktionis saxelebi!
udidesi pativi iqneboda nobelis
komitetisTvis ilias saxelis dakavSireba alfred nobelis anderZis aRsrulebasTan. rac avtoriteti mas amJamad aqvs, erTi asad meti eqneboda imitom,
rom am avtoritets qarTvel mamuliSvilTa sakmaod sapativcemulo saxelebi
Sematebdnen.
CvenTvis bevri arafris mTqmelia
pirvel nobelianTa saxelebi, Tu specialurad ar gaecnobi maT nawarmoebebs
ise, rogorc nobeliantebis Semoqmedebas. Tu ara literaturaTmcodneTa
specifikuri daintereseba, masiuri mkiTxvelisTvis ucnobi saxelebia rene siulli-priudomis, Teodor momzenis, biornsterne biornsonis, frederik mistralis, xose-maria valdo eCegarai-ieisagiresis. samagierod dedamiwis nebismierma didma da pataram icis jozef-rediard kiplingis, moris meterlinkis, rabindranaT Tagoris, romen
rolanis, anatol fransis, jorj bernard Sous, Tomas mannis, jon golzuorTis da sxvaTa saxelebi.
romel ganStoebaSi Cajdeboda Cveni
didi kacebis saxelebi? pirvel CamonaTvalSi, romelic iwyeba, rom nobelis
premia miekuTvna ama da am xalxso, Tu
im CamonaTvals, sadac nobelis premia
zednadebia da mkiTxveli Cveulebriv
movlenad miiCnevs, rom maT mianiWes es
jildoc (am SemTxvevaSi aucilebelia
gansakuTrebiT gamovyoT `c~ nawilaki).
Zneli saTqmelia, radgan qarTvelebs
nobeliantobis gemo ar gvisinjia. ise
ki, nobelianad Tu unobelodac didad
saficari poetebi gvyavs.
Tav-TavianT samSobloebSi SeiZleba
naklebad icnobdnen mama-Svil mistralebis, iujin o’nilis, erik karlfeldtis
Semoqmedebas da moRvaweobas, saqarTveloSi ki saxeze cnobdnen gogla leoniZes, ticiansa da paolos, lado asaTians, eamayebodaT maTTan gatarebuli dro,
6
zepirad icodnen maTi yvelaze uxeiro leqsic ki, aRarafers vambob Sedevrebze. saxelebiT moixseniebdnen maT,
radgan gvari mxolod cnobismoyvareobis dakmayofileba iyo, Torem akakic,
iliac, vaJac, galaktionic, ticianic,
paoloc erTni iyvnen da am saxelebze
gvaris damateba zedmetia.
Tu ara cnobismoyvareoba, sxva raa
vaJa-fSavelasa da luka razikaSvilis
identifikacia, is vaJaa, da metis codna
ar aris aucilebeli, mTavaria icode
vaJas gulis xvaSiadi. reliqviad inaxaven qarTvel mamuliSvilebTan Tu odesme foto gadauRiaT mama-papebs, didi
poetebis mier naCuqar wignebs sakuTarive avtografiT, an sulac patara
naglej furclebs leqsdanawers, an
werilebs. es sxva qveynebSi Seufasebeli saCuqrebia, CvenSi ki gansakuTrebiT.
ase magaliTad, romeli nobelis premia Seedreba frangisTvis balzakis, germanelisTvis Sileris, ingliselisTvis
Seqspiris, rusisTvis puSkinis, espanelisTvis unamunos, italielisaTvis
karduCis, amerikelisTvis mark tvenis
mier sasaCuqro warweriT miZRvnil
wigns, romelic saojaxo siwminded
iTvleba yvela momdevno TaobisTvis.
CvenSic xeluxlebel ganZad iTvleba
ojaxur biblioTekebSi Semonaxuli
iliaseuli, akakiseuli, vaJaseuli sasaCuqro warwerebiani wignebi. es bunebrivia, magram qarTuli buneba qarTvel
poets mainc gansakuTrebul pativs miagebda, vidre danarCen msoflioSi sxvadasxva erebi Tav-TavianT Tanamemamule
poetebs.
CvenSi `suliko~ qarTulad imRereba da ise imRereba, rom mTel msoflioSi `sulikos~ `gatexili~ qarTuliT,
magram mainc qarTuli sityvebiT mRerian,
mRerian imitom, rom ician, rasac mRerian,
da mitom. sxva SemTxvevaSi mxolod
Targmanebi iqneboda saWiro. da isea
morgebuli qarTuli poetika musikas,
rom im pirvelqmnilis sispetake da
silamaze ikargeba TargmanSi. amitom
Targmnian naklebad qarTvelebs.
rusi, magaliTisTvis, imRerebda `Z
ndj. vjubke bcrfk~. amiT savsebiT
gaauferulebda leqsis qarTul idumalebas. aq sasaflaoze, akldamaze, nekropolisze araa saubari. swored rom
sityva ` vjubkf~ amZimebs poezias imdenad, rom prozaul TqmaSi gadadis poeturi aRmafrena `me Sens saflavs veZebdio~, - asea gadarusulebuli gadmoqarTulebulad, - da ase ggonia leqsi:
xar sasaflaoze da ver naxulob viRacis saflavs. arada, swored es araa am
leqsSi naTqvami. sasaflao da saflavi raRac aspeqtSi erTi da igive cnebebia (erTi krebiTia, meore konkretuli),
magram poezia risi poeziaa da miT
umetes qarTuli: ai, rogor ucvala
feri, niri da zne, mkacr sityvas sxva,
metma Tbilma da aranakleb idumalma
sityvam - `sayvarlis saflavs veZebdio~
- Tu ara, `Sens saflavs veZebdio~ - ki
ara... am sityvaSi (`sayvarlis~) avantiuraa Jinis momcemi. aba scade da meti
ukeTesad Tqvi mTeli siRrme idumalebis, da ufro metad, imRere, da Tanac
ise imRere, rom sxvac miaxvedro ras
mReri da is sxvac aamRero ise, rom
babilonuri codva waSalo enaTa aRrevis da im sawyisSi mixvide, Sen da is
ucxoelic, babilonis godolamde rom
iyaviT aRurevelni.
rad unda amas nobelis premia, es
xom damcireba iqneboda qarTveli eris?!
`is ar moemwyvda
pirovnul da intimur sferos,
is asaxavda uurTuless,
uRrmess saeros
. . . .
ai, rad uyvarT saqarTvelo
msoflio qnarebs,
rad uwodeben saqarTvelos
mgosanTa mxares!~
magaliTebi?! uamravia!!!
legendebi?!
kidev ufro meti!.. da ai, alfred nobels qali hyvarebia (...)
nametnavad. mimoiara baqo, baTomi... Tavisi
qarxnebi hqonda amierkavkasiaSi. cdebs
atarebda, igonebda, Tu gamoigonebda, es
sxva sakiTxia. erTis sityviT, man didZali kapitali daagrova ruseTis imperiaSi. daabanda evropis bankebSi Tavisi da mamamisis monapovari. qali ki
Turme sxvas yvarobda. ver moixibla
nobelis fulebiT. Turme viRac saSualo donis maTematikosi anacvala msoflio mniSvnelobis fizikossa da qimikoss.
gabrazebula nobeli, marTalia, yumbarebiT ar Sevardnia saxlSi gulis
murazs. erTi ucnauri ram SurisZieba
gamoigona (gamogonebaSi nobels badali
ar hyavda): mTeli sicocxle yoveli
mxridan moedineboda dabandebuli kapitali da honoraris saucxood astronomiuli cifrebi da yvela erTad iyrida Tavs nobelis finansur imperiaSi. hoda, sicocxlis bolos, rogorc
yvela mokvdavi, ise manac dawera anderZi.
da swored am anderZiT man mTeli Tavisi avla-dideba aseve masaviT did
adamianebs uanderZa premiis saxiT, romelic maSindel droSic da miTumetes
axlac did Tanxas warmoadgens. premias
nobelis anderZiT aZlevdnen qimiis, fizikisa da fiziologiis (medicinis)
dargebSi, aseve literaturasa da zogadad mSvidobisaTvis (premia eZlevaT
mxolod sicocxleSi).
ase miiRes nobelis premia vilhelm
rentgenma, pier da maria kiurim, albert
ainStainma, nils borma, gustav hercma,
enriko fermma, lev landaum, petre kapicam, ernest rezerfordma, rihar kunma,
ivane pavlovma, robert koxma, ilia
meCnikovma, Tomas morganma, aleqsandr
flemingma, hans krebsma, milton fridmenma, artur luisma, jorj stiglerma,
jon neSma, gentis saerTaSoriso samarTlis institutma, Teodor ruzveltma,
mSvidobis dacvis saerTaSoriso komitetma, wiTeli jvris saerTaSoriso
komitetma, Tomas-vudro vilsonma, nansenis ltolvilTa fondma, andria saxarovma, saerTasoriso amnistiam, henri
kisinjerma, deda terezam, me-14 dalailamam, mixeil gorbaCovma da sxvebma, da
sxvebma, da sxvebma.
anderZSi kategoriuli moTxovna
iyo, rom araviTar SemTxvevaSi nobelis
premia ar miniWeboda maTematikosebs.
1969 wlidan nobelis komitetma dauSva premiis gacema ekonomikis dargSi
gansakuTrebuli RvawlisTvis, TiTqos
miaxlovebuli maTematikasTan, magram
ara-maTematikosebs.
unikaluri gaTvla gaakeTa nobelmac,
misma gulis murazmac da im maTematikosmac. es aris is SemTxveva - `moiisfrosi~, `gavZexisi~ da `maSasadamesi~.
cxovreba iseTi ramaa, rom unda gaimarjvo cxovrebaze ki ara, cxovrebaSi. swored cxovrebaSi gaimarjva im
maTematikosmac da gulis murazmac
misma. cxovrebaze ki nobelma gaimarjva.
raRac mimzidveli da poeturi romantikaa im gulismurazis arCevanSi, araTu
maTematikuri gaTvlebiT, aramed grZnobebiT naxelmZRvanelebi. grZnoba poezias warmoSobs da poezia saswaulebs.
nobelma pragmatuli TvaliT Sexeda
am sakiTxs, Torem...
maS, gaumarjos yvela drois maTematikoss, romlebic ar elodebian nobelis premias da mainc TavianT angariSebSi arian gadavardnilni da axalaxal formulebs iyvanen, amave dros
Txouloben da uyvarT colebi, ar arian
nobelis imedad, arCenen ojaxs da cxovrebac ase Tu ise siamtkbilobiT midis.
imasac amboben, rom es maTematikosi
qarTveli iyoo. gamarTleba amiT upoves,
nobelis komiteti rom ar wyalobs
qarTvelebs. qarTvelebs ki, Tu is JiniT,
grZnobiT, gonebiT, upirvelesad sisxliT qarTvelia, ar sWirdeba nobelis
premia. visTvisac nobeliantoba udidesi avtoritetia da av-kargianobis saswori, imaTma elodon amad gardasaxvas,
erTxel ki ara, aTasjer waradginon
TavianTi kandidaturebi premiis mosapoveblad.
me ki darwmunebuli var, rom is maTematikosi marTlac qarTveli iqneboda,
radgan ise moinadira man im qalis
guli, rom im gulis murazma arafrad
Caagdo nobelis fulebi. TviTon im
maTematikosma ajoba cxovrebaSic da
cxovrebis merec nobelsac, mis premiasac da misi premiis yvela mflobels
dResamomdec da dReis merec.
gaumarjos im maTematikoss, saSualo donis maTematikoss, romelmac yvelaze didi formula aRmoaCina sakacobrio moZraobaSi - grZnobis formula,
siyvaruli rom hqvia saxelad.
gaumarjos kacs, did kacs, romelmac
uari Tqva nobelis premiaze da Tavi
ar daivaldebula didi mecnieris sulis winaSe.
gaumarjos akakis, aramarto Tavis
leqsebiT, aramarto Tavisi msofmxedvelobiT, aramed Tavisi kacobiT, Tavisi valebiT, Tavisi miusafrobiT, Tavisi martosulobiT; kacs, romelsac SeeZlo darCenili cxovreba tkbilad ecxovra da man mainc Tavisi Tavisufleba
arCia yvela drois udides da saxelganTqmul nobelis premias.
ilia
akaki
vaJa
vaJa
poeziisadmi midgoma
unda iTqvas, rom nobelis premia
ver iqneba poeziis msajuli da igi
ver gamodgeba poetTa gadaxarisxebis
sasworad. ra Tqma unda, nobelis premia bevrma didma poetma miiRo da
sruliad damsaxurebulad, magram es
ar niSnavs, rom yvelaferi amiT iwyeba
da amiTve Tavdeba.
diax, es premia miiRes frederik da
gabriela mistralebma, andre Jidma, Tomas sternz eliotma, boris pasternakma, xuan xomenesma, salvatore kvazimidom, iosif brodskim da sxvebma. yvelaferi es kargi, magram namdvili poezia
mainc yvelafer amis miRmaa. ai, davugdoT yuri galaktions, mivadevnoT azri
azrs misi mosazrebis Sesabamisad, CamovxsnaT soc. ideologiuri niRabi da
realurad davinaxavT araTu warsuls,
aramed awmyosac da momavalsac. citatad ar movitan wina taeps, sadac saubaria galaktionis parizSi mweralTa
msoflio kongresze (1935w.) vizitze,
im periodSio, - ambobs poeti, - safran-
galaktioni
grigol robaqiZe
7
geTis akademias samasi weli Seusruldao. Semdeg ki citata `magram me frangi poetebi
ar mecodeba,
wmida franguli mowiwebiT
eZleva odes,
akademiis wevrs ukvdavis
saxelwodeba
da momakvdavis ubralosi balzaks da dodes.
arc mopasani, arc floberi,
arc molieri,
ukvdavTa Soris ar iqneba
dafniT mavali
samagierod iq hercogi
Sedis Zlieri,
de-riSelie,
kardinalTa STamomavali.~
mere mosazrebaa Camoyalibebuli
araTu ideologiuri, aramed cxovrebiseuli dramatizmiT savse `is rigianad Tu ver dawers
ubralo werils,
aris simbolo safrangeTis
Zveli didebis,
aq xmis mqone dums gaocebiT,
uxmo ki mReris
TavdaviwyebiT, xrinwianad,
gabediTebiT.
kaTolikeebs, feodalebs,
sardlebs, prelatebs
im darbazebSi vervin etyvis
`dafna Cemia~,
Zalmomreobis da dacinvis
feradebs matebs
exlac, winaTac amnairi akademia.~
viRac ityvis - `sabWoeTSi ukeTesi
akademia iyoo?!~.
magram poezia isaa, rac sabWoeTiT
araa Semofargluli da igi, sadReisodac dasaxuravi wigni araa. galaktionma safrangeTze Tqva, me sabWoeTiT
Sevcvale safrangeTi, Sen saqarTveloTi
Secvale safrangeTi, man amerikiT Secvalos saqarTvelo. aq mTavari geografiuli ki ara, struqturuli da administraciuli midgomaa sakiTx-problemisadmi. soc. ideologia masSi isaa
mxolod, rom safrangeTi sabWoeTisTvis
am striqonebis daweris dros kapitalistur samyarod iTvleboda da qveteqsti misi iyo is, rom ai, rogor ar
afaseben did kacebs kapitalistur samyaroSi.
viTom ukeTesi iyo sabWoeTSi?
an sadReiod Seicvala rame?
ufro piriqiT, gauaresda da meti
simZafre da aqtualoba miiRo am striqonebma CvenTvis, vidre frangebisTvis.
igav-araki aba sxva araferi, Tu ara
`vwer erTze, vgulisxmob meoreze~. am
8
princi piT unda mivudgeT sakiTxs.
poezia ki akademiebiT da premiebiT
rom ar ganisazRvreba, amaze erTxel
da samudamod unda SevTanxmdeT. Sefaseba da midgoma poetis sruli Semoqmedebisa yofila da aris mkiTxveli,
novatoruli iqneba poezia, Tu tradiciuli, amas ara aqvs gadamwyveti mniSvneloba. poeziisadmi midgoma mainc
da umTavresad xalxuri midgomaa da
saxalxo gemovneba-ganwyobilebis amsaxvelia. tradicia am SemTxvevaSi gemovnebis katalizatoria, sxva sakiTxia
epoqis moTxovnebi, misi majiscema da
esTetikuri arsi, romelsac poezia Tavis
saxads uxdis, radgan am saxadis xarjze
sxva ufro mniSvnelovani maradiuli
Rirebuleba eZios da hpovos - maradisobis sakurTxevelze epoqis majiscema daafiqsiros. da isev konkretdeba maradiulobis ganfenilobaze konkretuli saxelebi. SesaZloa drom Caylapos poetis mniSvneloba, maradisoba
srulad aRadgens mas sawyisSi da sul
sxva kriteriumebiT Seafasebs, gadaafasebs da daafasebs yvelas. is kriteriumi araTu zoma, an riTma, an Tu
idea da azria poetis, iq raRac sxvaa
ufro Rrma da Zlieri, vidre Tundac
leqswyobis saucxoo melodikiT Seqmnili poeturi qmnileba, an leqswyobis
kanonebis ugulebelyofiT axali poetikis Seqmna. mTavari iqneba is, rac
arasdros ar icvleba, is rac yovelTvis
Rirebuli da faseulia yvela droSi.
zomac da uzomobac, riTmac da uriTmobac, ideac da uideobac, magram yvela
drois sanukvari Rirebuleba xalasi
poeturi STagonebaa, xolo ra meTodebiT Seasxams frTebs esa Tu is poeti
Tavis muzas, es mis esTetikur gemovnebasa da epoqis moTxovnilebazea damokidebuli.
ase magaliTad, qarTul azrovnebasa
da metyvelebaSi ilia da akaki gaigivebulni arian rogorc Tanamoazreebad da erT mTlian Zalad. sinamdvileSi
ki, orTave erTmaneTisgan diametralurad gansxvavebul polusebze idgnen,
magram erTi iyo maTi sazrunavi - saqarTvelo. ilia publicisti iyo, bankiri, ekonomisti da a.S., akaki - poeti.
maTi msofmxedvelobac ase Tu ise gansxvavdeboda, magram saqarTvelosTan mimarTebaSi, rodesac principulad idga
sakiTxi, araTu ilia da akaki, mTeli
Tergdaleuloba erT muStad iyo Sekruli. Tundac poeziis daniSnulebaSi gansxvavdeboda iliasa da akakis
mosazrebebi, magram xalxma isini pirvelkacebad gamoarCia swored rom or-
Tave erTmaneTisgan radikalurad gansxvavebuli interesis mamuliSvilebi.
ilias poetad moixsenieben, TumcaRa
Tavis SemoqmedebaSi raodenobrivad yvelaze naklebad poeziaSi muSaobda igi.
magram ricxovnoba xom araa STabeWdilebis Seqmnis ganmsazRvreli. ilias
poezia Tavisi struqturiT, sityvieri masaliT, SinaarsiT, ideiT filosofiuri aspeqtiTaa gadawyvetili da
mas rogorc haerovan poezias ver Sexedav, aqac sruli antipodia akaki iliasi. ilia Tu ambobs:
`misTvis ar vmRer, rom vimRero,
viT frinvelma gareganma,
aramarto tkbil xmebisTvis
gamomgzavna qveynad cama.
me ca mniSnavs da eri mzrdismiwieri zeciersa,
RmerTTan misTvis vlaparakob,
rom warvuZRve wina ersa~.
akaki pasuxobs da esityveba `xan ugnuri var, xan brZeni,
xan arc esa var, arc isa,
garemoebis sayviri,
arc miwisa var, arc cisa,
nu mkiTxav, mnaxo ugnurad,
nurc gaikvirveb brZnobasa:
sul sxva hyavs xelisufali
am Cems goneba-grZnobasa~.
ilias Tu pirdapir aqvs dayenebuli - `me ca mniSnavs da eri mzrdiso~,
akaki Tavis Tavs Suakacad miiCnevs miwierobasa da zeciurs Soris.
iliasTan eris xelmwifebis kurTxevaa, akakisTan araa xelmwifebis niSanwyali, piriqiT, igi ambobs, rom `sul
sxva hyavs xelisufalio~. aq iliasTvisac da akakisTvisac ufro metia
poeti, vidre leqsebis damweri, vidre
maTematikuri gaangariSebiT zomebSi
Camjdari tkbilxmovanebis Semqmneli.
CvenSi poeti eris sulieri winamZRoli iyo. amitom klavdnen ilias, apatimrebdnen akakis, sigiJemde mihyavdaT galaktioni, gauTvicnobiereblobaSi gadaanacvles ticiani da paolo, vaJas sunTqva Seekra...
da mainc, CvenSi poezia ar aris
lamazad warmoTqmuli taepebi da siyvebi. da marTebuladac SeniSnavs galaktioni:
`exla ki CemTvis naTelia,
Tu iveriis
mcireze mcire, ricxobrivad
patara eri
marad yovelmxriv Semortymuli
uamrav mteriT,
mainc gadarCa,
da gadarCa is, rogorc eri, aq poezia iyo misi SemWidroveba,
ankara wyaro, momCqefare
im xalxis guliT,
mis sasicocxlo ZalTa-Zalaa
da sazrdoeba,
ai, lirika, mTeli misi
didi warsuliT~.
Tundac, magaliTisTvis aviRoT xalxuri eposis erTi umniSvnelovanesi
da saucxoo nimuSi `vefxisa da moymis
balada~. upirveles yovlisa unda daisvas kiTxva sad vlindeba eris saxe da morali?
da sadaa poezia, martoden TxrobaSi, Tu Txrobis miRma?
vefxisa da moymis sabediswero Sebma
am nawarmoebSi aris winareistoria
adamianis sulierebis siZlierebis warmosaCenad, igi fonia, raTa qarTveli
dedis saxismetyveleba warmoaCinos.
glovac glovaa, magram poeziam zneoba
warmoaCina, eris saxed rom iqca. poezia aq iseT sulier simaRleze adis,
rom Znelia pirvelyovlisa srulad
gaisigrZegano, SeiTviso da es saxe maradi-saxed aqcio. deda ambobs Tavis
glovaSi `iqneba vefxis dedai,
Cemze mwareda stirisa~.
aq ukve unda gaCumde da poezia Tavad mova SenTan, radgan poezia zneobrivia, magram marTali poezia znemrTelia da iqve ambobs deda `wavide, mec iq mivide,
samZimar vuTxra Wirisao~.
mTeli balada amisTvis iwereboda,
poeziac, moralic da eris saxec am
dedaSi ganisvenebs. swored rom poeziaa is Zala, erovnuli Zala, romelic
ers akeTilSobilebs da igi araa martoden riTmaSi moyvanili taepebis wyeba.
poezia upirveles yovlisa TviT poetia, poeti, romelic Tavisi dawerilis
Sesabamisad cxovrobs da magaliTs uCvenebs mkiTxvels. mkiTxveli poetis
da poeziis barometria. vin, Tu ara
mkiTxvelma icis saukeTesod poetis
esa Tu is nawarmoebi gulis karnaxiTaa dawerili, Tu zedapiruli sityvieri masalaa, ase vTqvaT, specefeqtebis
mosaxdenad. amasve mouwodebs galaktioni yvela poets, rom `unda SeeZloso
sityvas misces grZnobis maxvilio~,
Semdeg ki dasZens:
`leqsebSi xSirad yvelaferi
Tavis rigzea,
saxe da forma, riTmac
TiTqos sakmarisia,
mxolod erTi ram aris cudi:
yoveli wesiT
TiTqos leqsia, magram mainc
ar aris leqsi~.
da es imitom, rom poeti zog, an Tu
xSir SemTxvevebSi gulwrfeli araa
imitom, rom misi cxovreba gansxvavdeba misi leqsebisgan. amis Sesaxeb ambobs
ieso qriste:
`xolo Tquen nu iwodebiT rabbi,
rameTu erTi ars moZRuari Tqveni qriste, xolo Tquen yovelni Zmani
xarT. da mamiT nuvis xadiT queyanasa
zeda, rameTu erTi ars mamai Tqueni,
romel ars caTa Sina. nuca gerqumin
Tqven winamZRuar, rameTu erT ars winamZRuari Tqueni - qriste. xolo udidesi
Tqueni iyavn Tquenda msaxuri. xolo
romelman aRimaRlos Tavi Tvisi, damdabldes; da romelman daimdablos Tavi
Tvisi, amaRldes. vai Tquenda, mwignobarno da farisevelno orgulno, rameTu SesWamT saxlebsa qurivTasa da
mizeziT gangrZobilad ilocvidiT. amisTvis miiRoT umetesi sasjeli~.
swored qristes sityvebis niSansvetia niko samadaSvilis erTi patara
poeturi qmnileba, romliTac poetis
sakralobaa warmoCenili, raTa leqsi
da poeti erTni iyvnen, poetma Tqvas
leqsi da leqsma poeti (ticianiseulad: `me ar vwer leqsebs, leqsi TviTon
mwerso~, - ai, ase). poeziaSi saukeTesod irwymeba adamianuri yofis yoveli elementi dawyebuli politikidan
damTavrebuli sayofacxovrebo ekonomikiT. kacobriul gamogonebaTa arc erT
sferos ar SeuZlia srulad warmoaCinos adamianTa interesis yoveli
wvrilmani detali, garda poeziisa, da
poeziam, Tu is znemrTeli poeziaa, saukeTesod icis, ra formiT warmoaCinos
igi. poezia erTgvari reklamaa da antireklama. Tu swori mizniT miudgebi
qristes winamdebare sityvas, poezias
meSveobiT sauflo sityvis marTali
aRmsrulebeli iqnebi.
da ai, niko samadaSvilis sityvieri madli, sibrZne da tragizmi, kontrasti da cxovrebiseulobaTa Tanxvedra
rogor warimarTa `Tvalebs tirilic ar gaumxila,
guls uRonebda dardebis laqa,
is dadioda quCebSi frTxilad,
foTlebTan didxans ilaparaka.
mas ar eqvava Raribi erdoc,
an ra jandabad undoda netav,
kidev kargi, rom bina ar hqonda
da mkvdari SigniT ver Caiketa.
Torem ra eqnaT mis erTgul naZvebs,
vin gauRebda kars erTi wamiT?
exla, Sors, qarSi kidev ZagZagebs
daumarxavi poetis gvami~.
simZafre da tkivili - aranakleb
moymis dedisa. aq farisevluri mwignob-
paolo iaSvili
tician tabiZe
lado asaTiani
konstantine
gamsaxurdia
giorgi leoniZe
9
roba ar ikiTxeba. esaa gulwrfelobis
nimuSi, poetur qmnilebasac rom namdvilad aqcevs. poeti ar unda cxovrobdes gancxromaSi, misi cxovreba mistiuri saburveliT unda iyos mosili,
idumaleba ki misi movlinebis arss
warmoadgendes. bohema - ai, ra aris
poetis cxovrebis mimzidveloba, Tavisi poeturi Semoqmedebis paralelurad,
Tundac perpendikularulad. mTavaria
cxovrebis arsi da poeziis arsi Tanxvedrili iyos.
da kidev, cxovrebam rogoradac ar
unda migajaWvos saxelmwifosTan (da
ara samSoblosTan), mogiwamlos goneba aTasnairi politikuri ideologiiT, im daumorCileblobisa da protestis, ukmarisobisa da buntis (am sityvis
keTilSobiluri gagebiT) maRvalaki
ar unda gasvenebdes poets da im ideologiur CarCoebSic realobis asaxvis
miRma `saRmrTo, saRmrTod gasagoni~
unda iTqvas mainc, da ise unda iTqvas,
rom yvelasaTvis zedmiwevniT gasagebi
gaxdes yvela droSi.
swored aseT SemTxvevaSi ar kvdeba
nawarmoebi, igi mudam kiTxvadi iqneba
- mefes umRereb, napoleons, faSizms
Tu `ayvavebul~ demokratias. udroobaSi poeziac ganwirulia da poetic.
msajuli drois Sesabamisad sjis gansasjels, radgan droeba erTaderTia,
romelic maradmoqmedia da droSi gamomwyvdeuli poeti garemoebis msxverplia da sxva droSi, an imave droSi, magram sxva sivrceSi da sabolood sxva
epoqaSi sxvadasxva ganfenil sivrceebSi
aucileblad drois Sesabamisad gansjian maradi-drois (maradisobis) RirebulebiT, radgan Rirebulebani Sefasebul-gadafasebuli iqneba. amitom revoluciuri paTosiT da poeturi SemarTebiT ambobs galaktioni, ambobs da
gadaZaxilia igi momdevno Taobebze, epoqebze da eraze `araTu wlebi gadaeSva tydomad wamic ki gatyda da rekavs cxared;
nu miatoveb leqss uTvistomod,
drois, epoqis da sivrcis gareT.
bevri mieca talaxsa da leqs,
bevris nabiji aris taati,
dro, dro aRniSne, moawere leqss
es weliwadi, dro da saaTi!~
aseTive sazomiT unda ganisajos
grigol robaqiZec, germanul periodSi
misi moRvaweobac. principSi da praqtikulad gansasjeli ganisaja ukve. yvelaze ukeT da tragikulad TviTonve paolo iaSvilis dogis datirebaSi gamoTqva, TviTon paolos bedic da bediswerac iwinaswarmetyvela. ai, esaa poezia
10
da aramarto lamazi leqsebis wera `lamazo gera! vici ZaRlis waiRe wyena,
cremls nu maCveneb, Tu giyvarde, amasa gvedri,
vin icis egeb Seni Treva miyivlos enam,
iyos agreTve moSxamuli Cemi Zmis xvedri,
mitovebuli, davardnili, RvTis anabarad,
egeb SensaviT igi erTxel Caiqces RreSi,
daitireben Sens paolos kolxeTis barad
JuJuna wvima Cveni yanis da rbili xreSi~.
da es leqsi daiwera 1926 wels.
amisaTvisaa saWiro xelmoweris gverdiT TariRis dasma, ufro faseuls da
Rirebuls xdis nawarmoebs.
mkiTxvelis raoba
yvela epoqas Sesaferisi mkiTxveli
hyavs drois moTxovnisamebr. epoqa yovelTvis ayenebs Sesaferis moTxovnebs.
am moTxovnebSi aucileblad gaTvaliswinebulia yvela is kriteriumi, riTac
sazogadoeba viTardeba da yalibdeba
misi saTanado epoqaluri esTetikuri
gemovneba, amavdroulad mkiTxvelis (konkretulad vinmesi da sazogadod yvelasi) siaxlisadmi molodinsac gansazRvravs Taviseburi dozirebiT, anu epoqa
adgens SesaZlo, savaraudo da aucilebel sazRvrebs am siaxlisas, romlis
iqiT adamianuri goneba ver wvdeba
isev da isev epoqis faqtoridan gamomdinare.
ase magaliTad, rusTvelis epoqis
mkiTxveli, ra Tqma unda, raRac doziT
poeziidan eloda siaxleebs, magram igi
verasgziT ver aRiqvamda da molodiniTac ar eloda XX saukunis poeziis teqnikas, azrobriv siRrmes da poetur gaqanebas, Tundac XVII-XVIII saukuneebis poeziisas. yvela droSi Camoyalibebulia kriteriumi da es kriteriumi albaT imisTvisaa saWiro, rom
am kriteriumis miRma wavides poetic
da mkiTxvelic, raTa momdevno epoqaSi
Seiqmnas axali kriteriumebi. am kriteriumebSi imTaviTve gaTvaliswinebulia
mosalodneli da moulodneli SemTxvevebi mwerlis mxridanac da mkiTxvelis
Sefasebis mxridanac. magram qvecnobierad mainc arsebobs mkiTxvelis moTxovnilebis aucileblobis farglebi,
romlis miRmac mwerali amovardnili
iqneba epoqidan, droidan da sivrcidan.
mwerali yovelTvis unda uwevdes angariSs mkiTxvelis (am SemTxvevaSi sazogadoebis) zogad erudicias, radgan mas
saqme aqvs am SemTxvevaSi TviT epoqis
erudiciasTan, ramdenad ganaTlebulia
Tu gaunaTlebeli igi.
mkiTxveli arsebobs profesionalic,
araprofesionalic da Tundac uwignuri,
magram es ukanasknelic saTvalavSia,
rogorc potenciuri mkiTxveli. marTalia, mwerali ver SearCevs Tavis nawarmoebs ise, rom Sen es waikiTxe da Sen
kidev iso. aq unda moxdes Serwyma
yvela donis mkiTxvelisaTvis, magram
amavdroulad man Tavisi samwerlo individualoba bolomde unda daicvas.
Tavis simaRleze unda aiyvanos profesionali mkiTxvelica da profanic, da aramc da aramc mweralma ar unda
dasces TavisTavadoba im profanis donemde, mkiTxvelad raodenobaSi rom Seematos igi. amiT ufro met mkiTxvels
dakargavs, vidre SeiZens - im profesional mkiTxvels da mis ukan mdgar
mTel momdevno Taobebs, romlebmac mwerali sicocxlis Semdeg unda asaxelos. ase, dacemul mwerlebze aqvs SoTa
rusTvels naTqvami `vamsgavse mSvildi bediTi
ymawvilTa monadireTa:
didsa ver mohkvlen, xelad aqvs
xoca nadirTa mcireTa~-o.
da mainc, mkiTxveli Tavisi yoveldRiurobiT cxovrobs, Tavisi gaWirvebia da daulxenia, amitom misi dadanaSauleba raimeSi, Tund uwignurobaSi,
an raRac saxiT mikerZoebaSi, mwerlis
mxridan ugnureba da sibriyve iqneboda. mkiTxveli erTgvari msajulia, mwerlis garjis erTaderTi Semfasebeli.
zogi msajuli gonieria, zogi ugnuri,
zogi keTili, zogi boroti, zogi aseTi,
zogi iseTi, magram mwerlisTvis (mwerals vambob da poetsac vgulisxmob)
aucilebelia maTTvis angariSis gaweva, mofrTxileba sWirdeba mkiTxvels,
SeZena sWirdeba mkiTxvels.
mwerloba, iseve rogorc mkiTxveloba, ormxrivi valdebulebiT aris datvirTuli. anu Tu mwerali xar, valdebuli xar (da ara movale) Seqmna nawarmoebi, Sesabamisad movale xar Seni
Seqmnilis Sesaxeb piruTvnelad miiRo mkiTxvelis mosazreba (Tu aseTi
iqneba). Sesabamisad, Tu mkiTxveli xar
da giyvars wigni da Tavs Tvli wignierad, valdebuli xar (da ara movale)
mwerlis mier SemoTavazebuli waikiTxo, da saWiroebis SemTxvevaSi ki (Tu
amis saWiroebas dainaxav piradad), gamoTqva Seni mosazreba mikerZoebuli Tu
miukerZoebeli, gonieri Tu ugnuri da
a.S. da amav dros gqondes imisi kultura, moismino sxvaTa mosazrebebic, Tundac
Seni mosazrebis sawinaaRmdego.
komunistur periodSi kargad iyo
ganviTarebuli sapolemiko kultura.
xSiri SemTxveva iyo, rodesac presis
furclebze kritikis qar-cecxli inTeboda ama Tu im mwerlis an nawarmo-
ebis irgvliv, imarTeboda disputebi,
polemika grZeldeboda, pasuxi pasuxze
modioda. mkiTxvelic CarTuli iyo
am ganxilvebSi da mwerlebic. kritika ar daklebia Teatrs, msaxiobs, reJisors, films, moqandakes, Zegls, mxatvars,
musikoss da CamoTvlac Sors wagviyvans. arsebobda erTiani kultura, eTikuri normebi, romlis gadalaxvac yvelas ekrZaleboda. sxvaTa Soris am sapolemiko disputebSi ar erTveboda
xelisufleba da yvelas Tavisuflad
SeeZlo gamoeTqva Tavisi mosazreba, ra
Tqma unda, zomierebis farglebSi, `daukrefavSi~ ki aravin gadadioda. erTi
kia, rom SesaZlebeli iyo, am polemikaTa inspiratori da damkveTi kuluarebSi iyo da aravis surda misi gamomzeureba. sadReisod ki am fufunebas
moklebulni varT, Tundac politikuri cenzuriT gajerebuls. dRes `were
da ikiTxes~ cinizmiT aRsavse politika
mefobs. akritike yvela, vinc gagexardeba,
lanZRe yvela, vinc mogesurveba, mTavaria, SeiZlo da amisi survili gqondes.
dRes aravis cxela samwerlo problemebze gadaitvirTos Tavi. dRes aravis
aintersebs poezia, samagierod `pozicia~
da `opozicia~ yvela ilanZReba. ers
reaqcia ara aqvs araferze - kargs ityvian Tu cuds. `mTavrobistebi~ TavianT gamosvlebs iwyeben da amTavreben
Tavis qebiT da `opoziciis~ lanZRviT,
`opoziciac~ igiveTi pasuxobs. televizia gadarTulia amaTi `urTierTpaeqrobis~ gaSuqebaSi da erTiT - dRes
es mokles, xval imas moklaven, dRes es
ganadgurda, xval is ganadgurdeba, dRes
qaTmis gri pia, xval Roris angina, dRes
naxevari saqarTvelo gawydeba, xval
danarCeni, dRes globaluri daTbobaa,
xval globaluri gamyinvareba da a.S.
am saxarbielo atmosferom mwerali
da mkiTxveli erTmaneTs daacila, erSi
gaCnda totaluri uwignuroba rogorc
mkiTxvelis mxridan, aseve mwerlis mxridanac. televiziiT farTo agitacia
keTdeba, rom ar aris saWiro mwerlobaSi profesionalizmi, saWiroa iyo
originalurio. aseve didi ubedurebaa
is, rom dRevandeli e.w. mwerlebi wigns
miiCneven garTobis erT-erT saSualebad
da aseT vaimwerlebs dRes, guSinac da
albaT xvalac didi pompezurobiT aniWeben `sabas~ premiebs.
ikiTxon erTi, am mwerlukebma - garTobaa Tu ara wigni? da kiTxos igi
pirvelyovlisa bavSvs, romelic anbans
swavlobs; mere rusTvels hkiTxos, gasarTobi poezia weros Tu Rrma-filosofiuri; ilias hkiTxos, gasarTob
bkbf moqandake:
S.
S. miqataZe
miqataZe
frfrb moqandake:
v. TofuriZe
Janrs mixedos Tu eris saWirboroto
sakiTxebze ifiqros; yazbegs kiTxos,
Tamaris pirvel Rameze weros Tu qarTul tkivilebze; vaJa-fSavelas hkiTxos, ra aris wigni, garToba Tu uZilo
Rameebis gamawvalebeli tanjva. galaktioni xelTa maqvs, aq, emigraciaSi, da
aqve vityvi, ras upasuxebda galaktioni am SekiTxvas `Tavis simZafriT, Tavis vnebiT
sityvis am dargebs
amouwurav energiiT
ufro akargebs,
aRrmavebs gancdebs,
acxovelebs grZnobebs da mosavs
axal elferiT, axali gziT
mimaval prozas.
rac ufro maRla midis azri
eseviTari,
lirika xdeba ufro mZlavri,
ufro mdidari,
is SinaarsiT isevea,
rac filosofia,
xmaTa SerCeviT ki
musikis hangTa myofia.
rogor sarkeobs imisi xma
da rogor brolobs bevri ram gviTxras SeuZlia
faustis prologs:
aRtacebuli momRerali
gulT riT aCvilebs,
marqviT, stiqionT im momRerals
vin umorCilebs,
Tu ar akkordi,
Semoqmedis umZlavres mwveli,
guliT naxeTqi,
msofliois mTelis Semcveli,
suli poetis sarke aris
sivrcis, droisa,
suli poetis aris
centri msoflioisa...~
amis iqiT metis Tqma aRaraa saWiro, Tu ratom, ra da rogor. aq problemacaa mocemuli da misi gadaWris gzebicaa naCvenebi: sad unda idges sadReisod poeti, ra safiqraliT unda fiqrobdes da riT sazrdoobdes. arada,
poetTa krebulebis yidva maRaziebidan
Semcirda jer kidev gasuli saukunis
80-iani wlebidan. xalxSi nel-nela
amoiZirkva poeturi suliskveTeba.
magram leqsebs weren da daweren
kidec! es leqsebi ki ar scdeba ase
vTqvaT `arSiyis~ farglebs. sawadelmiRweulni ki imTaviTve amTavreben leqsebis weras, esaoda giJi xom ara varo
da vinmem ar gamigoso, Tu odesme leqsi
damiweriao. da es tendencia saqarTveloSia, Cvenda samwuxarod. mkiTxvelic
am `leqsebis damwerTa~ Sesabamisad
iqceva.
mTavrdeba flirti, mTavrdeba poezia, magram iwyeba seqsi!
Zalumad ioseb noneSvilis SesaniSnavi leqsi gamaxsenda, romelsac ukomentarod davtoveb:
`o, daukvirdi, kargo, am ambavs
brZnulia igi da ZvelisZveli:
im iremiviT Senc fiqrob albaT...
de, ese iyos survili Seni.
mxolod icode, icode mxolod,
Tu qebiT ufro gadairevi,
eg silamaze dagRupavs bolos,
rogorc daRupa rqebma iremi~.
mikerZoebis Sedegebi
nebismieri donis mkiTxveli irCevs
Tavisi gemovnebis Sesaferis mwerals,
nawarmoebs, Janrs. TavisTavad aqve Cndeba
misi pozicia - piruTvneli Tu yalbi.
pozicia imTaviTve orgvaria - pozitiuri an negatiuri, anu mkiTxveli ama
11
Tu im mwerals afasebs an dadebiTad,
an kidev uaryofiTad, Sefasebis kriteriumi ki aris an obieqturi an tendenciuri.
ase magaliTad, Cems gemovnebas akmayofilebs Jiul verni da ar akmayofilebs viqtor hiugo. Jiul vernis mimarT Cemi pozitiuri damokidebuleba
gamovxate mxolod da mxolod Cemeuli kriteriumiT, anu am SefasebaSi me
var an obieqturi, an tendenciuri, e.i.
Jiul vernis SefasebaSi an var piruTvneli (Cemive gagebiT), an raRac garemoebis gamo vaniWeb mas upiratesobas.
Cemi Sefaseba SemiZlia Tavs movaxvio sxvas, romelmac SesaZlebelia Cemi
gavleniT marTlac arCios Jiul verni
wasakiTxad, maSin, rodesac, dasaSvebia
mis sulier ganwyobilebas esadagebodes viqtor hiugo, ufro metic, ar
esadagebodes Jiul verni. amiT msurs
aRvniSno is, rom mkiTxvelebi Zalauneburad erTmaneTze zemoqmedeben. Sesabamisad qmnian mkiTxvelTa wres, rac
imTaviTve saWiro da aucilebelia, Tundac im negatiuri poziciis gamosaxatavad, romelic nakarnaxevi iqneba ama
Tu im Sinagani rwmeniT. imTaviTve me,
rogorc mkiTxveli, Zalauneburad Cemi
poziciis dafiqsirebiT pasuxs vageb
im Jiul vernis winaSec da im viqtor
hiugos winaSec ki, radgan Tu gadavwyvite Cemi mosazreba gamovTqva maT Sesaxeb, maSin Tund Cemi uaryofiTi SefasebiT marTali unda viyo sakuTar TavTan. am SemTxvevaSi SeiZleba vinmem
damijeros, magram es ar iqneba realuri saxe sazogadoebisa, es iqneba mxolod
da mxolod niRabi, romelic negatiurad moqmedebs mweralze, dro ki yvelafers gadaalagebs, Tav-Tavis adgilas.
sadReisod mkiTxvelis misiac damaxinjebulia da ai, rogor:
momwons, magaliTad, oskar uaildi.
amas xmamaRla vambob da vurCev yvelas
SeiZinos misi wignebi. am dros sakuTar TavSi xom vici, rom oskar uaildi ar momwons, ar momwons ki ara, ver
vitan da verc vgebulob. magram saWiroa, rom ase vilaparako. maSin, roca
prosper merimes Semoqmedebis kiTxviT
ver vZRebi da sxvebs movuwodeb, ar waikiTxon es mwerali, arafrad ar vargao.
saqme mainc damaxinjebul piaramde midis. gana Tu is, rom am mwerlis es
stili momwons, im mwerlis Tema, kidev
imisi siuJeturi qarga da kidev imisi
is sityvieri wyobao. ara!.. ar vargao,
da amiT mTavrdeba msjeloba, Tu ratom
ara es da ratom mainca da mainc is.
swored rom mkiTxvelidan dginde-
12
ba is komisiebi, romlebic ama Tu im
premiis miniWebis uflebamosilebas iReben sakuTar Tavze. CvenSi xom es, rogorc yvelaferi danarCeni, Sinauri
garigebebiT wydeba - anu, `minda me, momeci Sen, imas aravin ekiTxeba, kidev is
ganze darCeba~. yovel SemTxvevaSi `sabas~ literaturul konkursze dRemde
ase xdeba.
da davubrundeT nobelis premias nobelis komitetic mkiTxvelTagan
Sedgeba, ra Tqma unda, gacilebiT maRali donis mkiTxvelebisagan da TavianTi saqmis profesionalebisagan, Sedarebac rom ar SeiZleba qarTvelebTan
(Cvenda samarcxvinod da samwuxarod).
magram tendenciuroba iqacaa, magram
es ise keTdeba, rom aravin iCagreba amiT,
arc mwerali da arc mkiTxveli. ai,
Tundac Wabua amirejibi `daTa TuTaSxias~
gamo araerTgzis iyo wardgenili nobelis premiaze, magram, rogorc cnobilia,
es premia arc erTxel ar iqna miniWebuli misTvis. mizezebis CaZieba rom
daviwyoT, Sors wagviyvans, magram albaT
mainc Sors gavardnili avtorobis saTuoobis xma nobelis komitetamdec
mividoda; da meorec, albaT komitetma
Tavi imitom Seikava, rom nawarmoebSi
miuxedavad Tavisi zogadkacobriuli
humanizmisa, mainc amoikiTxes Zaladobis
apologia qveteqstiT, da ra Tqma unda,
es asecaa. arafers vityvi pirvel versiaze, amis Taobaze momavalma ilaparakos,
TumcaRa CemTvis, rogorc mkiTxvelisTvis mniSvneloba ara aqvs saxeldobr
vin dawera es romani, mTavaria, rom igi
qarTuli kulturisa da azrovnebis
saganZurSi Sevida. idealuri nawarmoebi vin naxa, TviT lev tolstoisac
uamravi lafsusebi gaepara `omsa da
mSvidobaSi~. es bunebrivia. magram mivxedoT Zaladobis versias:
1965 wels nobelis premia mieniWa
mixeil Soloxovs romanisaTvis `wynari
doni~. verafers ityvi, saucxoo romania. Tu zemoxsenebuli princi pebiT
miudgnen Wabua amirejibs, viTom m. Soloxovi raimeTi ukeTesi iyo amirejibze?! iqneb avtoris vinaoba ar damdgara kiTxvis niSnis qveS, an Zaladobis
apologia qveteqstiT gnebavs Tu pirdapiri teqstiT araa mocemuli? mocemulia da mere rogor; avtoris vinaobis Sesaxeb dava-kamaTi iyo da mere
rogori da mTeli aTwleulebi grZeldeboda, sanam sabolood ar daadgina
literaturaTmcodneobiTma eqspertizam Soloxovis avtoroba wignze da
amis Semdeg mieniWa swored xsenebuli
premia mas.
fuli vis ar sWirdeba da miTumetes bevri fuli, magram sityvaze rom
vTqvaT, ra mogebas miscems gansakuTrebuls Wabua amirejibs nobelis premia?!
erTia, rom gaizrdeba misi Semosavlis wyaro. axla aRaraa is politikuri sistema, rac Soloxovis da Tundac amirejibis dros iyo, aTasnair
fondSi rom gadaaricxvinebdnen kuTvnil Tanxebs da `mSralze~ datovebdnen faqtiurad, TumcaRa Cveni umwifara xelisuflebis Semxedvare is komunisturi wyobac angelozad mogeCveneba. aseve iyo wardgenili nobelze
oTar WilaZe romanisaTvis `avelumi~.
mere ra, rom premia ver daisakuTra da
ver gaxda pirveli qarTveli, vinc aiRebda mas, magram samSobloSi saxeli
mainc didi ramaa mwerlisTvis amqveynad.
me Tu mkiTxavT, nobelis premia Tu
vinmes Wirvebia rogorc ekonomikuri
TvalsazrisiT, aseve msoflio mxardaWeris mxriv, raTa daculi yofiliyo
misi reputacia, es grigol robaqiZe
iyo... viTom ar ekuTvnoda?
an ratom ar ekuTvnoda, Tu ar ekuTvnoda? hitlerisa da musolinis gamo?
Tu am kriteriumebiT mivudgebiT
sakiTxs, gana romen rolins ekuTvnoda
nobelis premia, an pablo nerudas, an
ernest hemingueis, an sulac mixeil
Soloxovs?! raRac periodSi xom isini
sul yvelani komunistur ideologias emsaxurebodnen. ra sxvaobaa nacizmsa
da komunizms Soris?! principuli araferi, mizani orTavesi erTi iyo. grigol robaqiZes swamda suliT xorcamde
qarTuli rasis fenomeni.
viTom ar daumsaxurebia?!
da risTvis - `graalis mcvelni~,
`qalRmerTis Zaxili~, `Cakluli suli~
riTaa romelime nobeliantze naklebi,
Tu ara meti?!
igi Tavisi mniSvnelobiT evropaSi
jer kidev XX saukunis 20-iani wlebis
bolodan mkvidrdeba. masTan megobroben evropasa da mTels msoflioSi saxelganTqmuli mwerlebi Tomas mani
da Stefan cvaigi. erTi SexedviT es
premia garantirebuli unda yofiliyo
misTvis, magram... ai, es `magram~ TamaSobs gadamwyvets rols, sadac mikerZoeba damRupvelia erTisTvis, sxvisTvis
ki malamoa zedgamoWrili analogiuri msoflio mxardaWeris saxiT. ra
Tqma unda, aq Suri arafer SuaSia 1933 wels nobelis premia moaniWes
ivan bunins, masac emigrants, sabWoeTidan gaqceuls. es Jesti iyo upirveles yovlisa politikuri da msoflio
TanagrZnobis niSnad. `gvelis perangis~,
`lamaras~, `qarTveli asuli megis~
avtors aravin gauwia mxardaWera.
erTic vTqvaT, marTalia, gemovnebaze ar davoben, magram ratom mainca da mainc bunini
da ara gorki?
viTom gorki raimeTi Camouvardeboda
bunins?
arafriT! davsZen da imasac vityvi,
rom gorkic iyo TiTqmis mTeli 20iani wlebi (sabWoTa xuntis damyarebis Semdeg) emigraciaSi da swored
rom politikur emigraciaSi. maqsim
gorkis ar sWirdeboda mxardaWera, misi
samSobloSi dabrunebaze erTi Tanxmobac da mTeli dedamiwis 1/6 nawili
mis fexTqveS gaegeboda, rogorc moxda
mogvianebiT. ai, bunins ki marTlac
sWirdeboda es mxardaWera. magram aravisze nakleb, iqneb ufro metadac grigol robaqiZes sWirdeboda es Tanadgoma da msoflio aRiareba. vinc miiRo
es premia, yvelam daimsaxura didi Sromisa da SemoqmedebiTi titanobis gamo.
erTia, rom eWvebi miRrRnis gonebas
tendenciuri mikerZoebis gamo. es aris
da es.
konstantine gamsaxurdiac gaocebuli iyo, hemingueis rogor mieciT nobelis premia `moxuci da zRvis~ gamoo.
es sakiTxi piradulia da sufTa adamianuri TvalsazrisiT gasagebia.
sadReiso mdgomareoba
qarTuli mwerlobisa
saqarTveloSi, rogorc yvelaferi,
ise mwerlobac ganicdis kriziss, radgan
`yvelaferSi~ mwerlobac Sedis. TandaTanobiT TiTze CamosaTvlelni darCnen
isini, vinc gasul saukuneSi ase Tu
ise gaiTqves saxeli da damkvidrdnen
rogorc mwerlebi da poetebi. samagierod, rogorc yovelTvis, momravldnen
axalTaobis mwerlebi, romelTagan absolituri umravlesoba da gansakuTrebiT mamakacebi misdeven prozas, radgan
igi ufro sarfiani gamodga materialuri TvalsazrisiT. moTxrobas da
romans advilad upovnian gamoyenebas,
wignTan erTad masze filmebs iReben,
an alternatiul TeatrebSi dgamen speqtaklebad (samwuxarod, akademiuri TeatrebisTvis, TiTo-orola moduri mwerlis garda, mwerlebisTvis kari daxurulia, radgan Teatris mesveurebi klasikaze muSaoben da Tanamedrove qarTul
mwerlobas ar swyaloben). agreTve Semosavlis wyarod gamxdaria sxvadasxva
konkursebi, sadac wamyvani adgili prozas eniWeba. igive mosazrebiT, rac ukve
zemoT aRvniSne, qarTvel mamakac mweralTa absolituri umravlesoba leqsebs
aRar wers, radgan leqss sxva gasaqani
ara aqvs, Tu ara maRaziis wignis Taroze
gayviTlebisa. ukeTes SemTxvevaSi, Tu
bedi da prodiuseri mowyale iqneba,
erT-erT romeliRac uxeiro simReras
teqstad daedeba da viRac momRerladwodebuli Cawers fonogramaSi da kompiuteri imRerebs da Semdeg kli psac
miayoleben zed. magram, rogorc mogexsenebaT, Sou-biznesi TiTqmis ar swyalobs qarTul poezias. maTTvis umjobesi da momgebiania erTi-ori gariTmuli striqoni an TviTonve SeTxzan, an
sadRacidan moi paron, vidre profesional poetebs gadauxadon honorari.
da esec ki aRar iqmneba saerTod am
bolo droidan. musikac rom musikaa,
imasac evropuli estradidan i paraven
da gaiZaxian aseTi da aseTi momReralSemsruleblebi gvyavso. wavida dro
petre bagration-gruzinskisa.
es saSinlad mtkiva.
qarTuli poezia samwuxarod ZarRvgamoclili Seegeba XXI saukunes, yofila periodebi, rodesac saqarTveloSi
poezia saerTod aRar arsebobda da ar
iwereboda leqsebi, magram qarTuli
poeturi suli feniqsiviT aRsdgeboda
da Tavis mZlavr sityvas ambobda. rusTvelis Semdeg didi pauza gakeTda
poeziaSi, mxolod mefe-poetebma aRadgines es tradicia Cvens realobaSi, rasac
daviT guramiSvilis cecxlSi gatarebuli sityva mihyva da mis Semdeg
dRemde `reks iverTa Cangi~.
dResac igive problema dagvidga,
ufro mZime da kabaluri, vidre monRolTa Semosevis dros iyo. gzisgasayarTan
dgas dRes qarTuli poezia, erTi gza
galaktionis gzaa (`davdgeT iq, sadac
qariSxalia da sisxliani dgas angelosi, axal grigalebs vswiravT sicocxles, Cven, poetebi saqarTvelosi~), meore
ki dadumebisa (`roca zarbaznebi quxs,
poezia dums~). iqneb am zarbaznebis
grialSi Zmebi grimebiviT `Ceqmebiani
katis~ zRapari gvewera. sxva gamosavali aRara aqvs mwerlobas, iliasaviT
saadgil-mamulo banks veRar daafuZnebs,
verc wera-kiTxvis ganmavrcelebel sazogadoebas, verc gazeT `iverias~ daaarsebs, dRes sxva droa. partia da sazogadoeba rom Seqmnan, sicils daayrian, gagiJdao da iseT Worebs moigoneben, Tavadac Segrcxveba. verc galaktioniviT gaxdebi revoluciis trubaduri, Tavi mogeWreba saSvilTaSvilod,
da mitom, esaoda nacional-umwifarebs
umagrebso mxars da stveniT gagistum-
guram doCanaSvili
mzeWabuk amirejibi
reben kulisebSi. rom dadumde, vis
daudumde da vis unda Seayaro nacari
TvalSi?!
mwerloba umaqnisi...
poezia uvargisi...
yovel SemTxvevaSi Zala, romelic
daabalansebs erovnul potencials da
mimarTulebas miscems, yovel SemTxvevaSi sadReisod ar Cans. xolo vinc
Cans, isini an modas ayolili mwerlukebi arian, romlebic modasTan erTad
Seicvlebian, an kidev swori rakursidan ar Canan.
amitom saWiroa profesionalizmi
da ara originaloba. swored rom profesionalizmi gaiyvans niWierebas originalur gzebze. ase iyo odiT, asea axlac
da ase iqneba momavalSic.
da kidev galaktioni, mivugdoT mas
yuri:
`Cven gamovSordiT im burusebs,
im Tvalaxvevas,
da ar veZleviT usargeblo
Tavbrudaxvevas,
mxolod es aris:
usargeblo rodi iqneba,
Tu poeziiT ganicdeba da Seigneba,
Tu mieCvia smena keTil-axmovanebas,
amiT leqss verc dro daaberebs,
ver xmovaneba,
unda iSromos axalgazrdam,
unda iRonos,
im xmovanebis Zliereba
rom Seigonos.
maSin gadmoSlis,
lirikisTvis rac eguleba,
13
Cveni epoqa,
misi didi Rirebuleba~.
prozac ver aris ukeTes mdgomareobaSi. qarTuli Tanamedrove prozauli nawarmoebebi gajerebulni arian
uxeSi uxamsobiT. gamarTlebasac pouloben avtorebi - moTxovnilebaa aseTio.
rom ar yofiliyo moTxovnileba,
rogor Semoqmedebas aCvenebdnen?
an Tua moTxovnileba, visi bralia,
rom aseTi moTxovnileba warmoiSva
mkiTxvelSi?
dawere rame xeiriani da man Tavze
dagaxia wigni, ginda Tu ara uxamsoba
damiwereo?
pasuxi erTia: am `moTxovnilebis~
ukan isini malaven TavianT uilajobas,
ufro metic - TavianT uwignurobas.
Sen, qarTvelo mweralo, Sen Camoayalibe es axalgazrdoba aseTad!
Senma uxamsobam da bilwsityvaobam
mwerlobaSi gamibinZura mkiTxveli. me
aRar wamikiTxavs, radgan misTvis Cemi
ena ucxo iqneba, `qurdul-blatnoi~
JargonebiT ar iqneba avsebuli igi, da
mitom!
me brals gdeb Sen, axalgazrda Taobis garyvnaSi da amis sanacvlod `sabas~
premiad CaTvlili iudas ocdaaT vercxlad samSoblos uRvTod gayidvaSi!
isev nobelis premia
dRevandeli poet-prozaikosebisTvis
nobelis premia es aris zecaSi frena
angelozad, da ara angeloziviT.
iyo dro, iyvnen mgosnebi, romlebic
mieltvodnen am jildos da sinamdvileSi materialuri pirobebis gaumjobesebis garda sxva ram xeiri ar hqonda.
axla ki yvelaferi Tavdayira dadga.
samwuxarod dRevandel Tbilisel-modur mwerlukebs ar awuxebs ekonomikuri problemebi, arc saxel-didebis
Zieba sWirdebaT, morTmeuli aqvT langarze. msoflio saxel-dideba sWirdebaT mxolod, rom ganimtkicon is saeWvo
reputacia, rac samSobloSi gaaCniaT.
RmerTma mixedos, iqneb wyalobis
TvaliT gadmoxedos nobelis komitetma
da amjeradac mainc, akaki-gamovlili,
vaJa-gamovlili,
galaktion-gamovlili,
gogla-gamovlili,
tician-gamovlili,
paolo-gamovlili,
lado-gamovlili, viRacas bedma gauRimos da mieniWos es premia.
gulwrfelad gavixareb mec!
manuCar kaWaxiZe
14
maqvs pativi, gazeT `literaturul saqarTvelos” saxeliT
gulwrfelad movikiTxo Tqveni
gazeTis TanamSromlebi da, gansakuTrebiT, misi mkiTxvelebi!
ase Tu ise, SesaZleblobis farglebSi, saqarTveloSic vicnobT
Tqvens `mamuls”!
viciT rom ucxoeTSi gamomavali qarTulenovani gamocemebidan, marTlac kargi gazeTia: kargi
redaqtoric hyavs da, rac TqvenTvis kidev ufro ukeTesia _
kargi mkiTxvelic!
batono manuCar! raki SemTxveva
momeca, Tavs uflebas vaZlev, aseve
siyvaruliT movikiTxo sakuTar
samSoblodan Soreul amerikis
kontinentze CamobrZanebuli Cemi
Zvirfasi Tanamemamuleebi!
vinc Cvens bunebas kargad icnobs, imaTma isic kargad ician,
qarTvelebs TavianTi Tanamemamuleebi ki ara, Tbil qveynebSi gafrenili Cveni mercxlebis bedic
gvawuxebs!
xandaxan vnatrobT kidec...
Tqveni male dabrunebis sadRegrZelos vsvam, Zvirfaso qarTvelebo!
Sens sayvarel gazeTsac warmatebas vusurveb, Cemo manuCar!
Tamaz wivwivaZe
werilebi
arqividan
xtvj vfyexfh= ity jrtfytsf uflfqvf uffwjw[kt cfmfhsdtkj
lf mfhsekb cekb888 vtht hf7
hjv xdty ( cfcffsj cfhn.tkb
lf ) ___ rbkjvtnhb udfijht,c7
vfvekib vpt fhfcjltc xflbc=
kfif yflfhtbidbkb
cfcnfv,j rf,fljyt,ib
15
`iluz
ion
i~
`iluzion
ioni~
`sadaursa
sad waiyvan~
oTar sefiaSvili,
saqarTvelos xelovnebis
damsaxurebuli moRvawe
vin iyo, rom uTqvams - mTeli Cveni
cxovreba Sexvedrebisa da ganSorebebis mogonebaTa grZel jaWvs waagavso!..
SesaZloa, asecaa. magram am jaWvis yvela
rgoli toli da Tanabari Rirsebisa
rodia. isini erTnairi simkveTriT ar
SemorCebian xolme xsovnas. zogs dro
axunebs, - JamTasvla, - da akvarelis
ferebiviT Camoirecxeba mogonebaTa panoramaSi, zogsac Tavad vimetebT daviwyebisaTvis daunaneblad...
ase ineba bedma: Cemi profesiis wyalobiT kinos araerT xelovans Sevxvedrivar. maT Soris ki, mudam gamorCeulad vigoneb ruben mamulians - modgmiT
Tbilisels, saqveynod saxelmoxveWil
reJisors, romelsac raxania sapatio
adgili aqvs miCenili msoflio kinoxelovnebis istoriaSi.
pirvelad moskovSi Sevxvdi mas, 1961Si, saerTaSoriso kinofestivalze stumrad iyo Camosuli... diax, is mere moxda, - idioturi ideologiuri dogmebisa da ambiciebis gamo saxeli rom gautyda da kompromitirebuli iqna es
festivali, Torem maSin namdvilad did
msoflio kinoforumad warmoudgebodaT igi, radgan poststalinuri epoqis
- `ottepelis~ pirmSod eCvenebodaT
da imJamindeli bevri saxelganTqmuli
kinovarskvlavi Tu kinomoRvawe daufaravi cnobiswadiliT moiswrafoda
misken. amitomac ar gamkvirvebia, kinofestivalis presbiuletinSi rom amovikiTxe - wuxel reJisori ruben mamuliani gvewvia amerikidano... TumcaRa,
erTi kiTxva ki amekviata fiqrSi: - saidan maxsovs ZvelTbilisel somexTa
es gvar-saxeli?.. karga xans vCxrike
xsovnis Radari da bolos mainc gavixsene: cnobili rusi mwerlebis - ilfisa
da petrovis Tavis droze CvenSi popularuli mogzaurobis wigni `erTsarTuliani amerika~, sadac avtorebi holivudSi yofnis Semdeg aRniSnavdnen:
`mailsTounTan, mamulianTan da pirveli aTeulis sxva reJisorebTan saubrebiT davrwmundiT, rom es mSvenieri
ostatebi itanjebian im fuWi, moCmaxuli piesebiT, romelTa dadgmac maT
uxdebaT. ise, rogorc yvela Tvalsa-
16
kabadonebSi
Sexvedrebi reJisor
ruben mamulianTan
Cino adamians xelovnebaSi, maTac swadiaT raime mniSvnelovanis Seqmna, magram
holivudis sistema maT amis saSualebas ar aZlevs...~
es amonaridi `erTsarTuliani amerikidan~ uTuod imJamindeli sabWouri
propagandis standartebis pirwavardnili nimuSia (`naxevarmarTali~), Torem
ra dasajerebelia an vin ityvis, rom
satirul-iumoristuli feletonebis
Tvalmaxvil avtorebs ar scodniaT,
ver garkveulan, rom holivudis reJisorTa e.w. `pirvel aTeulSi~ moxvedra, maTi maRali profesionalizmisa
da xelovan-Semoqmedad aRiarebasTan
erTad, uwinares yovlisa, swored sakuTari momavali filmebisaTvis Temebisa
da siuJetebis SerCevaSi Tavisuflebasa
da SeuzRudvelobasac niSnavda... icodnen da mainc Tqves - `itanjebian~
mdare, `moCmaxuli piesebis~ (scenarebis) dadgmiTo. Tqves, radgan tyuilmarTalis gamrCevi maSin CvenSi mainc
aravin iyo (imJamindeli holivudis
`pirveuli aTeulis~ reJisorTa arcerTi filmi sabWoeTis kinogaqiravebas
ar SeuZenia da Cvens ekranebze ar uCvenebia)... da kidev: reJisorTa im `aTeulidan~ konkretulad arc aravin dausaxelebiaT, - mailsTounisa da mamulianis garda, - isic, albaT, imitom, rom
es orni, Tundac biografiuli momentebiT, met-naklebad ukavSirdebodnen
rusul kulturasa da xelovnebas. TumcaRa, `erTsarTuliani amerikis~ avtorebs sityva ar dascdeniaT, gadakvriT
Tu qaragmuladac ki ar miuniSnebiaT
imaze, rogor moi poves am reJisorebma
saqveynod aRiareba TavianTi pirvelive
filmebiT; arc ki uxseniebiaT luis
mailsTounis unikaluri filmi `dasavleTis frontze cvlileba ar momxdara~
- mweral e.m. remarkis gaxmaurebuli
romanis ekranizacia, - romelic amerikuli kinos istoriaSi darCa, rogorc
literaturuli Tavwyaros tolfasi
ekranuli xorcSesxma; arc is CauTvliaT saWirod, rom Cvenc gvcodnoda is,
rac im dros amerikul kinopresaSi iwereboda ruben mamulianis gamo: - `profesionalebi da farTo publika moxiblulia misi filmebis gamomsaxvelobiTi
kulturiT, mxatvruli da teqnikuri
novatorobiT, reJisoruli mignebebiT,
e.w. `subieqturi kinokameris~ efeqtis
STambeWdavi gamoyenebiT~...
magram me mainc madlieri davrCebi
wignisa - `erTsarTuliani amerika~,
rakiRa swored misiT (sxva araerT
sikeTesTan erTad) xsovnaSi CamrCa Tbiliseli xelovanis, mamuleTiT muxranelis, gvar-saxeli - ruben mamuliani,
romelic Turme Soor-SoreTSi, maSin
CemTvis fiqriTac ki miuwvdomel amerikaSi iRebda momxibvlel kinofilmebs...
bevrs axsovs, albaT, informaciul
vakuumSi myof Cveni TaobisaTvis rogori Svebisa da gonebrivi Suqis momtani iyo - omis damTavrebis Semdgom pirvel wlebSi - sabWoeTis kinoekranebze
zmanebasaviT rom gamoefina e.w. `nadavli filmebi~. maT Soris arcTu cota
aRmoCnda msoflio kinos saukeTeso
nimuSi. dialogebis rusuli TargmanebiT (subtitrebiT) uCvenebdnen maT,
oRond, xSirad, Secvlili saTaurebiT
da avtorebis - scenaristebis, damdgmeli reJisorebisa da rolebis Semsrulebel msaxiobTa aRniSvnis gareSe. ase
mgonia, dRemde ar gamnelebia-meTqi, Cems
adreul asakSi nanaxi im kinosuraTebis STabeWdileba. maT Soris iyo amerikuli avantiuruli - `zoros niSani~ da istoriuli melodramatuli
- `dedofali qristine~ - orTave ruben
mamulianis reJisoruli naxelqmnari
(adre arc es vicodi). xolo roca
mravali wlis Semdeg - 1961-Si, ukve
piradad Sevxvdi ruben mamulians, ase
Tu ise, mainc warmomedgina amerikul
Teatralur Tu kinoxelovnebaSi datovebuli misi Semoqmedebis kvali: vicodi, rom scenaze dadgmuli hqonda samocze meti dramatuli speqtakli da
opera, gadaRebuli - Tvrameti filmi
da aRiarebuli iyo `kinoenis~ gamdidrebiT; man pirvelma gamoiyena amerikul
kinoSi musikis, bunebrivi xmebisa da
personaJTa dialogebis cal-calke Caweris meTodi da jer kidev 30-iani wlebis damdegs, roca `diadi munji~ is-isaa
`enas idgamda~ da xmas iRebda, miaRwia
kinosuraTebSi smeniT-WvretiTi rigis
iSviaT STambeWdaobas; man pirvelma
aqcia feri filmis dramaturgiul
da fsiqologiur komponentad; masve
ekuTvnis araerTi TviTmyofi da uCveuli xiblis maRalniWieri msaxiobis
aRmoCena da ekranze damkvidreba... TumcaRa, kacma rom Tqvas, es yovelive xom
aRniSnulia kinos istoriis qresTomatiebSi, enciklopediur kino-leqsikonebSi da Cemi xelobis adamians, albaT,
sircxviladac CaeTvleboda, rom ar
mcodnoda. miT ufro Zlieri iyo aseT
xelxvavian TeatralTan da kinematografistTan piradad Sexvedrisa da gasaubrebis cduneba.
da ai, bednieri SemTxveva: kinofestivalis prescentrSi akreditebuli ramdenime Jurnalisti migviwvies `sazRvargareTis qveynebis xalxebTan megobrobis
saxlSi~, sadac imarTeboda amerikeli
reJisoris ruben mamulianisa da sabWoTa kompozitoris aram xaCaturianis
Sexvedra-dialogi. sabWouri ideologiis standartebis mixedviT, amgvari
RonisZieba, erovnul umciresobaTa kulturebisadmi pativiscemis gamoxatulebad iTvleboda. Cans, mec am niSniT
mxvda pativi masze daswrebisa...
*
isini megobrulad saubrobdnen, sjani
`aplodismentebi~
1929
`qalaqis quCebi~ 1931
`Semiyvare
amaRam~
17
`dedofali
qristine~
1933
`qebaTa qeba 1933
`Cven
vcocxlobT~
1934
18
hqondaT Tanadrouli musikis, dramisa
da kinos ganviTarebis perspeqtivebze,
axali formebis Ziebaze. ruben mamuliani ambobda: tradiciuli opereta da
opera moZvelda, momavali ekuTvnis sxvadasxva elemenetebis integracias, xelovnebis saxeobaTa urTierTSeRwevas.
- marTlac, amiT gamoirCa Tqveni
`oklahoma~, - sityva CaurTo aram xaCaturianma.
*
... cxadia, es speqtakli nanaxi ar
mqonda, magram swored im wels - 1961Si Semovida CvenSi reJisor fred cinemanis filmi `oklahoma~ da me mxolod
SemeZlo warmomedgina rojersis musika
- mReradi, xalxuri melodiebis sawyisebidan wamosuli, - romelic 1943-Si
safuZvlad daedo ruben mamulianis
saqveynod gaxmaurebul dadgmas. cnobilia, rom es musikaluri drama amerikaSi Tormeti wlis ganmavlobaSi ar
Camosula scenidan, xolo inglisSi
Svid weliwads gasZlo scenaze.
axla saerTod miRebuli azria, rom
swored mamulianiseul `oklahomaSi~
idebs saTaves Tanadrouli amerikuli
musikaluri Teatri da axali Janric
- miuzikli; rom `oklahomas~ gareSe
ver daibadeboda bevri brwyinvale musikaluri speqtakli da filmic, maT
Soris `vestsaiduri ambavi~, romelic,
sxvaTaSoris, imave 1961-Si vnaxe pirvelad moskovis kinofestivalis grandiozul ekranze da maSindeli aRtaceba
da gamaognebeli STabeWdileba didxans
ar gamnelebia... TumcaRa, aqve davsZen
sinanuliT:
TiTqmis meoTxedi saukunis dagvianebiT Semovida (Tu Zlivs SemoaRwia!)
sabWoeTis kinoekranebze am - dRevandel
Cvens sinamdvileSi danaxulma - klasikuri `romeo da julietas~ an - iqneb
ufro swored, - erovnul-rasobrivi
Seuwynareblobis Tanadroulma tragediam. ar vici vis gaaxsenda igi swored
im istoriul momentSi, roca nakerebSi skdeboda da irRveoda sabWouri
`Tavisufal erTa mZle kavSiri Zmuri~.
erTi SexedviT, igi TiTqos imJamindeli Cveni cxovrebis tkivilebs unda
Sexmianeboda, magram Sedegi yovlad moulodneli aRmoCnda: - filmma uRimRamod Caiara mTeli sabWoeTis konoekranebze. mizezs aRaravin CaZiebia. simarTle ki, Tu gindaT, is iyo, rom im gavlil ocdaxuT weliwadSi ukve uwyalod datacebuli da devalvirebuli
aRmoCnda am brwyinvale miuziklis bevri
efeqturi mxatvruli migneba, fsiqologiuri da emociuri zemoqmedebis unari
- xelierTpirad gamrTobi komerciuli kinos mier, romelsac saerTo ara
hqonia ra namdvil xelovnebasTan... kinos bedica da ubedobac xom esaa.
magram axsovT kia amerikuli kinos
ostatebs - sad idebs saTaves mxatvruli zemoqmedebis da masobrivi mayureblis Tval-gul-gonismimtaci is xerxebi
da saSualebebi, romlebsac axla isini
ase SesaniSnavad floben?! adamianTa
umadurobas xom bolo arasodes dasdebia...
*
aram xaCaturianTan saubarSi ki ruben mamuliani ixsenebda Tavis ufro
adrindel Teatralur dadgmebs. `amerikelebs Zalian uyvarT popularuli
simRerebi, - ambobda igi, - maT, metadre
ki zangebs, ritmis araCveulebrivi grZnoba aqvT, magram 20-ian wlebSi amerikaSi ar arsebobda opera, iyo mxolod
burleski - es raRac nabiWvruli Teatraluri forma - primitiuli, lamis
idioturi siuJetebiT. me Cavifiqre
speqtakli, romelSic erTmaneTs Seerwymeboda ritmulad stilizebuli simRera, cekva, dialogi da musika. raRac
gumaniT vgrZnobdi, rom amgvari stilizacia, - fsiqologiur simarTlesTan
Sewyvilebuli - met zemoqmedebas moaxdenda mayurebelze, vidre `scenuri naturalizmi~. ase davdgi dramatuli
piesa `porgi~.
*
(cnobilia is moulodneli Sefaseba, romliTac gamoexmaura am dramatul speqtakls frangi kompozitori
moris raveli: `es yvelaze saukeTesi
operaa (!), romelic ki odesme minaxavs~. mere, TiTqos `boleros~ Semoqmedis am winaswarmixvedris gamarTlebad
gaisma gerSvinis `porgi da besi~, isev
ruben mamulianis mier dadgmuli scenaze, 1935-Si).
kidev bevri ram saintereso da sagulisxmo iTqva im Sexvedra-dialogis
dros. es iyo ori WeSmariti artistis,
ori namdvili Semoqmedis gamxelili
fiqrebi, gulisTqma, iqneb samomavlod
gaxmianebuli da gasagonic. Sevscqerodi im or niWier xelovan adamians, orTaves saqarTvelos miwa-wyalze dabadebulT, - da axla erTi namdvili amerikeli iyo, meore - namdvili sabWoeli, maT fiqrsa da naazrevSi konkretuli erovnuloba aRar igrZnoboda, maTSi
ar mJRavndeboda mSobliuri xalxisa
da qveynis arc istoriuli, arca Tanadrouli tkivilebi. isini saubrobdnen
xelovnebis ganviTarebis zogadsakacobrio sakiTxebze da Tumca Zalian sain-
tereso iyo maTi nafiqralisa da sjanis
mosmena, zogjer qvecnobierad mainc gamielvebda xolme genialuri rusTavelis - `vah, sofelo, ra Sigan xar...~ an
`sadaursa sad waiyvan...~
*
im dRes ratomRac Tavi avaride
masTan axlo misvlas da gamolaparakebas. kinofestivali grZeldeboda, dro
iTmenda TiTqos.
maxsovs, Tbili da alersiani moskovuri ivlisi idga. kinoTeatr `rosiaSi~, sadac festivalis sakonkurso
filmebs uCvenebdnen, erT uRimRamo suraTs guli veRar davude da darbazidan gamovedi. etyoba, sxvac bevri moqceula ase da kinoTeatris terasaze,
puSkinis moedans rom gadahyurebs, xalxi
ireoda. Sors, moajirTan ruben mamuliani davlande. igi garegnobiTac umal
iqcevda gulisyurs: - tanmaRali, CvenSi
rom ityvian - xmel-xmeli, Sublgaxsnili, STagonebuli gamometyvelebisa, Zveleburi yaidis mrgval linzebian saTvales atarebda, somexi inteligentis
Taviseburi ieriT `dasatus~ anu haosianTa maswavlebels ufro Camohgavda.
Tvalebisa da pirisaxis nakvTebis ase
mkveTri moxazuloba ki, SeniSnuli maqvs,
somxuri freskebisTvisaa damaxasiaTebeli... mivuaxlovdi, gavecani: gazeT `Tbilisidan~ var-meTqi.
- Tu ar vcdebi, im dRes Cem da aram
xaCaturianis Sexvedras eswrebodiT
`megobrobis saxlSio~. dasturad Tavi
rom davukari, mkiTxa: - ratom iqve ar
gamecaniTo.
- sul sxva garemo iyo, momeridameTqi.
- vah, `presa~ da morideba! - ise
SesZaxa, umal vigrZeni mis kilo-moqcevaSi raRac ZvelTbilisuri.
*
mSvenivrad saubrobda rusulad. igonebda Tbiliss, mis aRmarT-daRmarTian
riyis qviT mokirwylul quCebs, mtkvarsgaRma kldeze gadmokidebuli aivniani saxlebi isev Tu dgaso... gaixsena
Tavisi mamuleTi - muxrani da moulodnelad qarTuliT moayola: `roca muxranSi didedasTan Cavidodi da orRobeSi gavivlidi (es specifikurad qarTuli `orRobe~ raRac Taviseburi xazgasmiT warmoTqva), mezobeli dedakacebi
erTmaneTs gadaulaparakebdnen: - mamulaanT katos Saqros biWi modiso~.
gaoceba rom damatyo, odnav Tavmomwoned Tqva: - `diax, ager ormoci welia
amerikaSi vcxovrob, magram arc qarTuli da arca somxuri ar damviwyebia.
orive Cemi mSobliuri enaa. papaCemi
da dideda (mamis mxridan), iseve rogorc Cveni ojaxis bevri axlobeli
da naTesavi - `mamulaanTni~ qarTulad
metyvelebdnen, dedaCemi ki Tbilisis
somxuri dramis msaxiobi iyo. Cven me da deda - axlac, kaliforniaSi, Sin
metwilad somxurad vsaubrobT~...
*
vkiTxe: sazRvargareT rogor moxvdiT-meTqi.
- eqvsi wlisa viyavi, - Tqva, - parizSi rom gamabares saswavleblad da aT
wlamde montenis liceumSi daviarebodi. sxvaTaSoris, iq Cemi Tanaklaseli
iyo rene Someti, SemdomSi franguli
kinos TvalsaCino reJisori - rene
kleri... TbilisSi rusuli gimnaziis
damTavrebis Semdeg ki, moskovis universitetis iuridiul fakultetze vswavlobdi. magram guli mudam Teatrisaken miwevda. da rogorc ki gavige - vaxtangovis studiaSi axal nakads Rebulobeno, dauyovnebliv iq mivaSure. warmogidgenia, sul raRac sami Tve davyavi vaxtangovis studiaSi, magram swored
im samma Tvem gansazRvra Cemi momavali. modi da Tqvi - bedi arafer SuaSiao. rac Sublze gaweria, is axdeba!..
meCvena, TiTqos gangeb amoiRo jibidan xelsaxoci da odnav dacvaruli
Subli moiwminda. pauzis Semdeg ki, ganagrZo:
- 1920-Si Cemi da gaTxovda, colad
gahyva inglisels. disa da siZis mosanaxuleblad londonSi Cavedi da iq,
SemTxveviT, `sent-jeimsis~ TeatrSi erTi maRali klasis reJisoris asistentoba SemomTavazes. axalgazrda viyavi,
gabeduli da ukompromiso. im reJisorTan Cemi urTierToba konfliqtiT damTavrda. Tumca ki, moxda ise, rom sul
male imave TeatrSi damoukideblad
davdgi speqtakli, romelmac saxeli
gamiTqva... mere Jan ebertom mimiwvia
parizSi, elises mimdvrebze TeatrSi,
sadac cnobili Tedor komisarJevski
dgamda speqtaklebs... sxvaTaSoris, am
xuTi wlis win isev mimiwvies parizSi da imave Teatris scenaze ganvaxorciele axali dadgma. parizi mainc parizia: iq Tu erTxel guli gauTbaT
raimeze, mere daviwyebisTvis ar emetebaT...
londonsa da parizSi Cemi speqtaklebi amerikel jorj istmens unaxavs
rogorRac da werili gamomigzavna:
mTxovda roCesterSi Cavsuliyavi. saopero studiis CamoyalibebaSi davxmarebodi da speqtaklebic Tavadve damedga.
imxanad usasrulod Sori da Tvalmiuwvdomeli meCveneboda okeanis gaR-
19
ma `axali samyaro~. TumcaRa, ase iyo
Tu ise, sul raRac or kviraSi ukve
iq viyavi da 1922-Si pirvelad Sevavle Tvali caTambjenebs. am sanaxaobiT
gaSeTebuls ufro imiT miRelavda guli - Turme ra axlobeli yofila
sulierad CemTvis mark tvenis, breThartis, edgar pos da uolt uiTmenis
qveyana. isic iqve iyo, axalbedas rom
mirCies gvaris Secvla - `ruben mam~
ukeT JRerso. uari vTqvi - TviTmyofobis SenarCunebas vcdilobdi yvelgan
da yvelaferSi...
TiTqmis sami weliwadi davyavi `istmen-TeatrSi~. vdgamdi operebs. swored
aq Camomiyalibda ZiriTadi Sexeduleba Teatralur xelovnebaze, - SeiZleba
iTqvas, - aq mivageni Cems Tavs. ise, rogorc yvela debiutants, Tavidan mec
mitacebda lozungi `xelovneba xelovnebisaTvis!~ mere cxovrebis naturalisturi asaxva varCie. es mikerZoebac gadavlaxe `istmen-TeatrSi~. drois
qarsmoyolili TiTqmis yvelanairi `saymawvilo seni~ vixade da sabolood
davrwmundi, rom TeatrSi Tavi da Tavia
ara scenuri naturalizmi anu cxovrebis, Tvalxiluli sinamdvilis zusti
aslis keTeba, aramed stilizeba, poeturi realizmi. Semdeg am gzas vadeqi
kinoSemoqmedebaSic... `istmen-TeatrSi~
ki Cemi pirveli speqtakli iyo `xmauris simfonia~ - amerikis samxreTis zangebze. Semdeg davdgi iujin onilis
satiruli piesa marko poloze da karel Capekis - `roboti~...
*
TumcaRa, es yovelive mSrali biografiuli faqtebis CamonaTvalia. ruben
mamuliani ki gi pyrobdaT pirovnuli
xibliT, erudiciiT, xelovnebasa da
mwerlobaze originaluri da Rrma sjaniT, xSirad - moulodneli, jer ar
gagonil daskvnebiT... dinji da, imadvroulad, emociuri mosaubre iyo. mis naTqvamSi ver igrZnobdiT raime mentorul Segonebas, iseve - rogorc mTlianad masSi - gulzviadobasa da ampartavnobas. TumcaRa, sakuTar Rirsebis
grZnobas mudam inarCunebda...
rogorRac vkiTxe: - Tqvens speqtaklebs dgamT amerikaSi, inglisSi, safrangeTSi. `enobrivi barieri~ rogor gadalaxeT-meTqi? - momigo: franguli xom
bavSvobaSive aviTvise parizSi swavlisas, is ki, rogor daveufle inglisurs,
Tavad gansajeT imiT, rom Zvelinglisuridan Tanadroul enaze gadmovitane
Seqspiris `hamleti~: Sevcvale moZvelebuli sityva-Tqmani, romlebic aRar
ixmareba, an romlebmac sxva azri da
20
mniSvneloba SeiZines. wigns hqvia `hamleti~ Seqspirisa. axali varianti~. swored Cemeuli TargmaniT daidga `hamleti~ kentukis universitetis TeatrSi...
*
es yvelaferi, - raRa Tqma unda, yuradsaRebi da sagulisxmo iyo CemTvis,
metadre, Tu odesme movindomebdi ruben
mamulianis literaturuli portretis daxatvas. maSin ki, isic meamayeboda, rom yovelives ase uSualod - mosaubrisagan pirvel pirSi Tqmuls gadavcemdi Cveni gazeTis mkiTxvelebs.
TumcaRa, gamogitydebiT, Zalze guldaTanaRrulic viyavi, radgan vgrZnobdi,
rom Cems imJamindel Sexvedrebsa da
saubrebs ruben mamulianTan namdvilad
aklda bolomde gulaxdiloba, uTqmeli
rCeboda raRac mniSvnelovani, romelic
Suqs mohfenda am xelovani kacis imwuTier sulier mdgomareobas. ara-da, daniazebiT SeiZleba iTqvas, rom igi sulac
ar yofila dainteresebuli kinofestivalis msvlelobiTa da movlenebiT.
erT-erT saubarSi raRac gulcivad,
yovelgvari sinanulis gareSe wascda:
aq, am forumze iaponeli kaneto sindos
`SiSveli kunZulic~ ar minaxavs, romlis gamoc gazeTebi aWrelebulia, weren
- `namdvili kinoSedevriao~. (ara-da,
es filmi im wels kinofestivalis
mTavari oqros priziT aRiniSna)... erTTavad Sinaganad aforiaqebuli Canda,
TviT saWirboroto Temaze saubris
drosac ki, azri TiTqos sul sxva safiqralisaken gaurboda... cdilobda,
SeumCneveli darCeniliyo, metadre JurnalistTa gulisyuri ar miepyro
Tavisken, amerikuli kinos moRvaweebTan
erTadac ki erideboda sajarod gamoCenas... TiTqos daujerebelia, magram
ruben mamulianisaTvis Tvali ar momikravs im darbazobazec, sabWoTa kulturis ministrma - ekaterine furcevam
rom gamarTa kinofestivalis monawileebisaTvis.
aq, am darbazobaze Sedga pirveli
gmiri kosmonavtis - iuri gagarinis
marTla dauviwyari sensaciuri Sexvedra msoflio presisa da elitaruli
mxatvruli samyaros warmomadgenlebTan. magram paradoqsi is aris, rom gagarinTan Sexvedraze metad, sayovelTao
rezonansiT gaxmaurda aseTi `maRali
donis~ RonisZiebaze Znelad warmosadgeni kuriozi, - kerZod: ministrTan
darbazobaze zustad erTfer da erTnairad Sekeril kabebSi tyupis calebiviT Cacmulni, erTmaneTis pirispir aRmoCdnen im kinofestivalis yvelaze kaSkaSa kinovarskvlavebi - amerikeli liz
Teilori da italieli jina lolobrijida... unda genaxaT, lamisaa yiraze
rom gadadiodnen fotoreportiorebi,
ra rakursiT aRar cdilobdnen gadaeRoT esoden moulodnel saWoWmano
viTarebaSi Cavardnili da gaSeTebuli
varskvlavebi, romelTa saxeze aRbeWdil
dabneulobasa da sibrazes TviT maTi
naZaladevi Rimili da ostaturad dadebuli makiaJic ver faravda.
mere ambobdnen, rom erTsac da meoresac - (cxadia, erTimeorisagan damoukideblad), parizSi saxelganTqmul
samkervalo firmaSi daukveTiaT - sagangebod moskovis kinofestivalze gamosaCenad - ZviradRirebuli kabebi, da iq
momxdarao gaugebroba... me ki, imTaviTve meeWveboda, radgan es yovelive gangeb
gamowveul provokacias ufro hgavda,
vidre raRac Secdomas an uneblie gaugebrobas. da ai, ratom:
im momentisaTvis karga xania (TiTqmis
ori weli) iRebdnen amerikul filmsuperkoloss - `kleopatras~, romelSic mTavari rolis SesrulebisaTvis
liz Teilors erT milion dolarze
daudes kontraqti. bulvaruli presa
swored am faqtze amaxvilebda gulisyurs, werda - msaxiobisaTvis erT rolSi esoden igavmiuwvdomeli honorari
pirveli SemTxvevaa kinos istoriaSio...
TumcaRa, rom ityvian - `ybadaRebuli
wyalwaRebuli~, ise moxda. bevri gaRizianebuli iyo momavali filmis winaswari wresgadasuli xmauriani reklamiT, zogi Surs ver faravda RvarZlian reportaJebSi. am mxriv yvelaze dauridebeli iyo evropuli presa, metadre - franguli Jurnal-gazeTebi. werdnen: es arnaxulad ZviradRirebuli
`balaganuri Sou~ (inglisurad `Sou~
sanaxaobas niSnavs), imavdroulad istoriaSi Cauxedaobisa da gaugonari umecrebis nimuSiao. xSiri iyo gesliani
da daufaravad skabrezuli gamoTqmebi
liz Teiloris mimarT. erTTavad pirze
ekeraT misi eWvisaRmZvreli damokidebuleba mexuTe qmarTan - jazis musikos edi fiSerTan da film `kleopatraSi~ mis partnior msaxiob riCard
barTonTan. mxedvelobidan ar rCebodaT
kinovarskvlavis qedmaRloba, siuxeSe,
momxveWeloba, Zvirfasi TvlebiT mooWvil samkaulebze daxarbeba da imavdroulad - uwignuroba da meSCanuri gemovneba. pirdapir aRniSnavdnen: ar icis
da arc enaRvleba, ra saxes qmnis ekranze.
igi cxovrebaSi ufroa faraoni, vidre
filmSio. Tavi moaqvs namdvil qalRvTaebad, Seuval dedoflado... erT-erTi
reportaJis avtori ki, romelic - Seda-
rebiT, - ufro Tvalmaxvili da saqmeSi RrmadCaxedulic Canda, gviziarebda
sakuTar dakvirvebas: `filmis reJisors
kidevac rom gaebeda da moendomebina
liz Teiloris kleopatrasTvis raime istoriulad marTali Strixis an
plutarqes mier aRwerili egvi ptis
ganmgeblis portretidan misi romelime
damaxasiaTebeli Tvisebis miniWeba, ragind aRiarebuli xelovanic unda iyos
is reJisori, sulerTia, iseTi risxva
da zari daatydeboda Tavs gaavebuli
da Tavneba kinovarskvlavisagan, rom gadasaReb moedanze mas aRar daedgomeboda~...
da aq - sdeq! swored am reportaJis biZgiT yvela faqti - Cemi TvaliT
nanaxi, yuriT gagonili an presidan
gamoxSirviT aRebuli - TiTqos erwymodnen erTmaneTs Cems warmodgenaSi
imis pasuxad, Tu ratom meCveneboda im
1961-Si, moskovis saerTaSoriso kinofestivalze Camosuli ruben mamulianis dabneuloba, xSirad - gamoxedva
Tu sityva-pasuxic - esoden ucnauri
da idumali.
vixseneb: maSin, liz Teiloris avadmyofobis gamo, SeCerebuli iyo `kleopatras~ gadaReba, romlis damdgmeli
reJisoric imJamad ruben mamuliani
gaxldaT. manamde ki, cota adre, holivudis erT-erT sainformacio gamocemaSi ukve gamoJona cnobam, rom `kleopatras~ gadamRebi kompaniis miTiTebiT
filmis reJisorobidan gadayenebulia
anu moxsnilia ruben mamuliani. es
TiTqos ise, sasxvaTaSorisod iyo Tqmuli, raime mizezis dasaxelebis an komentarebis gareSe... bunebrivia, Tu Seuracxyofilma reJisorma moiTxova kompaniis Tavkacebisagan axsna-ganmarteba,
ratom an ris gamo gaauqmes masTan dadebuli kontraqti. isic cxadia, rom
kinokompania kargad icnobda da afasebda
ruben mamulianis reJisorul gamocdilebas da ostatobas, sxvagvarad warmoudgeneli da SeuZlebelia aseT grandiozul, mravalmilionian proeqtze samuSaod misi miwveva. TumcaRa, maTTvis
mTavari mainc komerciaa. da Tu marTla
yvelafris mizezi Tavneba kinovarskvlavis gakapaseba-amxedreba iyo principuli
reJisoris winaaRmdeg, maSin, - raRa
Tqma unda, - isini am konfliqtSi liz
Teiloris mxardamWerni iqnebodnen, miTumetes, rom filmis naxevarze meti
ukve gadaRebuli iyo da aseT dros
mTavari rolis Semsruleblis suraTidan CamoSoreba da ganawyenebulad wasvla - garduvali finansuri kraxi iqneboda kompaniisaTvis... amitomac vifiq-
`desperado~ 1936
`zoros niSani~
1940
`sisxli da qviSa~ 1941
21
warwera saflavis qvaze:
`ruben mamuliani didi reJisori~
22
re - iqneb swored kinokompaniis Tavkacebma urCies-meTqi ruben mamulians
- moskovs Casuliyo kinoforumze da
rogorme Semoerigebina damdurebuli
kinovarskvlavi. magram Cans, ruben mamulianisaTvis Zneli aRmoCnda Tavis ase
damdableba, mis sulwiaRSi erTmaneTs
ebrZoda namdvili mxatvris rwmena saqmosanTa garigebas. igi axalgazrda
aRar iyo da arCia sakuTar princi pebTan darCena. TumcaRa, arc isaa gamoricxuli, rom maSin liz Teiloris
sijiutis gamo maTi Serigeba ar moxerxda...
ar vici, sinamdvileSi ra riT dasrulda. is rac zemoT iTqva, mxolod
fiqrSi daSvebuli varaudebia. magram
maSin - 1961-is ivlisSi, moskovis kinofestivalis oromtrialSi, am faqtebis
gamo - arc mas, arc me - erTmaneTSi
sityva ar dagvcdenia.
dRes ki, albaT, ufro imisTvis vixseneb im uTqmel ambebs, rom darwmunebuli viyavi maSin da mjera axlac: im
dros `kleopatras~ gadamReb kinofirmis Tavkacebs - da Tavad filmSi monawile varskvlavebsac - meti sulgrZeloba da cota sibrZnec rom gamoeCinaT, udavoa, rom ruben mamulianiseuli `kleopatra~ bevrad axlo iqneboda rogorc istoriul simarTlesTan,
ise namdvil kinoxelovnebasTan... arada,
vkiTxulob axla ruseTSi gamocemul
enciklopediur kinoleqsikonSi ruben
mamulianisadmi miZRvnil statias, romelic mTavrdeba ase: `firmis xelmZRvanelobis miTiTebiT, 1961-Si, istoriul
superkolos `kleopatras~gadaRebas CamoSorebuli, igi kinoSemoqmedebas aRar
dabrunebia~.
daakvirdiT, am sityvebSi sinamdvilis
obieqturi Ziebis da axsnis araviTari survilic ki ar igrZnoba, arc Rvawlmosili xelovanisadmi raime TanagrZnoba?! arc ilfisa da petrovis `erTsarTuliani amerika~ gaxsenebiaT!
*
... ruben mamulianTan saubrebis fragmentebi imave - 1961-is ivlisSi daibeWda gazeT `TbilisSi~, kinofestivalidan gamogzavnil Cems reportaJSi.
gazeTis nomerma moskovSi Camomiswro.
msoflio kinoforumis bolo dRe iyo.
sastumro `moskvas~ holi Jamuxsovari babiloni gegonebodaT, erTmaneTSi
ireoda mTeli mileTis xalxTa enebi,
rasebi, erebi... am siWreleSi Tvalis
cecebiT daveZebdi ruben mamulians.
male mivageni. gazeTi gadaveci. saxeze
kmayofileba daetyo. gakeca da pijakis ubis jibeSi Seinaxa. arada, Sewu-
xebuli, aSkarad raRaciT guldaTanRruli da gawbilebuli Canda. albaT
saxeze SekiTxva gamomexata da pasuxi
ar daayovna:
- rogorc Cans, wels pirobas ver
Sevasruleb - TbilisSi ver gewveviT.
dRes oficialurad ganmicxades - `Tqveni samSoblo axla mzad ar aris Tqvens
misaRebado~. ara-da, rogor mogwonT
formulireba: - mSobeli mzad ar gaxlavT `ZeSecTomilis~, `uZRebi Svilis~
misaRebado~! - eh, ra gaewyoba... samermisod gadaido TbilisTan Sexvedra.
oRond, iqneba ki es mermisi?!.
*
... da mxolod aTi wlis Semdeg 1971-Si isev moskovSi Sevxvdi ruben
mamulians. amjerad cota dagvianebiT
Camovida saerTaSoriso kinofestivalze,
zurgidan momesma nacnobi xma:
- `Svili!..~ - mivixede. Rimili Semageba da xmadabla, magram mtkiced Tqva:
- ai, wels ki namdvilad Camoval TbilisSi~ - TvalebSi Camxeda da kvimati ieriT dasZina: `Cems misaRebad `momzadebas~ rogor ver SesZlebdnen am aT weliwadSi?!~
Semdeg yovelive standartulad warimarTa: kinofestivali rom daixura,
forumis monawileni moskovidan gaemgzavrnen - zogi sad da zogi sad. ruben mamuliani TbilisSi gadafrinda,
me ki ori dRe moskovSi Sevyovndi.
TbilisSi CamosvlisTanave telefoniT
davukavSirdi. davTqviT - xval sastumro `iveriaSi~ mivakiTxavdi...
nomerSi rom Sevedi, wignSi furclebSua xis foTlebs awyobda saguldagulod. Tqva: `guSin muxranSi viyavi,
Cems mamuleTSi, papaCemis nasaxlarze
xexilis foTlebi davkrife, minda Tan
waviRo~ - is ariso... cota sentimentalurad meCvena misi moqmedebac da
kilo-Tqmac. albaT saxeze dametyo, rac
gavifiqre da TiTqos TavisTvis Cailaparaka: `wlebi!.. wlebs Tavisi gaaqvT...
damijere - arc `miwis yivilia~ uazro
Tqma!~...
*
mTeli is dRe erTad davyaviT. moviareT Tbilisis Zveli ubnebi. sioni
movinaxuleT, taZarSi ar SevsulvarT,
garedan iWvriteboda Tavdaxrili, Ria
karSi... gatialebul qarvaslas zereled
Seavlo Tvali da zurgi aqcia. mere
meidanSi `surb sarqisis~ somxuri eklesia da iqve - aSuR saiaTnovas saflavi movinaxuleT... bnel rigTan raRaciT gaocebuli momibrunda: `moica,
aRarc vanqis bazaria, arc Siitebis cisferminareTiani meCeTi, sad gaaqreTo?~
- orTaWalisken mimavali magistralis
mSeneblobas Seewira-meTqi. eWvis TvaliT gadmomxeda, TumcaRa, ara uTqvams
ra, ubralod xeli Caiqnia da dadumda.
neta ra saTqmeli SeaSra pirze?..
*
vsaubrobdiT. raRa Tqma unda, merCia
misgan meti gamegona. amitomac ufro
SekiTxvebiT vifarglebodi.
- kinoSi rogorRa moxvdiT-meTqi.
- kacma rom Tqvas, scenaze meti
maqvs gakeTebuli, vidre ekranze. da
mainc, sxva qveynebSi kinoTi ufro micnoben. xelovnebaSi riski miyvars - axlis
Zieba. gemovnebiT ki, albaT ekleqtikuri ufro var. ara-da, Senive mignebebis
gameoreba, ginda Tu ara, mosabezrebel
stereoti pTan migiyvans. amitomac yovel axal samuSaoSi axleburad vcdidi
Tavs... roca `paramauntidan~ miwveva
miviRe, gamexarda - gaukvalav gzas unda
davdgomodi!.. xSirad mekiTxebian: - ramdeni xnis swavlaa saWiro, rom kinoreJisori gaxde? - vin icis, me, albaT,
kinoxelovnebas yoveli ekranuli suraTis naxviT vswavlobdi. filmis warmoebis teqnika ki, sul raRac xuT kviraSi aviTvise. davexetebodi kinostudiis
pavilionebSi, vakvirdebodi sxva reJisorTa muSaobas da imas ufro vimaxsovrebdi, Tu ra rogor ar unda mekeTebina. xelovnebaSic asea: kaci kacisa
xidia. Semdgomi gza ki damokidebulia
Sens mxatvrul warmosaxvaze, Sens kinematografiul Wvretaze...
*
ruben mamulianma Tavisi debiutifilmi `aplodismentebi~ 1929-Si gadaiRo da kinoSi pirvelad xmaTa sxvadasxva bilikebze CaweriT umal daigdo
novatori xelovanis saxeli. Semdeg
musikalur film `qalaqis quCebSi~
(1931) man pirvelma SemoiRo kadrsmiRma
xma, rogorc suraTis gmirisa Tu mTxrobelis Sinagani monologi... filmSi
`doqtori jekili da mister haidi~,
romelic man sTivensonis moTxrobis
mixedviT dadga 1932-Si, msaxiobi fredriq marCi, yovelgvari kombinirebuli
kinogadaRebis gareSe, uSualod mayureblis Tvalwin, gardaisaxeboda sruliad
sxva gmirad. am xerxs kinomcodneebma
`mamulianis efeqti~ Searqves da, Tu
ar vcdebi, igi reJisoris saidumlod
darCa samudamod... 1935-Si dadgmuli
misi suraTi `beki Sarpi~ - Tekereis
`amaoebis bazris~ mixedviT, - kinos
istoriaSi miCneulia `teqnikolorze~
gadaRebul pirvel mxatvrul filmad,
romelSic feri gamoyenebulia dramaturgiulad. am mxriv kidev ufro
mniSvnelovania, Tavad reJisoris TqmiT,
misi filmi `sisxli da qviSa~ - blasko
ibaniesis romanis ekranizacia (1941)...
mamulianiseuli filmebis Tundac
am arasrul CamonaTvalSi ramdenjer
mogvixda xmareba sityvebisa - `pirvelad~, `pirvelma~... ase iyo yovelTvis
- xelovnebaSi WeSmariti aRiareba martoden yamiris gamtexTa, xnulis pirvel
gamvlebTa wilxvedria.
stilistikuri, Janrobrivi da Tematikuri mravalferovnebiTaa aRbeWdili
ruben mamulianis kinoSemoqmedeba. gadaRebuli aqvs miuziklebi, faTerakebiani Tu gangsteruli filmebi, tragediebi Tu komediebi, melodramatuli
`qebaTa qeba~ da literaturuli klasikis ekranizaciebi, Rrma fsiqologiuri Tu xelierTpirad gamrTobi suraTebi...
*
- rodesac vkiTxe: da mainc, kino
namdvil xelovnebad migaCniaT Tu masobrivi garTobis saSualebado? - mipasuxa:
- ZirSive mcdaria am ori cnebis
agre gaTiSva. marTalia, yoveli sanaxaoba, is, rac garTobaa, xelovnebad ar
igulisxmeba, magram yovelgvari xelovneba, raRac wilad mainc, garTobacaa.
Tu xelovneba adamians ver arTobs, anu
ver i pyrobs, ver iTrevs Tavis stiqiaSi, igi an nakluli xelovnebaa, anda,
saerTod, misaTvleli ar aris xelovnebaTa Soris... axla erTi gauTavebeli
miTqma-moTqmaa imaze, rom `varskvlavebs~
yavli gauvidaT - scenazec da ekranzeco, maTi mze Caesvenao. sisulelea!
xalxi yovelTvis midioda sara bernaris, mixeil Cexovis, lorens oliveisa
Tu vivien lis, - an Tu gnebavT, - Cveneburebis - akaki xoravasa da fafaziancis sayureblad. TviT ZvelberZnul
TeatrSic iyvnen `varskvlavebi~, oRond
maSin, albaT, sxva saxeli erqvaT... axla
dastin hofmani `antivarskvlavad~ gamoacxades. mere-da, ra mniSvneloba aqvs,
vis ras uwodeb. mTavaria, rom igi uyvarT, mis sanaxavad Sedian kinofilmebze,
- maSasadame - `varskvlavia!..~ amisaTvis
ki ar kmara martoden artistuli talanti, arc ostatoba, saWiroa kidev sxva
- raRac idumali, auxsneli, - rom ityvian, - RvTisagan xeldasxmuli. ai is,
greta garbos rom hqonda mimadlebuli.
*
... da momenti vixelTe. ara erTi
da ori WormarTali mqonda gagonili
maT urTierTobaze. es rom gulaxdilad vuTxari, manac mokled momiWra Cven dResac vmegobrobTo. me ki msurda
raRac metis gagoneba, rac legendis
23
dasturi an uaryofa iqneboda. ara, me
ar vgulisxmobdi im pikantur Tu, xSirad, - uxams gaSiSvlebas obieqtisas, romlis gareSec axla, lamis, warmoudgenlad miaCniaT `varskvlavebze~ saubari. manac dinjad daiwyo:
`is iyo prodiuserTa da varskvlavTa
epoqa. maSin es ori figura gansazRvravda kinos Suq-Crdils. reJisors mxolod xelobis marjved floba anu
profesionaloba moeTxoveboda. gemovnebisa da modis kanonmdeblebi ki prodiuserebi da varskvlavebi iyvnen. amitom
filmis warmatebac da marcxic maT
miewerebodaT... me rom misi monawileobiT films viRebdi, im periodSi greta
garbo didebis mwvervalze iyo da absoluturad mbrZaneblobda gadasaReb moedanze. scenisa Tu epizodis dublsac
Tavad irCevda - romelsac CaTvlida
srulyofilad, is Sedioda filmSi.
ityoda: yvela sxva dubli mospeTo
da... gaTavda, winaaRmdegobas veravin
gaubedavda. magram erT-erTi scenis
gadaRebis Semdeg, roca pavilionSi ukve
gamorTes sinaTleebi, axlo mivel masTan
da mtkiced vuTxari: gavimeoroT es
scena erTxel kidev, oRond ise, rogorc
me getyviT. ginda dagiCoqeb, muxlmodrekiT Segevedrebi yvelas TandaswrebiT,
oRond gaakeTe es ise, rogorc me warmomidgenia!..
ar vici, ram imoqmeda masze, iman, rom
aRgznebuli viyavi, Tu iman, rom Cems
sityvebSi namdvili rwmenis Zala igrZno, da... moulodnelad damyva. moismina scenis Cemi interpretacia da Cveuli mbrZaneblobiT Tqva: CarTeT Suqi!..
maSin ganvicade misi artistuli
sidiade da is raRac Jruantelis momgvreli idumaleba, rasac `greta garbo~
erqva. gaognebuli Sevcqerodi, rogorc
qal-RvTaebas. rasac iq, yvelas Tvalwin
xilulad is iqmoda, iyo Cemi Canafiqris zusti xorcSesxma, oRond greta
garbos sulwiaRis prizmaSi gardatexili da amitomac ganumeorebeli...
scenis gadaReba rom davasruleT, erTxans isev idga sfinqsis auxsneli
gamometyvelebiT, Semdeg ki mSvidad Tqva:
- gaanadgureT wina dubli!.. aqedan
daiwyo Cveni, - ar vici ra vuwodo, iqneb, sabediswero, - megobroba, romelic
dRemde grZeldeba.
*
holivudi, - ambobda ruben mamuliani, - yovelTvis iyo `zmanebaTa fabrika~ da, imavdroulad, igi warmoadgenda
mTeli qveynierebidan Tavmoyril ulamazes qalTa unikalur `nakrZals~. me
maxsovs, Sen rom Carli Caplini giyvars.
24
hoda, is rom xanSi Sevida, im lamazmanebze Tqva Tavis memuarebSi: `maTze
Tvalis erTi Sevlebac ki, sicocxled
Rirdao~. mec araerT namdvil kinovarskvlavs Sevxvedrivar, davufiqrebivar
maTi andamativiT mizidulobis idumalebasa da vcdilvar maTSi wvdomas.
zogi Cems filmSic ki gadamiRia, magram
- ginda garegnobiT, ginda sulierebiT
- ufro srulqmnili, vidre greta garboa, aravin Semxvedria...
aba warmoidgine: kinoSi TxuTmeti
wlis daZabuli muSaobis Semdeg, amTavrebs `metro-goldvin-maierTan~ dadebul kontraqtiT gaTvaliswinebul 27-e
filmSi gadaRebas da sayovelTao popularobis zenitSi myofi, Tavisi cxovrebisa da silamazis, - me vityodi, - `kaSkaSa SuadRes~, 36 wlisa, samudamod
da daunaneblad ganerideba kinosamyaros. es moxda 1941-Si. mas Semdeg gandegiliviT cxovrobs.
da ganagrZo:
greta garbos, - erTi misi filmis
saxelwodebis kvalobaze, - `RvTiuri~
uwodes. da gana imitom, rom raime miwieri Tu adamianuri misTvis ucxo iyo.
ufro, albaT, imitom, rom igi miuwvdomeli, Seuvali darCa yovelgvari amaoeba-amaoebisTvis...
igi ekranze asaxierebda mSvenier da,
imavdroulad, uiRblo da usasrulod
martosul qalebs. greta garbo lirikosi msaxiobia. misi gmirebi itanjebodnen simartovis daZlevis, sakuTari
martosulobis gadalaxvis sulieri
wyurvilisagan. magram maT ltolvas
naTelisaken, amaRlebulisaken, maT imedsa
Tu siyvaruls yovelTvis win eRobeboda adamianTa simdable, wvrilmani
angareba, binZuri intrigebi, cbiereba
da isini iRupebodnen - iRupebodnen
bedsSeurigebelni, daumorCilebelni.
me moviwadine, rom erTdroulad yvela am Tvisebis xatad warmomdgariyo
misi gmiri Cem filmSi `dedofali
qristine~. aki isec moxda, rom Semdeg
qresTomatiulad aRiares am suraTis
finaluri kadri: gemis qeCoze dgas me17 saukunis Svedi monarqi qali - devnili da tragikuli qristine - greta
garbo; Cauwvdomeli da auxsnelia misi
gaqvavebuli gamometyveleba, mis saxeze
ar ikiTxeba arc fiqri, arca risame mizan-zraxva. da axla cota meamayeba kidec, rom es kinoxati Tavis droze sfinqss da mis maradiulobas Seadares...
*
dadumda. yofili mefis nacvlis
sasaxlis win, xeivanSi videqiT. mxrebgaSlil Wadrebs miRma Tbilisis laJvard
cas Sehyurebda. da meCvena, rom axla,
am wuTSi es kaci Tavis mSobliuri
qalaqis quCidan mzeriT wvdeboda Soors, okeanis gaRma, manhetenis caTambjenebSi Cakirul legendas, romlis realurad xorcSesxmaSi Tavadac edo
lomis wili... mere, ise, TiTqos es-esaa
raRac aRmoaCinao, bavSvuri miamituri
kiloTi Tqva: - ici, marTla arsebobs
bediswera. - trivialuri naTqvamia? magram ase roa? me rom aqaobas vtovebdi,
es Wadrebi jerac norCi xeebi iyo.
axla ki, Cven - isinic da mec - Warmagebi vxvdebiT erTmaneTs. isini isev aq
dganan, imitom, rom fesvebi aqvT miwaSi
gadgmuli. gaxsovs, antuan de sent egziuperisTan, gaocebuli yvavili rom
ekiTxeba patara ufliswuls: - rogor
uZleben gaavebul qars adamianebi, fesvebi rom ar gaaCniaTo?! - aki verc uZleben, Cemo Zmao, ver uZleben!
... cxeloda. xvati idga - iseTi, TbilisSi rom icis ivlisSi. operis TeatrTan Sadrevans daewafa. - aqaurs wyalsac ki sxva gemo aqvso, - Tqva. - da saerTod, ra gindac gaizardos Tbilisi,
mainc gamorCeuli koloritis qalaqad
darCebao. aqaobas gamCenma Tu bunebam
sxva beWedi daasva, mis xibls ver
airideb...
operis TeatrSi Sesvla mTxova. sezoni daxurulia-meTqi. daiJina - iqneb
SegviSvano. gverdiT Sesavals mivadeqiT.
morigeebi dagvxdnen. CvenSi ician stumris dafaseba, - SegviSves. darbazSi
erTi-ori naTura Tu enTo. savarZlebze
TeTri qsovilis grZeli zolebi iyo
dafarebuli. erTgan gadaswia - skamze
xaverdi mosinja... amfiTeatris dasawyisSi idga. maRla aixeda, iarusebs da
Wers Seavlo Tvali. Cemken gadmoixara da xmadabla miTxra, ise, taZarSi
rom warmoTqvamen krZalviT: - ra grandiozuli meCveneboda Cems bavSvobaSio...
gareT rom gamovediT, rusTavelis
Teatrisaken aiRo gezi. - modi, vcadoT,
iqneb aqac gagviRimos bedmao... imxanad
rusTavelis TeatrSi xanZris Semdgomi
aRdgeniTi samuSaoebi mimdinareobda.
mainc SegviSves. maxsovs, scenis oqrocurvili CuqurTmiani CarCodan TabaSiris patara Camonatexi SeniSna Zirs
dagdebuli. daixara da aiRo. ikiTxa
- Tu SeiZleba Tan rom waviRoo. mere
xelsaxocSi gamokra is natexi, swored
im yaidaze - rasme Zvirfass rom gamokravdnen xolme Zvelad. Tqva: - dedaCems
es yvelaze did sixaruls mianiWebso...
gancvifrebuli Sevyurebdi: samocdaTxuTmetSi iyo gadamdgari, Sin deda
eloda!
redaqciisagan:
oTar sefiaSvili ukve amerikis
SeerTebul StatebSi iyo Camosuli,
rodesac aRiniSna greta garbos
dabadebidan 90 wlisTavi, 1996 wels.
am TariRTan dakavSirebiT, man Jurnal
`niu laifSi~ gamoaqveyna didi
kinovarskvlavisadmi miZRvnili statia,
romelsac gverdi ver avuareT da
aqve gTavazobT.
Jurnali dasabeWdad mzad iyo, roca SevityveT es informacia: niu-iorkSi saqarTvelos prezidentma gadacema „iluzionis~ wamyvani oTar sefiaSvili, romelic ukve 17 weliwadia
amerikis SeerTebul StatebSi cxovrobs, brwyinvalebis saprezidento ordeniT daajildova. prezidentma madloba gadauxada mas wlebis ganmavlobaSi gaweuli RvawlisTvis.
qveynis pirvel pirs man amerikis SeerTebul StatebSi
gamocemuli wignic usaxsovra, romelic, mixeil saakaSvilis
TqmiT, sapatio adgils daikavebs saprezidento biblioTekaSi,
romlis gaxsnasac saprezidento vadis amowurvis Semdeg gegmavs.
25
uhtnf
garbo
`varskvlavi~... ar yofila kinematografis aswlian istoriaSi sxva
msaxiobi, romlis arsic da mSvenebac ase zustad gamoexatos sityva
`varskvlavs~. greta garbo - sicocxleSive legendad qceuli - WeSmariti kinovarskvlavi gaxldaT! samocdaaTi wlis winaT gamoCnda, - an
iqneb marTlac - amobrwyinda igi amerikuli kinos cargvalze, da umal
monusxa, gaaogna mayurebeli Tavisi
saxis aramqveyniuri SuqiT, naTeliT,
uTqmeli xibliT...
1926 wels gamovida misi monawileobiT pirveli amerikuli filmi,
romelSic jer kidev yvelasaTvis
ucnobi Svedi greta gustafsoni
mTlad abreSumebSi morTul-daburul espanel primadonas asaxierebda.
maSin gaCnda misi artistuli fsevdonimic - `garbo~, raic norvegiulad `keTil ferias~ niSnavs, espanurad ki - `gracias~. aRfrTovanebul mayurebels da presas erTxmad
aRmoxda - `daibada ekranis qalRvTaeba~, da Semdeg, rac man gaakeTa TxuTmeti wlis ganmavlobaSi ekranze yofniT,
ufro meti da mravlismTqmelia, vidre - ubralod didi aqtioruli
ostatobis xelovneba. igi `holivudis romantizmis~ stilis xorcSesxmul xatebad iqca.
sul ocdarva Sav-TeTr filmSia
gadaRebuli greta garbo. man Seqmna
gaunelebeli Jruantelis momgvreli
saxeieri idumalebiT mosili da auxsneli qalebisa, gadmosca maTi TvalSeudgami Sinagani vnebaTa Widili,
26
daxata arnaxuli portretebi qalebisa, romlebic gnusxaven da andamativiT gizidaven da usasrulod miuRwevelni arian. es iyo ocneba, magram ocneba realurad Camoqnil-gansxeulebuli.
raRas ar uwodebdnen: Svedur sfinqss,
amoucnobs, auxsnels, RvTiurs, Seudarebels, im Suqis cials - yinulqveS
rom gamosWvivis... kinematografis olimpze erTad-erTi, albaT, marlen ditrixia, romelic mas gverdiT amoudgeboda.
CvenSi mayurebels bevri filmi ar
unaxavs greta garbos monawileobiT.
axsovs - anda ra daaviwyebda! - misi
margarita gotie suraTidan `kameliebiani qali~, romelSic mas partniorobas uwevda axalgazrda robert Teilori, da Seudarebeli dedofali qristine - Tbiliseli ruben mamulianis
amave saxelwodebis filmidan. klasikurad, igavmiuwvdomlad aris aRiarebuli am suraTis finaluri kadri msxvili planiT gadaRebuli marTlac
jadosnuri idumalebiT aRsavse da auxsneli saxe greta garbos devnili gmirisa, romelic gemis keCoze Semdgari
gascqeris usasrulobas da miemarTeba
Seucnobi momavlisaken...
amerikul ekranze film `ninoCkas~
gamosvlis Semdeg ki, sabWoTa oficiozma,
- romelmac raRac antisabWouri kramoli dalanda am msubuq parodiul suraTSi, - amoiZula igi da Cveni Tvalsawieridan gaqra greta garbos ekranuli xatica da misi saxelis xsenebac.
da iseve, rogorc rwmena RvTisa, rogorc
sxva bevri ram - sulierebasTan dakavSirebul am SemTxvevaSic Zalmomreo-
biT gagvqurdes, wagvarTves kinos
`qal-RmerTi~.
film `grand-otelSi~ - 1932 wels
- mas rogorRac dascda: `me minda
marto viyo~ da es replika TiTqos
msaxiobis bediswerad iqca. mkacr
CrdiloelTa garemoSi aRzrdils
bunebrivad axasiaTebda grZnobaTa
alagmva da gaumJRavnebloba. imTaviTve, karieris dasawyisidanve igi Tavs
ikavebda an uxalisod Tanxmdeboda
presasTan kontaqtebze, uars ambobda
fotoreportiorebis winaSe pozirebaze; amboben, mayurebelTa arc erT
werilze ar gaucia pasuxi, arc avtografi `uCuqnia~ vismesTvis odesme. igi Seuvalad icavda sakuTar
simartoves da distancias `brbosTan~,
romelSic mayurebelTan erTad kolegebic igulisxmebodnen. erTad erTi, visTanac axlo urTierToba hqonda, massaviT legenda - qeTrin hefberni gaxldaT. Cveulebriv mokvdavTaTvis ki mudam miuwvdomeli iyo.
filmebiT - `maria valevskaia~,
romelSic igi napoleonis polonel
sayvarels TamaSobda, da `orsaxa qali~, romelic greta garbos ukanaskneli ekranuli namuSevari aRmoCnda
- dasrulda amerikuli kinoromantizmis brwyinvale epoqa. es suraTi daundoblad dagesles maSin kritikosebma. yvelaze ukeT ki Tavad
msaxiobi grZnobda drois ulmobelobas, rom SeuZlebelia JamTasvlis
SeCereba. da swored Tavisi niWisa
da silamazis gafurCqvnis xanaSi,
didebis mwvervalze myofma gadawyvita garideboda yvelas da yvelafers,
samudamod mietovebina zmanebaTa samyaro kinosi. maSin greta garbo sul
35 wlisa iyo.
mas Semdeg, TiTqmis naxevari saukune sicocxlisa, gandegilobasa da
martosulobaSi galia. arsad Cndeboda sajarod. arc memuarebi dauweria, TumcaRa, amisaTvis igavmiuwvdomel honorarebs Tavazobdnen, arc interviuze daTanxmebia visme. dumda
Seuvalad, viTarca sfinqsi.
1984-Si gamovida reJisor sidnei
lumetis filmi `garbo laparakobs~,
romlis centralur Temad iqca msaxiobis legendaruli gandegiloba.
ase darCa dro-Jamisagan xelSeuxebeli greta garbos auxsneli da
amoucnobi silamaze, romelsac - iqneb,
marTla, - is Suqi adga, yinulqveS
rom gamosWvivis.
oTar sefiaSvili
xmadabali fiqrebi
erovnebaze, ` enovnebaze~,
qujur mentalitetsa da
fexSiSvela kacze
SFVFP RDFZFYNBHF&T
fiqrebi qarTvelobaze
27
erovneba
`erovnebav, RvTis niWi xar,
arc sapovni, verc sayidi~...
es akaki gaxlavT...
monaxulia uzustesi gamoTqma `RvTis niWi~, RvTiuri saCuqari, wyaloba,
anu madli - da am madls, akakis azriT,
verc SemTxveviT gadaawydebi da verc
fulad daaxurdaveb.
da mainc - ra aris is erTi, ganmsazRvreli sityva-cneba, romelic erovnebis arss gamoxatavs? akakiseuli `RvTis
niWi~ ufro Semfasebluri cnebaa, me
ki amjerad arsiTi mxare mainteresebs,
ris mixedviTac erTi erovnebis adamianebi Tavs erTmaneTs uigiveben...
ra aris es sityva-cneba:
suli? ena? istoria? kultura?
ebrauli warmomavlobis poloneli
poeti iulian tuvimi meore msoflio
omis dros wers werils `Cven, poloneli ebraelebi~ da pirvel kiTxvas `ratom - ebraeli?~ - ase hpasuxobs:
`ebraeli var sisxliT~... da iqve ganmartavs: `ara im sisxliT, ZarRvebSi rom
damidis, aramed im sisxliT, varSavis
quCebSi rom iRvreba~...
axla yvelaferi naTelia: ZarRvebSi
moaruli sisxlis SemadgenlobiT adamianTa srulfasovnebas rozenbergebi
da gebelsebi adgenen, poeti ki maradiuli zvarakia da tuvimic swored am
omis zvarakebs, ebraelobas, uigivebs
Tavs.
xolo kiTxvas - `ratom - poloneli?~ - tuvimi upasuxebs: `poloneli
var `Cemianobis~ gamo: veraviTari logikiT amas ver agixsniT, magram Sopeni
ufroa Cemi, vidre beThoveni~.
isev sisxls davubrundeT, radganac
CvenSiac gaaqtiurdnen faSizmTan mokekluce yvaryvareebi... nu movetyuebinebiT qarTvelTa `wmindasisxlianobis~
am crudamcvelebs; papis papa qarTveli
ara gyolia da naRdi qarTveli verc
Sen iqnebio - me, piradad, swored winaparTa warmomavlobaSi amgvari Cakirkiteba mimaCnia araqarTul, metic - antiqarTul poziciad.
oden sisxlismieri warmomavloba
erovnebis ganmsazRvreli ver iqneba adamiani, SeiZleba, gaqarTveldes, an, piriqiT, gadaqarTveldes; Tanac - gadaqarTveldes is, visac, Tundac, wina xuT
TaobaSi wveTi araqarTuli sisxlisa
ara hrevia, xolo gaqarTveldes is, visac, Tundac, mSoblebi hyavs araqarTveli.
yvelafers rom davexsnaT, marto
Cveni wmindanebisa da mefeebis warmomavlobis gaxsenebac ikmarebs:
ninosi, SuSanikisa, mirianisa, gorga-
28
salisa, Tamaris...
ase iyo yovelTvis, ase iyo yvelgan;
gansakuTrebiT - sasaxlis karze, sadac
wesad hqondaT sxva qveynebis samefo
dinastiebTan damoyvreba.
axla sxva avtoris, amjerad - qarTvelis, citatas movixmob:
`vin ar icis, rom erovneba nebayoflobis ambavia, ise egeb Cven yvelani
zogi arabi viyoT, zogic - eskimosi~.
am zogadi debulebis realuri
`Targmaneba~ avtoris saTqmels ufro
dagvikonkretebs: qarTveli isaa, vinc
Tavisive nebiTa da SegnebiT Tavs qarTvelad miiCnevs, Torem - Tu winaparTa warmomavlobas mivsdieT, zogierTi
qarTveli, SesaZloa, arabi aRmoCndes,
zogic eskimosio.
oTxsaukunovan arabobas Tu gavixsenebT CvenSi, arabis gaqarTvelebas istoriuli safuZveli diaxac gaaCnia (magaliTad, Cveni wmindani arabi abo!), eskimosi ki ironiisaTvis `Seawuxa~ avtorma: sisxlismieri winapris Ziebam kaci,
SeiZleba, yinuleTSi miiyvanos.
ise, saironie masalad `eskimosi~
galaktionmac gamoiyena:
`es - giorgis, es - iovels,
es - ivanes, es ki - moses...
jer viTvlebiT qarTvelebad,
Tu ar gagvaeskimoses~...
ZiriTad azrs davubrundeT: `erovneba nebayoflobis ambavia~...
Tamami, metic - uaRresad sarisko
naTqvamia. saqarTveloSi - mainc...
da amas brZanebs gamorCeulad erovnuli mwerali qarTvelTa Soris konstantine gamsaxurdia.
xolo werili, romelSic es azria
gaJRerebuli, saojaxo arqividan misma
vaJma gadmomca gamosaqveyneblad da davbeWde kidec.
ukiduresad Tamami azria-meTqi, amas
me mogaxsenebT, Torem, ra erovnebisadac
CaTvlis pirovneba sakuTar Tavs, es
rom nebayoflobis ambavi yofila, amas
TviTon batoni konstantine - `vin ar
iciso~ - cxadze ucxadesad miiCnevs.
gavbedav da erTs `Cavuxveleb~ did
mwerals: ar unda iyos es ambavi cxadze
ucxadesi da yvelasaTvis anbanuri WeSmariteba. Tumca Tavad princips - adamians unda hqondes ufleba Tavisi Tavi Tavadve miakuTvnos ama Tu im erovnebas - mec veTanxmebi... oRond aq zogi
ram dasazustebeli mgonia; nebayoflobac aris da nebayoflobac; nebayofloba
erovnebis arCevaSi sxva gaxlavT da
nebayofloba, vTqvaT, sakuTari garderobis SerCevaSi - sxva. mokasiniT ivliT
Tu StibletiT, es mxolod Tqveni (ha,
ha, meuRlis!) gadasawyvetia, magram garusdebiT Tu gaTaTrdebiT, es mxolod
Tqveni da Tqveni meuRlis gadasawyveti ver iqneba Tundac im mizezisa gamo, rom, vTqvaT, garuseba, pirvel yovlisa,
swored imas gulisxmobs, rom TviTon
rusebma migiCnion rusad. maxsendeba
grigol orbelianis piradi werilidan
poetis gagulisebuli wamoZaxili rusebze - rom verafriT davajereT es
mamacxonebulebi, maTze metad rusebi
rom varTo!
verafriT davajereT... ar daijeres
- da ZaRlis Tavic swored aqaa damarxuli!
es Cveni `nebayoflobiTi arCevani
erovnebisa~ sxva faqtorebiTac izRudeba. am arCevanis gakeTeba SeuZlia:
ara - yvelas...
ara - yovelTvis...
ara - ganurCevlad...
da isic, albaT, angariSgasawevia, rom
xalxis udidesi nawili aseTi arCevanis winaSe arc arasdros davmdgarvarT:
bevrni miviCnevT, rom am mxriv Cveni
wili ukve nayaria Cven gareSe da Cven
maRla - erovnebas vRebulobT, rogorc
bedisweras.
vgoneb, isev akakis mivubrundi:
`erovnebav,
RvTis niWi xar~...
da mainc, iulian tuvimis meore
mtkicebas CavuRrmavdeT: `poloneli var
imitom, rom Sopeni ufroa Cemi, vidre
beThoveni~.
ufro Cemia!
`Cemia~-s gancda adamians CasaxvisTanave Tan dahyveba. dasakuTrebis ltolva oden sagans, sxeuls, nivTs, arsebas es sazrdo Cemia, es ZuZu, es qali, es
deda Cemia - rodi sjerdeba da arc
`es mTa Cemia, es ca Cemia~-Ti ifargleba;
igi ufro Rrmad Cafesvila Cvens sulSi
da ukve sxva sferoebsac epatroneba:
Cemia es feri, es - gemo, es - surneli;
Cemia es xmianoba anu hangi anu motivi
anu simRera anu musika...
swored musikis - am aracnebismieri, universaluri msoflio `enis~ Cemianobis xarisxiT (`ufro Cemia!~)
gansazRvravs poloneli poeti Tavis
erovnebas.
cxadia, beThovenic misia... arc SeiZleba, geniosi misic ar iyos... tuvimis
qarTveli kolegisTvis ki `mecxre simfoniis~ avtori imdenad Tavisia, rom
daujerebelSi gvajerebs:
`qarTuli motivi - mecxre simfonia!~
beThovenis musikiT galaktioni ki
ar gagermanelda - am musikiT galaktionma gaiqarTvela beThoveni.
da isic mjera, beThovens rom qarTuli scodnoda da galaktioni dedanSi
waekiTxa, TviTon ki ar gaqarTveldeboda - galaktions gaigermanelebda.
saerTodac, genioss aravin gadahyavs
Tavis erovnebaze: baxs ar gavugermanelebivarT, Seqspirs ar gavuingliselebivarT, homeross ar gavuberZnebivarT...
piriqiT, geniosi gardagvesaxeba xolme Cveni erovnebisad: qarTvels - gagviqarTveldeba, somexs - gausomxdeba,
frangs - gaufrangdeba...
anu - iqceva samTelqveyno, sakacobrio sakuTrebad!
beThoveni tuvimmac gai polonela:
marto Sopeni - ara, beThovenic Cemiao... oRond mTeli muRami am `Cemia~s
intensivobaSia: erTi ufro metad aris
Cemi, vidre - meore.
ratom?
da aq ukan ixevs codna, gansja, goneba... aki Tavad aRiarebs poeti: veraviTari logikiT ver agixsniT, ratom
aris Sopeni beThovenze ufro Cemio.
marTlacda, ratom aris piradad
CemTvis `Cakrulo~ `apasionataze~ ufro Cemi? ar vambob - ukeTesi an udidesi... ubralod - ufro Cemi?
amaze, SeiZleboda, yofiTi, miwieri,
WeSmaritebasTan miaxloebuli pasuxic
gameca: ufro Cemia siaxlovis gamo,
istoriis gamo, cxovrebis gamo, kulturis gamo.
amaod virjebi - yoveli pasuxis
ukmarisobas Tavadve vgrZnob.
Tu ratom Tvlis adamiani Tavs ama
Tu im erovnebisad - amisi pasuxi rwmenis sferoSi Zevs da ara - codnisa.
erovneba unda iwamo.
me, sityvam moitana da, mwams, rom
qarTveli var.
`enovneba~
erovneba da `enovneba~ marto JReradobiT ara - Sinaarsobrivadac emsgavsebian erTmaneTs; kaci ara marto ama
Tu im erovnebas, aramed ama Tu im
`enovnebasac~ miekuTvneba: Tu qarTulia
misi dedaena, qarTulenovani iqneba, Tu
Cinuri - Cinurenovani.
mokled, erovnebisa da `enovnebis~
cnebebi erTmaneTs ewmaxvnis.
cnobilia, Zvelad sityvas `ena~ SeeZlo `xalxi~-s, `eri~-s mniSvnelobac
gamoexata. roca Zvel teqstSi vkiTxulobT, bibliuri noes Svilebisagan warmoiSva 73 enao, cxadia, aq `ena~ xalxis,
eris, tomis gagebasac iTavsebs.
cnebaTa amgvar `gaigivebas~ safuZveli realobaSi uZevs: xalxis meobas
swored misi ena warmoaCens. enave gviv-
lens Tavis `orgemage~, dialeqtikuri
winaaRmdegobebisagan naqsov bunebas: igi
pirovnulicaa da sazogadoc, kidec
aerTianebs da kidec TiSavs... babilonis godolis bibliuri ambavi gavixsenoT: erT enaze molaparake adamianebs
ufali sxvadasxva enaze aalaparakebs
da amiT gansxvavebul tomebs, xalxebs,
erebs uyris safuZvels. bibliis mixedviT, erTi enis sxvadasxva enebad
`daSlam~ faqtobrivad warmoSva Sesabamisi xalxebi; mokled - enam Sva eri.
enaa is, rac aigivebs...
enavea is, rac ganasxvavebs...
aigivebs - krebuls SigniT.
ganasxvavebs - krebuls gareT.
erovnuli TviTSegneba swored am
igiveoba-gansxvavebas eyrdnoboda da,
metwilad, axlac eyrdnoba; rac Cemi
msgavsia, is Cemiania.
Cemi ena - Cemi xalxi... isev im `Cemia~-s gancdas davubrundiT, erovnulobis sazomad rom gamoiyena poetma.
magram `Cemi~ Tavis TavSive gulisxmobs, rom arsebobs `araCemi~, `sxva~,
`ucxo~.
am `Cemia~-dan iwyeba yovelgvari
ubedureba: omi, ngreva, sisxlisRvra, gapartaxeba.
igive `Cemia~ gaxlavT ganviTarebis,
bednierebis, adamianobis safuZvelTa safuZvelic... gansakuTrebiT, `Cvenia~-Si
gadazrdili `Cemia~.
da swored enaa is, rac SeuZlebelia `Cveni~ ar iyos: marto `Cemi~ ena,
ena - rogorc kerZo kacis piradi sakuTreba - ar arsebobs.
rogor, joisis enaze, vaJas enaze
xalxi wignebs wers da, ra gamodis,
ararsebul movlenebze iwereba mecnieruli Sromebio, gaikvirvebs, albaT, zogi.
cxadia, ara mxolod enobrivad unikalur am mwerlebze viyenebT amgvar
gamoTqmebs - TiTqmis yovel mweralze
amboben, mavanisa da mavanis enao. `vaJas
ena~ - es gamonaTqvami metaforulad
unda gavigoT, Torem pirdapiri gagebiT es ena Cveni saerTo enaa, Cveni qarTuli, oRond - vaJaTi gacxadebuli,
vaJas mier amoqmedebuli SesaZlebloba
Cveni dedaenisa.
geniosebs davexsnaT - yovel Cvengansa gvaqvs Cven-Cveni ena... gvaqvs imitom,
rom - ena, marTalia, sazogado sakuTrebaa,
mTeli xalxis saerTo `instrumenti~,
magram masze yvelani Cveneburad `vukravT~ xolme - enas Cveni individualuri SesaZleblobiT movixmarT.
qarTul enas iyenebda SoTa rusTavelic da feSangi faSvi-bertyaZec. da
rogorc calkeul pirovnebaTa metyve-
leba individualurad gvivlens saerTo enas, calkeuli enebic aseve individualurad warmogviCenen erTian, universalur samyaros.
ufro metic: vilhelm fon humboldti gvimtkicebs, ena msoflxedvis wesiao; anu - samyaros adamiani aRiqvams
enis `cxaurSi~ gamotarebuls, kerZod,
dedaenis `sacergamovlils~. xedavT,
saiT gautia am genialurma kacma: ramdennairi enacaa, Turme imdennairi samyaro yofila... ufro zedmiwevniT - imdennairad aRqmuli samyaro.
enis idea, anu gamaerTianebeli `Cvenis~ idea, maRali rangis ideaa, magram
arseboben masze umaRlesi ideebic, ufro mravlis, idealSi ki - adamis mTeli
modgmis Semkvrel-gamaerTianebelni.
aseTia siyvarulis idea.
aseTia siyvaruli
RmerTis idea anu aseTia qristianobis idea.
rodesac mozambikeli iesos Savkanianad aRiqvams, iaponeli ki - Wutalad, es aSkara `sicrue~ siRrmiseul
sibrZnesa da WeSmaritebas efuZneba: macxovari yvelasia da yovel modgmas
SeuZlia misi gaTaviseba. qristesaTvis
ar aris iudeveli da ar aris warmarTi, ar aris elini da ar aris barbarosi... ufro zedmiwevniT - yvela Tanabrdeba siyvarulSi, yvela erTiandeba
qristeSi.
zemoT rom beThovenis musikis `gaqarTulebaze~ mogaxsenebdiT (`qarTuli
motivi - mecxre simfonia!~), es kidev
ufro sarwmunod iTqmis siyvarulis
am zeaRmtaci ideis anu qristianobis
Sesaxeb - qarTveli ara marto gaqristianda, man qristianoba gaiqarTvela.
ase mxolod CvenSi ar momxdara: qristianobam erovneba ki ar gaauqma da erovnebas ki ar Caenacvla, igi am rwmenis
WeSmaritad aRmsarebel yovel xalxs
gauerovnulda da amiT yvela isini
siyvarulSi gaaerTiana. religiis amgvar
gaerovnulebas yoveli ena Taviseburad
gamoxatavda da ama Tu im religiur
ideas an mimdinareobas sxvadasxva erovnebas ukavSirebda: magaliTad, qarTulSi
`gaTaTreba~ gamusulmanebas niSnavs,
`gafrangeba~ - gakaTolikebas, `gasomxeba~ - gamonofizitebas... da am konteqstSia gasaxsenebeli: roca kavkasiaSi
vinme gamarTlmadidebldeboda - gaqarTveldao, ityodnen.
qarTvelma ara marto ideur-inteleqtualur doneze gaiTavisa qristianoba, man igi Seisisxlxorca xelSesaxeb-sagnobrivadac: saqarTveloSi, Tavis
sacxovrisSi, gadmoitana bibliur-qris-
29
tianuli garemo da gadmoiyvana iqauri personaJebi. mimoixedeT, ramdeni
sioni, beTlemi, beTania da Tabori gvartyia, ramdeni daviTi, Tamari, ilia da
mariami gvaxvevia irgvliv... gaixseneT
poeturi TvaliT aRqmuli qarTli ufro zustad, niko samadaSvilis gasaocari xilva:
`viT ukvdaveba, wyaro ankara
aciskrovnebda irmebis ferdobs...
qristem bavSvoba aq gaatara
da RvTismSobeli ugvida ezos~.
diax, iesom bavSvoba atenis sionTan
gaatara...
mokled, saqarTvelo `enovnebiTac~
gaqristianda; Sesabamisad, qristianoba
CvenSi ara marto gaqarTvelda, gaqarTulda kidec.
istoriuli gamocdileba gvidasturebs qarTvelTa erovnuli da `enovnuri~ gancdis ganuyoflobas. isev vaJas
avtoritets movixmob: ena dedaa erisao... sxvisa ra mogaxsenoT, qarTveli
eri ki marTlac qarTuli enis saSoSi gamoSuSda. igive iTqmis qarTul
saxelmwifozec - farnavazma, qarTuli
mwignobrobisa da qarTulis saxelmwifo enad dakanonebiT (`da arRara izraxeboda sxva ena qarTlsa Sina Tvinier
qarTulisa~), saTave qarTul saxelmwifoebriobasac daudo. qarTulma enamve
dasazRvra es saxelmwifo, rac Semdgom
formulad Camoqna giorgi merCulem:
`qarTlad friadi qveyana aRiracxebis,
romelsaca Sina qarTuliTa eniTa Jami
Seiwirvis da locva yoveli aResrulebis~.
magram is, rac CvenTvis ganuyofelia,
sxva xalxisaTvis, SesaZloa, ase arc
iyos. Semendos am maRal materiebze
msjelobisas amgvari `miwier-sportuli~ magaliTis moxmoba, magram - eWvi
mepareba, kvebekelma kanadelma hokeis
matCSi, roca frangebi kanadelebs eTamaSebian, mxari frangebs dauWiros... igi
kanadelebs uqomagebs miuxedavad imisa,
rom misi dedaena frangulia. aseve Sveicarieli, germanulenovani iqneba igi
Tu italiurenovani, Tavs Sveicarielad miiCnevs da ara germanelad an
italielad. egeve iTqmis espanurenovan
laTinuri amerikis qveynebze...
miuxedavad amisa, ena mainc rCeba
erovnebis erT-erT ZiriTad maxasiaTeblad. igi erTgvari `pasportia~, adamianis sadauroba-warmomavlobas rom gvidasturebs. marto ena - ara, erTi da
imave enis SigniT rom kaci ama Tu im
kiloze uqcevs, amiT Tavis warmomavlobas avlens. dialeqtur-enobrivi Cveva
Zvalsa da rbilSi ujdeba adamians da
30
mis Secvlas didi dro da Zalisxmeva
sWirdeba. gavixsenoT bibliis `msajulTa wignidan~ erTi epizodi: erTmaneTs
ebraulad molaparake israelis ori
Sto, ori tomi daupirispirda - efremelebi da galaadelebi. efremelebi
damarcxdnen, galaadelebma maT TavianT
mSobliur qalaqSi gadasasvleli foni
mdinare iordaneze gadauWres. Tu vinme
moiTxovda, efremeli ara var da gaRma
gadamiSviTo, galaadelebi ubrZanebdnen:
aba, `SiboleT~ Tqvio (`SiboleT~ ebraulad TavTavsa hqvia). efremeli am
sityvas Tavis `slifina~ kiloze ambobda - `siboleT~ da umal maxviliT
igmireboda... uamravi efremeli gaiJlita iordanesTan, am - erTi SexedviT martivi xerxiT amocnobilni. martivi
TviTon xerxi iyo, Torem efremelebisTvis rTuli, TiTqmis SeuZlebeli iqneboda meyseulad gadaewyoT TavianTi
sametyvelo aparati maTi kilosaTvis
uCveulo bgeris gamosaTqmelad.
saqarTvelo teritoriulad pataraa, enobrivad - didi. me aq imdenad
qarTuli enis sidiades ar vgulisxmob,
ramdenadac - Cvens teritoriaze moqmed
enaTa, dialeqtTa nairgvarobasa da simravles.
zogadad Tu vityviT, erTgvaroba
simwirea, nairgvaroba - simdidre...
oRond - mowesrigebuli nairgvaroba.
simdidrea Cveni megruli da svanuri enebi... simdidrea Wanuri, anu - lazuri enac, vaglax, sxvagan ganfenili
da CvenSi amJamad mxolod sarfSiRa
SemorCenili; simdidrea Cveni nairgvari kiloebi.
magram qarTulma sazogadoebam ufro
unda moawesrigos am simdidris ara
marto dacvisa da sargod gamoyenebis,
aramed misadmi marTebuli saxelmwifoebrivi midgomis sakiTxic.
dedaenis gadasarCenad Cven zogjer
gvWirdeboda - da, iqneb, axlac ar iyos
zedmeti - xazgasma, rom erovneba da
`enovneba~ ganuyofelia (qarTvelTaTvis
es asecaa!), magram amis safuZvelze
sworxazovani msjelobiT Tu imas gamoviyvanT, rom ena udris erovnebas, maSin
swored erovnuli TvalsazrisiT gagviCndeba problemebi.
axla bevrs laparakoben `evropul
qartiaze~, romlis mixedviT evropulma
saxelmwifoebma erovnul umciresobaTa enebis uflebebi unda daicvan. CvenSi
am sakiTxs ratomRac daukavSires megruli da svanuri enebi... arada, megrulsvanuri aq mosatani ar gaxlavT arc erTi qarTveluri ena saqarTvelos
teritoriaze araviTar `umciresobis
enas~ ar warmoadgens! qarTuli kuTxeebisa da tomebis yoveli warmomadgeneli, maT Soris megrelica da svanic,
swored is `umravlesoba~ gaxlavT, romelsac `qarTveli~ hqvia saqarTveloSi.
xolo im SemTxvevaSi, Tu `qartiaSi~
laparakia ara umciresobis, aramed `mcire~ enebze anu `Sinaurul~, `Sin saxmar~
arasaxelmwifo enaze, maSin megrulisa
da svanuris am kategoriis enebad miCnevisasac zogi ram gasaTvaliswinebeli
Cans; kerZod:
realobaa, rom megruli da svanuri
enebia, oRond - SinaurobaSi saxmari;
amave dros megrelebisa da svanebis
dedaena iyo da aris qarTuli, romelsac danarCeni sxva qarTuli tomebi
aseve ZvelTaganve iyenebdnen saxelmwifo
enad; SinaurobaSi ki es tomebic, cxadia,
Tav-TavianT dialeqtebze uqcevdnen.
ase iyo Zvelad, asea axlac - miuxedavad imisa, rom masmediis epoqaSi
kiloebi saliteraturo enasTan nivelirdeba.
magram svanuri da megrul-Wanuri,
erTi mxriv, da sxva qarTuli dialeqtebi, meore mxriv, didad sxvaoben TavianTi istoriiTac da TavianTi wvliliTac qarTulis saxelmwifo enad
formirebaSi. dRes arsebuli dialeqturi formebi, Cveulebriv, Zveli samwerlobo qarTulis normaTa kontrolidan
gamosvlisa da `Tavisufali~ ganviTarebis Sedegia, aqedan gamomdinare - SedarebiT axali. svanurisa da megrulWanuris enobrivi formebi ki uSualod qarTulidan ki ara, qarTulTan
saerTo winapari enidan gamoiyvaneba,
romelsac qarTvelur fuZeenas veZaxiT
da romlis savaraudo saxe qarTuli,
svanuri da megrul-Wanuri enebis urTierTSedareba-SepirispirebiT aRdgeba.
dialeqtebi qarTuli enis Svilebi arian, svanuri da megrul-Wanuri ki - qarTuli enis Zmebi. mSoblis, qarTveluri
enis, ier-saxe zogjer qarTulma ukeT
Semogvinaxa, zogjer - svanurma da zogjerac - megrul-Wanurma.
magaliTad, avtoritetuli enaTmecnierebis azriT, Cveni winare fuZeenis
xmovanTa sistema ufro qarTulma SeinarCuna, TanxmovanTa sistema ki - megrul-Wanurma: maTi varaudiT, qarTuli
kac da megrul-Wanuri koC Zirebis
SepirispirebiT qarTvelur enaSi `adamianis~ aRmniSvnelad aRdgeba Ziri, romelic sami aTaswleulis win, vidre es
fuZeena daiSleboda qarTul, svanur
da megrul-Wanur enebad, miaxloebulad
ase JRerda - kaC.
swored erT-erTs am Zma-enaTagan,
qarTuls, garkveul istoriul-kulturul viTarebaTa gamo, mouwia ZiriTadi roli etvirTa qarTvelTa yvela tomisaTvis saerTo saxelmwifo
enis formirebaSi... ZiriTadi - magram
ara erTaderTi; misi tvirTi marTlac
rom Zmurad gadainawiles egrosianelTa
enebma: svanurma da megrul-Wanurma. saerTodac, leonti mrovels Tu verwmunebiT, qarTvel tomTa eTnarqebi anu
mesafuZvleni qarTlosi da egrosi
RviZli Zmebi iyvnen.
ase rom, saerTo-qarTuli saxelmwifo ena marto Zveli qarTulidan
ki ara, svanur-megrul-lazuri wiaRidanac iSva.
amitomac ara hqoniaT Cvens egrisel winaprebs qarTulis mimarT gaucxoebis gancda... miT umetes ara
aqvT igi maTs dRevandel STamomavlebs - svanebsa da megrelebs. magram
danarCeni saqarTveloc ar unda uyurebdes almacerad svanursa da megruls da arc `gafuWebul~ qarTulad unda aRiqvamdes am enebs.
ra unda movimoqmedoT saamisod?
adrec damiweria da axlac gavimeoreb: skolaSive unda SevuqmnaT bavSvs
qarTvelur enebsa da qarTulis dialeqtebze marTebuli warmodgena, ukve
dawyebiT klasebSi unda `gavuxednoT~
yuri megruli da svanuri folkloris nimuSebiT: warmoidgineT barisaxoeli patara xevsuri, didis eSxiT
rom ambobs: `bJa dida re Cqimi~ (`mze
deda ari Cemi~)... mere da mere iseTi
leqsikuri masalac unda vuCvenoT da
SevaswavloT, qarTul-svanur-megrulis
saerTo warmomavlobasa da erTianobaze rom metyvelebs.
mokled, bavSvs skolaSive unda gavacnoT da SevaswavloT svanurisa da
megrulis elementebi.
nuravin damwamebs enobrivi separatizmis qadagebas: skolaSi svanurisa
da megrulis elementebis swavleba
sxvaa da, svanurad da megrulad swavleba skolaSi - sul sxva, `Sua uzis
didi mzRvari~.
ise, ruseTis imperiam, caristulmac da komunisturmac, qarTvelTa garusebis strategiul gegmas leRvis
foTlad megrel glexkacze `zrunva~
aafara: aqaoda, ubir xalxs qarTuli
ar esmis, samegreloSi swavleba megrul enaze unda gadaviyvanoTo.
pirvel jerze, XIX saukuneSi, es ar
gamouvidaT - iakobi da Zmani misni
aRudgnen win ianovski-vostorgovis
mzakvrul gegmas.
meore jerze, XX saukunis ocdaa-
Tian wlebSi, komunist-`mafaluistebs~
samegrelos mxaridan gamosulma inteligenciam Caakmedina xma: Tedo saxokiam,
Salva dadianma, konstantine gamsaxurdiam... is frazac, erovneba nebayoflobis ambaviao, konstantine-batonma swored `mafaluistTa~ samxilebel werilSi brZana.
imperia qarTul enas marto skolidan ki ara - eklesiidanac upirebda
gamoZevebas: misi gegmiT, samegreloSi
RvTismsaxurebis enad qarTuls megruli unda Canacvleboda. aq ki xma samegrelos samRvdeloebam aRimaRla!
oTxmociani wlebis dasawyisSi batonma arnold Ciqobavam, ukve loginad
Cavardnilma, Tavis biblioTekaSi saguldagulod gadanaxuli masala momaZebnina - Sin waiReT, waikiTxeT da damibruneTo. XIX saukunis gayviTlebuli foliantebi aRmoCnda - 1895 wlis
mart-ivnisis nomrebi egzarqatis rusulenovani gamocemisa `:ehyfk~...
egzarqoss dauvalebia guria-samegrelos episkoposis meufe grigolisaTvis (eriskacobaSi - grigol dadiani)
kompetenturi komisiisaTvis gaecno megrul enaze Targmnili ramdenime nimuSi locvebisa da gaerkvia, rogor zemoqmedebas moaxdenda mrevlze mRvdelmsaxurebis dros maTi gamoyeneba.
grigols mouwvevia komisia - samegrelos samRvdeloeba, agreTve ganswavluli saero pirebi niko tarielis
Ze da daviT giorgis Ze dadianebi - da
mousmenia maTi mosazrebani...
swored es masala daibeWda zemoaRniSnul `:ehyfk~-Si.
wanakiTxma gamaogna: `ra ganZi gvqonia,
ra mxne, ra mdidari~-o, samegrelos
samRvdeloebaze aRmoCnda zedgamoWrili. aseTi siRrmiTa da simarTliT am
sakiTxze dawerili araferi wamekiTxa...
ar vaWarbeb, wminda enaTmecnieruli
TvalsazrisiTac dRes dawerili gegonebodaT - aRarafers vambob moqalaqeobriv poziciaze. cxadia, megruli enis
dialeqtad miCnevam maSinve Semacbuna,
magram mere mivxvdi, rom amasac sarCulad sasuliero pirTa politikuri
SorsmWvreteloba sdebia. ise, sityvam
moitana da, Tavis naSromebSi arc pavle
ingoroyva moixseniebda megrulsa da
svanurs enebad - am did erovnul kacs,
Cveni fsiqologiidan gamomdinare, es
politikurad saxifaTod miaCnda.
Tumca, sjobs Tavad Sen daigemovno,
mkiTxvelo, es masala, romelsac im
pirovnebis xotbas warvumZRvareb, visi
`gorisanic~ samegrelos es usaxelo
mRvdlebi iyvnen.
qujuri mentaliteti
uZalo kacs rom politikur pirvelobas daaTmobineben, es iZulebis aqtia.
Zalmosili kaci rom TviTon daTmobs pirvelobas - es zneobrivi aqti
gaxlavT.
qujim, egrisis erismTavarma, amgvari
zneobrivi, me vityodi, qristianuli
qmedebis magaliTi gviCvena qristes
movlinebamde samsaukunenaxevris win.
roca farnavazi, qarTlosis Camomavali, da quji, egrosis Camomavali, SeiTqvnen azonis, berZenTa dasmuli mmarTvelis, winaaRmdeg, im momentSi realur
samxedro-politikur Zalas quji, Tu
mets ara, farnavazze naklebs ar flobda.
magram quji aTaswleulebiT azrovnebda da ara - momentebiT an, Tundac,
wlebiT: gardasuli JamiT igi momavals
Wvretda... aki qarTlosi ufrosi Zma
iyo egrosisa. ar egeboda misi pirveloba da ase SesTavaza qujim farnavazs, mcxeTis saxelisuflo saxlis
Svils: vZlioT azons da mTel qarTvelTa modgmas Sen umefeb, me ki Sens Tanamdgomad migule aw da maradiso.
xelmwifobaze uaris Tqma mxolod
saxelmwifo kacs SeuZlia.
ase azrovnebda da moqmedebda didi
quji... anu - aseTia qujuri mentaliteti.
magram saqarTvelos marto quji
ar hyolia - hyavda Tada aSordiac, visac umaRlesi xelisufleba Tvals
uxuWavda yalbismqnelobaze, angarebaze,
aferistobaze... amas, yvelafers, mTavroba
wvrilmanad miiCnevda im msxvili SekveTis SesrulebasTan SedarebiT, rasac
erqva `tuzemcebis~ xeliTve qarTuli
`enovnebisaTvis~ safuZvlis Seryeva, qarTvelTa garuseba.
quji ukvdavia - mas kvalSi legionebi udganan... magram, vai, rom ukvdavia Tadac: legionebi - ara, magram TiTo-orola aSordia saqarTvelos yovelTvis hyavda... da - dResaca hyavs: sazogadoeba xedavs, rom Coxosan Tadas
halstuxiani aSordiebi Seenacvlnen
da `grus~ politikur dakveTas asruleben.
dRevandel presaSi mkiTxvels ufro
isini eCxirebian TvalSi, vidre qujis
`gorisani~, amitomac gTavazobT erTgvar
gamonakrebs qujis kvalSi Camdgar sasuliero pirTa gamonaTqvamebidan samegreloSi RvTismsaxurebis enis Sesaxeb.
megrul enaze
wirva-locvis Sesaxeb
guria-samegrelos episkoposi grigoli (dadiani):
31
kavkasiis saswavlo olqis zedamxedveli saidumlo mrCeveli
ianovski samegrelos skolebSi
qarTuli enis megruliT Canacvlebas ase asabuTebda: megruli
qarTulTan iseTsave mimarTebaSia,
rogorc - polonuri an Cexuri
rusul enasTan, maT ki swavlebac
da RvTismsaxurebac Tav-TavianT
enebze aqvTo. es meufe grigols
mcdar analogiad miaCnia.
`slavuri jgufis es sami monaTesave ena saukuneTa manZilze
damoukideblad Camoyalibdnen samwerlobo enebad da am enebze Seqmnili literaturiT gamoxataven
Tav-TavianT erovnul TviTSegnebas. gansxvavebuli viTarebaa qarTulsa da megruls Soris: aq Cven
gvaqvs mkafiod gamoxatuli daqvemdebareba, slavur enebSi ki sruliad damoukidebeli paraleluri ganviTareba. usamarTloba
iqneboda vinmem am sakiTxebSi arakompetenturoba damwamos, ZirZveli megreli gaxlavarT da qarTulica da megrulic kargad vici:
megrelebi ukve 15 saukunea qarTul enaze loculoben da evedrebian ufals; me, rogorc maTi mRvdelmTavari, vadastureb, rom isini
kargi qristianebi arian da saTanadod Seimecneben saRmrTo gamocxadebas. megrelebma sxva qarTvelebTan Tanadroulad daiwyes qarTulad wera-kiTxva da, qarTuli
saeklesio tradiciiT, maT, imierqarTvelebma, amierqarTvelebze adrec ki ganadides qarTul enaze
WeSmariti Semoqmedi~.
mRvdeli
kapiton gawerelia
masac miaCnia, rom megruli
(avtori mas erT-erT qarTul kilod miiCnevs da ara - enad), arasodes xmarebula saRvTismsaxuro
daniSnulebiT da am maRal misias igi verc dRes Seasrulebs aseT saeklesio enad Camoyalibebas, sxva pirobebs rom davexsnaT,
saukuneebi sWirdebao. Tanac:
`wminda werilisa da locvaTa Targmna - es wmidaTawmida
saqme - moiTxovs RvTaebriv zeSTagonebas zemodan, uflisagan... swored aseT mowodebas aRasrulebdnen Zvelad wminda wignebis mTargmnelebi, amitomac SemogvrCa maTi
teqsti Seuryvnelad Cvenca da
sxva marTlmadidebel qveynebsac...
32
garda amisa, marto literaturuli tradiciebic ki sakmarisi
ver iqneba saRvTismsaxuro wignebis saTargmnad - TviTon enas unda axasiaTebdes egreT wodebuli
`eklesiuroba~. megruli, gasagebi
mizezebis gamo, yovelive amas moklebulia.
arc winaT da arc axla megrulad mRvdelmsaxurebis aRsruleba ar gvWirdeba, vinaidan qarTuli da megruli faqtobrivad
erTi enaa da maTs leqsikonebSi
uamravi saerTo Ziris mqone sityvebia. megrels wirva-locvis
tradiciuli ena kargad esmis
da, Tu aq gagebinebis TvalsazrisiT raime sirTule iCens Tavs,
amis mizezi is ki ar gaxlavT,
rom megrels qarTuli cudad
esmodes, - saeklesio teqstebs aseve
Znelad aRiqvams aramegreli sxva
qarTvelobac, maT Soris, ganaTlebuli xalxic, - Tavi da Tavi
problemisa am saeklesio enis arqaulobaSia... agreTve - RvTismsaxurebis dros wminda teqstis swrafad CaTaveba-~mifuCeCebis~ samwuxaro tradiciaSi... amitomac es
sakiTxi qarTuli mosaxleobis megrelebisac da aramegrelebisac
- codna-ganaTlebis amaRlebiT gadaiWreba da ara - RvTismsaxurebisTvis megruli kilos gamoyenebiT. sxva xalxebsac aqvs gansxvavebuli dialeqtebi, magram saRvTismsaxurod yvelas rodi iyeneben: magaliTad, malorosiuli aranakleb gansxvavdeba rusuli enisgan, vidre megruli qarTulisgan,
magram mRvdelmsaxureba malorosiulad ki ar aResruleba, aramed
saeklesio-slavur enaze... megrelebs arasodes gvqonia damwerloba megrul enaze imitom, rom amis
saWiroeba ar yofila: samegrelos
xalxs qarTuli damwerlobaca
da qarTuli enac Tavis RviZl
anbanad da Tavis dedaenad miaCnia da amave enaze aRavlenda da
aRavlens uflisadmi xotbas~.
mRvdeli
klimenti Wanturia
`qarTuls da megruls imdeni
ram aqvT saerTo, rom megreli
qarTuls Tavis dedaenad (hjlyjq
zpsr) miiCnevs. megruli ena qarTuli enis saganZurad iTvleba:
bevrma sityvam qarTulSi dakarga
Tavisi Tavdapirveli mniSvnelo-
ba, megrulSi ki isini Zveleburad
Seuryvneli saxiT SemogvrCnen. amrigad, megruli da qarTuli or
ganuyrel Zmad gvesaxeba. es gancda
maradiulia, danarCen saqarTvelosTan Tavis enobriv erTobas
samegrelo yovelTvis grZnobda,
qarTuls yovelTvis dedaenad
Tvlida, mas miiCnevda saxelmwifo
enad, miiCnevda mwerlobis enad am enaze laparakobdnen da werdnen
megrelTa winaprebic... megrelebi
qarTulad ganadidebdnen ufals;
am enaze loculobdnen maTi mamapapani. Sesabamisad, samegrelo qarTulad molaparake daibada da
RvTis winaSec am enaze molaparake warsdgeba...
sakuTari gamocdilebidan mogaxsenebT: erTxel mec vcade eklesiaSi megrulad meqadaga. mrevlma
momTxova, isev qarTulad iqadageT,
Torem eklesiaSi aRar vivliTo.
aseTi SemTxvevac yofila - saxarebis ramdenime adgili megrulad
Targmnes da, roca eklesiaSi waikiTxes, aRSfoTebulma mrevlma
wyevla-krulviT datova saydari...
evropaSic aris qveynebi, sadac
ori enaa: erTi - saxelmwifo, saliteraturo da saRvTismsaxuro, meore - SinaurobaSi saxmari, romelsac damwerloba ara aqvs. iq azradac ar mosvliaT, Sinauruli ena
saRvTismetyvelod eqciaT da, raRa
Cven, megrelebs, gvaxveven Tavs locvisaTvis am Cvens Sinaurul enas?
ratom Tavad rusebi saeklesio
slavurze aRasruleben RvTismsaxurebas da ara maTsve mSobliur
Tanamedrove rusul enaze?~
mRvdeli
evgeni Sengelaia
isic amtkicebs, rom saRvTismsaxuro mizniT locvebis qarTulidan megrulad Targmna da gamoyeneba did vnebas moutans mosaxleobas swored religiuri TvalsazrisiT:
`samegrelos xalxi uZvelesi
droidan, qristianobis miRebisTanave, mieCvia locvebis aRvlenasa
da yvela saxis RvTismsaxurebis
aRsrulebas Tavis mSobliur qarTul enaze, am saRvTo sityvebs
igi uSualod uflis bageTagan
amoTqmulad aRiqvams da misi Secvla morwmuneTa gulebSi mxolod
urwmunoebis RvarZls CaTesavs.
Targmanis veraviTar saWiroebas
ver vxedav, ramdenadac megrelebs,
marto zepur sazogadoebas ki ara,
ubralo muSa xalxsac, yvelaferi
Cinebulad esmiT qarTulad; metic,
yovel megrels Sesisxlxorcebuli aqvs Tavisi mSobliuri qarTuli enis siwmindisa da saRvToobis gancda, rasac Seuryvnis
locvaTa megruli Targmani, amamRvreveli ara marto Cveni religiuri, aramed sazogadoebriv-zneobrivi cxovrebisa~.
mRvdeli
nestor alSibaia
`xalxi ar TanaugrZnobs locvaTa gadmoTargmnas qarTulidan
megrulad; igi odiTgan mowiwebiT
uyurebs qarTul saeklesio enas,
rogorc amaRlebulsa da saRvTos. saeklesio-qarTuli RvTaebrivi didebulebis niSans atarebs
da, Tu locvaTa sityvebs megrulad vTargmniT, kuriozul-samasxarao efeqts miviRebT. megruls
Cven vTvliT Cvens Sinaur, ojaxSi
saxmar enad, romelic gamousadegaria saRvTismsaxurod. ubir
xalxSic ki TavmosaWrelia ucodinroba qarTulis, rogorc RvTismsaxurebis enisa, romelsac megreli uxsovari droidan mowiwebiT eTayvaneba; ase rom, RvTismsaxurebis dros qarTulad aRvlenil yvela locvas ubralo xalxi
Cinebulad gebulobs~.
mRvdeli
aleqsi qvarcxava
`qristianobis SemoRebisTanave
samegreloSi, sadac igi wminda
mociqulebma andria pirvelwodebulma da svimon kananelma gaavrceles jer kidev pirvel saukuneSi, saeklesio msaxurebis enad
iyo da rCeba saeklesio-qarTuli.
saerTodac, CvenSi yovelTvis qarTuli ena gamoiyeneboda saxelmwifo enad; mas daubrkoleblad igebda megreli mosaxleoba, ramdenadac megruli igive qarTuli ena
gaxlavT, oRond, sxvadasxva istoriuli viTarebis gamo megruli
metyveleba samwerlobo enad aRar
ganviTarebula. megruli miekuTvneba qarTveluri erTiani modgmis
enaTa ojaxs da mas garkveuli
regionis mosaxleoba Sinaurul
enad movixmarT. istoriuli cxovrebis dasawyisidanve samegrelos
samwerlobo enad qarTuli hqonda,
ramdenadac megrelebs es ena mig-
vaCnda dedaenad; saeklesio-qarTuli ki, rasac mTeli marTlmadidebeli megreloba ukve amdeni
saukunea yoveldRiurad vismenT
eklesiaSi, is wminda enaa, romelsac
SevesisxlxorceT da uromlisodac arseboba verc ki warmogvidgenia... amitomac vivedrebi, eklesiaca da xalxic gvixseniT amgvari siaxlisagan~.
Tavadi niko
tarielis Ze dadiani
kategoriuli winaaRmdegia
megrul enaze RvTismsaxurebisa.
megrulis Taobaze TviTon xalxSia mkafiod Camoyalibebuli
Tvalsazrisio:
`meca da mTelma Cvenma Tanamedrove megrelobam viciT, rom
CvenTan, saxlebSi, batonebis TandaswrebiT fareSebic eridebodnen
mdabioTa salaparako megruls da
aTvaliswunebiT mas `mdabiolayafs~ eZaxdnen, xolo `margali~
imdenad tomobriv ki ara, socialur terminad gamoiyeneboda da
`glexs~, `mdabios~ aRniSnavda.
Tavadi daviT
giorgis Ze dadiani
megrulad naTargmni locvebis
detaluri analizis Semdeg, am
uazro da mavnebluri wamowyebis
aRsakveTad daviT dadiani ritorikuli gznebiT SesTxovs guriasamegrelos episkoposs:
`yovladmowyale mwyemsmTavaro, marTlmadidebeli kolxidelebis, axlandeli megrelebis, TvalSi
raTa fexqveS ar gaiTelos uwmindesi religia ieso qristesi, Zisa
RvTisa, macxovrisa Cvenisa, da amiT
misi xalxi ar moveqceT dauSreteli geheniis kirTebis qveSe, gevedrebiT, brZanoT - Sors Cvengan
amgvari suliswamwymedi wamowyeba, da Cven, sulierad muxlmoyrilni Tqven winaSe, erTxmad dagidasturebT - amin!~
marTlac, amin, anu - WeSmaritad!
rogorc vnaxeT, Cvenma winaprebma
upatrones Cvens saxelmwifo enas, axla
jeri Cvenzea. marto saliteraturo
qarTuls ki ara, aseve unda movuaroT
da veloliaoT sxva qarTvelur enebsa
da qarTulis dialeqtebs... veloliaoT da ara - vaRadaoT: kacs xom Tavisi metyvelebis gamasxaraveba ufro
swyins, vidre - Tavisi garegnobisa!
cxadia, sajaro gamosvlisas adamiani unda cdilobdes saliteraturo
qarTuliT ilaparakos, magram aranakleb
mniSvnelovania bunebrivi metyveleba:
bunebriobasa da uSualobas ki xSirad
swored kilouri formebi aniWebs metyvelebas. sxvaTa Soris, zomierad da
gemovnebiT gamoyenebuli es dialeqtizmebi TviT klasikosTa nawerebsac Tavisebur koloritsa sZens. saerTodac,
dialeqtizmebis gareSe literatura
Tavis fer-xorcs dakargavda. Tu warmogidgenia, mkiTxvelo, saliteraturo
qarTuliT metyveli lelT Runia an
kirile miminaSvili? metyviT, eseni xom
personaJebi ariano. agrea, magram ver
damisaxelebT verc erT did mwerals,
romelic avtoriseul metyvelebaSic
ar iyenebdes dialeqtizmebs... met-naklebad, cxadia.
metyvelebis Sefasebisas gadamwyvetia, ras ambobs kaci... aranakleb - rogor ambobs... da kidev ufro metad vin ambobs.
roca vaJa `yvavilis~ nacvlad `yoilio~, ityvis, an `movidas~ nacvlad `moidas~, amas, yvelafers, Tavisi emociuri datvirTva axlavs.
sxvaTa Soris, ara mxolod poetur
teqstSi.
fexSiSvela
`cvrian balaxze
Tu fexSiSvela ar gaviare
- raa mamuli?!~
galaktioni
rasac axla getyviT, vici, rom marto
Cemeuli gancda da aRqma ar gaxlavT
im movlenisa, rasac ilia meore hqvia.
movlena-meTqi, arc wamcdenia da arc
enobriv alRos uRalatia, amjerad, CemTvis: patriarqi Tavisi didi mosaxelis ilia-marTlis darad xorcieli
kacidan movlenad iqca. misgan iRvreba
is, rac erT sityvad Znelad gamoiTqmis - simSvidec, saTnoebac, siTboc,
Zalac... mokled, iRvreba da Cvenze gadmodis madli, Tanac - cxadliv, lamis
xelSesaxebad.
amis erT-erTi mizezi, iqneb, patriarqis metyvelebac iyos - darbaisluri, sulierebiT gajerebuli, sada, amaRlebuli da... Tqven warmoidgineT, xandaxan, Cveni mTis kiloebis araCveulebrivi surneliT Senelebuli. roca pirad saubarSi patriarqi - `moidao~ vaJaseburad mouqcevs, lamis guli amomibrundes: TiTqosda raRac ucnauri
Tbil-tkbili naTeli `moida~ da CameRvara sulSi.
marto adamianebi rodi vgrZnobT
am madls: maxsovs, didi xnis winaT, martyofSi mimi patiJa, Tavis rezidenci-
33
`mamulis~ ori wlis iubile
2005 wlis 30 oqtombers
`mamulis~ aTi weli Tvalis e
aTi wlis
mosavali
`mamulis~ xuTi wlis iubile
2008 wlis 23 noembers
`mamulis~ xuTi wlis iubile
2008 wlis 23 noembers
gazeTi `mamuli~ mwverval
`saqarTveloze~ kolorados
mTaTa sistemaSi
2005 wlis 27 oqtombers
34
ase daiwyo `mamulis~
ofisis mSenebloba
2010 wlis aprilSi
ase
icvleboda
Cveni
qudebi
erTi gadavlebiT
istorisTvis
SemovinaxeT
`mamulis~
iubileebi
`mamulis~
ofisi
35
aSi. veaxeli, vsaubrobT... ganviwminde,
gavmsubuqdi, gavTavisufldi, avmaRldi...
mokled, is damemarTa, rac yovel Tqvengans mosdis masTan saubrisas. morCili Semovida da moridebulad raRac
uCurCula.
- joyola? - gaikvirva patriarqma,
- axlave Semomiyvane!
vinme monatrebuli moxeve Tu arismeTqi Tavisi mSobliuri kuTxidan, gavifiqre da - darbazSi uzarmazari mecxvaris ZaRli movarda iseTi RojebiT,
relss rom gadaRrRnida.
- joyola moida, Cemi joyola, miealersa patriarqi, magram alersi
da gadareva Tqven nagazisa unda genaxaT: SehRmuTuna, miefofina, xelebi au-
loka - momeCvena, xelze emTxvia-meTqi.
Turme lekvi yofila, roca mouparavT
da axla, erTi wlis Tavze, daabrunes.
gaixara patriarqma, gavixareT yvelam,
magram Cveni sixaruli ra mosatania
joyolas sixarulTan, romelmac utyuari ZaRluri geSiT igumana, rom RvTiskacs daubrunda.
patriarqma mere gomurebi manaxa,
sadac darCeuli saqoneli eyena... elaparaka, ealersa maTac...
...droTa samani TiTqos momerRva
da cxadliv davinaxe, gergetis samebisaken mimavalma, rogor gaixada fexze
da anaforianma gatopa snoswyali...
da yoveli kenWi, yoveli Sxefi - irakli,
iraklio, - SesCxrialebda patriarqs.
uwmindesi msoflios
uwmindes mdinareSi iordaneSi
36
vixile, palestinis gausaZlis xvatSi rogor Seudga oTxiaTassafexurian qvis gavarvarebul kibes sinas mTis
wminda mwvervalisaken patriarqi uxamlod, fexSiSvela...
da me mivxvdi, rom es kaci - Tundac
fexSemosili - mainc maradiulad fexSiSvelaa da misi mzirali terfebi
mudam xedaven da grZnoben im simZimes,
rasac miwa hqvia...
rasac - mamuli hqvia...
rasac - dedamiwa hqvia...
simZime igi am kacs maRla ezideba
- cisaken!
P.s. Seminde, mkiTxvelo, Tu es Cemi
`fiqrebi~ arcTu ise `xmadabali~ gamomivida.
iveria
$19.99
V[JKJL
qarTuli televizia da filmebi
amerikaSi, Tqvens televizorze
pirdapiri eTeri, erTi kviris Canaweri; nebismier dros
yureba, pauza, gadaxveva; klasikuri, dokumenturi, axali
filmebi; qristianuli da sabavSvi gadacemebi; umaRlesi video
da audio xarisxi; umartivesi instalacia, qarTuli meniu.
www.iveriatv.com
1-800-959-8541
i
v
a
y
i Si!
l
x
sa
37
Cvufkj,tkb
it i
38
ojaxi
bavSvobidan vizrdebodi musikisa
da poeziis atmosferoSi. mamaCemi, lazare Coxeli, kargad mReroda, ukravda
fandurs, sakuTar melodiaze amRerebda
sakuTar leqsebs, iyo araCveulebrivi
Tamada, saocrad Tbili da inteligenti adamiani. Cvens ojaxSi stumrad modiodnen: iakob tripolski, tariel sayvareliZe, vaxuSti kotetiSvili, jumber
ZiZava, Salva lorTqifaniZe, Cito SoSiaSvili, jondo buaZe, alaza xaiauri,
vaxtang razikaSvili (vaJa-fSavelas Svili) da mravali sxva, axla yvelas CamoTvla Znelia.
magondeba erTi patara SemTxveva:
viqnebodi, albaT, meore Tu mesame
klasSi, saxlSi vipove sabavSvo leqsTa
krebuli. Zalian mindoda, mama gamexarebina da rogorme Tavi momewonebina,
gadmoviwere orkupletiani leqsi meCaieebze da vaCvene, me davwere-meTqi. mamas
gauxarda, leqsi martivi gaxldaT da
man marTlac daijera, rom me davwere.
gavida dro, mama SemTxveviT waawyda am
wigns da meCaieebze dawerili is leqsic
naxa, mimixmo TavisTan, miCvena leqsi
da miTxra: „yoCaR, Svilo, zogierTi
poeti wlobiT ver axerxebs wignSi
dabeWdvas da Seni leqsi ki ukve daubeWdavTo!“..
mamis am taqtianma iumorma Sedegi
gamoiRo: is aRarasodes momityuebia da
es SemTxveva, albaT, Cemi momavali SemoqmedebiTi siwrfelisa da patiosnebis
stimulic gaxda...
mamaCemis, lazare Coxelis Sesaxeb
vaxuSti kotetiSvilma radiogadacema gaakeTa rubrikiT „leqso, nu daikargebi“, magram mamam veRar moismina,
male gardaicvala. sicocxleSive ibeWdeboda misi leqsebi Jurnal-gazeTebSi,
Tumca wignis gamocema, risi didi survilic hqonda, veRar moaswro. me es
Zalian mawuxebda da gadavwyvite, mamis
leqsebi amemRerebina. albaT, misma sulma
mikarnaxa - mis 15 leqsze Sevqmeni simRerebi, gamovuSvi kompaqt-diski „ocneba“.
myavda deda, guruli qalbatoni roza beriSvili, romelic ar maxsovs:
rva Tvis viyavi, Cemi daiko ki - sami
wlisa, roca Cemi Zmis, xuTi wlis
leris sikvdils gadahyva... meubnebian,
araCveulebrivad mReroda, SesaniSnav
krimanWuls ambobdao, guriaSi laureatobis sigelebic hqonia...
minda giTxraT, rom myavda gamzrdeli deda naziko qitesaSvili, romelmac
oTxi wlis asakidan gamzarda. gardaicvala 1971 wels. Cemi mama 1973 wels isev daqorwinda mariam CekuriS-
roca internetSi, youtube-ze, zaira Coxels vusmen, Tbil qveynebSi
gadamfreni romeliRac mgalobeli Citi magondeba: mSobliuri
Wala-wylebi, xatula mTa-bari mosalodneli yinvis SiSiT rom datova, ucxoeTSi gamoizamTra, ukan dabruneba ki, raRac mizeziT,
vera da ver SeZlo.
zairas ulamazes, sruliad gansxvavebuli tembris xmaSic is
cremli da tkivilia CaRvrili, mravali aTasi kilometris siSoridanac rom swvdeba monatrebul samSoblos, im Citis msgavsad,
okeanis gaRmidanac efereba da esiyvaruleba Tavis budes.
simRerebi, romelTac zaira Coxeli marto, an uaxloes megobrebTan erTad asrulebs, Cveni Tanamemamuleebis emigrantul cxovrebas gansakuTrebulad alamazebs, mTel kontinentze gafantul
qarTvelobas guls uTbobs, esalbuneba da siyvaruliT avsebs.
mReris zaira Coxeli da usmens amerikis qarTveloba. mReris
zaira da bevrma arc ki icis, es sevdiani, mgrZnobiare qalbatoni
ramodena warsuls atarebs, raoden sxvanairi da gamorCeulia.
aba, movusminoT...
vilze, romelic wlinaxevris win gardaicvala. orive dedinacvali brwyinvale adamiani iyo. ase rom, sami deda
myavda...
me da Cemi daiko lali bavSvobidan vmRerodiT, ukve oTxi wlisas xmebSi SemeZlo simRera. saskolo olimpiadebze gamovdiodiT, maswavlebelTa saxlSi arsebul ansablSi vmRerodiT Cito SoSiaSvilis xelmZRvanelobiT. albaT, yvelaferma aman - genma, garemom,
ojaxurma tradiciam ganapiroba Cemi
gzac xelovnebaSi.
Cemi SemoqmedebiTi
cxovreba saqarTveloSi
Tbilisis meaTe saSualo skolis
damTavrebisTanave Cavabare pirvel musikalur saswavlebelSi. 1970 wlidan
amerikaSi wamosvlamde vmuSaobdi saqarTvelos niko sulxaniSvilis saxelobis saxelmwifo kapelaSi. im periodSi samxatvro xelmZRvaneli iyo guram
baqraZe, Semdeg - givi munjiSvili, diriJori - givi comaia.
usazRvrod miyvarda kapelaSi simRera, is Cemi sulis nawilia da dRemde
maqvs misi nostalgia.
1976 wels davamTavre Tbilisis
vano sarajiSvilis saxelobis saxelmwifo konservatoriis vokaluri fakulteti, pedagog iulia faliaSvilis
klasi.
1978 wlidan viyavi sionis sakaTedro taZris Sereuli gundis mgalobeli. erTxel swored aqedan gavemgzavreT
germaniis federaciul respublikaSi,
sadac msoflios marTlmadidebluri
eklesiebis gundebi hyavdaT miwveuli
wirva-locvis Casatareblad. Cveni Se-
reuli gundis regenti iyo eTer koxoZe, vaJTa gundisa - nodar kiknaZe, Tan
gvaxldnen episkoposi guram SalamberiZe, protodiakoni amiran amiranaSvili (amJamad ukve dekanozi) da uSiSroebis samsaxuris warmomadgeneli. CavediT regensburgSi, saidanac gavdiodiT
sxvadasxva qalaqis eklesiebSi da vgalobdiT. Cveni maspinZeli iyo doqtori rauxi. erTxelac, gavemgzavreT kiolnSi, sadac maspinZeli, doqtori valtermani, ratomRac, ugulod, Zalian oficialurad dagvxvda. CasvlisTanave iqve,
axlos mdebare eklesiaSi wagviyvana
dasaTvaliereblad. Cveni vaJebi yvela
xatTan galobdnen xolme da aqac, ra
Tqma unda, daiwyes galoba - „Sen xar
venaxi“. es Cveni uJmuri maspinZeli
usmens, usmens da gaocebuli Sescqeris
mgaloblebs. TiTqos gamocvales adamiani, uecrad gaubrwyinda saxe, aRfrTovanebas veRar malavda. Semdeg banketze,
sufrasTan Tqva: meubnebodnen, rad ginda,
rom iwvev uintereso mgaloblebso da,
aba, axla gamibedon da es miTxrano...
meore dRes wirva-locva CavatareT
san severinis taZarSi, qarTvelebic iyvnen,
radioTiTac gadaica.
aqve gavixseneb: erT dRes sionis
Sereul gundTan repeticias atarebda
im periodSi regenti givi comaia. uceb,
gaiRo kari da SemobrZanda Cveni saTno
da uZvirfasesi patriarqi, mivida pianinosTan da daukra partitura sagaloblisa, razec Cven vmuSaobdiT, Tan
igaloba: ai, am adgilze aseTi niuansi
unda gaakeToTo, agvixsna... es suraTi
dRemde waruSlelad midgas Tvalwin...
misi uwmindesobisagan dajildoe-
39
ojaxTan
erTad
buli gaxlavarT bibliiTa da sigeliT,
es Cemi yvelaze Zvirfasi jildoa.
erTxans vmuSaobdi wyneTis xelovnebis skolaSic, sadac vaswavlidi vokals. direqtori gaxldaT Tamila zatikaSvili.
aseve, didi mogonebebi makavSirebs
trio „qarTul hangTan“, sadac lela
TaTaraiZesTan da mzia bekuraSvilTan
erTad vmRerodi. trios wevrebi safrangeTSi, saqarTvelos kulturis dReebSi vmonawileobdiT. aseve miwveuli
gaxldiT holandiaSi - Cveni kompaqtdiskis prezentaciaze, sadac veRar wavediT, radgan me da mzia amerikaSi gadmovixveweT da mivatoveT Cveni lela.
manamde ki triom koncertebiT Semoiara saqarTvelos kuTxeebi, msaxiobebTan
- Temo nacvliSvilTan, gia jafariZesTan, oTar seTuriZesTan da sxvebTan
erTad.
goderZi Coxels Cvens trioze filmis gadaReba undoda, magram...
rogorc yvela aq wamosuls, me da
mziasac ar gvegona, Tu ase CagviTrevda amerika da amdenxans aq davrCebodiT.
Cemi SemoqmedebiTi gzis erT-erTi
Tbili mogonebaa aseve ansambli „qalgulo“, romelic Camoayaliba momReralma
Cito SoSiaSvilma, Semdeg ansambls xelmZRvanelobda mzia bekuraSvili.
gastrolebiT movlili maqvs yofili sabWoTa kavSiris yvela respublika,
sazRvargareTis qveynebi...
aq, amerikaSi
nana aleqsandriasTan da
guram doCanaSvilTan erTad
trio `qarTuli hangi~
40
simarTle giTxraT, ucnaurad moxda Cemi aq Camosvla... megobars - Tamila zatikaSvils, xelovnebis skolis
direqtors, hqonda amerikaSi Camosvlis
survili da Cvenc gvirCia, aiReT Jetoni
da gadiT gasaubrebaze, iqneb erTad
wavideT, gagvimarTlos da iq koncertebi CavataroT, eklesiaSic vigalobebTo...
Cvenc, mziam da me, aviReT es sabediswero Jetonebi da uproblemod Cagvirtyes
beWedi, iseTi kargi sabuTebi gvqonda.
stumris statusiT CamovediT da mivxvdiT, rom ia-vardiT ar yofila emigrantis gza mofenili.
daviwyeT samuSaos Zebna, radgan, elementarulad, saarsebo fulic ki ar
gagvaCnda. TbilisSi mxolod gzis fuli visesxeT, ukan wasasvleli gza moWrili iyo, xelcarieli ver wavidodiT... daviwyeT ojaxebSi, bavSvebTan
muSaoba. me Zalian miWirda Segueba,
TiTqmis mTeli weli tirilSi gavatare. magram nel-nela eCveva adamiani,
rogorc Cans... saSineli nostalgia
mqonda da maqvs axlac, da ara marto
me... filmi „miwis sjuli“ kargad
gadmoscems emigranti qarTvelebis sulier mdgomareobas...
Tu ara isev da isev xelovneba, ver
gavZlebdi aq.
sxvaTaSoris, 2001 wlis teraqtis
dros Cemi megobari mzia metroSi moxvda da bewvze gadarCa. manhetenSi midioda, cota adre rom amosuliyo, daiRupeboda, radganac zustad im adgilas
hqonda saqme. erTi wlis Semdeg me
mimiwvies mileniumis TeatrSi, saqvelmoqmedo koncertze, sadac Sevasrule
Cemi sakuTari simRera saSa sokolovis
teqstze - „dobri sled“.
1999 wels mzia bekuraSvilma, Tamila zatikaSvilma da me daviwyeT simRera „Dancing Crane“-s simRerisa da cekvis qarTul ansamblSi, romlis xelmZRvanelebi arian viqtor sirelsoni
da lia baxturiZe. vasrulebT yvela
Janris simReras. Cven agreTve vgalobdiT eklesiaSi manhetenze, regent luiza
caavasTan erTad. maSin cota mrevli
iyo, radganac amdeni qarTveli ar gaxldaT wamosuli, dRes ki ukve wminda
ninos saxelobis qarTuli eklesia
gvaqvs amerikaSi, mrevlic bevria. wirvalocvas aRavlens SesaniSnavi moZRvari
mama aleqsandre.
amerikaSi Cemi yofnisas gamovuSvi
ramdenime kompaqt-diski saavtoro da
Sereuli programiT: „monatreba“, „saqarTvelo edemia“, „ocneba“, „dobri sled“,
„dialogi“ da „mamuli“, romelic mivuZRveni Cemi dis xsovnas.
lalisTan ganSorebam yvelafris interesi damikarga, CamovSordi xelovnebas, TiTqos cxovrebis mizani gamiqra...
daiko iyo Cemi stimuli, mas vuZRvnidi
TiTqmis yvelafers, rasac vakeTebdi.
araerTxel miTqvams misTvis: „laliko,
xalxi fuls akeTebs amerikaSi da me
simRerebs vwer, vis unda, netav-meTqi?“
is ki mpasuxobda: „ras ambob, me iseTi
bednieri var, rom yovel Sens axal simReras zeimiviT velodebio.“
bolos da bolos, dRes ukve Tavi
aviyvane xelSi da isev davbrundi „Dancing Crane“-Si, romelic amJamad qarTuli kulturis centria. aq arsebul
„qarTul TeatrSi“, romelic lia baxturiZe-sirelsonma Camoayaliba, moRvaweoben: cuca kapanaZe, xaTuna ioseliani da sxvebi. amerikaSi dabadebuli
bavSvebi aq arsebul wreebSi qarTul
enas swavloben, aseve euflebian simReras, cekvas, samsaxiobo ostatobas.
kidev davamatebdi, rom Cveni trio
„magnolia“ koncertebiT gamodis „linkoln-centrSi“, bostonis universitet-
Si, mileniumis TeatrSi da sxva prestiJul scenebze. ramdenjerme mimiwvies radioSi, CemTan ramdenjerme Cawera
interviu radio „amerikis xmis“ Jurnalistma eTer fiCxaZem, Cemze gaakeTes
gadacema da simRerebi gaaJReres „devidson radio“-Si. vTanamSromlobdiT
momReral da kompozitor medea sixaruliZesTan (trio „samaias“ wevri),
vasrulebdi mis mier saSa sokolovis
leqsebze daweril romansebs da liriul simRerebs kafe „Ozi“-Si.
qarTuli simReris suli
erTxel koncerti gvqonda „Dancing Crane“-s linkoln centrSi. aRfrTovanebuli amerikeli mayurebeli
taSs ukravda qarTul cekvas da simReras. me da mzia vmRerodiT xalxur
„iavnanas“ da uceb SevniSneT, wina rigSi
rogor tirodnen. koncertis Semdeg
es adamianebi CvenTan movidnen mosalocad. vkiTxeT, Tqven xom ar gesmiT am
simReris sityvebi da ase ratom ganicdidiTo? gvi pasuxes: Tqvens simReras
usityvodac SeigrZnobs adamiani, qarTuli harmonia unikaluriao.
amerikaSi rogor SevinarCune qarTuli simReris suli? es, me mgoni, Cemi
Taobis adamianisaTvis Zneli ar aris.
CemSi ise Rrmad, Sig gulSi zis qarTuli musika, yvela Janris simRera, cekva,
poezia, mxatvroba, rom veranairi ucxo
qveyana, kerZod, amerika ver Secvlis
mis siyvaruls. Cemi simRerebis mosmenisas, albaT, mixvdebiT, rom TiTqmis
yvelgan samSoblos mivtiri. ra Tqma
unda, amerikas ar uTxovia, Camodi da
aq icxovreo, magram bedisweram wamogviyvana am qveyanaSi... ra Tqma unda, bevri ram momwons amerikuli, magram CemTvis is mainc ucxo sxeulia...
samwuxarod, axalgazrdebSi da, miTumetes, aq dabadebul ymawvilebSi, naklebad, an TiTqmis ar aris qarTuli suli
(zogierTi ojaxis garda, romlebic
TavgamodebiT ibrZvian, raTa maTma Svilebma ar dakargon qarTuli ena da qarTuli suli)...
rogor vqmni?
pirvel rigSi, minda giTxraT, rom
Cems Tavs ar miviCnev kompozitorad.
me ar maqvs sakompozicio ganaTleba.
ubralod, vqmni simRerebs... adre vwerdi
xolme simRerebs im leqsebze, romlebic momewoneboda, vasrulebdi Cems megobrebTan, magram ar vamxeldi, rom es Cemi
musika iyo. roca davinaxe, rom moswondaT, nel-nela daviwye gamJRavneba da
gadavwyvite, ufro seriozulad mome-
kida xeli...
pirvelad aranJireba da simReris
Cawera gamikeTa SesaniSnavma gitaristma
da brwyinvale adamianma kako vaSalomiZem. aranJirebas didi roli Seaqvs
simReris galamazebaSi. TbilisSi gamovuSvi kaseta, romelSic cxra simRera
Sevitane, leqsebis avtorebia: mirza ukleba, goderZi Coxeli, lazare Coxeli...
amerikaSic ganvagrZe simRerebis wera.
rogor vqmni melodiebs? upirvelesad, unda momewonos leqsi, Semdeg, leqsidan gamomdinare, modis melodia. aris
xolme brwyinvale leqsi, SeiZleba iTqvas, Sedevri, magram simRerisTvis ar
gamodgeba - SeiZleba, dakargos is madli,
rac Cado masSi avtorma.
amerikaSi gavicani saocrad niWieri adamianebi, romlebic muSaoben, Tumca
sakuTari SemoqmedebiTi monacemebis gamovlenasac axerxeben. tardeba qarTuli poeziis saRamoebi. minda CamogiTvaloT poetebi, romelTa leqsebzec Sevqmeni simRerebi: nodar beriSvili, mirza
ukleba, manuCar kaWaxiZe, dali kiknaZe,
nana goguaZe, rostom yenia, besik qavSbaia,
Tamila zatikaSvili, nana mefariSvili;
agreTve rusi poetebi: saSa sokolovi
da raisa xodorova.
simRerebis umravlesobas studiaSi Cawerisas me TviTon vSlidi xmebSi:
3, 4 da 5 xmac damidevs, radganac Cemi
momRerali megobrebi ver iclidnen,
rom sarepeticiod da Casawerad SevxvedrodiT (aseTi cxovrebaa aq). miuxedavad amisa, movaxerxe da ramdenime
simRera Cavwere maTTan. eseni arian:
mzia da giuli bekuraSvilebi, daTo
da giga ambrosiZeebi, manana Citauri,
vano goderZiSvili, zaza revaziSvili,
zaza sidamoniZe, beqa abulaSvili, vaxtang
megreliSvili, viqtor koCieru, aleqsandre rapoporti. amerikaSi aranJirebis
avtorebi arian: vano goderZiSvili
da igor miSkoi. gitaris akompanimenti - Temur mWedliSvili.
goderZi...
goderZi gare biZaSvili iyo. Cven
gvian davaxlovdiT, SevxvdiT mxatvarakademikos ilia pataSuris ojaxSi
da mis mere davuaxlovdiT erTmaneTs.
amerikaSi Cemi wamosvlis Semdeg, gansakuTrebiT axlos iyvnen Cemi daiko
lali da goderZi, usazRvrod uyvardaT
erTmaneTi, goderZi xSirad midioda
Cvens ojaxSi. is iyo saocrad Tavmdabali da bavSviviT sufTa guli hqonda.
lalis gardacvalebam Zalze imoqmeda
masze da dardobda. oTxi Tvis Semdeg
TviTonac daiRupa. sakmarisi yuradReba
41
ver miiRo sicocxleSi, erTxel miTxra
kidec - ermac damiviwya da bermaco.
arada, goderZis cota momagrebas elodnen, rom sazRvargareT operaciisTvis
gaegzavnaT. sapatriarqo apirebda amas,
rogorc miTxres.
misi filmis „samoTxis gvritebis“
Cveneba rom Catarda filarmoniaSi, ramdeni adamianic iq iyo, ufro meti gareT darCa. maT Soris aRmovCndi mec adgili aRar iyo. SemdegSi filmis
ganxilva Catarda rusTavelis kinoTeatrSi, Cvenebamde Cvenma triom „qarTulma hangma“ ori simRera Seasrula.
rogori var scenis miRma?
Znelia sakuTar Tavze laparaki. me
mgonia, rom ara var avi, gaxlavarT
mSvidobismoyvare, miyvars adamianebi, megobrebi, moxucebi, bavSvebi, buneba... mixaria, roca niWier adamians umarTlebs.
ganvicdi, roca viRaceebi dRes megobroben da xval mtrebi xdebian. ar miyvars,
politikis gamo erTmaneTs rom lanZRaven, miTumetes - xelovani adamianebi.
politika rTulia da yvelas ar SeuZlia, saRad gansajos.
Cemi cxovreba scenis gareT dRes
Cveulebrivad miedineba, araferi gansakuTrebuli...
vcxovrob qalaq bruklinSi, vmuSaob qalaq qvinsSi - moxuc qalbatons
vuvli oTxi dRe...
rac amerikaSi Camovedi, saqarTveloSi yoveldRe „mivdivar“...
2007 wlis ivlisSi miviRe grinkarta da wasvla-mosvlis uflebac
gaCnda. vapirebdi wasvlas da uceb Cemi daiko lali saavadmyofoSi moxvda...
meore dResve gavfrindi TbilisSi da...
Cemi dis kubos davadeqi! albaT, mixvdebiT, ra gadavitane! rva weli iyo gasuli, rac saqarTveloSi ar vyofilvar,
rogor menatreboda, vocnebobdi im dReze, rodis Cavidodi da, ai, uceb, aseTi
Sexvedra momiwyo bedisweram...
2011 wels TiTqmis 6 Tve davyavi
saqarTveloSi da Cems moxuc mesame
dedas vuvlidi. mere isev wamovedi
amerikaSi, rom sabuTebi ar gamfuWeboda, daviwye muSaoba da igive damemarTa
- erTi Tvis Tavze kvlav ukan Camovfrindi, saqarTveloSi, da gamzrdeli
dedis kubos davadeqi... ase rom, sul
usixarulo, sevdiani istoria maqvs.
am zafxuls vapireb saqarTveloSi
wasvlas. Zvelebur sixaruls ukve veRar vgrZnob samSoblosTan Sexvedris
win, radgan iq Cemi pirveli nabijebi
saflavebisken gadaidgmeba...
mainc imediT mavsebs CemTvis Zvirfa-
42
si im adamianebis naxva, visac kidev
vaxsovar.
* * *
interviu maSin gamodis srulyofili, roca respondenti Tvalwin gyavs
da mis Sesaxeb bevri informacia gaqvs.
zaira CoxelTan dialogi ki metismetad SezRudul pirobebSi warimarTa:
igi Cems SekiTxvebs Jamidan Jam, mobiluri telefoniT gamogzavnili Zunwi
Setyobinebebis meSveobiT pasuxobda.
rogorc Tavmdabal, keTilSobil adamianebs sCveviaT, arc qalbatoni zaira
gamoirCeva sakuTar Tavze laparakis
didi surviliT.
da, mainc, mgonia, rom Cveni TanamemamuleebisaTvis saintereso iqneba es
pawawina „mesijebi“, romelic ise tkbilad moedineboda Semoqmedi qalbatonis
mobiluridan, rogorc Citis oqros
niskartidan - mSobliuri hangebi.
nanuli cxvediani
wm. ninos saxelobis niu-iorkis
qarTuli eklesiis avtobusis marSruti
:18
avtobusi
muSaobs
SabaT saRamosa
da kvira diliT,
agreTve
sadResaswaulo
dReebSi
s 5 e.
amo ld Av n;
a
a
saR
8/ Don basT
9 : 1 Mc
re
is . da gaCe
dil ve -is
ay A -train
:20
kw
Par Si, F
s 5 i,
amo xeS
Bay kuTxe
saR t kuT ares;
0/
e
9:2 Stre o mx
is
7th pir
dil e. da 6 piris
a
v
5
s
5:2
ay A is
l
e
kw
os reet
Par svl
Ram h St in;
a
a
t
s
Bay Ses
5/ da 85 is w
.
9:2
-is
kis y Ave Ban
rain
N-t
dil kwa hase
Par Si, C
Bay uTxe
k
dilis 9:35/saRamos 5:35
92nd street da
Fort Hamilton Ave.
kuTxeSi, R-train-is
gaCerebidan 2 blokSi.
dilis 9:15/saRamos 5:15
Coney Island Ave. da Avenue J kuTxeSi,
ChaseBank-is mopirdapire mxares;
dilis 9:10/saRamos 5:10
Coney Island Ave. da Kings Hwy.
kuTxeSi, AT&T-is win;
dilis 9:05/saRamos 5:05
Coney Island Ave. da Avenue U kuTxeSi,
McDonald-is sapirispiro mxares;
dilis 9:00/saRamos 5:00
Coney Island Ave. da Brighton Beach Ave.
kuTxeSi, ChaseBank-is win;
thsb upbc
cfafcehb
jhb ljkfhb
dagvikavSirdiT:
rauli: 646-267-8312
malxazi: 347-634-9836
43
wveTi sisxlisa
CemSi ar aris
araqarTuli!
galaktioni
301-e
me
viqnebi
dRes
aragveli!
eliso wiklauri moqandake,
mxatvari,
poeti...
44
Zlier STabeWdilebas maSinve axdens,
gacnobisTanave.
riTi? zustad ver getyviT. konkretulad erTi ramiT ara, mTlianobaSi
uceb gamaxsovrebs Tavs. sworad, gamarTulad metyvelebs, gulisyuriT gismens,
gangawyobs sasaubrod, ar cdilobs Tavi
mogawonos, mogxiblos, Tavbru dagaxvios
Tavisi ganswavlulobiT, inteleqtiT,
niWiT, bolosdabolos Tavisi mSvenieri SemoqmedebiT (es yvelaferi xom
mas namdvilad aqvs). amitomac advilad
Sedixar kontaqtSi da Zalian Cveulebrivad iReb bevr rames, romelsac
sxva SemTxvevaSi, sxva situaciaSi da
sxva adamianTan araCveulebrivadac CaTvlidiT. da amis miuxedavad (Tumca
SeiZleba swored amitomac) acnobiereb, rom moxibluli rCebi pirovnebiT,
romlis gacnobis bednierebac wilad
gergo.
* * *
aseTi ram, dameTaxmebiT, xSirad ar
xdeba. gansakuTrebiT aq, ucxo qveyanaSi, sadac bevri ramaa miuRebeli CvenTvis (uamrav dadebiTTan erTad), Cveni
grZnobebic ufro gafaqizebulia da
swored TanamemamuleebSi veZebT yvelafer imas, rac ase Zalian dagvaklda, rac
ase Zalian gvenatreba, rac ase Cveneulia.
umetesad ki ukmarisobis, daukmayofileblobis, wyenis, gulistkivilis
grZnoba gvrCeba axali adamianebis gacnobisas (ratom? gana imitom, rom isini
cudebi arian Cvengan gansxvavebiT? ara,
namdvilad ara, magram es albaT sxva
saubris Temaa.)
* * *
eliso cdilobs siTbo miagebos,
tkivili gainawilos, sixaruli gaiziaros, wamodgomaSi miexmaros yvelas,
viszec uamboben anda Tvali miuwvdeba.
ara, me materialurs ar vgulisxmob.
aq misi SesaZleblobebi Zalian mokrZalebulia. sulier, moralur mxardaWeraze vambob, rac aranakleb, xSirad ki
gacilebiT mniSvnelovania materialurze. misi saxli oazisiviTaa bevrisaTvis, samSoblomonatrebuli, umegobrod,
eulad darCenili adamianebisaTvis. aq
erTmaneTisgan imdenad gansxvavebul pirovnebebs Sexvdebi, gagikvirdeba. ifiqreb,
erT adamians rogor SeiZleba siaxlovis gza amdeni da amdensaxovani hqondeso. aqvs ki - faqtebi yovelTvis jiutia.
* * *
uWirs elisosac amerikaSi cxovreba,
Tumca TiTqmis mudam imediania, Rimiliania, amas Zalze advilad gadasdebs
sxvasac. esaa albaT erTi ZiriTadi
mizezi imisa, ris gamoc masTan misvla
uxariaT. meore da umTavresi misi
Semoqmedebaa, ase uxvad rom ganfenila
misi patara binis yvela kuTxeSi, yvela
kedelze. Semoqmedebis didi nawili saqarTveloSia da mgonia, rom is elisosaTvis ukan uTuod dabrunebis da aq didi saqmeebis myar garantad rCeba. magram
Cven amjerad mxolod amaze vTqvaT,
rac aqaa, risi TviTmxilvelnic varT.
* * *
sruliad SemTxveviT movxvdi elisos binaSi am oriode wlis winaT,
Cemi amerikaSi cxovrebis cota Znel
periodSi. megona sxva samyaroSi aRmovCndi. misaRebi oTaxi patara sagamofeno darbazs waagavda - mxatvroba, mcire
zomis umSvenieresi qandakebebi, keramika da yvela namuSevarSi iyo raRac
iseTi, romelic simSvides, rwmenas, simyares ginergavda, siTbos gaZlevda (ar
vici, SeiZleba Zalian Zvelmoduri var,
magram xelovnebisagan me swored amgvar
SegrZnebebs velodebi). gavTbi, movixible
da davrCi ase moxibluli dRemde.
* * *
mis namuSevrebs rom saocari Semoqmedebis Zala aqvs, amaSi kidev erTxel
davrwmundi sul axlaxan, roca elisos
erTma amerikelma nacnobma gamoucxada,
Tqven dedaCemi sikvdils gadaarCineTo
(saqme imaSia, rom ramdenime wlis winaT
am qalbatons elisom Tavisi namuSeva-
ri saCuqrad gadasca). eliso, ra Tqma
unda, daibna da erTi piroba ifiqra,
sxva vinmeSi xom ar SeveSaleo, mosaubrem kidev ufro daukonkreta, Tqveni
namuSevari Cemi avadmyofi dedis sawol
oTaxSi gadavitane, radgan me TviTon
ganvicdidi saocar zemoqmedebas misgano.
gumans ar umtyunia. dedamisi marTlac
gamojanmrTelda.
elisos eRimeba, albaT kargad umkurnales da arc bedisagan iyo ganwirulio. im qals ki ase sjera. modi
da gadaajere. anda ratom unda gadaajero, roca... mec mjera. SeiZleba sxvasac (romelsac jer ar uTqvams, an
jer ver mimxvdara).
* * *
weRan vTqvi, saocari siTbo modismeTqi am namuSevrebidan, amasac rom
Tavi davaneboT, TiToeuli maTgani imdenad mSvenieria, imdeni amaRlebuli fiqrisa da gansjis gancdas badebs adamianSi, rom SerCevis gareSe aiReT romelime am patara qandakebebidan, masStaburad gazardeT, saTanado adgili SeurCieT da igi xelovnebis nimuSebiT ganebivrebul nebismier qalaqsa Tu qveyanas
daamSvenebs. RvTis madliT, avtori originalebs TiTqmis ar yidis, mxolod qandakebis aslebs da ferweris reproduqciebs, radgan Tvlis, TviTonac da
misi namuSevrebic saqarTvelos ekuTvnis.
* * *
rom vTqva, saqarTvelos mis cxovrebaSi gansakuTrebuli adgili ukaviameTqi, es igivea albaT, TiTqos araferi
meTqvas. mTeli misi cxovreba saqarTveloa.
`TumcaRa mudam miyvardi, samSoblos
rogorRac zogadad aRviqvamdi, krebiTad, Sen ki pirovneba yofilxar, konkretuli, yvelaze Zvirfasi da yvelaze
sayvareli. nu damZraxav Cemo, aki mSoblebi da Svilebi yvelas gviyvars, magram
Cveni siyvarulis simZafre maSinRa gamoCndeba xolme, roca raime uWirT da
Tavadac maSin vacnobierebT, Tu raoden gviyvars. hoda, nu miwyen siyvarulo Cemo, Cemo warsulo, awmyov Cemo
da momavalo, dedav da Svilo Cemo da
Cemive Tavo. raRa dagimalo, megona
mTeli Cemi siyvaruli Cems saqmes ekuTvnoda. Turme mTeli Cemi siyvaruli,
Cemi saqmec da Cemi cxovrebac mxolod
Seni yofila, radgan mxolod SeniT
da SenTvis minda yoveli” (eliso).
* * *
elisos amerikaSi Camosvlis mizanic sxva iyo, bevri Cvenganisgan gansxvavebuli. imedovnebda, rom mis erT-erT,
yvelaze ufro nafereb, wlebis manZilze
45
gulSi natareb da amjerad ukve konkretulsaxemiRebuli proeqtis xorcSesxmas SeZlebda aqauri mecenatebis daxmarebiT, radgan kargad esmoda, rom ngreviT, SinaomebiTa Tu ekonomikuri siduxWiriT welSi moxril mis qveyanas axali proeqtebisaTvis ar ecala. Tumca,
es arcTu ise advili gamodga msoflios umdidres qveyanaSic.
* * *
kidev erTi mizezi imisa, rom elisosTan misvla uxariaT, isicaa, rom iq yovelTvis qarTuli samzareulos surneli trialebs. samzareuloSi ki mTavari
rolis Semsrulebeli elisos ufrosi
da Tinaa (es werili 2005 wlis TebervalSi daibeWda `mamulSi~, qalbatoni
Tina am ramodenime Tvis winaT gardaicvala. red.). ganaTlebiT filologi,
mowodebiT Semoqmedi, daniSnulebiT
elisos patroni da qomagi. igi erTdroulad dedacaa, dac, megobaric, mrCevelic, yvelaze mkacri kritikosic.
araferi advilad ar modis. Tu ginda raime mniSvnelovani Sedegi miiRo,
msxverplSewirvisaTvisac mzad unda iyo.
aq sasworze daido Semoqmedeba, ideis
samsaxuri da sxva danarCeni - piradi
cxovreba, piradi keTildReoba. elisom
sxva danarCeni xom Seiwira, igive daemarTa, rasac Tinas piraduli erqva...
radgan elisos daxmareba sWirdeboda,
gverdSi dgoma sWirdeboda.
* * *
mogexsenebaT, CvenTan rogor kargad
viciT niWieri kacis dafaseba, xelis
Sewyoba. magaliTisaTvis Sors wasvla
ar gvinda. vin aRar miiRo SemoqmedebiTi saxelosno TbilisSi - mxatvarma Tu aramxatvarma, SemoqmedebiTma muSakma Tu saerTod am saqmisgan Sors md-
46
garma pirma, vin aRar... elisosTvis ki
ara da ar gamoiZebna. kidev kargi, mSoblebis bina hqondaT vakeSi, sadac megobrebi da samuSao erTad Tavsdeboda.
iqac saloniviT iyo misi saxli. dRisiT vin aRar midioda, saRamos qarTuli sufra, leqsi da simRera iwonebda
Tavs. Rame ki Semoqmedisa iyo sakuTrad.
* * *
saxelmwifo dawesebulebebSi arasodes umuSavia. Tavisufali Semoqmedi
iyo. Sesabamisad - ufulo. amitom aqac
Tinas unda emarjva, sulieris garda
materialuric saWiro iyo. ise, keramikuli namuSevrebi Tinas naxelavia,
maTSi uTuod igrZnoba Semoqmedis xeli. vin icis, am gziT rom wasuliyo
misi cxovreba, rogor simaRleebamde
mividoda Tinac, magram mas amisaTvis
arasodes ecala. mter-moyvares pasuxis
gacema undoda. yvelaferma aman, etyoba gaamkacra cotaTi Tina, pirSi mTqmelis saxeli daugdo, ekonomiuri cxovreba aswavla, yvelafris gaTvla, yvelafris gaTvaliswineba. Tumca dakvirvebuli Tvali advilad SeamCnevs, ra xalasi
guli imaleba mkacri tonis miRma.
roca momavlis gegmebze, Tavis jerjerobiT ganuxorcielebul saintereso
proeqtebze saubrobs eliso da erTi
SexedviT irealurSi daabijebs, Tina
uceb daabrunebs xolme miwaze daAaqac
gajavrebul tonSi Tu laparakis kiloSi mainc Tanamzraxvelis kvals aRmoaCen, rasac arc Tavmowoneba aklia, arc
im irealuris rwmena.
* * *
da Sen ucxo adamiani advilad xvdebi, rom am ojaxis tradiciaa - siaxlisken swrafva, Zireuli faseulobebis Semonaxva, gaWirvebulisTvis xelis
gamarTva. Tundac sul axlaxan ori
umweo bartyi rom i pova elisom quCaSi (arc Wama da miT ufro, arc frena
rom icodnen), aSkara sikvdils rom
gadaarCina da saxlSi moiyvana, erTiori TviT SevifaroT rogormeo. oh,
problemebi gvakliao, Tqva Tinam pirvelad, magram Semdeg erTad izrunes specialur sakvebze, sawovaraze, riTic
aWmeven xolme yovel sam saaTSi erTxel,
galiaze, sadac aZineben da a.S. dRes
ukve mozrdilebi arian Citebi, cotac
da gamoeTxovebian albaT, gauSveben, Tavisuflebas miscemen. Tumca danamdvilebiT vici, problemebis miuxedavad Zalian daakldebian isini.
* * *
rac amerikaSia, SemoqmedebiTad iseTi
datvirTviT ver muSaobs eliso, ise
Tavisufali arcaa, radgan ucxo qveyanaSi materialuri mxarec misi mosagvarebelia. mSvenieri inglisuri Tu
rusuli, saSualebas aZlevs moswavleebi aiyvanos, urTierTobebi daamyaros,
saarsebo saSualebebi gamonaxos. amas
Tavs ki arTmevs, magram amave dros yvelaferi es Zalian tvirTavs da Tu saqarTveloSi sakuTar budes miCveuli
CitiviT mTeli dReebi SeeZlo saxlidan ar gasuliyo, ise emuSava, aq ase ar
gamodis. misi SemoqmedebiTi buneba ki
Tavisas moiTxovs. mogexsenebaT, niWi
mxolod erT^rameSi arasodes vlindeba,
Tu is marTlac zecidan modis. elisosTanac ase gamovida - leqsebis wera
daiwyo da (Tumca qarTuli emigraciidan lamis yoveli meore leqsebs wers)
misi iSviaTi niWi aqac gamomJRavnda.
saqarTvelom amjerad mSvenieri poeti
SeiZina misi saxiT. am bolo dros
prozaSic cdis beds da... vin icis!
* * *
bednierad CavTvli Tavs, Tu Cemi
monaTxrobiT erTi adamiani kidev Seemateba Tqveni nacnobobis wres. mere
rogori adamiani?! bednieri viqnebi imiTac, Cveni yoveldRiurobis sirTuleebSi cota xniT mainc uimedobisa da
uilajobis gancda Tu mogexsnebaT, cas
Tu SexedavT da xvalisas daijerebT.
me dRes Tqven mxatvari, moqandake an
poeti ki ara, pirovneba gagacaniT, romelic aq, Cvens gverdiT cxovrobs. pirovneba, romelic yvelas ar hgavs, pirovneba, romlis cxovrebis wesic gansxvavebulia, sxvebisagan gamorCeuli. am
gamorCeulobis gamoa albaT, rom xSirad
Seaxseneben - aq, Cemo batono amerikaa,
unda imuSao, Tu ginda rom Tavi gaitanoo. visac rogor SeuZlia ise gaaqvs
aq Tavi (aqac da sxvaganac). zogi dRe
da Rame Sromobs, raRacas agrovebs,
rom male wavides Tavis qveyanaSi, zogi
aq darCenisaTvis imzadebs niadags, zogi
sistematurad agzavnis fuls saxlSi,
Tavisianebs exmareba, maT uiolebs yoveldRiurobas, TviTon ki aris aq gaurkvevlad da rodemde iqneba, isic ar icis.
* * *
eliso Taviseburad cxovrobs. muSaobs kidec, bevri ar sWirdeba, mcirediTac kmayofilia. samagierod fiqris
dro aqvs, weris dro aqvs, mokled, Tavis
Tavs ekuTvnis. ise, wesiTa da rigiT,
aseT did xelovans fulic bevri unda
hqondes, saxlic didi, SemoqmedebiTi
saxelosnoc mowyobili, yofiT sakiTxebze ki sxva unda zrunavdes. ase aqvs
albaT saqme awyobili yvela normaluri
qveynis Svils, ase iqneba albaT odesme
CvenTvisac, Cveni mSvenieri qveynis niWieri SvilebisTvisac. dRes ki SeuZlebelia erTma kacma Sedevrebi Seqmna da
mis reklamazec, gavrcelebazec TviTon
izruno. amgvari SeTavseba xom upirvelesad Cven gvaklebs raRacas, Cven sulierebas aklebs.
* * *
da me mixaria, rom eliso ase Zlieria, rom aranairi cduneba masze ar
moqmedebs, Tavis erTxel arCeul gzas
miuyveba da nabij-nabij, magram mainc
win miiwevs. TavCaRunuli ki ar dadis,
cas uyurebs, naTeli ferebi ar Ralatobs, imedi ar tovebs. ufro metic,
misi faqizi suli gacilebiT Zlieri
msxverplSewirvisaTvisac mzadaa:
`301-e me viqnebi dRes aragveli...”
- ambobs poeti, moqandake da mxatvari
eliso wiklauri da me mjera, rom es
marto sityvebi araa.
janri
kaSia
stumrad
elisosTan
mravali stumari
axsovs elisos da
Tinas qarTul saxls
debi
lamara menTeSaSvili
47
ianvris civ, usixarulo dRes, moulodnelad, „murabebis zeimze“ mimiwvies... zustad 5 saaTze safiCxiaze var,
26 maisis quCis N68 saxlTan. ojaxis
ufrosi, diasaxlisis „instruqciis“
Tanaxmad, WiSkarTan mxvdeba da Rimiliani, Tbili Sexvedris Semdeg, personalurad mimacilebs sadarbazo karamde
(Turme asea yvela stumris SemTxvevaSi).
karis fardebs miRma ki ukve „namdvili quTaisi“ iwyeba - didi, naTeli sastumro oTaxi, Sindisfergadafarebuli,
lamazad gawyobili magida, aseTive SindisfriT dafaruli skamebi; taxtis
gaswvriv, sigrZisad Camokidebuli feradi fardagi - Zveleburi gitariTa da
mandoliniT damSvenebuli; taxtze - xaliCa da baliSebi; kuTxeSi - CuqurTmebiani Savi bufeti, Werze - JamTagan uvneblad daxsnili, natifi WaRi, kedelze
- saaTi, romelic yovel naxevar saaTSi darbaislurad gvaxsenebs drois arsebobas, Tumca - amaod: stumrebi iseTi
moxibluli arian am salonuri saRamoTi, wasvlas aravin iCqaris.
qvemoT, maransa da „wina oTaxSi“,
eTnografiuli kuTxea, iqve - ojaxis
ufrosis oqros xelebiT Seqmnili ulamazesi nivTebi, patarebis portretebis
feradi gamofena, simboluri - TiTqos
warsuli axal Taobas siyvaruliT abarebs mosafrTxilebel da SesanarCunebel, Zvirfas tradiciebs...
ai, aseT „quTaisSi“ aRmovCndi - mecxramete-meoce saukunis retroTi da
21-e saukunis siaxliT garemoculSi...
ojaxSi stumrad Svidi quTaTuri
qalbatoni vimyofebiT: profesori, kinomcodne, mewarme, Jurnalisti da sxvadasxva sagnis pedagogebi. zogierTebi
ki vicnobT erTmaneTs, zogic - SedarebiT ucxoa. magram, mogvianebiT, yvelani
vxvdebiT, rom saerTo interesebi da
Sexedulebebi gvaerTianebs, diasaxlismac swored am niSniT SegvarCia erTmaneTis gverdiT saRamos gasatareblad.
pirveli emocia: diasaxlisis Semosvlamde mxiarulad vkiTxulobT magidaze dadebul „murabebis zeimis programa-menius.“ me vcdilob, swrafad movaswro gadmowera. naxeT, ra originaluria:
„murabebi: kakali, leRvi, alubali,
mayvali, TeTri bali, samoTxis vaSli,
atami, msxali, kvaxi, sazamTros kani,
feixoa.
Cirebis asorti TeTr kvaxze;
flavi forToxliT;
imeruli yveli (zafxulis) - RomiT;
bostneulis salaTa raWuli burvakis xorciT;
Cai: inglisidan (mwvane);
48
viRacas unda, am cxovrebaSi gagaZlebinos!
„murabebis zeimi“ tkbili baasis TanxlebiT
egvi ptidan;
okribidan;
karaqi „samxreTuli“ (surviliT);
Rvino: kaxuri „saferavi“, „rqawiTeli“ (SerCeviT);
nayeni: saSobao;
mineraluri wyali „likani“ („noSpa“,
„aloxoli“ moTxovniT);
saRamo datvirTuli iqneba cxeli
CaiT, RimiliT, tkbili mogonebebiT, samomavlo gegmebiT, aplodismentebiT, simSvidis gancdiT, madliT da, rac mTavaria,
uflis mfarvelobiT.
gaformdeba avtografebi.
stumrebs moemsaxurebian fotogadaRebiT. saRamos gaaxmovanebs musikaluri
centri da mowveulebi - SesaZleblobis mixedviT. msurvelebs SeuZliaT,
gaerTon lotos...“
- ras iwer? - mawyvetinebs diasaxlisis gamkacrebuli xma, - Sen, Cemo kargo,
am saRamoze mowveuli xar, rogorc
megobari da ara, rogorc Jurnalisti!
sadme gava Cqami Cems Sesaxeb da, gafrTxileb, samudamod gairicxebi stumarTa
Semadgenlobidan!
diax, perspeqtiva friad arasasurvelia! CaniSvnas Tavs vanebeb da zepiri
aRqmis unaris amoZravebas vcdilob diqtofonis, kalmis, wignakis gareSe.
arada, aseTi salonuri saRamo, vin
icis, meramdened tardeba am ojaxSi, me
ki pirvelad veswrebi da rogor minda,
gadmogceT STabeWdileba!
rusudani (diasaxlisis rZali): „sxvadasxva dros Cems muls mouwyvia: „erTi
dedlis saRamo“, „kvaxis saRamo“, „Zroxis saRamo“ (mxolod rZis produqtebiT, koqteilic ki rZisa iyo!), „erTaderTi goWis saRamo“ da ase Semdeg.
adamianebi vxalisobT, vmReriT, vsaubrobT,
ganvitvirTebiT, yvelani Zalian nasiamovnebi midian xolme.“
diasaxlisi da rusudani RimiliT
igoneben pirveli picis Semosvlas quTaisSi, im wlebis „delikatesebic“
axsendebaT, gareT gadgmul, abolebul
navTquraze, simwriT rom amzadebdnen...
sayovelTao gaWirvebis miuxedavad, megobrebis wreSi gatarebuli is saRamoebi ra lamazi yofila!
diasaxlisi: „unda gviyvardes erTmaneTi, davexmaroT simartovis daZlevaSi. visac hgonia, rom masze aravin fiqrobs da martoa, ai, swored masTan var
Casafrebuli. unda vagrZnobinoT adamians, rom viRacas unda, am cxovrebaSi
gaaZlebinos.“ - aqve amatebs: „Tavad
unda Seiqmna adamianma garemo da aRar
gagiWirdeba. me aseTi garemo Seviqmeni. kategoriebad ar vyof adamianebs,
yvelasTan urTierTobaSi gulwrfeli
da mimtevebeli var. vgrZnob, aseTi saRamoebis mowyoba kargad gamomdis, sia-
movnebs yvelas, vinc CvenTanaa.“
murabebis zeimis „lenti“ gaiWra.
„sakonkursod“ gamotanili TiToeuli
„asortimenti“ sxvadasxva lambaqzea
moTavsebuli, magram maT gasinjvamde,
garSemo, kidev imdeni sasusnavia!...
- aba, cxeli Cai! qafqafa Cai! nairnairi CaidniT Semodis diasaxlisi.
okribuli Cai, aSkarad, igebs TamaSs
„sakuTar moedanze“, Tumca egvi pturfaraonuli sasmelic saerTo interesis qveSaa moqceuli.
stumari mandilosnebi erTmaneTTan
siamovnebiT cvlian sasaubro Temebs
da salonuri Sexvedra TandaTan emociebiT imuxteba. yvebian, magaliTad, rom
mamia gurielis Sesaxeb kargi werili
hqonda Temur amyolaZes gazeT „mwvaneyvavila“-Si; qalbatoni lia amiranaSvili isev erTgulad patronobs mamia
gurielis saflavs, yovel aRdgomaze
miaqvs wiTeli kvercxebi da paska; zaqaria faliaSvili da cnobili pedagogi vano varlamiSvili deidaSvilebi
iyvnen, natas (batoni vanos qaliSvils)
saintereso masalebi aqvs faliaSvilebzec da feliqs varlazec; yruv giorgis kafiebis gamomcemeli levan boZaSvili 1981 wels gelaTSi erT axalgazrda quTaisels Sexvedria da im gogonas orfa kafiaSi Tavisi enamaxvilobiT
gaukvirvebia xandazmuli ostati; mitropolit nazaris STamomavalTagan
erT-erTs luka-nazari hqvia da, didi
winapris kvalze, sasuliero ganaTlebas
iRebs quTaisSi; giorgi WiRvariam axlo aRmosavleTis Sesaxeb axali saintereso masalebi moipova; TamTa TurmaniZem amagdar quTaTurTa fotogamofena
rom moawyo, iq farTo sazogadoebam
pirvelad ixila masala did qarTvel
mewarmeze, giorgi bolqvaZeze, romelmac
sarajiSvilze gacilebiT adre gaxsna
quTaisSi Rvinisa da koniakis qarxana,
uamravi saerTaSoriso oqros medali
moupova qarTul Rvinos; kvaxis muraba limonTan erTad ixarSeba, amitom ar
iSleba; erTxel otia ioselianma ase
Tqva...
Temebi dialogis principiT viTardeba: sasiamovno, mSvid atmosferoSi.
amasobaSi „Jiuri“ samurabe lambaqebsa da nairfer Caidnebsac ar aklebs
yuradRebas.
Sedegis gamocxadeba ar aris saWiro, isedac cxadia:
kaklis muraba TiTqmis fskeramde
Cavida. swored isaa zeimis dedofali!
„vaime, ra kargi saRamo iyo! rogor
ganvitvirTe! es emocia didxans gamyveba!..“ - ukve wamodga pirveli stumari,
radgan saaTma 9 dareka...
magidis garSemo Semotarebuli „stumris wignis“ morigi furceli ivseba. vaTvaliereb uamrav wina Canawers:
es ramdeni adamiani yofila aq, am ojaxSi;
sakuTari problemebi daviwyebia, guli,
siTboTi avsebia, didi sixaruli da
siamovneba miuRia! im saRamoebis CamonaTvals dRevandeli „murabebis zeimic“ SeuerTda...
P.S. sulerTia, quTaisSi mainc bevri
mixvdeba da barem aqve gagimxelT, Tu
vin iyvnen Cveni maspinZlebi: qalbatoni
nunu qaTamaZe da batoni emir bakuraZe.
me ki, Tqvens gamo, albaT, ukve amomSales stumarTa siidan...
n. dvaliSvili
amerikelma mkvlevarebma 4dan 8 wlamde bavSvebs hkiTxes
„ra aris siyvaruli?“ - pasuxebi ase gamoiyureba:
4 wlis eri: „siyvarulia, Tu
Zalian daRlilic iRimebi.“
4 wlis merieni: „siyvarulia, roca Seni lekvi saxes
gilokavs maSinac ki, Tu mTeli dRiT Sin marto datove.“
4 wlis bili: „roca vinmes
uyvarxar, Sens saxels gansakuTrebulad ambobs.“
6 wlis rebeka: „roca Cemi
bebo arTritiT daavadda, veRar ixreboda da veRarc fexis frCxilebze isvamda laqs
da yovelTvis Cemi babu usvamda, maSinac ki, roca TviTonac
dauavadda xelebi arTritiT.
es aris siyvaruli.“
6 wlis krisi: „siyvarulia,
roca Seni Semwvari kartofilis umetes nawils vinmes aZlev da samagierod arafers
Txov.“
6 wlis marki: „siyvarulia,
roca mama dedas abrazebs da
is ar aimrizeba.“
7 wlis noeli: „siyvarulia,
roca vinmes eubnebi, rom misi
tansacmeli mogwons da is
yoveldRe erTnairad icvams,
rom gagaxaros“
7 wlis kereni: „roca vinme
giyvars, wamwamebi mudam maRla
mifrinaven da Tvalebidan varskvlavebi gcviva.“
7 wlis deni: „siyvarulia,
roca deda yavas umzadebs mamas da mitanamde mosvams, raTa
darwmundes, gemrielia Tu ara.“
* * *
es rac Seexeboda am kiTxvaze pasuxebs, konkursSi ki
gaimarjva 4 wlis bavSvma. mis
moxuc mezobels gardaecvala
meuRle. dainaxa ra, kaci tiriso, biWuna Sevida mis ezoSi da
kalTaSi Caujda. ase ijda didxans. roca dedam hkiTxa, ra
uTxari Cvens mezobelso? biWunam miugo - „araferi, mxolod tirilSi mivexmare...“
49
guTo
es biZaCemis saxelia, Svidi wlis
iyo meningitiT rom daavadda, dedam
mainc miiyvana mogvianebiT skolaSi.
guTomac iara, gulmodgined iara, magram wera-kiTxva da ocis farglebSi
angariSi rom ver dasZlia, mSobeli
mixvda, darwmunda, rom ar Rirda bavSvis
gawvaleba da gamoiyvanes skolidan.
mas yvela guTikos eZaxda siyvaruliT,
WiSkarSi Semosuli ar iyo, xmamaRla
`dedas~ rom daiZaxebda amxela kaci
da es Zaxili migaxvedrebdaT, rom is
samudamod bavSvobaSi iyo darCenili...
deda iyo guTosTvis mTeli samyaro, romelic uSurvelad da dauRalavad Cuqnida mas imeds, aZlevda Zalas,
unawilebda gulis siTbos da bolomde
erTguli rCeboda masTan erTad misi
areuli cxovrebis labirinTebSi. dedam
ar gamoketa is cxraklitulSi, ar
gamoamwyvdia, ar daxuTa da sqeli boqlomi ar daado mis urTierTobas gare
samyarosTan, arc saxlis ukana oTaxi
ar miuCnevia mas avadmyofi SvilisTvis
samyofelad...
biZaCemi yvelas cnobda, mezobeli
da axlobeli ar eSleboda, mxolod
saxelebs ver imaxsovrebda da amis gamosavalic TviTon qonda napovni: qalebs
tankebs eZaxda, kacebs kintoebs. Cven ki
misive Serqmeuli zedmeti saxelebiT
mogvmarTavda: me misTvis ZvaZvika viyavi, Cemi debi ZRuria da mitoia, Zmas
jagulis eZaxda da qeTino (biZaSvili)
puwkid yavda `monaTluli~. esenic
Tu gadaaviwydeboda, maSin yvelani ubralod `dai~ vxdebodiT misTvis...
lamazi qalebis mimarT ver iyo
guTo gulgrilad. miepareboda Cumad
romelime maTgans, ubwkenda pikantur
adgilze da aroxroxdeboda: `ux, Se
tanka, Seno~. aravis wyinda misgan es
sicelqe da arc isterikebs marTavdnen
qalebi. RimiliT patiobdnen. araerTxel moumzadebia bebia Tavis `dulsineasTan~ Sesaxvedrad, romelsac, mgoni,
marTla sjeroda (an Zalian undoda
es simarTle yofiliyo) Svilis naTqvami da guToc xarobda am eSmakobiT...
me mainc kino mgonia misi didi
siyvaruli da Tavdaviwyeba...
dabneva xom ar aklda, magram kidev
ufro ibneoda roca ndobas gamoucxadebdnen da mezoblis bavSvebTan erTad
filmis sanaxavad `wagvayrialebda~. imdenad axarebda am pativis dadeba, rom
verc amCnevda da mgoni arc esmoda
bebias qaqani, romelic kinoTeatris
kibeebzeRa wydeboda `WkuiT iare biWo,
ar gadario bovSvebi gzazeo~.
50
adamianuri
istoriebi
`feisbukidan~
redaqtorisagan:
nana jejeias ukve icnobs Cveni mkiTxveli - saocrad saTno sulis qarTvels, Cveneburs, emigrants... misi portreti Jurnalis wina nomerSi daibeWda
da, marTali giTxraT, arc vapirebdi isev davbrunebodi masze saubars. magram
feisbukSi statusebad gabneul mis zogierT Canawers gverdi ver avuare da
saTqvenodac gamovfine. dameTanxmeT, rom tkivilis ase gaxsenebac didi salbunia amqveynidan wasuli maTi sulebisadmi.
bileTebis aRebas rom `gadavrCebodiT~, mere didxans vaTvalierebdiT
foieSi, patara CarCoebSi moTavsebul
da kedelze dakidebuli msaxiobebis
suraTebs, erT mxares rusi `artistebi~ rom amSvenebdnen da meores qarTvelebi. ucxo msaxiobebis suraTebi Znelad mosapovebeli iyo, albaT, Torem
kedelze rom menaxa, ra damaviwyebda.
Cven leila abaSiZis suraTs mivaSterdebodiT, yursukan gadaweuli, mokle
TmiT da ulamazesi profiliT rom
gviRimoda.
guTo yovelTvis pirvel rigSi dagvsvamda da uflebas ar gvaZlevda adgili Segvecvala, TviTon ki Sua adgi-
lebisken wavidoda ukan da sanam Jurnali ar damTavrdeboda, ar mogvikiTxavda. mere ki gadmogvZaxebda: `dai, iwyeba
kino, yuradRebiTo~ da Cvenc gavisusebodiT. filmis msvlelobis ganmavlobaSi, ramodenimejer vaswrebdiT misi mokle da xmamaRali komentaris `opas~
daWeras.
arasdros vaviwydebodiT, anu kinoSi ar davutovebivarT. Wkvianadve mogviyvanda saxlSi. mxolod ukan gzaze
is gamarjvebuli beladiviT, amayad da
Tavmomwoned moimReroda xan qarTul,
xan rusul da imdroindeli provinciuli qalaqis kinoTeatris repertuaridan gamomdinare, xSirad induri sim-
Rerebis melodiebs da ase, raj kapuriviT xelgaSlili migviZRoda Sinisaken. Cven am dros vcdilobdiT avyolodiT mis ritms da amave dros marcxena xeli marjvenis idayvisTvis SegveSvelebina, imave xelis saCvenebeli
TiTiT da Tavis kanturiT ki loya
gagvexvrita... mere saxlSi vagrZelebdiT `koncerts~ da mis mierve skamze
dakruli dolis, `moemzadeT, sami, oTxi,
aba, wavida~ Zaxilis da da bebias `rava
daamtvria am gadareulma skamebis~ akompanimentze vcekvavdiT qarTul cekvebs,
romlebsac SigadaSig romeos naswavl
`bugi vugis~ da `Carlstonsac~ gamovurevdiT.
erTaderTi simRera, romlis sityvebi (Torem melodia ar ereoda) uSecdomod icoda, es kinofilmidan `baSiaCuki~ iyo. ar vici, ufro lamazi, omaxiani da amave dros sevdiani xmiT am simReris sxva Sesruleba me ar momismenia.
ca rom agruxundeba da saavdrod
gaemzadeba, maRla vixedebi. ase mgonia
vnaxav, Cemi guTo xelgaSlili da angeloziviT TeTr kabaSi, rogor miuZRvis
daRupul galelebs - afxazeTSi, samaCabloSi da saerTod qarTul omSi
dacemul biWebs, ukan ki bavSvebis xmauriani gundi mihyveba da ismis ase zecaSi, sadRac Rrublebze Zalian maRla
da uflis karis siaxloves:
`ra madlianad anaTebs,
Seni mze, Seni mTvareo,
Sengan damdis cremlebi,
Sen ki Semogevlebi,
Cemo samSoblo mxareo~...
saxlSi arafris gakeTeba uyvarda,
sxvebs dauzareblad moemsaxureboda
da bevri sargeblobda misi miamitobiT
da sialaliT... juRuniasTanac ki ar
gaegzavneboda bebias - im mewisqvilesTan,
romelic Cven, bavSvebs Tu migvqonda
safqvavi, urigod ki gagvatarebda, magram
`baJs~ mainc agvaclida Cumad da kuTxeSi midgmul, Tavis rkinis kasrSi CaaCxrialebda simindis marcvlebs. arc
gajiasTan wavidoda navTis mosatanad.
im gajiasTan, zRapridan gadmomxtar
keTil devs rom gavda - gagviRimebda,
cxvirwin uSvelebel, navTisgan gazinTlul, uxarisxo Sokoladisfer, sunian
Zabrebs dagvitrialebda da mainc, erTi
wveTi zedmeti sawvavi arasdros gadmoscdeniaT im Zabrebs...
bebiac ar tvirTavda saqmiT mas,
iSviaTi SemTxveva iyo, roca didis
ambiT birdabirze xis tans gadaawvenda guTo, me zed damsvamda (wonasworobis SesanarCuneblad) mere farTe,
Sav xerxs, romelic xSirad xeSive
iWedeboda da bebia yovelTvis Cioda:
`gasapoxia es oxerio~, CaeWidebodnen
deda-Svili da me mTeli sxeulis ZagZagiT, ise, rom Zlivs vimagrebdi Tavs
gadmovardnisgan, viTvlidi da viTvlidi
Tu rogor vardebodnen giliotinaze
waclili TavebiviT moxerxili morebi miwaze.
didi viyavi ukve, telefonis yurmilSi rom gaisma: `guTiko avariaSi moyva
da saswrafo daxmareba sWirdebao~...
arasdros mirbenia ase da damxvda
qirurgiuli ganyofilebis erT-erTi
palatis karTan Zalagamoclili, `ra
vqna deda~ - usaSvelo kiTxviT, mTeli
cxovrebis manZilze nagrovebi da Tvalis upeze daleqili sevdiT da tkiviliT, iqve, iatakze mZime fardasaviT
daSvebuli da Cakecili bebia...
im dRes daibna Cemi deda-bebia, Tvalsa da xels Sua dapataravda, sabolood motyda, gatyda da lodinad iqca SvilTan Cqara misvlis da Sexvedris
lodini rom qvia albaT... me maSin vigrZeni, Tu rogor SeiZleba xeliT
Seexo am tkivils da gulSi Caikra,
magrad Caixuto, magram saSveli ver
misce mainc. im dRes Camesma, Tu ra Semzaravia umweo dedis uxmo bRavili...
mere SuaRameebSi, bevrjer gavuRviZebivar bebias gafacicebul xmas, loginidan wamomdgari da karebTan mifarfatebuli, karebSive Camdgar sibneles
rom gasZaxoda: `ager var biWo, ra iyo
deda~...
mTelma qalaqma da axlo maxlo
soflebma daitira guTo, modiodnen
orjer, samjer, zogierTebi yoveldRe.
ar wydeboda axalgazrdebis nakadi, vin
icis, iqneb maT Soris is patara `kacic~
iyo, RamiT manqana rom daajaxa, mere
Tavs rom ver ajoba, SiSma dajabna da
upatronod datova adamiani quCaSi.
RmerTma apatios sulis aseTi simcire...
bolo Rame iyo, micvalebuls samudamo samyofelisken gasacileblad vamzadebdiT. erTi nacnobi Semovida, mgoni riani erqva im kacs, cota nasvami
iyo, cremlebiT daitira biZaCemi da
kostumis Sida gulis jibeSi ase sevdian - Rimiliani saxiT da CurCuliT:
`giyvarda Sen isinio~, raRac Caudo.
kidev ufro gvian, roca aravin iyo
oTaxSi, cnobismoyvareobam mZlia da
frTxilad Cavacure guTos gulis jibisken xeli, saidanac Sav-TeTri, ai
iseTi, qalaqis yvela kuTxeSi yrumunjebi rom yididnen, penuarmocmuli
da gaRimebuli brijit bardos suraTi amomyva...
polina
es mSvenieri qalbatoni, axla rom
win mizis da tortis dizains miTanxmebs, verasdros mixvdeba, Tu ratom
vaSterdebi dro da dro ase, ratom
gadavwyvite Sevucvalo am namcxvris
vardisferi foni cisferze, tortze
metad ratom vinteresdebi misi warmomavlobiT da mgoni mexuTed vekiTxebi
ukve, gaixsenos, xom ar yavda vinme germaneli winapari. is isea am SekveTis
detalebis dazustebiT garTuli, rom
verc mogonebaTa im foriaqs mamCnevs,
poldia (polina) rinerbergTan misma
aseTma fizikurma msgavsebam rom aSala
CemSi.
polinas, ratomRac yvela palinas
eZaxda (maxvils saxelis pirvel xmovanze svamdnen). TojinasaviT patara qali
iyo, lamazi zRvisferi TvalebiT da
germanuli fesvebiT. im ubedur Taobas ekuTvnoda, omma bavSvobaSive tyved
rom aqcia, warsuli daukarga da arc
momavlisken gaxedvis saSualeba misca.
ojaxebSi mosamsaxureobiT gahqonda
Tavi. exmareboda yvelas, visac misi
daZaxeba ar ezareboda. Sromis safasurs
TanxiT aravin uxdida. ise, sityviT ki
ufasebdnen, gamigonia mezobeli qalebisgan: `ase kargad rogor recxavs da
auToebs es oxerio~. Cvens ezoSic
xSirad afenda polina TeTri Rrublis
qulebs sarecxis Tokze, alioniviT mocisfro, moiisfro feri rom dakravda
da sigrilis da sisufTavis aromatiT
avsebda iqaurobas.
rogorc ki saqmes moilevda da misi daxmareba aRaravis sWirdeboda, ubodiSod quCisken miuTiTebdnen (da es
normalurad iTvleboda!). aseT dros,
fostis SenobaSi moTavsebuli, ori
51
oTaxisgan Semdgari da mudam xalxis
xmauriT savse salaparako sadguri xdeboda misi TavSesafari. im wlebSi, Cven
telefoni ar gvqonda saxlSi da me
RamiT (maSin aseT dros ufro mosaxerxebeli iyo kavSiri sxva qalaqebTan) xSirad davyvebodi dedas am salaparakoSi, sadac bevrjer minaxavs, ar
vici ratom, magram yovelTvis minaCamsxvreuli fanjris qveS, sicivisgan mokuntuli, bavSvis muSts damsgavsebuli,
TiTqmis landad qceul paltoSi (romlis ufero feri axlac ki maxsovs)
gaxveuli, daRlili da ubeduri polina. de, de, veqaCebodi dedas mklavze da
misken vaxedebdi. ar vici, mas am dros
me ufro vecodebodi Tu is sawyali,
magram saxlSi rom zogjer samni vbrundebodiT, es faqtia. aseT keTil RameebSi polina yovelTvis win micuxcuxebda Tamamad, radgan darwmunebiT icoda ukve, rom am Rames fostis SenobaSi
ar mouwevda sizmris naxva. xSirad
mogvxedavda ukan da me mesmoda, rogor
gvlocavda butbutiT.
mas Zalian uyvarda mindvris yvavilebi. mec gamovitandi Cems ferad fanqrebs, gavinawilebdiT saxatav furclebs da is cdilobda, eswavlebina CemTvis, Tu rogor gadmometana bunebis
silamaze qaRaldze. mas mere ramdeni
weli gavida... exlac, roca fanqars
viReb xelSi, jer kargad davxedav Tu
rogoraa waTlili da mere, instiqturad viwawuneb enis wverze, zustad ise,
rogorc amas maSin vakeTebdiT da vicinodiT Cveni dawinwkluli enebis gamo.
kartzec mkiTxaobda, aq ki aSkarad etyoboda, rom es mogvianebiT, lukma puris
saSovnelad aTvisebuli `profesia~ iyo.
zogjer mec gamiSlida banqos da marwmunebda, rom generals Tu ara admirals aucileblad gavyvebodi colad
da Znelbedobis Jams (Tu es dagvatydeboda Tavs) ojaxs me gamovkvebavdi (omis
da SimSilis Tema misTvis yovelTvis
aqtualuri iyo).
Cemi meuRle arc generalia da admiralobisganac Sorsaa, magram maSin 10
– 12 wlis asakSi es perspeqtiva Zalian
mimzidvelad meCveneboda da mixaroda,
mgoni darwmunebulic ki viyavi amaSi.
alkohols rom ar SeCveoda, iqneb
sxvanairad Setrialebuliyo misi bedis
ubedurad datrialebuli borbali...
maxsovs, mezoblis erTi qali maincdamainc maSin movidoda, roca polina
nasvam mdgomareobaSi iyo da aravis
naxva uxaroda. is kidev, duduniT, cxvirSi sisvelis ukan srutuniT galanZRavda, Wkuis swavlebas dauwyebda: `a,
52
paCemu vipila ti, bradiaga, apiat vipila
da?~ zustad am rusuliT auwrialebda
sawyal qals suls. polinas es notaciebi mravaljer qonda mosmenili da
calybad etyoda: `Óèäè ðàäè Õðèñòà=
îñòàâü ìåíÿ â ïîêîå’’. rusulma moitana da - meore klasSi, roca am enis
swavleba dagviwyes skolaSi, maswavlebelma gvkiTxa, Tu vis ra SegveZlo
gveTqva rusulad. klasSi mgoni marto
me avwie xeli da daviwye:
`À ñ÷àñòüå áûëî òàê âîçìîæíî=
Òàê áëèçêî! - Íî ñóäüáà ìîÿ
Óæ ðåøåíà Íåîñòîðîæíî
Áûòü ìîæåò= ïîñòóïèëà ÿ!
roca iqamde mivedi, sadac tatiana
eubneba onegins:
ß âàñ ëþáëþ (çà÷åì ëóêîâèòü?)
Íî ÿ äðóãîìó îòäàíà\
ß áóäó âåê åìó âåðíà~
mxolod maSin SevniSne Cemi mania
maswavleblis SeSinebuli, gaocebuli,
gaognebuli da dafeTebuli Tvalebi.
kidev kargi, rom droze Semawyvetina,
Torem Cems kareninasTan nacnobobasac
gaigebda, axmatovas erTi-ori strofis
mosmenac mouwevda da mgoni odesel
murkasac gavacnobdi. Cemi am debiutis mere didxans mqonda mokerebuli
iarliyad - `raRac Zalian ucnauria
es bavSvi~.
me ki mgonia, rom Cveulebrivi viyavi, an cotaTi sxvaze metad mgZnobiare. asakis gamo ra Tqma unda azris
siRrmes ver vwvdebodi, magram momkaliT da mgonia, rom vgrZnobdi poeziis silamazes da es iyo albaT mizezic, ase RrubeliviT rom visrutavdi
polinasgan am yvelafers. aba, ra matirebda maSin, roca dedaCemis pianinoze,
romelic jer kidev ar iyo gayiduli
da ase amSvenebda Cvens saxls, polina
Subertis `ave marias~ ukravda, romlis
Sesrulebis drosac mas erTnairad
ereoda cremlebi da TiTebi...
zeimebi ar uyvarda, dResaswaulebze yovelTvis ikargeboda. ar vici sakuTar Tavs malavda Tu emaleboda.
arc aravin moisaklisebda. deda-bebiasgan
maxsovs mxolod aseT dReebSi wuxilad: `sadaa neta palinia ubeduri, daalevinebda vincxa erT Wiqas da iqneba
qe Cavarda sadme `kanaoSio~.
is ki gamoCndeboda ramdenime dRis
mere, siCumiT da naRveliT savse. arc
ki Semogxedavda, ise gagcemda dabneul
pasuxs kiTxvaze. maRla cisferSi gaurboda cisferive mzera da am lurj
monaxazs me xSirad vayolebdi Tvals,
romelic zecis siRrmeSi xazTan erTad
mekargeboda...
erTxel Cvenganac gaagdes. Zalian
mTvrali movida da Ramis gaTevis ufleba iTxova. maleve axmaurda. es is
iSviaTi SemTxveva iyo, roca polina
cas da miwas erTnairad adanaSaulebda
xmamaRali `gamosvliT~ Tavis ubedobaSi. Cemma Zmam sayeloSi (deda-bebia
ityoda - `qeCoSio~) Caavlo xeli,
maRla aswia damxvrCal katasaviT da
gareT gasva. im Rames didxans mesmoda
Cemi germanuli nagazis, reqsis wkmutuni,
romelsac SigadaSig polinas slukuni uerTdeboda...
amis mere sakmao dro iyo gasuli
rom vnaxe. skolidan movdiodi, is ki
baRis kuTxeSi ijda TavisTvis skamze
da ise iyo garindebuli, TiTqos im
skamzeve apirebda sicocxlis dasrulebas. Zalian moreoda usaSveloba da
mgoni TviTonac nebdeboda ukve... gaixara Cemi naxviT - `Óìíèöà= ìîÿ òîëñòóøêà~ - (ase meZaxda) momefera.
SevniSne, rom Tavisi patara fuTa,
romelsac ganuyrelad Tan daatarebda,
gaxsnili iyo da iqidan, is suraTi
moCanda, romelzedac patara polina
Tavisi mSoblebis garemocvaSi, lamazi
saxlis fonze iyo aRbeWdili. ramdenjer damixedia am ucnauri feris da
formis suraTisTvis, aseT mZime mogonebas rom inaxavda polinasTvis.
roca nacistebma patara gogona
mSoblebs ZaliT daaciles, mamam moaxerxa da jibeSi es foto Caudo, Tan
CurCuliT, imediT, magram bavSvisTvisac
ki SesamCnevi bzariT xmaSi, uTxra: `Cven
gadavrCebiT da am suraTiT vi poviT
erTmaneTs, Sen poldia rinerbergi xar,
ar dagaviwydes. icode, rom rac ar
unda moxdes Sens cxovrebaSi me da
deda yvelafers gapatiebT da dausruleblad dagelodebiT, mxolod gauZeli da icocxle polina, Svilo~...
RmerTo, is mxolod 9 wlis iyo,
roca am sityvebis gaazrebis simZime
daawva bediswerad...
isRa movifiqre, rom misganve naswavli rusuliT vuTxari: `Íå áîéñÿ= Ïîëèíà= à ñòèðêà òî îïÿòü íàáåðåòñÿ~.
man gaocebulma, Cveulebisamebrze metjer makoca xelze, romliTac babuas
naCuqari xurda fuli Cavudevi jibeSi.
im dRidan megona, rom veravin xvdeboda saxlSi, Tu ra svrida ase Zalian yvelas tansacmels da TeTreuls
loginze, lamis talaxi rom edo zed
da mec gvian mivxvdi, Tu ratom Camixuta deda-bebiam gulSi ise magrad,
lamis Zvlebis tkivili rom vigrZeni
da miTxra: `ra geSveleba deda Sen,
utaro danasaviT ar daikargo am cxov-
rebaSio~.
zogjer mgonia, rom marTla vikargebi am ugulo da angarebian wuTisofelSi, metwilad ki, roca mas fiqrebSi vesaubrebi da fiqrSive vemSvidobebi,
vaimedeb: me ar davikarge deda!
Cemi bavSvobis
qrizanTemebi
veranairi fuli maiZulebda am tortis Seqmnas, rom ara Cemi mourCeneli
nostalgia, depresiaSi rom ereva zogierTs...
vin ras dainaxavs am namcxvarSi:
zogi simaRles aayolebs Tvals, zogs
ferTa gama moxiblavs an piriqiT. zogi
Cemi nervebis simSvides gaikvirvebs da
ityvis, rom meti saqme ara maqvs, Torem
rogor SemiZlia amdeni dro davuTmo
am yvavilebis kirkits. vis gemo daainteresebs da marTalic iqneba, viRacas
gulSi gakravs, neta ramdens mixdian
am yvelaferSi. megobrebi aucileblad
ostatobis dones Semifaseben da madlobeli var amisTvis...
me ki Cemi deda-bebias patara saxlSi
gadamisrola am yvavilebma da misi
buxris win damsva patara gogo, sadac
samfexze, wina dRes gaxexili Caidani
dgas, puris naWrebi markoia ciganis
(ase eZaxda deda-bebia) gamoWedil maSazea nakvercxlebs mificxebuli, gverdiT
dabal skamze, TeTri, oqros varayiani
fialiT midgas `pavidlo~, romelsac
kvamlis gemo dahkravs da me vbuzRuneb amis gamo, radgan jer ar vici, wlebi rom gava, swored am aromatis wamieri gaelveba gaxdeba ase Zvirfasi CemTvis da gulis tkivilamde mimiyvans
bebias TiTebis gaxseneba da surneli.
manamde ki... SeRebuli karebidan
gareT zolebad, nela mii pareba kvamli
da me vgrZnob, rogor daJinebiT Semodis ukan grili da mZafri surneli
qrizanTemebis...
afxazeTi. dedaCemi...
wlebis win martma, TavisTvis uCveulo simSvidiT, dedaCemi Tan waiyvana
da maradiul gazafxulSi daasaxla.
me ki, iasamanis da Jasminis yvaviloba
damitova mis saxsovrad...
deda afxazeTSi darCa, gagonebac
ar undoda iqaurobis datovebis. saxlis kedels axlac atyvia, kriminalistebis mier danaSaulis adgilze moxazul wresaviT, dedaCemis simaRleze,
misi SeSinebis mizniT gasrolili natyviarebi... megona, rom amis mere mainc
wamovidoda, magram - ara, vera da ver
Seelia keras... bolos mainc me momi-
wia Casvla.
dilaadrian matareblidan Camosuli,
dabneuli da gaRizianebuli mivadeqi
enguris xids, romelzedac Cemi da
siCumis meti, im wuTas gadasvlas aravin
apirebda. usasrulod grZeli meCvena
gasavleli manZili, romelic sul raRac 870 metria. gamaxsenda, rogor gadmomatara pirvelad aq, xelCaWidebuli, bebiam da mdinaris xmauris fonze,
romelic uSvelebel sifarTeze moquxda, momiyva, Tu rogor aSenebdnen germaneli tyveebi 1944-1948 wlebSi am
xids, rogor modioda is kviraSi erTxel, datvirTuli kalaTiT, aq, apurebda
maT da Tan ekiTxeboda: „mituSa fulariani xom ar gagigiaT vinmes?“ (ase eZebda bebia omSi dakargul Zmas).
am siCumeSi mec momwvda TiTqos,
xidis erTi Tavidan meore boloSi
marcval-marcval gasuli, gamyinavi gadaZaxilis eqo: „Kennst du vielleicht die
Mitusha Pulariani“... da warmomidga pasuxis molodinSi gayuCuli bebia...
vigrZeni, rom viRac Semomemata gzaze.
mivixede ukan, magram aravin iyo da mivxvdi siCumem Tavisi gaitana - SiSi
damamgzavra, Sin dabrunebis SiSi rom
davarqvi mere...
engurs davabrale - ganze gamdgari
kaciviT, TavisTvis, uxmod rom miedineboda gverdze migdebul da daviwroebul kalapotSi. ar vici, ras verCodi mdinares, TanagrZnobis nacvlad, ratom mindoda, xmauriT mainc gamoexata mas CemTvis Tanadgoma da erTad dagveZlia SiSi.
TiTqmis ori saaTi davkarge, sanam
sazRvarze gadasvlis „neba“ damrTes.
transportis moZiebac gamiWirda. meCqareboda da avtobuss ver davucdidi.
erTi mZRoli damTanxmda, mxolod,
eqvsi adamianis mgzavrobis safasuri
momTxova winaswar... aRar daveZebdi
arafers, oRond male da mSvidobiT
miveyvane dedasTan.
Cveulebisamebr, ukan Cavjeqi manqanaSi. gzaze momiwia am kacis ucebve
dawyebuli uazro, magram rixiani, gauTavebeli laparakis mosmenam da malmale gasworebuli, moryeuli sarkidan
Cemi daTvalierebis arSemCnevam, mTel
xmaze aweuli „musikiT“ „tkbobam“ da
daweuli minidan, qaris mier ukanve
Semoyrili sigaretis ferflis mravaljer CamoferTxvam Cemi paltodan.
etyoboda, rom is dabadebidanve Tavxedi iyo. SeniSvnis micemas azri ar
hqonda, namdvilad ar hqonda...
vigrZeni, TandaTan rogor wamiWira
yelSi tkivilad da damaxrCo misma „Sin“ myofi maspinZlis - „siTamamem“
da momkla Cemma umweobam, romelsac
araferi umagrebda zurgs, garda mZime
„danaSaulad“ akidebuli qarTvelobisa... im wuTas kargad mesmoda, rom
cremlebis dro da adgili ar iyo, dabla davxare Tavi. vecade, Tvalebi damexuWa da kinofiris ukan datrialebis
reJimze gadavrTuliyavi, magram ar gamomivida, aTasi kiTxva gamiCnda da damrCa
upasuxod...
rogorc iqna, gailia es gzac da
mivedi saxlamde. WiSkari rom SevaRe,
SevCerdi, ukan damxia fanjrebs momdgarma da moCerebulma monatrebis, martoobis da uTqmeli sayveduris Zalam...
- de, me movedi! - daviZaxe da avuyevi kibeebs.
pirvelad Sevatyve dedas sibere...
etyoboda, mZime Rame hqonda gamovlili.
dRe rom ufro rTuli gveloda, amis
mixvedra ar gamWirvebia, magram imedi
mainc Semovinaxe. vecade, mas ar SeemCnia araferi.
saRamos 5 saaTamde visaubreT, vefereT erTmaneTs, Zveli suraTebi vaTvaliereT, bevri vicineT da ufro meti
vitireT erTad, saidumlosaviT gamando:
„dedaCemi menatrebao“...
mere CasTvlima. mec gverdiT mivuweqi. maleve gamomaRviZa misma frTxilma
Sexebam da CurCulma: „Sen ar SegeSindes, de, deda-bebia dgas karebTano“...
ara, ar meSinia-meTqi, magrad Cavexute, mis kiserTan Cavmarxe Tavi da uxmod
avtirdi, ise, rom karebTan momlodine
landi ar damefrTxo...
es pirvelad ar mindoda bebias naxva da mZulda marti, romelmac is WirisufaliviT moacila saxlis karamde,
dedaCemis wasayvanad...
53
niu-iorkSi:
164 Brighton 11 St.
Brooklyn NY 11235
Tel: 718-934-1700
Alt: 347-500-5037
niu-jersSi:
123 Pennsylvania Ave, # 3
Kearny NJ 07032
Tel: 201-333-5555
ohaioSi:
9333 Reading Road
Reading, OH 45215
513-322-5102
pensilvaniaSi:
13050 Busteton Ave
Philadelphia, PA 19116
215-710-0322
saqarTveloSi:
mTavari ofisi:
winamZRvriSvilis 158
Tbilisi, 2-506833
saburTalo:
akuris quCa 13,
2-945853
gldani:
vekua. 10-1
2-654122
rusTavSi:
megobrobis q.2
2-57157
quTaisSi:
aRmaSeneblis 136
577-181846
baTumSi:
sabaJos q. 4
04222 225508
zestafonSi:
staroselkis q. 25
492-250332
gorSi:
cxinvalis gza 8
0370227049
TelavSi:
baxtrionis q. 3
350273130
marneulSi:
rusTavelis q.1
357-222712
www.barami.us
www.baramicar.com
Facebook: baramilogistix
54
yvela momsaxureba
erT adgilas,
momsaxurebis
farTo arCevani:
BARAMI
avtoSesyidvebi
dagexmarebiT avtomobilis yidvasa
da gayidvaSi saqarTvelosa da amerikaSi;
gadazidvebi
avtomobilis Sida gadazidvebi
amerikasa da kanadaSi;
sazRvao transportireba saqarTvelosa
da msoflios nebismier qveyanaSi;
sahaero (saamanaTo) transportireba
saxlidan saxlamde* - 2.95$ paunti;
Cvens ofisSi motanili - 2.75$ paunti;
gTavazobT momsaxurebas komerciul tvirTebzec;
sazRvao gadazidvebi
ofisSi motanili avejis da regularuli tvirTis
gadazidva - paunti 91 centad foTis portamde.
gTavazobT adgilidan wamoRebis da saxlSi mitanis
momsaxurebasac zogierTi Statis farglebSi
damatebiT fasad.
internet-monitoringi:
tvirTis statusi da mravali informacia
Cvens veb-gverdze: www.barami.us
100$
`baramis~ sasawyobo darbazi,
kerni, niu jersi, aSS
*
SeiZleba arsebobdes SezRudvebi zogierT Statze
100 dolariani fasdaklebis kuponi,
avtomobilis gagzavnaze da tvirTze
800 dolaris zemoT (aradilerebze),
Exp. 02.31.14
amerikaSi:
mark tveni
dRes sakiTxavi
rogor mirCevdnen
ue,thyfnjhfl
V
VFHR NDTYB +ctvetk ktyu/jhy rktvtycb 2 !(#%-!)!_`7
fvthbrtkb vothfkb7 njv cjbthbcf lf /trk,thb abybc
sfduflfcfdkt,bc fdnjhb8 ghjatcbjyfkvf ;ehyfkbcnvf
gbhdtkb obuyb #$ okbc fcfrib ufvjfmdt.yf8 fvthbrek
w[jdht,fpt itmvybkb vodfdt7 vfv[bkt,tkb gfvaktnt,bc
o.fkj,bs vfhr ndtyvf [fcbfsbcf lf bynhbubc jcnfnbc7
,ho.bydfkt bevjhbcnbc cf[tkb lfbvrdblhf8
hfvltybvt sdbc oby lfvjerblt,tksf gfhnbfv xtvb rfylblfnehf ybe-bjhrbc infnbc
ue,thyfnjhbc sfyfvlt,j,fpt ofvjf.tyf8
jhvf c[df gfhnbfv vbcnth cnbefhn k8 delajhlbcf lf vbcnth ]jy n8 /javfybc rfylblfneht,b lffcf[tkf8 sevwf7 dfwyj,btht,lb7 hjv fv ,fnjyt,bc obyfit vybidytkjdfyb egbhfntcj,f vfmdc7 rth’jl7 evobrdkj htgenfwbf8 cfrvfhbcb b.j7 ufptst,bcsdbc uflfut[tlfs7 hfsf lfhoveyt,ekb.fdbs7 hjv serb bcbyb jltcvt b.dyty rbltw
otcbthb flfvbfyt,b7 fv lhjv lblb [ybc oby
xfbfhf8 chekbfl firfhf uf[klfs7 hjv ,jkj okt,ib bcbyb .dtkf itcf’kj vfyrbtht,fib xfb’bhyty8
cfresfhb egbhfntcj,bs dnr,t,jlb lf
uekbc cbqhvtib vb[fhjlf7 vfuhfv xtvb ,tlybtht,bc eiajsdtk vlbyfht,fc vqdhbt zfdkbdbs thsb fphb fhqdtdlf5 xtvc cf[tkc [jv
fv sfqkbst,bc cf[tkt,bc udthlbs vjb[ctybt,ty= tc cek eahj vtnfl vfiajst,lf8
,jkjc lf ,jkjc7 uflfdo.dbnt7 hxtdf ,t,bfcsdbc vtrbs[f8 vj[ewvf cohfafl lf vnrb-
wtl vbgfce[f8 vbcb othbkb qfqflt,lf5
3vstkb w[jdht,bc vfy’bkpt thsb eotcj
cfmwbtkbw fh xfubltybf8 thsbw rb= fhflf7
v[jkjl ufptst,b uflfbrbs[t lf vb[dlt,b7
hf [fk[bf vbcnth delajhlb lf vbcnth
/javfyb8 sfdfl ufycf]t7 itub’kbf se fhf7
sfdb bvltyfl lfbvwbhj7 hjv vfssfy cf]fhj ,h’jkf ofvjbo.j48
cojhtl tc fh vfcdtyt,lf= vstkb qfvt sdfkb fh vjvb[ezfdc8 ,jkjc uflfdo.dbnt7 hjv
erfy lf[tdf udbfyqff8 fvjvhxtdkt,vf ylj,f
ufvjvbw[fltc lf ,jkjvlt eylf db,h’jkj8
cfepvbc lhjc7 ufptst,bc sdfkbtht,bcfc
ths itybidyfc ofdfo.lb lf7 cbvfhskt ubs[hfs7 ufdjuylb5
3WHEVJOVTJ,F8 itcf’kjf7 f[kf7 hjltcfw [fk[bc obyfit ue,thyfnjhj,bc rfylblfnfl ofhluf7 vbcnth vfhr ndtyb byt,t,c7 fudb[cyfc7 hf dbsfht,fib fv[bkf mfkfm dfrfdfrfib +rj[by[byib‘ !(^# otkc
jwlfsjs[vtnvf vjovtv abwbc lfhqdtdfib= [vt,b lflbc7 hjv whevjovtj,f xfltybkbf flubkj,hbdb qfhb,b mdhbdbcf lf
vbcb evotj idbkt,bcsdbc vbobc cfwjlfdb yfukt]bc lf hfvltybvt ,fyfybc [bc ofhsvtdbc vbpybs - fye thsflthsbc7 hfw vfs
ibvibkbcf lf cbqfnfrbcufy bafhfdlf8 cfresfhb lf fvjvhxtdkt,bc bynthtct,blfy
ufvjvlbyfht7 hjvkt,bw7 hjujhw vbcnth
ndtyb bvtljdyt,c7 [vfc vfc vbcwtvty7 bub
dfklt,ekbf7 tc bcnjhbf ufyvfhnjc8 uf,tlfdc rb04
ufjwt,bcufy sdfkt,b ie,kpt fvbdblf8 hf
e[tib7 ehw[db wbkbcofvt,ff= rj[by[byib
fhfclhjc d.jabkdfh= dfrfdfrfpt ofhvjlutyfw fh vfmdc= ,fyfybc [tc rtyuehecufy dth
dfhxtd= e,hfkjl7 fh dbwjlb7 hjujh vjdmwtekb.fdb8 ufwjat,ekb7 vfuhfv chekbfl
evotj uf[klbs8
vstkb lqt ufdblf7 vt rb dthfathb dbqjyt8 vtjht lbkbs bvfdt ufptsib fctsb cnhbmjyt,b ufvjxylf5
3CFUEKBC[VJF= eylf fqbybiyjc7 hjv vbcnth vfhr ndtyb rj[by[byib sfdbc whevjovtj,fcsfy lfrfdibht,bs vhfdfkvybidytkjdyfl levc=4
55
+itvlujvib7 vstkb cffhxtdyj rfvgfybbc
ufyvfdkj,fib7 tc ufptsb v[jkjl 3abwbc
ufvnt[ cfpbpqfh ndtyfl4 vjvb[ctybt,lf8‘
itvltu c[df ufptsib fctsb itybidyf lfb,tzlf5
3cfcehdtkbf7 dbwjlts8 [jv fh byt,t,c
ue,thyfnjhj,bc f[fkb rfylblfnb7 bv sfyfvjmfkfmtt,c7 hjvkt,bw vbcsdbc [vbc
vbwtvfc ,tlfdty7 thsb cfbynthtcj ufhtvjt,f ufyevfhnjc5 vfhsfkbf se fhf7 hjv
vjynfyfib vfcsfy thsfl ,fhfrib vw[jdht, fv[fyfut,c lhjlflhj odhbk-odhbkb ybdst,b trfhut,jlfs lf vfs7 hjujhw
otcb7 fy vbcnth ndtybc ]b,tt,ib7 fylf vbc
3xtvjlfyib4 +’dtk ufptsib7 hjvtkibw
bc sfdbc [f,f-[e,fc f[dtdlf‘ fqvjfxtylyty0 vfhsfkbf se fhf7 hjv fv[fyfut,b b’ekt,ekb uf[lyty7 sfdfl vbcnth ndtybc
cfcfhut,kjl7 vbcsdbc vtuj,hekb xfujyt,f xftnfht,byfs7 reghib fvjts[egyfs7
,ev,ekt,ib fvjtdkjs lf zjrpt itcvekb xftnfht,byfs mext,ib7 itvltu rb thxbfs7 cfcohfajl uftsfdbceakt,byf ,fyfrib lfrfdt,ekb flubkb lf cfvelfvjl lftdbo.t,byf vfsrty vbvfdfkb upf0
hfc udbgfce[t,c fvfpt vbcnth ndtyb04
ufyf itb’kt,jlf vtnb cf’fukj,bc vjabmht,f0 vt [jv vjynfyfib xtvc cbwjw[ktib
fh d.jabkdfh=
+vfc itvltu tc ufptsb ]benfl vbojlt,lf
3vjynfytk mehl ndtyc48‘
bv lqblfy lbkbc ufptsbc uflfikbcfc ibib vbg.hj,lf - fk,fs7 fct cotdc cf,ybc res[tc flfvbfyb7 hjvtkbw tzdj,c7 hjv kjubyib x[hbfkf udtkb bvfkt,f8
ths[tk sdfkib cnhbmjyt,b vjv[dlf5
3WBKBCVOFVT,TKB V[BKT,EKBF=
af7
bd-gjbyntkvf vfbrk j akfyfufyvf7 ejnth-cnhbntkvf vbcnth rbn ,thycvf lf
vbcnth ]jy fktyvf abwbc mdti vbcwtc xdtyt,f7 hjvtkbw vjovj,c7 hjv vbcnth ndtybc ehw[db vnrbwt,f7 sbsmjc xdtyb qbhctekb rfylblfnbc ]jy n8 /javfybc ufycdtyt,ekb ,f,ef ifhfupfpt .fxfqj,bcsdbc xfvjf[hxdtc7 ecbylbcj7 cektkehb
lf ecfae’dkj wbkbcofvt,ff8 .jdtk otcbth flfvbfyc uekpt yfqdtkb itvjfodt,f bvbc lfyf[dfpt7 gjkbnbrehb ofhvfnt,bc vbcfqotdfl hjujh rflhekj,ty pjubthst,b yt,bcvbth cfpbpqfh [hbrc7 itehfw[.jaty frklfvt,c lf ,qfkfdty ufhlfwdkbksf evobrdkj cf[tkt,c8 bv voe[fht,bc ofhvjlutyfpt7 hjvtkbw fv fvfphptyvf n.ebkvf ufycdtyt,ekbc chekbfl elfyfifekj f[kj,kt,cf lf vtuj,ht,c vjenfyf7 vpfl dfhs7 itehfw[.jabk
lf fqiajst,ek cfpjufljt,fc dehxbjs7
wbkbcvofvt,tkc vhbc[fyt sdbsufcfvfhskt,f vjeo.jy8 sevwf7 fhf= lft7 cbylbcbc
mty]ybs lfbnfy]jc= +sevwf7 serb xdtyb
uffasht,ekb sfyfvjmfkfmtyb abpbreh
pbfyc vbf.tyt,ty7 chekbfl firfhff7 hjv
dthwthsb yfabwb vcf]ekb vfs lflfyfifekt,fc dth uf,tlfdc lf dthwthsb cfcfvfhskj fv cfmvbc vjyfobktt,c cfc]tkc
dth ufvjenfyc8‘4
zrdbfyehfl vjabmht,ekvf lfcrdybsvf
ahfpfv7 hjujhw xfyc7 ]thjdfyb isf,tzlbkt,f vjf[lbyf5 bvfdt qfvtc kjubyblfy cfc-
56
ohfajl ofvj[njvf lf erfyf rfhblfy ufmwtdf vjvb[lf7 [jkj 3itehfw[.jabkb lf fqiajst,ekb cfpjufljt,f4 cflfh,fpj itcfcdktkblfy itvjbzhf lf cfvfhskbfyb uekbco.hjvbs fqnrbyt,ekvf afy]ht,b lf fdt]b lfvbktof7 fvfcj,fib rb [tkc xtvb ybdst,bw uff.jkf8 lf vfbyw7 itvb’kbf .dtkf ovbylfyb lfdbabwj7 hjv vbcnth /javfybc ,f,ebcsdbc wbkb fhfclhjc lfvbofvt,bf8 vtnbw7 vbcb fhct,j,bc itcf[t, ofhvjlutyfw
fh vmjylf lf vbcb cf[tkb fhfclhjc vcvtybf8
+eylf bsmdfc7 hjv ptvj[ctyt,ekb ufptsbcsdbc vfc itvltu 3frklfvt,bc ofv,bkodtk ndtyfl4 uflfdbmtwb8‘
vfkt xtvb .ehflqt,f cnfnbfv vbbg.hj5
3QBHCTEKB RFYLBLFNB= vbcnth vfhr
ndtyb7 hjvtkbw ueiby lfvjerblt,tksf
vbnbyupt vztmfht cbn.dbc ofhvjsmvfc fgbht,lf7 bm fh ufvjw[fllf8 vbcnth ndtybc
tmbvbcfufy vbqt,ek ntktuhfvfib yfsmdfvbf7 hjv vfc ufmfyt,ekb trbgf;b lft]f[f7
hjv at[b jh flubkfc vjnt[bkb fmdc7 cfibykfl bnfy]t,f lf vcufdcb cbcektktt,b8 lfvjerblt,kt,b vstkb ’fk-qjybs
wlbkj,lyty7 tc vjyfxvf[b thoveyfs lf
sfdc fxdtyt,lyty7 sbsmjc fhfathb eo.jlyty vfs vbth rfylblfnfl fhxtekb ufvjecojht,tkb fhfvpflbc fh.jaybc ztivfhbn vbptpt,pt8 vfuhfv ueibydt7 cfqfvjc7
vfdfyb eujyjl vsdhfkb ce,btmnb js[bs
itajhs[lf cfcnevhjib7 hjvtkibw vbcnth ndtyb w[jdhj,c8 lft7 lfvjerblt,kt,vf lffvnrbwjy7 hjv tc eqvthsjl ufktibkb gbhen.db vfhr ndtyb fh b.j8 hjujhw bmyf7 uft,yty= [hbrt,b fqfh eidtkbs=
vstkb [fk[b [vfvfqkf trbs[t,f vfs5 3dby b.j
bc rfwb04
sdfkt,c fh de]tht,lb8 ite’kt,tkbf7 hjv
xtvb cf[tkb fcts cfpfhtk tzdc erfdibhlt,jltc= erdt cfvb otkbf7 fhw qdbyjc7 fhw kelc
lf7 cfthsjl7 fhfyfbh cgbhnbfy cfcvtkc
gbhc fh dfrfht,lb8
+hjujhw xfyc7 lhjv sfdbcb vjbnfyf7 sfylfsfy ufvjdbohsdtyb7 bvbnjv7 hjv fvfdt ufptsbc vjvltdyj yjvthib ufycfresht,ekb
vqtkdfht,bc ufhtit ofdbrbs[t xtvb f[fkb
vtncf[tkb5 3ndtyb - stshb w[tkt,f47 sevwf
dbwjlb7 hjv bc cffhxtdyj rfvgfybbc ,jkjvlt itvjvhxt,jlf8‘
fv lhjbcfsdbc xtvc cf[tkpt efvhfdb fyjybvehb othbkb vjlbjlf8 xdtekt,hbd7 bcbyb
fctsb ibyffhcbcf b.j5
3hfc bn.dbs bv ,txfd ltlf,thpt7 hjvtkcfw ob[kb xffpbkts7 hjltcfw vjo.fkt,bc cfs[jdytkfl rfhpt vjubrfreyfs04
fylf5
3smdtyb pjubthsb ,ytkb cfmvt ]th]thj,bs v[jkjl xtvsdbc fhbc wyj,bkb8
hfvltybvt ljkfhsfy ufvjvidblj,t,f vjubotds7 sjhtv ufptst,b smdtyb vjyf-vjhxbkbcfufy smdtypt hfqfw-hfqfwt,c itbn.j,ty8
/tylb tylb4
lfyfhxtyb othbkt,bw fv cnbkbcf b.j8 itvt’kj7 cbn.dfcbn.dbs vjvtnfyf7 vfuhfv7 dabmhj,7 vrbs[dtkb fvbsfw lfrvf.jabklt,f8
vfkt htcge,kbrehb gfhnbbc vsfdfhvf ufptsvf fvjvhxtdtksf vjc.bldfib 3vfv[bkf47
[jkj ltvjrhfnt,bc wtynhfkehvf jhuf-
yjv xtv vbth aekbc lfyfifekt,hbdb ufvj’fkdbc afmnt,b 3cffirfhfjpt ufvjbnfyf48
+fvudfhfl7 rbltd jhb vtncf[tkb itdb'byt5
3ndtyb - ,by’ehb ufb’dthf4 lf 3ndtyb - eyfvecj ifynf;bcnb48‘
fvbc itvltu .dtkf ufptsvf cfibytkb
[vfehbs vjvs[jdf gfce[b xtvsdbc of.tyt,ek
,hfklt,t,pt8 xtvb gfhnbbc [tkv’qdfytkt,vf
ufvjvbw[fltc7 hjv levbkb xtvc gjkbnbreh
rfhbthfc lfqegfdc8 lf sbsmjc fvbc lfcfvnrbwt,kfl lf xtvc itcfaew[eyt,kfl vtjht lbkbs ths-ths ufptsib fctsb cnfnbf
ufvjxylf5
3THSB7 FV CE,BTMNC LFVB[TLTS= lfvjerblt,tksf rfylblfnb rdkfdfw ]benfl
levc8 hf smvf eylf7 [vbc fvjqt,fcfw dth
,tlfdc8 vbcsdbc of.tyt,ekb ,hfklt,t,b
cfdct,bs cfhoveyj fqvjxylf7 hfcfw vbcb
vztdhvtn.dtkehb levbkbw flfcneht,c8
fvbthblfy bc cfvelfvjl lfqlfcvekbf=
lfnr,bs fv cfpbpqfhb abwbc ufvnt[bs7
vjynfytkb mehlbs7 frklfvt,bc ofv,bkodtkbs= it[tlts smdtyc ufyc[tekt,ek
stsh w[tkt,fc7 smdtyc ,by’eh ufb’dthfc
lf eyfvecj ifynf;bcnc= lffrdbhlbs7 .jdtkb v[hblfy lffsdfkbthts lf smdbs7 uf,tlfds se fhf7 smdtyb gfnbjcfyb [vt,b vbcwts fhfvpflfc7 hjvtkvfw sfdbcb v’bvt lfyfifekt,bs fvltyb fvfphptyb vtncf[tkb
lfbvcf[ehf lf rhbynbc lf’dhfcfw dth ,tlfdc7 hjv seylfw thsb vfsufyb efh.jc=4
sfdbc fhblt,f fqfh itb’kt,jlf lf7 qhvfl
itehfw[.jabkb7 vstk fv lfevcf[eht,tk7
,by’eh wbkbcofvt,fsf uhjdfpt 3gfce[c4 xfde]tmb8 vfuhfv cfveifjc lfchekt,f fh vtothf7 hflufy vtjht lbkfc ths-ths ufptsib
f[fkb cfibytkb7 qdfh’kbfyb wbkbcofvt,f
db[bkt5 vflfyfifekt,lyty7 hjv wtw[kb ofderblt cfub;tsc sfdbcb ,byflht,bfyfl7 hflufy bc xtvb afy]hblfy [tlc feiyjdt,lf8 fm
rb sfdpfhb lfvtwf8 fvfc vj/.df itn.j,byt,f7
hjv vbcb mjyt,bc lfeakt,bc vbpybs cfresfhb ,b’f vjdofvkt8 ufptsb lf;byt,bs vjbs[jdlf udfvbc ufrdtsfc8 vtibyjlf7 hjv cflfwff itdbikt,jlb8 vfuhfv ]th cflf [fhs5
vfkt ,hfkb lfvltc7 hjv7 hjujhw vbult,ekb ,fdidt,bc sfditcfahbc vtehdtv7 xtvb ufvj.t.txt,ekb er,bkj yfstcfdt,b fqcfphltkt,bcfsdbc cfzvkbc lfvqtzfdsf sfyfvlt,j,t,pt vjdfo.dt8 chekb evotj,f dbuh’tyb8
cf,jkjjl ecbylbcj ltdyfv7 hjvtkbw
vnhekvf gfhnbt,vf vjvbo.dtc7 evfqktc
othnbkc vbfqobf5 dbqfwbc ofmtpt,bs obyfcffhxtdyj itrht,bc lhjc .dtkf athbc rfybc
w[hf lf’jy’bkb qkfgb nhb,eyfpt fvjaja[lf8 bcbyb at[t,pt lfvt,qfezyty lf f.dbhlyty 3vfvf=4
fvfc dtqfh ufde’tkb8 lhjif lfdeidb lf
lfdyt,lb8 ybe-bjhrbc infnbc ue,thyfnjhbc sfyfvlt,j,fpt rtyzbc.hbcsdbc cfrvfhbcb 'fkf fh fqvjvfxylf8 lfdotht7 hjv rfylblfnehfc d[cyb7 lf uffasht,ekvf vjdfotht [tkb5
3eqhvtcb gfnbdbcwtvbs smdtyb7 jltcqfw gfnbjcfyb vjmfkfmt7 fv;fvfl rb cfpbpqfhb abwbc ufvnt[b7 vjynfytkb mehlb7 frklfvt,bc ofv,bkodtkb7 stshb w[tkt,f lf ,by’ehb ufb’dthf
vfhr ndtyb48 !(*)
ubsfhuvyfs lf ofrbs[df
ufb'ekfs vfhbyt rbryf'tv
parizSi rom viyavi, erTxans ise gamiWirda, lamis qudi Camometarebina quCa-quCa. vijeqi Cems mansardaSi da amaod vigonebdi
nacnobebs, romelTanac fulis sasesxeblad mimesvleboda. Tanac,
Semodgoma iyo, gviani Semodgoma - Tbilisuri gviani SemodgomasaviT zunzliani da sevdis momrevi. wvimda da wvimda.
xatva ar mindoda. avdgebodi, mivdiodi fanjarasTan da gavcqerodi CamojanRul cas, svel saxuravebs, xavsmodebul kedlebs.
vnaxoT, viRacam daakakuna. vin eSmakia-meTqi, daRrejili mivedi karTan. gamovaRe da cota ar iyos, Sevcbi. axalgazrda qalvaJi mwveoda. ai, kinoSi rom gvaCveneben xolme bednier amerikel
axalgazrdebs, swored iseTebi. saxe ubrwyinavdaT, Cqrolavdnen
da aRar icodnen, rogor SeekavebinaT mozRvavebuli xalisi. bodiSs ixdidnen da iRimebodnen. mere qali gamomelaparaka frangulad – didad zrdilobianad da moxdenilad: Cven Tqveni namuSevrebi gvinaxavs, batono mxatvaro, moxiblulni varT meca da
Cemi meuRlec. gavbedeT da SegawuxeT, iqneb dagvavaloT da romelime Tqveni naxatis mflobelni gagvxadoTo.
is rom laparakobda, misi qmari sul iRimeboda da xan me miyurebda sixaruliT, xan Tavis meuRles.
me aRar vicodi, romeli skami SemeTavazebina, rom saRebaviT
ar dasvriliyvnen. Zalian minda Tqveni survilis asruleba, magram Tqveni sakadrisi araferi maqvs-meTqi, - movaxsene.
es rom gaigones, Sewuxdnen, patara bavSvebiviT umweo gamometyveleba miiRes. ubralo, mcire rame mainc, batono mxatvaro,
sul ubralo, Tundac monasmio.
vifiqre, oRond axla rogorme Tavidan moviSoro da, jandabas,
mere rac iqneba-meTqi, da veubnebi:
- ori dRis Semdeg SemoiareT-meTqi.
xelad daubrundaT bednieri Rimili. qmarma netarebis gamometyvelebiT moavlo Tvali Cems oTaxs da, Tumca inglisuri ar
vicodi, mainc mivxvdi, rom aseT mansardaSi cxovreba inatra.
moibodiSes da gamomeTxovnen.
me movbrundi da sawolze Camovjeqi. maTi wasvlis Semdeg
kidev ufro mwvaved vigrZeni Cemi ubedoba. Tbilisi gamaxsenda.
aviRe fanqari da albomSi movusvi. davxate mocekvave qarTveli
qali, TiTqos im amerikeli bednieri qalis sapasuxod; davxate
daRlara kinto da sakinZeCamoxeuli yaraCoReli - esec TiTqos
imisi qmris sapasuxod; davxate viri Tbilisis quCaze da iRliaSi saxregaCrili wyneTeli - esec TiTqos imaTi niu-iorkis
sapasuxod…
mere mivegde da miviZine nacemi ZaRliviT.
gavida ori dRe da zustad daniSnul dros gamocxadda is
col-qmari. isev bednierni, xalisianni, atacebulni.
vaCvene erTi naxati, meore, mesame…aRar ician, ra qnan. qali
xom tokavda da alivlivebda im haerovan kululebs, kaci sicilad iyo qceuli. mere momudare gamometyveleba miiRes, TiTqos
es-esaa, daiCoqebeno, da
- Tu SeiZleba, rom yvela suraTi dagviTmoTo.
me gamecina: ris daTmoba, aiReT, waiReT-meTqi.
maSin mamakacma saqmianad mTxova, mibrZaneT, ramdeni unda mogarTvaTo. CemTvis yvela is naxati, axlandel fulze rom vTqvaT,
aTi Tumanic ar Rirda. aba, amaze xom ar SevevaWrebodi.
- inebeT, batonebo, fasze laparaki rogor SeiZleba, me qarTveli gaxlavarT-meTqi.
maSin mamakacma sabanko Ceki amoiRo, raRac dawera, erTi furceli amoxia da gamomiwoda.
me rom Cemi qarTveloba damemtkicebina, CekisTvis arc damixedavs, karebamde mivacile col-qmari da, rogorc ki Tvals miefarnen, adgils movwydi. ise rogor Seircxvenda kaci Tavs, erTi
sadilis fuli mainc ar daetovebina-meTqi. davavle Ceks xeli,
wavikiTxe da…Cems sicocxleSi namdvili locviT pirvelad
davloce mdidari, mdidari, bednieri xalxi.
CekSi ewera, rom amis warmdgenels aTasi dolari miecemao.
`mxatvari parizSi~ - lado gudiaSvilis naambobi,
romelic novelad aqcia rezo inaniSvilma.
57
gTxovT, nu marTavT saWes nasvam mdgomareobaSi!
Tqven SesaZloa daangrioT aramarto Tqveni cxovreba...
58
erTxel, maRaziaSi yofnisas, Cemi yuradReba mii pyro patara
biWunam, daaxloebiT 6 wlis iqneboda, xelSi CaebRuja Tojina,
molare ki mas daJinebiT umeorebda:
- Zalian vwuxvar, magram Seni fuliT am Tojinas ver iyidi.
uceb, bavSvi momibrunda da mkiTxa: Tqven darwmunebuli xarT,
rom es fuli marTlac ar aris sakmarisi?
RimiliT davuTvale fuli.
- biWuna, molare marTalia, es fuli marTlac ar geyofa, rom
es Tojina iyido, - vuTxari me, magram amis miuxedavad, biWi xelidan ar uSvebda saTamaSos. misma sijiutem gamakvirva... darwmunebuli iyo, rom sakmarisi fuli hqonda... isev mivuaxlovdi da
vkiTxe, mainc visTvis undoda saCuqari.
- es Tojina, Cems daikos Zalian moswonda da undoda, rom
misTvis eyidaT... me Zalian mindoda dabadebis dRisTvis meCuqebina... axla ki, dedas unda gavatano masTan... Cemi da RmerTTan
wavida... mama ambobs, rom dedac male wava RmerTTan, amitom vifiqre, vuyiddi da mas gavatandi... iqneb gadasces...
guliscema momentalurad gamiCerda. bavSvma isev amomxeda:
- me mamas vTxove, deda ar gauSvas Cems dabrunebamde.
Semdeg man maCvena foto, romelzec aRbeWdili iyo misi
saxe... Rimiliani da bednieri.
- me minda rom es fotoc gavatano dedas, ar minda daikos
davaviwyde! - mcire pauzis Semdeg man daamata: - miyvars dediko
da ar minda rom damtovos, magram mama ambobs, rom is aucileblad unda wavides Cems patara dasTan.
Semdeg isev Sexeda Tojinas naRvliani TvalebiT.
me saswrafod amoviRe jibidan safule da SevTavaze xelaxla gadagveTvala misi fuli.
- Sen xom gjera, rom gaqvs sakmarisi fuli? - vkiTxe me.
- ki, me mjera - Tavi damiqnia.
misgan SeumCnevlad davamate fuli da gadaTvlis Semdeg
vuTxari, rom is ar cdeboda da marTlac SeeZlo eyida Tojina.
amis gagonebaze bavSvma Tqva: madloba RmerTo, rom gaigone Cemi Txovna! guSin, Zilis win vTxove, rom moeca sakmarisi fuli...
aseve, mindoda TeTri vardic meyida dedisTvis, magram RmerTisTvis es aRar miTxovia. magram axla SemiZlia viyido orive. dedikos uyvars TeTri vardebi!
saxlSi dabrunebis Semdegac, didxans vfiqrobdi am bavSvze.
Semdeg, gamaxsenda ori dRis win, adgilobriv gazeTSi gamoqveynebuli statia momxdari tragikuli faqtis Sesaxeb: mZRoli, romelic nasvam mdgomareobaSi marTavda satvirTo avtomobilis
saWes, daejaxa deda-Svils. bavSvi adgilze daiRupa, xolo dedamisi, rogorc statiaSi ewera, imyofeboda komaSi. ojaxs unda
gadaewyvita, gamoerTo Tu ara sasunTqi aparati, radgan aRar iyo
axalgazrda qalis gadarCenis Sansi.
nuTu es tragedia, im biWunas ojaxs exeba? - ar masvenebda
amaze fiqri.
sami dRis Semdeg, isev gamoqveynda statia, romelic iuwyeboda komaSi myofi axalgazrda qalis gardacvalebis Sesaxeb...
ojaxis wevrebis TanxmobiT mas gamourTes sasunTqi aparati.
dakrZalvaze mivedi... axalgazrda qalis cxedari esvena sikvdilis sarecelze... erT xelSi Tojina da foto hqonda, meoreSi
ki - TeTri vardi. me vgrZnobdi, rom Cemi cxovreba Seicvala...
verasdros SevZleb daviviwyo patara biWis siyvaruli dedisa
da dis mimarT.
59
bebiaCemis, zinaidas mSoblebs domna
da domenti erqvaT. ara, warmoidgineT,
ra magaria, roca domna gqvia da ise
gimarTlebs, rom swored domentis poulob. ara grigols an nikifores, aramed,
swored domentis.
domna Tavadis qali iyo, ulamazesi,
mTeli cxovreba vercxlis yalioniT
dafaSfaSebda. ai, domenti ki - glexi iyo.
ai, aq gaCerdi - veubnebi dedas, romelic am ambebs miyveba, ai, aq gaCerdi,
vekiTxebi: - rogor wayva colad Tavadis
asuli glexs, ra moxda egeTi?
- ubralo domenti ki ar iyo, gogo, ganaTlebuli domenti iyo, iliasTan erTad wera-kiTxvis gamavrcelebel
sazogadoebaSi saqmianobda - mpasuxobs
deda - mere isev Tavis sofelSi dabrunda, TiTqmis mTeli dasavleT saqarTvelodan akiTxavda xalxi werilebis,
gancxadebebis da aTasi ramis daweris
TxovniT. xoda, wayva es Cveni domna
Ciqovani, aba ras izamda. magram mTeli
cxovreba mainc axsenebda Tavis cisfer
sisxls, sityviT ki ara, ise - performansiT axsenebda. magaliTad, kvira diliT wirvaze aseTi delegacia midioda glexi domentis ojaxidan - cxenze
amxedrebuli qalbatoni domna da qveiTad mavali danarCenebi, rogoria?
unagiri mamamTilma gamouWeda TeTrwverianma, xmelma, lamazma kacma.
ar vici, domna iyo domentis qvecnobieri kompleqsi Tu ra, magram faqtia,
raRacam ise Secvala es Cveni wera-kiTxvis gamavrcelebeli, martvilsa Tu
xonSi erT-erTi yvelaze ganaTlebuli
da patiosani kaci, rom sabuTebze vadebis gadakeTebamdec ki mivida. mere, rodesac meore msoflio omisgan Tavisi
Svilebis gadasarCenad maTi dabadebis
TariRebi gadaayalba, komunistebi Sin,
gordis ulamazes kar-midamoSi estumrnen, domenti gardacvlili mezoblisaTvis gamzadebul kuboSi daimala, magram
mainc miagnes da cixis gzasac gauyenes.
domnas da domentis 8 Svili hyavdaT, maT Soris 3 vaJi, danarCeni qaliSvilebi da miuxedavad imisa, rom yvela
erTmaneTze lamazi iyo, domentis, kldiaSvilis moTxrobebis cnobili gmirisa ar iyos, ise eSinoda, romelime maTgani
Sin ar dabereboda, rom saswrafod
daaTxova isini.
xuTive gogo Zalian lamazi hyavda
Cems did babuas, magram bebiaCemi - zinaida saerTod mzeTunaxavi iyo. bolomde,
80 wlisac mzeTunaxavi iyo, sasacilo
istoriebs hyveboda - qalebi quCaSi
momdevdnen, saxec iseTi lamazi Tu gaqvs, rogor tanio. gadasarevi qali iyo
60
bebia
`Cumi saRamo~, - nino CakvetaZe
- Taflisferi Tma, lurji Tvalebi,
saocrad swori saxis nakvTebi - qarTveli marlen ditrixi xar - meTqi, veubnebodi.
xoda, ras vyvebodi? - roca mamamisma, 5 gogos SeSinebulma mamam saswrafod gaaTxova - Seyvarebuli hyavda,
oRond, is babuaCemi ar iyo. erTi biWi
miyvardao - miambobda xolme Zilis
win „wiqaras“ Tu „xuTkunWulasagan“
Tavmobezrebuls.
erTi biWi uyvarda, magram gahyva
babuaCems - mSromelsa da Tavmdabals,
gauCina sami Svili da gaxda Cemi bebia (ramden gawbilebul siyvaruls
malaven qarTuli ojaxebi).
calsaxad da erTmniSvnelovnad unda
vTqva, rom bebiaCemze magari mzareuli
arc minaxavs, arc gamigonia.
dRevandeliviT maxsovs misi firuzisferi winsafari, ulamazesi xelebi,
am xelebis qimia saWmlis Sezavebis
dros, yvelaze metad gasinjvis momenti miyvarda, damiZaxebda sadme, kuTxeSi wignianad SeyuJuls, xels damabaninebda da mere am xelisgulze moaTavsebda nigvzian fxals Tu afxazur
ajikas. mere gamomcdelad Semomxedavda
Tavisi zRvisferi TvalebiT da aRtacebuli SeZaxilebis memiolioned mosmenisas gamarjvebuli tovebda samzareulos asparezs.
Romi uyvarda gansakuTrebiT, rodesac amoagebdnen, misTvis gansakuTrebul,
ufro did TefSze unda dagedo - me
bevri - ityoda xolme. xoda, yovelTvis,
roca Roms vakeTeb, aucileblad varWob
sanTels erT did Romian TefSs- namdvilad ar vici, ra gzas gadis kerZi Cveni sufridan imaT, micvalebulTa trapezamde, magram es Cemi patara tradiciaa,
ra ici ra xdeba.
Tvalwin midgeba kadri zafxulidan
- sxvadasxva saxis konservebis mzadebaa gaCaRebuli, gagania agvistoa, bebiaCemis ezoSi gazis sadgamze didi qvabi
dgas - xoda iq duRs da ra duRs, gadmoduRs - gansakuTrebuli tyemlisa
Tu alublis sawebeli, ajika mwvane,
wiTeli Tu Ria yavisferi, murabebi samoTxis vaSli Tu miniaturuli, pawuka msxlebi, mzaddeba mwnilebi - mkvaxe
vaSlis Tu pomidvris.
bebias receptebs veZeb, kerZebs vixseneb - sruliad cnobil da popularul,
Cveulebriv qarTul saWmelebs - receptebs ver vpoulob, imitom, rom ubralod ar werda, arafersac ar iwerda,
Tvalis zomiT, gulis karnaxiT, gamocdilebiT, winaparTagan mocemuli intuiciiT amzadebda kerZebs - recepti
Cveulebrivia, vfiqrob, maSin ra xdida
mis kerZebs aseT ganumeorebels, mis
saneleblebs aseT surnelovans, mis mWadebs - aseT datkicinebuls - ara, ara,
es monatrebis subieqturoba araa, mis
gansakuTrebulobas sxvebic aRiareben.
xoda vxvdebi, bebiaCemis da zogadad
Cveni bebiebis ganumeorebeli jadosnoba
nacnobi receptebiT, nacnobi kerZebiT
gaocebaSia.
Tumca es nacnobic yurs mWris Tavisi ucxo JReradobiT: danduri, RanZili, balba, svintri, tuxti, ekala, arjakeli, maxoxi, Rolo, kvawaraxi, Cemqva,
isrimi da a.S. yvelaze sayvareli xmovaneba, yvelaze nacnobi polifonia.
es Seni, piradi zRaparia, Seni piradi sivrce, sadac erT dRes aRmoaCen,
rom Sens bebias iseTi, iseTi lurji
Tvalebi aqvs, rogorc mxolod RmerT
poseidonis romelime cols SeiZleba
hqonoda. xolo sacivs rom dariCini
unda, es yvelam isedac icis...
foto-arqivi
lia eliava d
iZe
koberiZe
a oTar kober
61
recepti 1
propeleriani gufTebi
karlsonisaTvis
„karlsonma Tqva, vaRmerTeb dabrawul
gufTebso, maSasadame, gamaspinZlebaa saWiro, Torem ewyineba da gaibuteba...
oh, ra bevri ram iyo axla damokidebuli am gemriel gufTebze!
- erT wuTs moicade, - uTxra biWunam, - samzareuloSi gaviqcevi da gufTas movarbenineb.
karlsonma mowonebiT dauqnia Tavi.
- oRond Cqara! xom ici, marto suraTebis yureba kuWs ver amoavsebs!
biWuna samzareuloSi Sevarda.
dedas Tavisi ujrula winsafari
aefarebina da did tafaze lamaz-lamaz
gufTebs awiTlebda. xandaxan tafas
xelSi SeaTamaSebda xolme da burTiviT mrgvali gufTebi xtunviT brundeboda meore mxares.
... iciT ra gufTebi iyo? Sebrawuli, krawuna da marTlac rom sanaqebo.~
warmoidgineT, Sebrawul gufTebs
propeleri rom hqondeT da TavisiT
ufrindebodnen patara biWunebs pirSi.
receptisaTvis saWiroa:
qaTmis file - 500 grami
wiwibura - erTi Wiqa
erTi didi xaxvi
2 kbili niori
1 kvercxi
oxraxuSis ramdenime Reri
tkbili wiwaka-dafquli-mwikvi
xmeli rehani an TavSava
marili-gemovnebiT
erTi stafilo, an sxva bostneuli
safaneli
zeTi
qaTmis file, moxarSuli wiwibura,
xaxvi, niori, oxraxuSi gavataroT, gavukeToT tkbili wiwaka, saneleblebi da
marili, davamatoT gaTqvefili kvercxi
(Tu Txeli gamovida, SegiZliaT erTi
cali kartofilic daumatoT).
kulinariul dafaze movamzadoT patara gufTukebi, amovavloT safanelSi
da SevwvaT kargad gacxelebul tafaze, zeTSi.
stafilo gavTaloT, davWraT Cxirebad da kulinariuli Cxiris saSualebiT avawyoT martivi konstruqciis
propeleri, CavarWoT Cvens gufTebSi
da raime saxis garnirTan erTad mivarTvaT Cvens patarebs (aseTive propeleri SegiZliaT Semwvari kartofiliT,
vaSliT, WarxliT daamzadoT)
P.s. sinamdvileSi,karlsoni da biWuna rom Sebrawul gufTebs miirTmevdnen,
Rorisa da saqonlis narevi farSiT
mzaddeba da Sveduri samzareulos um-
62
Cveni bavSvobis
wignebis gemo
bolo dros aRmovaCine, rom yvela Cems mier wakiTxuli wignis meniu
maxsovs, - ras, rodis da ra pirobebSi miirTmevdnen Cemi sayvareli wignis
gmirebi, gansakuTrebiT naTlad da detalurad bavSvobis wignebis kerZebi
maxsendeba - Semwvari gufTa da Zexvi, fumfula funTuSebi - romelTac
samzareulos fanjridan Semoparuli karlsoni i paravda; freken bokis
cxare wvniani, mTeli qveynis masStabiT rom gauTqva saxeli; pepis maWkatebi, romelTa comsac iatakze zelda es cecxlisferTmiani gogo; nugbariT
savse sapikniko kalaTa amave wignidan; warumatebeli kulinaris, Zia melkeris receptiT damzadebuli qorWila „saltkrokelebidan“ da moxucebulebisaTvis mowyobili didebuli nadimi „emilidan“, SaSxiT, indaurebiTa
da kupatebiT.
astrid lindgrenis didebul sufraze SeiZleba bevri vilaparakoT, me
ki axla „patara mawanwala“ maxsendeba, civi londoni, sadac mSieri bavSvebi zogjer puris pudings miirTmevdnen, zogjer ki stafiloTi gahqondaT
Tavi. kidev meqsikuri samzareulo main ridis saTavgadasavlo romanebidan,
heqtor malos usaxlkaro biWisTvis momzadebuli cxeli bulioni, gamozogili da ganawilebuli ulufebi „deda, mama, rva bavSvi da sabavSvo manqanidan“. berZnuli samzareulos dagemovneba korfuze gamgzavrebuli ojaxis
mier, varskvlaviani Taflakverebi meri popinsidan, udabnoSi, gzadakarguli
mfrinavi egziuperi da erTaderTi forToxali, rogorc sicocxlis simbolo,
Rormucela ufliswulis mdidruli meniu da gemrieli sizmrebi “salamuras TavgadasavalSi“, janjuxa da cxeli mWadi nodar dumbaZis SesaniSnavi moTxrobebidan, kulinariuli saswaulebi wignidan „Carli da Sokoladis qarxana“ da muxudos wvniani „sami muSketeridan“...
ar vici, risi damsaxurebaa aseTi mexsiereba - albaT uarafro da mSieri bavSvobis wlebiT, roca marTla wignebi gvapurebdnen SeSinebul da Seciebul omis bavSvebs...
usasrulod SeiZleba wignebis da kerZebis CamoTvla ganvagrZo, magram aq
gavCerdebi da ramdenime recepts gaswavliT - zogierTs, sabavSvo wignebidan, zogierTs - am wignebis STagonebiT Seqmnils, xolo zogierTs, iseTi
cnobili sabavSvo avtoris kulinariuli wignidan, rogoricaa, magaliTad,
roald dali. daixmareT sabavSvo wignebi imisTvis, rom samzareulosa da
biblioTekas Soris manZili gaumartivoT patara mkiTxvelebs.
recepti 3
Tavresi kerZia, magram mravalferovnebisTvis, Cemi variantic SegiZliaT moamzadoT, gemrielia, damijereT.
recepti 2
Carli da Sokoladis qarxana
„babua jo da Carli TiTqmis mirbodnen, rom mister vonkas ar CamorCeniliyvnen, magram im mravalricxovan karebs rom Caurbines, erTi warwera ar
darCeniaT waukiTxavi:
karze ewera: saWmelad vargisi marmeladis baliSebi, saloki Spaleri bagabaRebisaTvis, cxeli nayini civi dReebisaTvis...“
amas winaT, am wignis avtoris, roald dalis kulinariuli receptebis
wigni viyide, sadac marmeladis baliSebis, Sokoladis siurprizis da sxva
sasusnavebis receptebic weria, hoda,
erTs Tqvenc gagiziarebT:
vili vonkas Sokoladis siurprizi
(am sasusnavis adaptirebul versias
gTavazobT, simindis sirofis nacvlad,
romelic bavSvebisTvis naklebad sasargebloa, Tafli gamoviyene.)
receptisTvis gvWirdeba:
daWrili nigozi, xmeli Ciri, nuSi,
Txili, qiSmiSi, simindis burbuSela mTlianobaSi 400 grami;
100 grami krekeri;
200 grami Tafli; vanili;
erTi fila Sokoladi;
2 sufris kovzi karaqi;
momzadeba:
nel cecxlze, ise rom ar aqafdes
da ar aduRdes, odnav Rrma tafaze
muq oqrosferamde miviyvanoT Tafli,
CavyaroT Txileul-Cireuloba da krekerebi, kargad vurioT, davumatoT vanili, amoviRoT da gavabrtyeloT ficarze. rom gacivdeba, mogrZo oTxkuTxedebad davWraT.
orTqlis abazanaze gavadnoT Sokoladi, davumatoT karaqi, avaduRoT, amovavloT SokoladSi da gavacivoT.
vaSlis pudingi
daviT koperfildisaTvis
sabralo daviT koperfildi, rogor
gamoagdes saxlidan, arada, warmodgineT,
rogor moenatreboda Tavisi ZiZis, pegotis gamomcxvari vaSlis pudingi da
erTi Wiqa cxeli rZe.
masala:
2 kvercxi
100 grami Saqari
100 ml. rZe
120 grami naRebis karaqi
1 limoni
250 grami fqvili
6 vaSli
70 grami raime saxis, momJavo jemi
qiSmiSi
dariCini - danis wveriT
marili-mwikvi
nuSi-100 grami
kvercxis cila gamovacalkevoT gulidan, cila gadavdoT, xolo guli
avTqvifoT SaqarTan da rZesTan erTad
5 wuTis ganmavlobaSi, davumatoT karaqi da isev ganvagrZoT Tqvefa, Semdeg
davamatoT xorblis fqvili, avTqvifoT.
calke movamzadoT gaTqvefili cila,
davumatoT coms, ar gadavurioT. vaSli
gavrecxoT, guli amovacaloT, davWraT
Txel rgolebad, formaSi CavafinoT
pergamenti, Txlad wavusvaT jemi, davawyoT vaSlebi.
coms frTxilad gadavurioT aTqvefili cila, formaSi Cawyobil vaSlebs
davasxaT darCenili comi, 180 gradusze
gacxelebul RumelSi gamovacxoT 45
wuTis ganmavlobaSi. ukve gamomcxvars
movayaroT moxaluli nuSi.
recepti 4
jemiani namcxvari
Cemi piradi zRapridan
„Cemi zRapari, albaT, arc ise sainteresoa, rogorc es saswauli wignebi,
romlebzec ukve mogiyeviT.
kadrebad darCenili mama, ucxoeTSi
gafantuli ojaxi, mudam Svilebis monatruli deda.
Tumca, manamde iyo is yvelaze tkbili,
dauviwyari erTianoba - civi korpusis
Tbili samzareulo, mama Cais svams, ufrosi da mReris, Zma mamas skolis ambebs
uyveba, me - nabolara, yvelas fexebSi
vedebi da deda acxobs Cemi zRapris
jemian namcxvars“:
masalad saWiroa:
200 grami rZe
200 grami Saqari
200 grami zeTi
forToxlis cedra - 1s. kovzi
4 kvercxi
1 paketi safxvierebeli fxvnili
fqvili imdeni, ramdenic dasWirdeba araJnis konsistenciis comis momzadebas
blis muraba
raime saxis momJavo jemi
cukatebi, qiSmiSi
momzadeba:
vakeTebT gogli-mogls, viRebT rZes,
zeTs, safxvierebels, TiTo-TiTo ingredients vumatebT da vTqvefT, vyriT
imden fqvils, rom araJnis konsistenciis
comi gamogvivides, bolos vamatebT qiSmiSsa, cedrasa da cukatebs, coms vyofT
or nawilad da vacxobT or formaSi.
vacxobT 200 gradusze, daaxloebiT
30-40 wuTs, zedapiris SewiTlebamde.
rodesac gamocxveba, pirvel nawils
wausviT jemi (Tu sveli namcxvrebi
giyvarT, SegiZliaT raime wveniT an
sirofiT danamoT kidec), daadeT meore nawili, kidev wausviT jemi, moayareT Saqris fxvnili, cukatebi, qiSmiSi an dafxvnili orcxobila.
yovelTvis daagemovneT mogonebebi,
es yvelaze tkbili da warmatebuli
kulinariuli saidumloa.
rubrikas uZRveba
diana anfimiadi
63
`mamulis~ samedicino klubi
interviu
vthf,
,jsthsfy
tmbv
ra aris varikozi?
varikozi anu venebis varikozuli gaganiereba (varix -kvanZi, Seberiloba,
laT) - es aris venebis daavadeba, romelic iwvevs maTi sanaTuris gafarToebas da venuri kedlis gaTxelebas.
varikozuli daavadeba cnobilia uZvelesi droidan. mis Sesaxeb cnobebi
moi poveba egvi ptur papirusebSi, bizantiis kanonTa krebulSi medicinis
Sesaxeb da Zvel aRTqmaSic ki. varikozuli daavadebis mkurnalobas cdilobdnen (Tumca uSedegod) Zveli drois udidesi eqimebi hi pokrate, avicena,
galeni da paracelsi. mas uwodebdnen `daavadebas, romelic mogcelavs~.
venebis varikozuli gafarToeba Zalzed gavrcelebuli daavadebaa. dReisaTvis es daavadeba aReniSneba yovel mesame qals da meaTe mamakacs.
varikozuli daavadebis mizezebi
varikozis upirveles mizezad gvevlineba venebis sarqvlovani aparatis
gaumarTavi muSaoba.
venebi es aris sisxlZarRvebi, romlebiTac sisxli miedineba gulisaken.
sisxlis dineba xdeba qveda kidurebis venebSi qvevidan zeviT, anu dedamiwis mizidulobis Zalis sawinaaRmdegod. es xdeba ramdenime meqanizmis
wyalobiT: arteriebidan sisxlis Wavlis gadmosroliT (umniSvnelo roli),
qveda kidurebis kunTebis SekumSviT (moqmedebs, rogorc dguSi) da venebSi
arsebuli sarqvelebis muSaobiT, romlebic xels uSlian sisxlis zevidan
qveviT dinebas. swored am sarqvelebis gaumarTavi muSaoba iwvevs venuri
sisxlis mimoqcevis gauaresebas, rac sabolood iwvevs venebis kedlis zedmetad gaWimvas. amis Sedegad sisxlis dineba xdeba qaosuri, sisxli gubdeba qveda kidurebis venebSi, gansakuTrebiT kanqveSa venebSi, wneva maTSi imdenad izrdeba, rom sisxlZarRvebis kedlebi veRar uZlebs da buStis msgavsad iwyebs gabervas.
yvelaze mniSvnelovani aq mainc gravitaciis Zalaa. venebis daavadeba, es
aris adamianebis `gadasaxadi~ vertikaluri (fexze mdgari) cxovrebis wesis gamo. venuri sarqvelebis dazianebis sxva mniSvnelovani mizezi aris
muclis RruSi wnevis momateba. es xdeba simZimeebis awevis, xvelebis,
ceminebis, qronikuli Sekrulobis gamo.
qalebSi varikozuli daavadeba SeiZleba ganviTardes orsulobis dros,
rodesac TandaTanobiT Zlierdeba mzardi saSvilosnos zewola muclis
Rrus venebze, rac Tavis mxriv aZnelebs sisxlis gadinebas qveda kidurebis
venebidan. garda amisa, venebis daavadeba dakavSirebulia qalebSi hormonaluri fonis SecvlasTan orsulobis periodSi da aseve arasworad SerCeuli hormonaluri kontracepciis wyalobiT.
64
- merabi eqimo, ra aris varikozuli venebis mizezi?
- mTavari mizezia genetikuri sisuste venozuri sistemis qsovilebSi, romlebic gamoiwvevs venebis sarqvelebis
sisustes zogierT kanqveSa venebSi. es
SeiZleba gamoixatos klinikurad mozard asakSic ki. droTa ganmavlobaSi
es sisuste SeiZleba gauaresdes iseTi
faqtorebisgan, rogoric aris: zednaWarbi wona, orsuloba, simZimeebis aweva,
didxans fexze dgoma an moWarbebuli
jdoma da a.S. aseTi dazianeba venebisa
arasodes gamoswordeba TavisTavad.
- ra garTulebebi SeiZleba gamoiwvios fexis venebis Sida sarqvelebis
sisustem?
- sarqvelebi imisTvisaa bunebis mier
Seqmnili, rom sisxli gatardes zeviT
- gulisken. rodesac adamiani fexze
dgas, sarqvelebis sisustis SemTxvevaSi, sisxli nawilobrivad gubdeba fexis
qveda nawilSi, radganac zeviT asuli
sisxli isev qveviTken CamoiRvreba im
venaSi, romlis sarqvelebi dasustebulia. aseTi sisxlis dagubeba fexSi
gamoiwvevs fexebis simZimes, krunCxvebs,
tkivils, SeSupebas, qavils da a.S.
Tu mkurnaloba ar daiwyo droulad, daavadeba viTardeba da garTulebebi warmoiqmneba - varikozuli venebi
warmoiSveba, romelSic Trombi SeiZleba
warmoiqmnes. es ki Zalian saSiSi garTulebaa.
Tu am etapze ar daiwyo mkurnaloba, warmoiqmneba yavisferi feri fexis
kanze. es ukve iTvleba garTulebad,
romlis ukuqceva SeuZleblad iTvleba.
qalbatonebisTvis aseTi kanis feri
tragediaa. da es mxolod imitom, rom
mkurnaloba ar iyo dawyebuli droulad. daavadeba uaresdeba - fexis kani
sqeldeba, mkvrivdeba da emsgavseba xis
qerqs, Semdeg wyluli Cndeba fexze.
- gamodis, rom advilad dasanaxi
varikozuli venebi ukve maCvenebelia
daavadebis sakmao garTulebisa. xom
SeiZleba, rom TviT varikozuli venebi
ar Candes, magram dasustebuli sarqvelebi zians ayenebdes adamians?
- sworia, varikozi - veraguli daavadebaa. Tu fexze Cans, maSin adamiani
ufro male moxvdeba specialistTan.
Tu ki varikozi ar Cans fexze, maSin
gviandeba pacientis eqimTan misvla.
xSirad pacientma arc icis, rom aqvs
varikozis daavadeba (e.w. venozuri ukmarisoba), radganac TvaliT ar Cans TviT
varikozi. es Zalian abnevs pacientsac
da zogierT eqimsac. samwuxarod, xSirad
ismeva araswori diagnozi. zogierT
eqims (araspecialisti) eWvic ki ar
ebadeba aseTi diagnozisa da TavianT
pacientebs mkurnaloben ararsebuli
sxva daavadebebisgan, romelic miemsgavseba venozur ukmarisobas (saxsris anTeba, revmatizmi, arteriebis Seviwroveba,
nervebis anTeba da a.S.) Sedegi ki samwuxaroa - daavadeba viTardeba da fexis kanSi xdeba cvlilebebi, romlebis
ukuqceva SemdegSi SeuZlebeli xdeba.
fexis kani icvlis fers - yavisferi
xdeba, kani sqeldeba, mkvrivdeba da warmoiSveba wyluli. aseTi cvlilebebi
gansakuTrebiT mtkivneulia fsiqologiurad qalbatonebisTvis!
wlebis ganmavlobaSi pacienti iyo
eqimebis meTvalyureobis qveS, magram
swori diagnozi ver dausves. es dauSvebelia! xom SesaZlebeli iyo swori
diagnozis dasma droulad?
- SesaZlebelia Tu ara varikozuli venebis warmoSvebis Tavidan acileba?
- SeuZlebelia, radganac es aris
genetikuri sisuste venebisa.
- maSin, SesaZlebelia Tu ara am
daavadebis ganviTarebis Seneleba?
- diax, aris amis droebiT Senelebis saSualeba. vimeoreb - droebiT! es
aris elastiuri windebis xmareba, zedmeti wonis dakleba, xangrZlivi dgomis
an jdomis Tavidan acileba (30-40
wuTze meti); siaruli sasargebloa,
radgan fexi ganitvirTeba zedmeti Cagubebuli sisxlidan. Tuki giwevT did
xans jdoma, saWiroa an terfis simaRleze aweva, an kidev terfis varjiSi.
- vis ufro meti Sansi aqvs varikozuli daavadebisa?
- garda genetikuri midrekilebisa,
arsebobs sxva mizezebic. es aris profesiebi, romelic iTxovs didxans dgomas
- (gamyidveli, dalaqi). kidev – didxans
jdomas (kompiuteri, mZRoli da a.S).
albaT gagigoniT, rom xangrZlivi TviTmfrinaviT mogzaurobis Semdeg fexSi
trombi Cndeba. zedmeti simZimeebis awevac sariskoa.
- mogexsenebaT, qarTveli emigraciis did nawils aseTi samsaxurebi gaaCniaT - muSaoben mZRolebad, gadamzidav
kompaniebSi... ras urCevdiT aseT adamianebs?
- Zalian mniSvnelovania, rom aseTi
profesiis mqone adamianebma miaqcion
yuradReba profilaqtikas da droulad mividnen gamosakvlevad specialistTan. vimeoreb – specialistTan.
2177 65th st.
Brooklyn, NY 11204
1-718-238-1555
kontaqti
eqimTan:
varikozuli daavadebis simptomebi
venebis daavadebis pirveli niSani - es aris aris dRis bolos fexebis
SeSupeba, simZimis SegrZneba da kanWebSi wvis SegrZneba xangrZlivad fexze
dgomis an jdomis Semdeg. varikozuli daavadebisaTvis damaxasiaTebelia
am simptomebis gaqroba an Semcireba siarulis an Zilis Semdeg.
mogvianebiT Cndeba tkivili wvivis midamoSi, simxurvalis SegrZneba da
Ramis saaTebSi ganviTarebuli krunCxvebi kanWis kunTebSi. garda amisa, qveda kidurebze Cndeba wvrili molurjo-mowiTalo feris sisxlZarRvovani
`varskvlavebi~, da bolos, farTovdeba kanqveSa venebi, romlebic emsgavsebian
gadamwifebuli wiTeli yurZnis mtevnebs.
Sorswasul SemTxvevebSi SeiZleba ganviTardes Tromboflebiti, trofikuli wylulebi an egzema dazianebul midamoSi.
varikozuli daavadebis diagnostika
varikozuli daavadebis mkurnalobis warmateba pirdapir aris damokidebuli imaze, Tu romel stadiaze iwyeba mkurnaloba. pirveladi gasinjvis Semdeg xdeba instrumentuli gamokvleva. xSirad diagnozis dasasmelad sakmarisia ultrabgeriTi kvlevis Catareba: doplerografia da dupleqsskanireba. Tumca, Tuki amis aucileblobaa, SeiZleba gamoyenebuli iqnas radionukliduri da rentgenokontrastuli kvlevis meTodebic, romlis
drosac SehyavT sisxlZarRvSi uvnebeli nivTiereba da ikvleven mis ganawilebas sisxlZarRvebSi.
varikozuli daavadebis profilaqtika
varikozis profilaqtikis mizniT efeqturia mTeli rigi martivi prevenciuli RonisZiebebis Sesruleba:
- ecadeT, Tavi aaridoT siTbur datvirTvas da gadaxurebas, iseT procedurebs, rogoricaa cxeli Sxapi, abazana, sauna;
- ar SeiZleba didxans jdoma, gansakuTrebiT, fexi-fexze gadadebul
mdgomareobaSi; mjdomare profesiis adamianebisaTvis sasargebloa samsaxurSi yovel 40-50 wT-Si fexze adgoma, aseve ofisis derefanSi gavlagamovla an kibeebze asvla. es gaaumjobesebs qveda kidurebSi sisxlis
cirkulacias, raTa venebSi ar moxdes sisxlis Segubeba.
- Zilis dros SeecadeT, fexebi sxeulTan SedarebiT maRla iyos moTavsebuli.
- imis gaTvaliswinebiT, rom memkvidreobiTi datvirTvis Semdeg varikozuli daavadebisaTvis yvelaze didi riskia orsuloba da mSobiaroba, umjobesia mSobiaroba da nebismieri saxis operacia Catardes elastiuri
bandebis an specialuri kompresiuli trikotaJis pirobebSi;
- gasaTvaliswinebelia Tambaqos moxmarebisa da Warbi wonis roli. Sesabamisad, varikozis profilaqtika iTvaliswinebs Tambaqos moxmarebis
SezRudvas, aseve wonis kontrols.
- ar dagaviwydeT kontrastuli Sxapis sargebelis Sesaxeb - Tbili da
grili wylis Wavlis monacvleobiT xdeba venebis `trenireba~, rac kargad
amagrebs sixlZarRvebis kedlebs, xels uwyobs varikozis profilaqtikas;
- ecadeT, yoveldRiurad ar ataroT mWidro tansacmeli da fexsacmeli,
mokle yelwindebi mWidro reziniT, maRalqusliani fexsacmeli;
- varikozuli daavadebis dros atareT kompresiuli trikotaJi an elastiuri bandebi;
- mkurnalobis procesSi dasaSvebia garkveuli sportuli aqtivoba,
Tumca saWiroa zomierebis dacva, gansakuTrebiT es exeba qveda kidurebis
datvirTvas; ar SeiZleba grZel distanciebze sirbili, simZimeebis aweva.
datvirTva unda warmoebdes kompresiuli triokotaJis pirobebSi;
- calke aRniSvnis Rirsia xangrZlivi (4 saaTi da meti) saaviacio gadafrenebi da avtobusiT mgzavroba. es zrdis venuri Tromboembolizmis risks. amis gaTvaliswinebiT, specialistebi gvTavazoben ramodenime efeqtur
prevenciul qmedebas, mag., terfebis zemoT-qvemoT moZraobiT gavarjiSdeba
kunTebi da SenarCundeba qveda kidurebSi sisxlis moZraoba. adamianebma
aseve Tavi unda aaridon moWerili tansacmliT mgzavrobas, vinaidan maT
SeuZliaT sisxlis mimoqcevis Seferxeba.
65
lqtj,t,b tvbuhfwbfib
V
V
patara nikolos dabadebas
vulocavT lela furcelaZesa
da roin fafiaSvils.
patara nucikos dabadebas
vulocavT avTo kanadaSvilsa
da Tako mazanaSvils.
patara anas dabadebas
vulocavT zura oTaraSvilsa
da nino kvercxiSvils.
vusurvebT bednier da laR bavSvobas, sasaxelo qarTvel
ebad gazrdas
qarTvelebad
gazrdas!!
irina mumlaZes da giorgi mWedliSvils ojaxis
axali wevris Sematebas vulocavT megobrebi!
sasaxelo qali gazrdiliyos patara izabela,
eamayoT misiT axloblebs aqac, - amerikis
kontinentze da iqac, - mis samSoblo qveyanaSic!
megobrebi daqorwinebas vulocavT Cvens
Zvirfass megobrebs avTo zardiaSvilsa
da Tiko maWavarians, vusurvebT sitkbos,
ojaxur bednierebas da ulev siyvaruls.
66
67
68
SemecnebiT-sazogadoebrivi
Jurnali amerikaSi
`4(72)
seqtemberi
oqtomberi,
2013
manuCar kaWaxiZe
EDITOR&PUBLISHER MANUCHAR KATCHAKHIDZE
mTavari redaqtori
Cveni partnioria:
asaval-dasavali
mogvwereT: PO Box 13121, Jersey City, NJ 07303
tel.: 1-347-724-0770; Tbilisidan: 2-420-320
elfosta: mamuliusa@gmail.com; www.mamuli.com
Jurnali akrebilia, dakabadonebulia,
dabeWdilia da akinZulia SeerTebul
StatebSi da am nomris gamocemis dros
warmoadgens erTaderT emigrantul,
qarTul gamocemas a.S.S.-Si.
2
yjvthibf|
5
saredaqtoro
rad gvinda qarTvelebs nobelis premia?
15
`iluzioni~ kabadonebSi
`sadaursa sad waiyvan~ - ruben mamuliani
25
varskvlavi
greta garbo
27
xmadabali fiqrebi
fexSiSvela kacze
34
Tvalis erTi gadavlebiT
`mamulis~ aTi weli fotoebSi
38
Citi mgalobeli
icnobT, zaira Coxels?
44
rCeuli werili arqividan
301-e me viqnebi dRes aragveli
48
`murabebis zeimi~
tkbili baasis TanxlebiT
50
adamianuri istoriebi
nana jejeias `feisbukidan”
55
mark tveni
rogor mirCevdnen gubernatorad
57
mxatvari parizSi
rezo inaniSvilis ucnobi novela
58
marad samaxsovro
biWi da Tojina
60
bebia
erTi bebiis portreti
62
Cveni bavSvobis
wignebis gemo
64
Cveni samedicino klubi
interviu eqim merab boTerTan
3
odiTganve cnobilia, rom presa da mkiTxveli droTa ganmavlobaSi ise axlovdebian erTmaneTTan,
rom erT sulier ojaxad ikvrebian. Cven Tu piruTvnel mosazrebebs
vawvdiT erTgul mkiTxvels, isini
am Cvens garjasa da Sromas siyvaruliT gvibruneben.
me es siyvaruli mTeli aTi
wlis ganmavlobaSi ar momklebia.
meti da meti stimuli meZleoda metad meRvawa Cemi mkiTxvelebisaTvis. maTTan arasodes damirRvevia gulwrfelobis aRTqma, isinic gulwrfelad mexmianebodnen da miziarebdnen TavianT STabeWdilebebsa Tu survilebs.
maT Seafases gazeT @mamulis~ Sroma, isini iTxovdnen
metsa da mets. amitomac, gazeTis formati - saJurnalo
formatma Secvala, Jurnalisti - romanistad maqcia.
Cemma mkiTxvelma CemSi is potenciali amoikiTxa, rac
Tavadac ar mqonda SemCneuli sakuTar TavSi. mxolod
Cemi mkiTxvelis uangaro siyvarulma momakidebina xeli
mwerlobaSi iseTi urTulesi JanrisaTvis, rogoricaa
romani. @medeasa~ da @sataxto qalaqze~ muSaobisas uklebliv viTvaliswinebdi maT piruTvnel SeniSvnebsa da survilebs da arc Sevmcdarvar. Tu es romanebi warmatebuli gamovida, upirveles yovlisa Cemi mkiTxvelebis,
Cemi sulieri ojaxis wevrebis damsaxurebaa.
Cven xom sakuTar ojaxebs, keras mocilebuli xalxi
varT da qarTulad mosaubre da qarTulad mkiTxveli
sazogadoeba Segvkriba Jurnalma @mamulma~ da misi meoxebiT
aq, am ucxoeTSi vpoveT patara imitacia im didi grZnobisa,
im didi sulieri aRmafrenisa, rasac mamuli, mamulis
siyvaruli da mamuliSviloba hqvia. amitom, Tavs uflebas
vaZlev, yvela maTgans, am sulieri ojaxis wevrebs mivuloco Jurnal @mamulis~ aTwlovani iubile da SemogTavazoT saiubileo, mokrZalebuli nomeri.
4
Cven xom isedac didi saxeliT
vsargeblobT Cvens mamulSi?!
ai, magaliTad, akakis... ras Sehmatebda
mas nobelis premia?
princi pulad arafers! praqtikulad ki am premiiT valebs gaistumrebda,
raRac nawils aleqsis gaugzavnida, raRac nawils ki banqos TamaSSi `daamRerebda~ da isev sawyis mdgomareobas
daubrundeboda, e.i. premiamdel mdgomareobas.
redaqtoris
saTqmeli
3hfl eojlt,ty cfmfhsdtkjc vujcfysf v[fhtc0
vbc vst,c lf zfkt,c7 eqhfy n.tt,c7 kfvfp [tj,t,c7
vbc 'dtk yfyuhtdt,c7 wb[t-rjirt,c7 itvjufhtt,c7
vbc ]bhbsj,fc7 ,ehsfj,fc7 [fk[eh lqtj,t,c
e'dtktc [yblfy gjtpbf cltdlf ptgbhb
+flht cfyfvlbc ite.dfhlf [fk[c gthufvtynb`7
v'kfdhb7 dbs mfhb7 yfpb - hjujhw vst,bc ptabhb9
jvbc lhj b.j7 se eqhe,kj b.j fvbylb4
ufkfrnbjy nf,b't +3cfe,fhb kbhbrbc itcf[t,4`
rad gvinda
qarTvelebs
nobelis premia?!
akaki premiiTac da upremiodac akaki
darCeboda - CitiviT Tavisufali kaci,
romelsac samSoblosa da poeziis garda
araferi dedamiwis zurgze ar awuxebda. akakisadmi siyvaruli da Tayvaniscema odnavadac ar moimatebda, arc
moiklebda premias Tu mianiWebdnen, ubralod iqneboda erTi pirvelTagani,
romelsac daajildovebdnen da erTi
mravalTagani, romelsac odesme vinmesgan
raime jildo miuRia.
akaki swored is kacia, romelmac
uari Tqva nobelis premiaze, da saerTod, is saTayvanebeli mgosania akaki,
romelsac Tavisi misiisa da daniSnulebis pirnaTlad Sesrulebis sanacvlod aranairi jildo da premia ar
miuRia, garda xalxis usazRvro siyvarulisa. akaki premiiTac da upremiodac is akaki darCeboda, romelmac mTels Tavis epoqaze da momdevno Taobebzec waruSleli kvali datova, - kvali
sasikeTo, kvali saamayo. akaki ar iqneboda mediduri, premia rom mieRo, piriqiT TviT nobelis premias daamSvenebda misi saxeli, da ara piriqiT. swored
amisTvis sTavazobdnen premias akakisac
da lev tolstoisac. erTmac uari
Tqva da meoremac, Tumc erTmaneTisgan
damoukideblad. akaki premiiTac da
upremiodac dawerda Tavis Sedevrebs,
Semdeg rom xalxi Tavisdauneburad
daiRiRinebda da mere gitaraze daamRerebda, dabolos, saqarTvelos simbolod gadaiqceoda yvelaferTan erTad `ca-firuz, xmeleT-zurmuxto,
Cemo samSoblo mxareo,
sneuli davbrunebulvar,
mkurnalad Semeyareo,
ver avitane obloba,
sisxlis cremlebi vRvareo,
wamZlia sulma da gulma,
Sens naxvas daveCqareo.~
ukeTesad vin imRerebda `isev Sen da isev Sen,
Cemo cicinaTela,
sxvebs bnelSiac unaTeb,
me ki dRec ar margixar...~
TiTqos enaze gadgas saTqmelad, wvalob, wvalob da ver ambob, aq ki yvelaferi erTi sruli amosunTqvaa. ver
ityvi, Tu akakis Sedevrebi RamisTevaTa da tvinis WyletaTa Sedegia. gadafurclav, waikiTxav, guls esiameba, CagrCeba gonebaSi, mere nabaxusevze gagaxsendeba is haerovneba da daamRereb hangebad. ifiqreb, aseve haerovnad daibadao
es poezia. kargia, Tu ase ifiqreb, da am
fiqrs Tu im fiqrsac daayoleb, rom
ra mogebas naxavda an akaki, an saqarTvelo nobelis premiiT, pasuxs aseve
haerovani siswrafiT i povi - erTi saTqmeliT meti gveqneboda ura-patriotebs, arc meti da arc naklebi.
an galaktions risTvis dasWirdeboda nobelis premia?
mis saxels arafers Sematebda da
arc moaklebda! rogori Seucnobelic
iyo, iseTive darCeboda. galaktionisTvis nobelis premia iqneboda erTi
gadabmuli Tavdaviwyeba, ucnaurobamde
mitanili poeturi aRmafrena, Torem
galaktions leninis ordenic ki mianiWes, magram erT-erT martosulobis dRe-
saswaulze miakarga da mere isev gamougzavnes axali.
aseT kacs raSi dasWirdeboda nobelis premia?! imasac iseve dakargavda,
rogorc leninis ordens. erTs Tu gaukeTebda es jildo poets, imas, rom
evropaSi ukeTesad gadaTargmnidnen da
ufro metad miaqcevdnen yuradRebas
mas Tu ara, mis Semoqmedebas mainc. saxel-didebiT ki galaktioni mainc galaktionad darCeboda. mainc galaktionurad Seqmnida Sedevrebs `SeSlili saxeebis
ConCxiani tyeebiT,
usuldgmulo dReebi
rbian, miiCqarian!
sizmarian CvenebiT,
Cemi lurja cxenebiT
CemTan moesvenebiT,
yvelani aq arian!~
ufro saucxood premia ver aTqmevinebda galaktions `da roca bediT dawyevlil gzaze,
sikvdilis landi momeCveneba,
gansasvenebel ziarebaze
CemTan ar mova Seni xseneba!
davikref xelebs da grigaliviT
gamaqaneben swrafi cxenebi!
RamenaTevi da namTvralevi
Cems samareSi Cavesvenebi.~
romeli premia da jildo Secvlida
galaktions, ras Sematebda mis azrovnebas, an ra zizil-pi piloebi gadaubrunebda tvins, rom ar eTqva, amoeTqva, aRmoxdenoda locva nugeSsacemad marad
sayvarelTa mimarT, is maradsayvarelni,
- mis cnobierebaSi rom darCa samuda-
5
mod da amouTqmelad `xanma undobarma, gza rom SeeReba
uxvad moitana sisxli da cxedrebi,
mZafri qartexili mas nu Seexeba,
mzeo TibaTvisa, amas gevedrebi.~
ra jildo unda misce amis damwers,
Tu ara usazRvro siyvaruli?!
aRarafers vambob vaJa-fSavelaze!
sad unda daekidebina nobelis premiis medalioni?!
an visTan unda moewonebina Tavi?!
an raSi sWirdeboda vaJas vinmesTan
Tavis mowoneba?!
ai, nobelis premias namdvilad daSvendeboda akakis, vaJas, galaktionis saxelebi!
udidesi pativi iqneboda nobelis
komitetisTvis ilias saxelis dakavSireba alfred nobelis anderZis aRsrulebasTan. rac avtoriteti mas amJamad aqvs, erTi asad meti eqneboda imitom,
rom am avtoritets qarTvel mamuliSvilTa sakmaod sapativcemulo saxelebi
Sematebdnen.
CvenTvis bevri arafris mTqmelia
pirvel nobelianTa saxelebi, Tu specialurad ar gaecnobi maT nawarmoebebs
ise, rogorc nobeliantebis Semoqmedebas. Tu ara literaturaTmcodneTa
specifikuri daintereseba, masiuri mkiTxvelisTvis ucnobi saxelebia rene siulli-priudomis, Teodor momzenis, biornsterne biornsonis, frederik mistralis, xose-maria valdo eCegarai-ieisagiresis. samagierod dedamiwis nebismierma didma da pataram icis jozef-rediard kiplingis, moris meterlinkis, rabindranaT Tagoris, romen
rolanis, anatol fransis, jorj bernard Sous, Tomas mannis, jon golzuorTis da sxvaTa saxelebi.
romel ganStoebaSi Cajdeboda Cveni
didi kacebis saxelebi? pirvel CamonaTvalSi, romelic iwyeba, rom nobelis
premia miekuTvna ama da am xalxso, Tu
im CamonaTvals, sadac nobelis premia
zednadebia da mkiTxveli Cveulebriv
movlenad miiCnevs, rom maT mianiWes es
jildoc (am SemTxvevaSi aucilebelia
gansakuTrebiT gamovyoT `c~ nawilaki).
Zneli saTqmelia, radgan qarTvelebs
nobeliantobis gemo ar gvisinjia. ise
ki, nobelianad Tu unobelodac didad
saficari poetebi gvyavs.
Tav-TavianT samSobloebSi SeiZleba
naklebad icnobdnen mama-Svil mistralebis, iujin o’nilis, erik karlfeldtis
Semoqmedebas da moRvaweobas, saqarTveloSi ki saxeze cnobdnen gogla leoniZes, ticiansa da paolos, lado asaTians, eamayebodaT maTTan gatarebuli dro,
6
zepirad icodnen maTi yvelaze uxeiro leqsic ki, aRarafers vambob Sedevrebze. saxelebiT moixseniebdnen maT,
radgan gvari mxolod cnobismoyvareobis dakmayofileba iyo, Torem akakic,
iliac, vaJac, galaktionic, ticianic,
paoloc erTni iyvnen da am saxelebze
gvaris damateba zedmetia.
Tu ara cnobismoyvareoba, sxva raa
vaJa-fSavelasa da luka razikaSvilis
identifikacia, is vaJaa, da metis codna
ar aris aucilebeli, mTavaria icode
vaJas gulis xvaSiadi. reliqviad inaxaven qarTvel mamuliSvilebTan Tu odesme foto gadauRiaT mama-papebs, didi
poetebis mier naCuqar wignebs sakuTarive avtografiT, an sulac patara
naglej furclebs leqsdanawers, an
werilebs. es sxva qveynebSi Seufasebeli saCuqrebia, CvenSi ki gansakuTrebiT.
ase magaliTad, romeli nobelis premia Seedreba frangisTvis balzakis, germanelisTvis Sileris, ingliselisTvis
Seqspiris, rusisTvis puSkinis, espanelisTvis unamunos, italielisaTvis
karduCis, amerikelisTvis mark tvenis
mier sasaCuqro warweriT miZRvnil
wigns, romelic saojaxo siwminded
iTvleba yvela momdevno TaobisTvis.
CvenSic xeluxlebel ganZad iTvleba
ojaxur biblioTekebSi Semonaxuli
iliaseuli, akakiseuli, vaJaseuli sasaCuqro warwerebiani wignebi. es bunebrivia, magram qarTuli buneba qarTvel
poets mainc gansakuTrebul pativs miagebda, vidre danarCen msoflioSi sxvadasxva erebi Tav-TavianT Tanamemamule
poetebs.
CvenSi `suliko~ qarTulad imRereba da ise imRereba, rom mTel msoflioSi `sulikos~ `gatexili~ qarTuliT,
magram mainc qarTuli sityvebiT mRerian,
mRerian imitom, rom ician, rasac mRerian,
da mitom. sxva SemTxvevaSi mxolod
Targmanebi iqneboda saWiro. da isea
morgebuli qarTuli poetika musikas,
rom im pirvelqmnilis sispetake da
silamaze ikargeba TargmanSi. amitom
Targmnian naklebad qarTvelebs.
rusi, magaliTisTvis, imRerebda `Z
ndj. vjubke bcrfk~. amiT savsebiT
gaauferulebda leqsis qarTul idumalebas. aq sasaflaoze, akldamaze, nekropolisze araa saubari. swored rom
sityva ` vjubkf~ amZimebs poezias imdenad, rom prozaul TqmaSi gadadis poeturi aRmafrena `me Sens saflavs veZebdio~, - asea gadarusulebuli gadmoqarTulebulad, - da ase ggonia leqsi:
xar sasaflaoze da ver naxulob viRacis saflavs. arada, swored es araa am
leqsSi naTqvami. sasaflao da saflavi raRac aspeqtSi erTi da igive cnebebia (erTi krebiTia, meore konkretuli),
magram poezia risi poeziaa da miT
umetes qarTuli: ai, rogor ucvala
feri, niri da zne, mkacr sityvas sxva,
metma Tbilma da aranakleb idumalma
sityvam - `sayvarlis saflavs veZebdio~
- Tu ara, `Sens saflavs veZebdio~ - ki
ara... am sityvaSi (`sayvarlis~) avantiuraa Jinis momcemi. aba scade da meti
ukeTesad Tqvi mTeli siRrme idumalebis, da ufro metad, imRere, da Tanac
ise imRere, rom sxvac miaxvedro ras
mReri da is sxvac aamRero ise, rom
babilonuri codva waSalo enaTa aRrevis da im sawyisSi mixvide, Sen da is
ucxoelic, babilonis godolamde rom
iyaviT aRurevelni.
rad unda amas nobelis premia, es
xom damcireba iqneboda qarTveli eris?!
`is ar moemwyvda
pirovnul da intimur sferos,
is asaxavda uurTuless,
uRrmess saeros
. . . .
ai, rad uyvarT saqarTvelo
msoflio qnarebs,
rad uwodeben saqarTvelos
mgosanTa mxares!~
magaliTebi?! uamravia!!!
legendebi?!
kidev ufro meti!.. da ai, alfred nobels qali hyvarebia (...)
nametnavad. mimoiara baqo, baTomi... Tavisi
qarxnebi hqonda amierkavkasiaSi. cdebs
atarebda, igonebda, Tu gamoigonebda, es
sxva sakiTxia. erTis sityviT, man didZali kapitali daagrova ruseTis imperiaSi. daabanda evropis bankebSi Tavisi da mamamisis monapovari. qali ki
Turme sxvas yvarobda. ver moixibla
nobelis fulebiT. Turme viRac saSualo donis maTematikosi anacvala msoflio mniSvnelobis fizikossa da qimikoss.
gabrazebula nobeli, marTalia, yumbarebiT ar Sevardnia saxlSi gulis
murazs. erTi ucnauri ram SurisZieba
gamoigona (gamogonebaSi nobels badali
ar hyavda): mTeli sicocxle yoveli
mxridan moedineboda dabandebuli kapitali da honoraris saucxood astronomiuli cifrebi da yvela erTad iyrida Tavs nobelis finansur imperiaSi. hoda, sicocxlis bolos, rogorc
yvela mokvdavi, ise manac dawera anderZi.
da swored am anderZiT man mTeli Tavisi avla-dideba aseve masaviT did
adamianebs uanderZa premiis saxiT, romelic maSindel droSic da miTumetes
axlac did Tanxas warmoadgens. premias
nobelis anderZiT aZlevdnen qimiis, fizikisa da fiziologiis (medicinis)
dargebSi, aseve literaturasa da zogadad mSvidobisaTvis (premia eZlevaT
mxolod sicocxleSi).
ase miiRes nobelis premia vilhelm
rentgenma, pier da maria kiurim, albert
ainStainma, nils borma, gustav hercma,
enriko fermma, lev landaum, petre kapicam, ernest rezerfordma, rihar kunma,
ivane pavlovma, robert koxma, ilia
meCnikovma, Tomas morganma, aleqsandr
flemingma, hans krebsma, milton fridmenma, artur luisma, jorj stiglerma,
jon neSma, gentis saerTaSoriso samarTlis institutma, Teodor ruzveltma,
mSvidobis dacvis saerTaSoriso komitetma, wiTeli jvris saerTaSoriso
komitetma, Tomas-vudro vilsonma, nansenis ltolvilTa fondma, andria saxarovma, saerTasoriso amnistiam, henri
kisinjerma, deda terezam, me-14 dalailamam, mixeil gorbaCovma da sxvebma, da
sxvebma, da sxvebma.
anderZSi kategoriuli moTxovna
iyo, rom araviTar SemTxvevaSi nobelis
premia ar miniWeboda maTematikosebs.
1969 wlidan nobelis komitetma dauSva premiis gacema ekonomikis dargSi
gansakuTrebuli RvawlisTvis, TiTqos
miaxlovebuli maTematikasTan, magram
ara-maTematikosebs.
unikaluri gaTvla gaakeTa nobelmac,
misma gulis murazmac da im maTematikosmac. es aris is SemTxveva - `moiisfrosi~, `gavZexisi~ da `maSasadamesi~.
cxovreba iseTi ramaa, rom unda gaimarjvo cxovrebaze ki ara, cxovrebaSi. swored cxovrebaSi gaimarjva im
maTematikosmac da gulis murazmac
misma. cxovrebaze ki nobelma gaimarjva.
raRac mimzidveli da poeturi romantikaa im gulismurazis arCevanSi, araTu
maTematikuri gaTvlebiT, aramed grZnobebiT naxelmZRvanelebi. grZnoba poezias warmoSobs da poezia saswaulebs.
nobelma pragmatuli TvaliT Sexeda
am sakiTxs, Torem...
maS, gaumarjos yvela drois maTematikoss, romlebic ar elodebian nobelis premias da mainc TavianT angariSebSi arian gadavardnilni da axalaxal formulebs iyvanen, amave dros
Txouloben da uyvarT colebi, ar arian
nobelis imedad, arCenen ojaxs da cxovrebac ase Tu ise siamtkbilobiT midis.
imasac amboben, rom es maTematikosi
qarTveli iyoo. gamarTleba amiT upoves,
nobelis komiteti rom ar wyalobs
qarTvelebs. qarTvelebs ki, Tu is JiniT,
grZnobiT, gonebiT, upirvelesad sisxliT qarTvelia, ar sWirdeba nobelis
premia. visTvisac nobeliantoba udidesi avtoritetia da av-kargianobis saswori, imaTma elodon amad gardasaxvas,
erTxel ki ara, aTasjer waradginon
TavianTi kandidaturebi premiis mosapoveblad.
me ki darwmunebuli var, rom is maTematikosi marTlac qarTveli iqneboda,
radgan ise moinadira man im qalis
guli, rom im gulis murazma arafrad
Caagdo nobelis fulebi. TviTon im
maTematikosma ajoba cxovrebaSic da
cxovrebis merec nobelsac, mis premiasac da misi premiis yvela mflobels
dResamomdec da dReis merec.
gaumarjos im maTematikoss, saSualo donis maTematikoss, romelmac yvelaze didi formula aRmoaCina sakacobrio moZraobaSi - grZnobis formula,
siyvaruli rom hqvia saxelad.
gaumarjos kacs, did kacs, romelmac
uari Tqva nobelis premiaze da Tavi
ar daivaldebula didi mecnieris sulis winaSe.
gaumarjos akakis, aramarto Tavis
leqsebiT, aramarto Tavisi msofmxedvelobiT, aramed Tavisi kacobiT, Tavisi valebiT, Tavisi miusafrobiT, Tavisi martosulobiT; kacs, romelsac SeeZlo darCenili cxovreba tkbilad ecxovra da man mainc Tavisi Tavisufleba
arCia yvela drois udides da saxelganTqmul nobelis premias.
ilia
akaki
vaJa
vaJa
poeziisadmi midgoma
unda iTqvas, rom nobelis premia
ver iqneba poeziis msajuli da igi
ver gamodgeba poetTa gadaxarisxebis
sasworad. ra Tqma unda, nobelis premia bevrma didma poetma miiRo da
sruliad damsaxurebulad, magram es
ar niSnavs, rom yvelaferi amiT iwyeba
da amiTve Tavdeba.
diax, es premia miiRes frederik da
gabriela mistralebma, andre Jidma, Tomas sternz eliotma, boris pasternakma, xuan xomenesma, salvatore kvazimidom, iosif brodskim da sxvebma. yvelaferi es kargi, magram namdvili poezia
mainc yvelafer amis miRmaa. ai, davugdoT yuri galaktions, mivadevnoT azri
azrs misi mosazrebis Sesabamisad, CamovxsnaT soc. ideologiuri niRabi da
realurad davinaxavT araTu warsuls,
aramed awmyosac da momavalsac. citatad ar movitan wina taeps, sadac saubaria galaktionis parizSi mweralTa
msoflio kongresze (1935w.) vizitze,
im periodSio, - ambobs poeti, - safran-
galaktioni
grigol robaqiZe
7
geTis akademias samasi weli Seusruldao. Semdeg ki citata `magram me frangi poetebi
ar mecodeba,
wmida franguli mowiwebiT
eZleva odes,
akademiis wevrs ukvdavis
saxelwodeba
da momakvdavis ubralosi balzaks da dodes.
arc mopasani, arc floberi,
arc molieri,
ukvdavTa Soris ar iqneba
dafniT mavali
samagierod iq hercogi
Sedis Zlieri,
de-riSelie,
kardinalTa STamomavali.~
mere mosazrebaa Camoyalibebuli
araTu ideologiuri, aramed cxovrebiseuli dramatizmiT savse `is rigianad Tu ver dawers
ubralo werils,
aris simbolo safrangeTis
Zveli didebis,
aq xmis mqone dums gaocebiT,
uxmo ki mReris
TavdaviwyebiT, xrinwianad,
gabediTebiT.
kaTolikeebs, feodalebs,
sardlebs, prelatebs
im darbazebSi vervin etyvis
`dafna Cemia~,
Zalmomreobis da dacinvis
feradebs matebs
exlac, winaTac amnairi akademia.~
viRac ityvis - `sabWoeTSi ukeTesi
akademia iyoo?!~.
magram poezia isaa, rac sabWoeTiT
araa Semofargluli da igi, sadReisodac dasaxuravi wigni araa. galaktionma safrangeTze Tqva, me sabWoeTiT
Sevcvale safrangeTi, Sen saqarTveloTi
Secvale safrangeTi, man amerikiT Secvalos saqarTvelo. aq mTavari geografiuli ki ara, struqturuli da administraciuli midgomaa sakiTx-problemisadmi. soc. ideologia masSi isaa
mxolod, rom safrangeTi sabWoeTisTvis
am striqonebis daweris dros kapitalistur samyarod iTvleboda da qveteqsti misi iyo is, rom ai, rogor ar
afaseben did kacebs kapitalistur samyaroSi.
viTom ukeTesi iyo sabWoeTSi?
an sadReiod Seicvala rame?
ufro piriqiT, gauaresda da meti
simZafre da aqtualoba miiRo am striqonebma CvenTvis, vidre frangebisTvis.
igav-araki aba sxva araferi, Tu ara
`vwer erTze, vgulisxmob meoreze~. am
8
princi piT unda mivudgeT sakiTxs.
poezia ki akademiebiT da premiebiT
rom ar ganisazRvreba, amaze erTxel
da samudamod unda SevTanxmdeT. Sefaseba da midgoma poetis sruli Semoqmedebisa yofila da aris mkiTxveli,
novatoruli iqneba poezia, Tu tradiciuli, amas ara aqvs gadamwyveti mniSvneloba. poeziisadmi midgoma mainc
da umTavresad xalxuri midgomaa da
saxalxo gemovneba-ganwyobilebis amsaxvelia. tradicia am SemTxvevaSi gemovnebis katalizatoria, sxva sakiTxia
epoqis moTxovnebi, misi majiscema da
esTetikuri arsi, romelsac poezia Tavis
saxads uxdis, radgan am saxadis xarjze
sxva ufro mniSvnelovani maradiuli
Rirebuleba eZios da hpovos - maradisobis sakurTxevelze epoqis majiscema daafiqsiros. da isev konkretdeba maradiulobis ganfenilobaze konkretuli saxelebi. SesaZloa drom Caylapos poetis mniSvneloba, maradisoba
srulad aRadgens mas sawyisSi da sul
sxva kriteriumebiT Seafasebs, gadaafasebs da daafasebs yvelas. is kriteriumi araTu zoma, an riTma, an Tu
idea da azria poetis, iq raRac sxvaa
ufro Rrma da Zlieri, vidre Tundac
leqswyobis saucxoo melodikiT Seqmnili poeturi qmnileba, an leqswyobis
kanonebis ugulebelyofiT axali poetikis Seqmna. mTavari iqneba is, rac
arasdros ar icvleba, is rac yovelTvis
Rirebuli da faseulia yvela droSi.
zomac da uzomobac, riTmac da uriTmobac, ideac da uideobac, magram yvela
drois sanukvari Rirebuleba xalasi
poeturi STagonebaa, xolo ra meTodebiT Seasxams frTebs esa Tu is poeti
Tavis muzas, es mis esTetikur gemovnebasa da epoqis moTxovnilebazea damokidebuli.
ase magaliTad, qarTul azrovnebasa
da metyvelebaSi ilia da akaki gaigivebulni arian rogorc Tanamoazreebad da erT mTlian Zalad. sinamdvileSi
ki, orTave erTmaneTisgan diametralurad gansxvavebul polusebze idgnen,
magram erTi iyo maTi sazrunavi - saqarTvelo. ilia publicisti iyo, bankiri, ekonomisti da a.S., akaki - poeti.
maTi msofmxedvelobac ase Tu ise gansxvavdeboda, magram saqarTvelosTan mimarTebaSi, rodesac principulad idga
sakiTxi, araTu ilia da akaki, mTeli
Tergdaleuloba erT muStad iyo Sekruli. Tundac poeziis daniSnulebaSi gansxvavdeboda iliasa da akakis
mosazrebebi, magram xalxma isini pirvelkacebad gamoarCia swored rom or-
Tave erTmaneTisgan radikalurad gansxvavebuli interesis mamuliSvilebi.
ilias poetad moixsenieben, TumcaRa
Tavis SemoqmedebaSi raodenobrivad yvelaze naklebad poeziaSi muSaobda igi.
magram ricxovnoba xom araa STabeWdilebis Seqmnis ganmsazRvreli. ilias
poezia Tavisi struqturiT, sityvieri masaliT, SinaarsiT, ideiT filosofiuri aspeqtiTaa gadawyvetili da
mas rogorc haerovan poezias ver Sexedav, aqac sruli antipodia akaki iliasi. ilia Tu ambobs:
`misTvis ar vmRer, rom vimRero,
viT frinvelma gareganma,
aramarto tkbil xmebisTvis
gamomgzavna qveynad cama.
me ca mniSnavs da eri mzrdismiwieri zeciersa,
RmerTTan misTvis vlaparakob,
rom warvuZRve wina ersa~.
akaki pasuxobs da esityveba `xan ugnuri var, xan brZeni,
xan arc esa var, arc isa,
garemoebis sayviri,
arc miwisa var, arc cisa,
nu mkiTxav, mnaxo ugnurad,
nurc gaikvirveb brZnobasa:
sul sxva hyavs xelisufali
am Cems goneba-grZnobasa~.
ilias Tu pirdapir aqvs dayenebuli - `me ca mniSnavs da eri mzrdiso~,
akaki Tavis Tavs Suakacad miiCnevs miwierobasa da zeciurs Soris.
iliasTan eris xelmwifebis kurTxevaa, akakisTan araa xelmwifebis niSanwyali, piriqiT, igi ambobs, rom `sul
sxva hyavs xelisufalio~. aq iliasTvisac da akakisTvisac ufro metia
poeti, vidre leqsebis damweri, vidre
maTematikuri gaangariSebiT zomebSi
Camjdari tkbilxmovanebis Semqmneli.
CvenSi poeti eris sulieri winamZRoli iyo. amitom klavdnen ilias, apatimrebdnen akakis, sigiJemde mihyavdaT galaktioni, gauTvicnobiereblobaSi gadaanacvles ticiani da paolo, vaJas sunTqva Seekra...
da mainc, CvenSi poezia ar aris
lamazad warmoTqmuli taepebi da siyvebi. da marTebuladac SeniSnavs galaktioni:
`exla ki CemTvis naTelia,
Tu iveriis
mcireze mcire, ricxobrivad
patara eri
marad yovelmxriv Semortymuli
uamrav mteriT,
mainc gadarCa,
da gadarCa is, rogorc eri, aq poezia iyo misi SemWidroveba,
ankara wyaro, momCqefare
im xalxis guliT,
mis sasicocxlo ZalTa-Zalaa
da sazrdoeba,
ai, lirika, mTeli misi
didi warsuliT~.
Tundac, magaliTisTvis aviRoT xalxuri eposis erTi umniSvnelovanesi
da saucxoo nimuSi `vefxisa da moymis
balada~. upirveles yovlisa unda daisvas kiTxva sad vlindeba eris saxe da morali?
da sadaa poezia, martoden TxrobaSi, Tu Txrobis miRma?
vefxisa da moymis sabediswero Sebma
am nawarmoebSi aris winareistoria
adamianis sulierebis siZlierebis warmosaCenad, igi fonia, raTa qarTveli
dedis saxismetyveleba warmoaCinos.
glovac glovaa, magram poeziam zneoba
warmoaCina, eris saxed rom iqca. poezia aq iseT sulier simaRleze adis,
rom Znelia pirvelyovlisa srulad
gaisigrZegano, SeiTviso da es saxe maradi-saxed aqcio. deda ambobs Tavis
glovaSi `iqneba vefxis dedai,
Cemze mwareda stirisa~.
aq ukve unda gaCumde da poezia Tavad mova SenTan, radgan poezia zneobrivia, magram marTali poezia znemrTelia da iqve ambobs deda `wavide, mec iq mivide,
samZimar vuTxra Wirisao~.
mTeli balada amisTvis iwereboda,
poeziac, moralic da eris saxec am
dedaSi ganisvenebs. swored rom poeziaa is Zala, erovnuli Zala, romelic
ers akeTilSobilebs da igi araa martoden riTmaSi moyvanili taepebis wyeba.
poezia upirveles yovlisa TviT poetia, poeti, romelic Tavisi dawerilis
Sesabamisad cxovrobs da magaliTs uCvenebs mkiTxvels. mkiTxveli poetis
da poeziis barometria. vin, Tu ara
mkiTxvelma icis saukeTesod poetis
esa Tu is nawarmoebi gulis karnaxiTaa dawerili, Tu zedapiruli sityvieri masalaa, ase vTqvaT, specefeqtebis
mosaxdenad. amasve mouwodebs galaktioni yvela poets, rom `unda SeeZloso
sityvas misces grZnobis maxvilio~,
Semdeg ki dasZens:
`leqsebSi xSirad yvelaferi
Tavis rigzea,
saxe da forma, riTmac
TiTqos sakmarisia,
mxolod erTi ram aris cudi:
yoveli wesiT
TiTqos leqsia, magram mainc
ar aris leqsi~.
da es imitom, rom poeti zog, an Tu
xSir SemTxvevebSi gulwrfeli araa
imitom, rom misi cxovreba gansxvavdeba misi leqsebisgan. amis Sesaxeb ambobs
ieso qriste:
`xolo Tquen nu iwodebiT rabbi,
rameTu erTi ars moZRuari Tqveni qriste, xolo Tquen yovelni Zmani
xarT. da mamiT nuvis xadiT queyanasa
zeda, rameTu erTi ars mamai Tqueni,
romel ars caTa Sina. nuca gerqumin
Tqven winamZRuar, rameTu erT ars winamZRuari Tqueni - qriste. xolo udidesi
Tqueni iyavn Tquenda msaxuri. xolo
romelman aRimaRlos Tavi Tvisi, damdabldes; da romelman daimdablos Tavi
Tvisi, amaRldes. vai Tquenda, mwignobarno da farisevelno orgulno, rameTu SesWamT saxlebsa qurivTasa da
mizeziT gangrZobilad ilocvidiT. amisTvis miiRoT umetesi sasjeli~.
swored qristes sityvebis niSansvetia niko samadaSvilis erTi patara
poeturi qmnileba, romliTac poetis
sakralobaa warmoCenili, raTa leqsi
da poeti erTni iyvnen, poetma Tqvas
leqsi da leqsma poeti (ticianiseulad: `me ar vwer leqsebs, leqsi TviTon
mwerso~, - ai, ase). poeziaSi saukeTesod irwymeba adamianuri yofis yoveli elementi dawyebuli politikidan
damTavrebuli sayofacxovrebo ekonomikiT. kacobriul gamogonebaTa arc erT
sferos ar SeuZlia srulad warmoaCinos adamianTa interesis yoveli
wvrilmani detali, garda poeziisa, da
poeziam, Tu is znemrTeli poeziaa, saukeTesod icis, ra formiT warmoaCinos
igi. poezia erTgvari reklamaa da antireklama. Tu swori mizniT miudgebi
qristes winamdebare sityvas, poezias
meSveobiT sauflo sityvis marTali
aRmsrulebeli iqnebi.
da ai, niko samadaSvilis sityvieri madli, sibrZne da tragizmi, kontrasti da cxovrebiseulobaTa Tanxvedra
rogor warimarTa `Tvalebs tirilic ar gaumxila,
guls uRonebda dardebis laqa,
is dadioda quCebSi frTxilad,
foTlebTan didxans ilaparaka.
mas ar eqvava Raribi erdoc,
an ra jandabad undoda netav,
kidev kargi, rom bina ar hqonda
da mkvdari SigniT ver Caiketa.
Torem ra eqnaT mis erTgul naZvebs,
vin gauRebda kars erTi wamiT?
exla, Sors, qarSi kidev ZagZagebs
daumarxavi poetis gvami~.
simZafre da tkivili - aranakleb
moymis dedisa. aq farisevluri mwignob-
paolo iaSvili
tician tabiZe
lado asaTiani
konstantine
gamsaxurdia
giorgi leoniZe
9
roba ar ikiTxeba. esaa gulwrfelobis
nimuSi, poetur qmnilebasac rom namdvilad aqcevs. poeti ar unda cxovrobdes gancxromaSi, misi cxovreba mistiuri saburveliT unda iyos mosili,
idumaleba ki misi movlinebis arss
warmoadgendes. bohema - ai, ra aris
poetis cxovrebis mimzidveloba, Tavisi poeturi Semoqmedebis paralelurad,
Tundac perpendikularulad. mTavaria
cxovrebis arsi da poeziis arsi Tanxvedrili iyos.
da kidev, cxovrebam rogoradac ar
unda migajaWvos saxelmwifosTan (da
ara samSoblosTan), mogiwamlos goneba aTasnairi politikuri ideologiiT, im daumorCileblobisa da protestis, ukmarisobisa da buntis (am sityvis
keTilSobiluri gagebiT) maRvalaki
ar unda gasvenebdes poets da im ideologiur CarCoebSic realobis asaxvis
miRma `saRmrTo, saRmrTod gasagoni~
unda iTqvas mainc, da ise unda iTqvas,
rom yvelasaTvis zedmiwevniT gasagebi
gaxdes yvela droSi.
swored aseT SemTxvevaSi ar kvdeba
nawarmoebi, igi mudam kiTxvadi iqneba
- mefes umRereb, napoleons, faSizms
Tu `ayvavebul~ demokratias. udroobaSi poeziac ganwirulia da poetic.
msajuli drois Sesabamisad sjis gansasjels, radgan droeba erTaderTia,
romelic maradmoqmedia da droSi gamomwyvdeuli poeti garemoebis msxverplia da sxva droSi, an imave droSi, magram sxva sivrceSi da sabolood sxva
epoqaSi sxvadasxva ganfenil sivrceebSi
aucileblad drois Sesabamisad gansjian maradi-drois (maradisobis) RirebulebiT, radgan Rirebulebani Sefasebul-gadafasebuli iqneba. amitom revoluciuri paTosiT da poeturi SemarTebiT ambobs galaktioni, ambobs da
gadaZaxilia igi momdevno Taobebze, epoqebze da eraze `araTu wlebi gadaeSva tydomad wamic ki gatyda da rekavs cxared;
nu miatoveb leqss uTvistomod,
drois, epoqis da sivrcis gareT.
bevri mieca talaxsa da leqs,
bevris nabiji aris taati,
dro, dro aRniSne, moawere leqss
es weliwadi, dro da saaTi!~
aseTive sazomiT unda ganisajos
grigol robaqiZec, germanul periodSi
misi moRvaweobac. principSi da praqtikulad gansasjeli ganisaja ukve. yvelaze ukeT da tragikulad TviTonve paolo iaSvilis dogis datirebaSi gamoTqva, TviTon paolos bedic da bediswerac iwinaswarmetyvela. ai, esaa poezia
10
da aramarto lamazi leqsebis wera `lamazo gera! vici ZaRlis waiRe wyena,
cremls nu maCveneb, Tu giyvarde, amasa gvedri,
vin icis egeb Seni Treva miyivlos enam,
iyos agreTve moSxamuli Cemi Zmis xvedri,
mitovebuli, davardnili, RvTis anabarad,
egeb SensaviT igi erTxel Caiqces RreSi,
daitireben Sens paolos kolxeTis barad
JuJuna wvima Cveni yanis da rbili xreSi~.
da es leqsi daiwera 1926 wels.
amisaTvisaa saWiro xelmoweris gverdiT TariRis dasma, ufro faseuls da
Rirebuls xdis nawarmoebs.
mkiTxvelis raoba
yvela epoqas Sesaferisi mkiTxveli
hyavs drois moTxovnisamebr. epoqa yovelTvis ayenebs Sesaferis moTxovnebs.
am moTxovnebSi aucileblad gaTvaliswinebulia yvela is kriteriumi, riTac
sazogadoeba viTardeba da yalibdeba
misi saTanado epoqaluri esTetikuri
gemovneba, amavdroulad mkiTxvelis (konkretulad vinmesi da sazogadod yvelasi) siaxlisadmi molodinsac gansazRvravs Taviseburi dozirebiT, anu epoqa
adgens SesaZlo, savaraudo da aucilebel sazRvrebs am siaxlisas, romlis
iqiT adamianuri goneba ver wvdeba
isev da isev epoqis faqtoridan gamomdinare.
ase magaliTad, rusTvelis epoqis
mkiTxveli, ra Tqma unda, raRac doziT
poeziidan eloda siaxleebs, magram igi
verasgziT ver aRiqvamda da molodiniTac ar eloda XX saukunis poeziis teqnikas, azrobriv siRrmes da poetur gaqanebas, Tundac XVII-XVIII saukuneebis poeziisas. yvela droSi Camoyalibebulia kriteriumi da es kriteriumi albaT imisTvisaa saWiro, rom
am kriteriumis miRma wavides poetic
da mkiTxvelic, raTa momdevno epoqaSi
Seiqmnas axali kriteriumebi. am kriteriumebSi imTaviTve gaTvaliswinebulia
mosalodneli da moulodneli SemTxvevebi mwerlis mxridanac da mkiTxvelis
Sefasebis mxridanac. magram qvecnobierad mainc arsebobs mkiTxvelis moTxovnilebis aucileblobis farglebi,
romlis miRmac mwerali amovardnili
iqneba epoqidan, droidan da sivrcidan.
mwerali yovelTvis unda uwevdes angariSs mkiTxvelis (am SemTxvevaSi sazogadoebis) zogad erudicias, radgan mas
saqme aqvs am SemTxvevaSi TviT epoqis
erudiciasTan, ramdenad ganaTlebulia
Tu gaunaTlebeli igi.
mkiTxveli arsebobs profesionalic,
araprofesionalic da Tundac uwignuri,
magram es ukanasknelic saTvalavSia,
rogorc potenciuri mkiTxveli. marTalia, mwerali ver SearCevs Tavis nawarmoebs ise, rom Sen es waikiTxe da Sen
kidev iso. aq unda moxdes Serwyma
yvela donis mkiTxvelisaTvis, magram
amavdroulad man Tavisi samwerlo individualoba bolomde unda daicvas.
Tavis simaRleze unda aiyvanos profesionali mkiTxvelica da profanic, da aramc da aramc mweralma ar unda
dasces TavisTavadoba im profanis donemde, mkiTxvelad raodenobaSi rom Seematos igi. amiT ufro met mkiTxvels
dakargavs, vidre SeiZens - im profesional mkiTxvels da mis ukan mdgar
mTel momdevno Taobebs, romlebmac mwerali sicocxlis Semdeg unda asaxelos. ase, dacemul mwerlebze aqvs SoTa
rusTvels naTqvami `vamsgavse mSvildi bediTi
ymawvilTa monadireTa:
didsa ver mohkvlen, xelad aqvs
xoca nadirTa mcireTa~-o.
da mainc, mkiTxveli Tavisi yoveldRiurobiT cxovrobs, Tavisi gaWirvebia da daulxenia, amitom misi dadanaSauleba raimeSi, Tund uwignurobaSi,
an raRac saxiT mikerZoebaSi, mwerlis
mxridan ugnureba da sibriyve iqneboda. mkiTxveli erTgvari msajulia, mwerlis garjis erTaderTi Semfasebeli.
zogi msajuli gonieria, zogi ugnuri,
zogi keTili, zogi boroti, zogi aseTi,
zogi iseTi, magram mwerlisTvis (mwerals vambob da poetsac vgulisxmob)
aucilebelia maTTvis angariSis gaweva, mofrTxileba sWirdeba mkiTxvels,
SeZena sWirdeba mkiTxvels.
mwerloba, iseve rogorc mkiTxveloba, ormxrivi valdebulebiT aris datvirTuli. anu Tu mwerali xar, valdebuli xar (da ara movale) Seqmna nawarmoebi, Sesabamisad movale xar Seni
Seqmnilis Sesaxeb piruTvnelad miiRo mkiTxvelis mosazreba (Tu aseTi
iqneba). Sesabamisad, Tu mkiTxveli xar
da giyvars wigni da Tavs Tvli wignierad, valdebuli xar (da ara movale)
mwerlis mier SemoTavazebuli waikiTxo, da saWiroebis SemTxvevaSi ki (Tu
amis saWiroebas dainaxav piradad), gamoTqva Seni mosazreba mikerZoebuli Tu
miukerZoebeli, gonieri Tu ugnuri da
a.S. da amav dros gqondes imisi kultura, moismino sxvaTa mosazrebebic, Tundac
Seni mosazrebis sawinaaRmdego.
komunistur periodSi kargad iyo
ganviTarebuli sapolemiko kultura.
xSiri SemTxveva iyo, rodesac presis
furclebze kritikis qar-cecxli inTeboda ama Tu im mwerlis an nawarmo-
ebis irgvliv, imarTeboda disputebi,
polemika grZeldeboda, pasuxi pasuxze
modioda. mkiTxvelic CarTuli iyo
am ganxilvebSi da mwerlebic. kritika ar daklebia Teatrs, msaxiobs, reJisors, films, moqandakes, Zegls, mxatvars,
musikoss da CamoTvlac Sors wagviyvans. arsebobda erTiani kultura, eTikuri normebi, romlis gadalaxvac yvelas ekrZaleboda. sxvaTa Soris am sapolemiko disputebSi ar erTveboda
xelisufleba da yvelas Tavisuflad
SeeZlo gamoeTqva Tavisi mosazreba, ra
Tqma unda, zomierebis farglebSi, `daukrefavSi~ ki aravin gadadioda. erTi
kia, rom SesaZlebeli iyo, am polemikaTa inspiratori da damkveTi kuluarebSi iyo da aravis surda misi gamomzeureba. sadReisod ki am fufunebas
moklebulni varT, Tundac politikuri cenzuriT gajerebuls. dRes `were
da ikiTxes~ cinizmiT aRsavse politika
mefobs. akritike yvela, vinc gagexardeba,
lanZRe yvela, vinc mogesurveba, mTavaria, SeiZlo da amisi survili gqondes.
dRes aravis cxela samwerlo problemebze gadaitvirTos Tavi. dRes aravis
aintersebs poezia, samagierod `pozicia~
da `opozicia~ yvela ilanZReba. ers
reaqcia ara aqvs araferze - kargs ityvian Tu cuds. `mTavrobistebi~ TavianT gamosvlebs iwyeben da amTavreben
Tavis qebiT da `opoziciis~ lanZRviT,
`opoziciac~ igiveTi pasuxobs. televizia gadarTulia amaTi `urTierTpaeqrobis~ gaSuqebaSi da erTiT - dRes
es mokles, xval imas moklaven, dRes es
ganadgurda, xval is ganadgurdeba, dRes
qaTmis gri pia, xval Roris angina, dRes
naxevari saqarTvelo gawydeba, xval
danarCeni, dRes globaluri daTbobaa,
xval globaluri gamyinvareba da a.S.
am saxarbielo atmosferom mwerali
da mkiTxveli erTmaneTs daacila, erSi
gaCnda totaluri uwignuroba rogorc
mkiTxvelis mxridan, aseve mwerlis mxridanac. televiziiT farTo agitacia
keTdeba, rom ar aris saWiro mwerlobaSi profesionalizmi, saWiroa iyo
originalurio. aseve didi ubedurebaa
is, rom dRevandeli e.w. mwerlebi wigns
miiCneven garTobis erT-erT saSualebad
da aseT vaimwerlebs dRes, guSinac da
albaT xvalac didi pompezurobiT aniWeben `sabas~ premiebs.
ikiTxon erTi, am mwerlukebma - garTobaa Tu ara wigni? da kiTxos igi
pirvelyovlisa bavSvs, romelic anbans
swavlobs; mere rusTvels hkiTxos, gasarTobi poezia weros Tu Rrma-filosofiuri; ilias hkiTxos, gasarTob
bkbf moqandake:
S.
S. miqataZe
miqataZe
frfrb moqandake:
v. TofuriZe
Janrs mixedos Tu eris saWirboroto
sakiTxebze ifiqros; yazbegs kiTxos,
Tamaris pirvel Rameze weros Tu qarTul tkivilebze; vaJa-fSavelas hkiTxos, ra aris wigni, garToba Tu uZilo
Rameebis gamawvalebeli tanjva. galaktioni xelTa maqvs, aq, emigraciaSi, da
aqve vityvi, ras upasuxebda galaktioni am SekiTxvas `Tavis simZafriT, Tavis vnebiT
sityvis am dargebs
amouwurav energiiT
ufro akargebs,
aRrmavebs gancdebs,
acxovelebs grZnobebs da mosavs
axal elferiT, axali gziT
mimaval prozas.
rac ufro maRla midis azri
eseviTari,
lirika xdeba ufro mZlavri,
ufro mdidari,
is SinaarsiT isevea,
rac filosofia,
xmaTa SerCeviT ki
musikis hangTa myofia.
rogor sarkeobs imisi xma
da rogor brolobs bevri ram gviTxras SeuZlia
faustis prologs:
aRtacebuli momRerali
gulT riT aCvilebs,
marqviT, stiqionT im momRerals
vin umorCilebs,
Tu ar akkordi,
Semoqmedis umZlavres mwveli,
guliT naxeTqi,
msofliois mTelis Semcveli,
suli poetis sarke aris
sivrcis, droisa,
suli poetis aris
centri msoflioisa...~
amis iqiT metis Tqma aRaraa saWiro, Tu ratom, ra da rogor. aq problemacaa mocemuli da misi gadaWris gzebicaa naCvenebi: sad unda idges sadReisod poeti, ra safiqraliT unda fiqrobdes da riT sazrdoobdes. arada,
poetTa krebulebis yidva maRaziebidan
Semcirda jer kidev gasuli saukunis
80-iani wlebidan. xalxSi nel-nela
amoiZirkva poeturi suliskveTeba.
magram leqsebs weren da daweren
kidec! es leqsebi ki ar scdeba ase
vTqvaT `arSiyis~ farglebs. sawadelmiRweulni ki imTaviTve amTavreben leqsebis weras, esaoda giJi xom ara varo
da vinmem ar gamigoso, Tu odesme leqsi
damiweriao. da es tendencia saqarTveloSia, Cvenda samwuxarod. mkiTxvelic
am `leqsebis damwerTa~ Sesabamisad
iqceva.
mTavrdeba flirti, mTavrdeba poezia, magram iwyeba seqsi!
Zalumad ioseb noneSvilis SesaniSnavi leqsi gamaxsenda, romelsac ukomentarod davtoveb:
`o, daukvirdi, kargo, am ambavs
brZnulia igi da ZvelisZveli:
im iremiviT Senc fiqrob albaT...
de, ese iyos survili Seni.
mxolod icode, icode mxolod,
Tu qebiT ufro gadairevi,
eg silamaze dagRupavs bolos,
rogorc daRupa rqebma iremi~.
mikerZoebis Sedegebi
nebismieri donis mkiTxveli irCevs
Tavisi gemovnebis Sesaferis mwerals,
nawarmoebs, Janrs. TavisTavad aqve Cndeba
misi pozicia - piruTvneli Tu yalbi.
pozicia imTaviTve orgvaria - pozitiuri an negatiuri, anu mkiTxveli ama
11
Tu im mwerals afasebs an dadebiTad,
an kidev uaryofiTad, Sefasebis kriteriumi ki aris an obieqturi an tendenciuri.
ase magaliTad, Cems gemovnebas akmayofilebs Jiul verni da ar akmayofilebs viqtor hiugo. Jiul vernis mimarT Cemi pozitiuri damokidebuleba
gamovxate mxolod da mxolod Cemeuli kriteriumiT, anu am SefasebaSi me
var an obieqturi, an tendenciuri, e.i.
Jiul vernis SefasebaSi an var piruTvneli (Cemive gagebiT), an raRac garemoebis gamo vaniWeb mas upiratesobas.
Cemi Sefaseba SemiZlia Tavs movaxvio sxvas, romelmac SesaZlebelia Cemi
gavleniT marTlac arCios Jiul verni
wasakiTxad, maSin, rodesac, dasaSvebia
mis sulier ganwyobilebas esadagebodes viqtor hiugo, ufro metic, ar
esadagebodes Jiul verni. amiT msurs
aRvniSno is, rom mkiTxvelebi Zalauneburad erTmaneTze zemoqmedeben. Sesabamisad qmnian mkiTxvelTa wres, rac
imTaviTve saWiro da aucilebelia, Tundac im negatiuri poziciis gamosaxatavad, romelic nakarnaxevi iqneba ama
Tu im Sinagani rwmeniT. imTaviTve me,
rogorc mkiTxveli, Zalauneburad Cemi
poziciis dafiqsirebiT pasuxs vageb
im Jiul vernis winaSec da im viqtor
hiugos winaSec ki, radgan Tu gadavwyvite Cemi mosazreba gamovTqva maT Sesaxeb, maSin Tund Cemi uaryofiTi SefasebiT marTali unda viyo sakuTar TavTan. am SemTxvevaSi SeiZleba vinmem
damijeros, magram es ar iqneba realuri saxe sazogadoebisa, es iqneba mxolod
da mxolod niRabi, romelic negatiurad moqmedebs mweralze, dro ki yvelafers gadaalagebs, Tav-Tavis adgilas.
sadReisod mkiTxvelis misiac damaxinjebulia da ai, rogor:
momwons, magaliTad, oskar uaildi.
amas xmamaRla vambob da vurCev yvelas
SeiZinos misi wignebi. am dros sakuTar TavSi xom vici, rom oskar uaildi ar momwons, ar momwons ki ara, ver
vitan da verc vgebulob. magram saWiroa, rom ase vilaparako. maSin, roca
prosper merimes Semoqmedebis kiTxviT
ver vZRebi da sxvebs movuwodeb, ar waikiTxon es mwerali, arafrad ar vargao.
saqme mainc damaxinjebul piaramde midis. gana Tu is, rom am mwerlis es
stili momwons, im mwerlis Tema, kidev
imisi siuJeturi qarga da kidev imisi
is sityvieri wyobao. ara!.. ar vargao,
da amiT mTavrdeba msjeloba, Tu ratom
ara es da ratom mainca da mainc is.
swored rom mkiTxvelidan dginde-
12
ba is komisiebi, romlebic ama Tu im
premiis miniWebis uflebamosilebas iReben sakuTar Tavze. CvenSi xom es, rogorc yvelaferi danarCeni, Sinauri
garigebebiT wydeba - anu, `minda me, momeci Sen, imas aravin ekiTxeba, kidev is
ganze darCeba~. yovel SemTxvevaSi `sabas~ literaturul konkursze dRemde
ase xdeba.
da davubrundeT nobelis premias nobelis komitetic mkiTxvelTagan
Sedgeba, ra Tqma unda, gacilebiT maRali donis mkiTxvelebisagan da TavianTi saqmis profesionalebisagan, Sedarebac rom ar SeiZleba qarTvelebTan
(Cvenda samarcxvinod da samwuxarod).
magram tendenciuroba iqacaa, magram
es ise keTdeba, rom aravin iCagreba amiT,
arc mwerali da arc mkiTxveli. ai,
Tundac Wabua amirejibi `daTa TuTaSxias~
gamo araerTgzis iyo wardgenili nobelis premiaze, magram, rogorc cnobilia,
es premia arc erTxel ar iqna miniWebuli misTvis. mizezebis CaZieba rom
daviwyoT, Sors wagviyvans, magram albaT
mainc Sors gavardnili avtorobis saTuoobis xma nobelis komitetamdec
mividoda; da meorec, albaT komitetma
Tavi imitom Seikava, rom nawarmoebSi
miuxedavad Tavisi zogadkacobriuli
humanizmisa, mainc amoikiTxes Zaladobis
apologia qveteqstiT, da ra Tqma unda,
es asecaa. arafers vityvi pirvel versiaze, amis Taobaze momavalma ilaparakos,
TumcaRa CemTvis, rogorc mkiTxvelisTvis mniSvneloba ara aqvs saxeldobr
vin dawera es romani, mTavaria, rom igi
qarTuli kulturisa da azrovnebis
saganZurSi Sevida. idealuri nawarmoebi vin naxa, TviT lev tolstoisac
uamravi lafsusebi gaepara `omsa da
mSvidobaSi~. es bunebrivia. magram mivxedoT Zaladobis versias:
1965 wels nobelis premia mieniWa
mixeil Soloxovs romanisaTvis `wynari
doni~. verafers ityvi, saucxoo romania. Tu zemoxsenebuli princi pebiT
miudgnen Wabua amirejibs, viTom m. Soloxovi raimeTi ukeTesi iyo amirejibze?! iqneb avtoris vinaoba ar damdgara kiTxvis niSnis qveS, an Zaladobis
apologia qveteqstiT gnebavs Tu pirdapiri teqstiT araa mocemuli? mocemulia da mere rogor; avtoris vinaobis Sesaxeb dava-kamaTi iyo da mere
rogori da mTeli aTwleulebi grZeldeboda, sanam sabolood ar daadgina
literaturaTmcodneobiTma eqspertizam Soloxovis avtoroba wignze da
amis Semdeg mieniWa swored xsenebuli
premia mas.
fuli vis ar sWirdeba da miTumetes bevri fuli, magram sityvaze rom
vTqvaT, ra mogebas miscems gansakuTrebuls Wabua amirejibs nobelis premia?!
erTia, rom gaizrdeba misi Semosavlis wyaro. axla aRaraa is politikuri sistema, rac Soloxovis da Tundac amirejibis dros iyo, aTasnair
fondSi rom gadaaricxvinebdnen kuTvnil Tanxebs da `mSralze~ datovebdnen faqtiurad, TumcaRa Cveni umwifara xelisuflebis Semxedvare is komunisturi wyobac angelozad mogeCveneba. aseve iyo wardgenili nobelze
oTar WilaZe romanisaTvis `avelumi~.
mere ra, rom premia ver daisakuTra da
ver gaxda pirveli qarTveli, vinc aiRebda mas, magram samSobloSi saxeli
mainc didi ramaa mwerlisTvis amqveynad.
me Tu mkiTxavT, nobelis premia Tu
vinmes Wirvebia rogorc ekonomikuri
TvalsazrisiT, aseve msoflio mxardaWeris mxriv, raTa daculi yofiliyo
misi reputacia, es grigol robaqiZe
iyo... viTom ar ekuTvnoda?
an ratom ar ekuTvnoda, Tu ar ekuTvnoda? hitlerisa da musolinis gamo?
Tu am kriteriumebiT mivudgebiT
sakiTxs, gana romen rolins ekuTvnoda
nobelis premia, an pablo nerudas, an
ernest hemingueis, an sulac mixeil
Soloxovs?! raRac periodSi xom isini
sul yvelani komunistur ideologias emsaxurebodnen. ra sxvaobaa nacizmsa
da komunizms Soris?! principuli araferi, mizani orTavesi erTi iyo. grigol robaqiZes swamda suliT xorcamde
qarTuli rasis fenomeni.
viTom ar daumsaxurebia?!
da risTvis - `graalis mcvelni~,
`qalRmerTis Zaxili~, `Cakluli suli~
riTaa romelime nobeliantze naklebi,
Tu ara meti?!
igi Tavisi mniSvnelobiT evropaSi
jer kidev XX saukunis 20-iani wlebis
bolodan mkvidrdeba. masTan megobroben evropasa da mTels msoflioSi saxelganTqmuli mwerlebi Tomas mani
da Stefan cvaigi. erTi SexedviT es
premia garantirebuli unda yofiliyo
misTvis, magram... ai, es `magram~ TamaSobs gadamwyvets rols, sadac mikerZoeba damRupvelia erTisTvis, sxvisTvis
ki malamoa zedgamoWrili analogiuri msoflio mxardaWeris saxiT. ra
Tqma unda, aq Suri arafer SuaSia 1933 wels nobelis premia moaniWes
ivan bunins, masac emigrants, sabWoeTidan gaqceuls. es Jesti iyo upirveles yovlisa politikuri da msoflio
TanagrZnobis niSnad. `gvelis perangis~,
`lamaras~, `qarTveli asuli megis~
avtors aravin gauwia mxardaWera.
erTic vTqvaT, marTalia, gemovnebaze ar davoben, magram ratom mainca da mainc bunini
da ara gorki?
viTom gorki raimeTi Camouvardeboda
bunins?
arafriT! davsZen da imasac vityvi,
rom gorkic iyo TiTqmis mTeli 20iani wlebi (sabWoTa xuntis damyarebis Semdeg) emigraciaSi da swored
rom politikur emigraciaSi. maqsim
gorkis ar sWirdeboda mxardaWera, misi
samSobloSi dabrunebaze erTi Tanxmobac da mTeli dedamiwis 1/6 nawili
mis fexTqveS gaegeboda, rogorc moxda
mogvianebiT. ai, bunins ki marTlac
sWirdeboda es mxardaWera. magram aravisze nakleb, iqneb ufro metadac grigol robaqiZes sWirdeboda es Tanadgoma da msoflio aRiareba. vinc miiRo
es premia, yvelam daimsaxura didi Sromisa da SemoqmedebiTi titanobis gamo.
erTia, rom eWvebi miRrRnis gonebas
tendenciuri mikerZoebis gamo. es aris
da es.
konstantine gamsaxurdiac gaocebuli iyo, hemingueis rogor mieciT nobelis premia `moxuci da zRvis~ gamoo.
es sakiTxi piradulia da sufTa adamianuri TvalsazrisiT gasagebia.
sadReiso mdgomareoba
qarTuli mwerlobisa
saqarTveloSi, rogorc yvelaferi,
ise mwerlobac ganicdis kriziss, radgan
`yvelaferSi~ mwerlobac Sedis. TandaTanobiT TiTze CamosaTvlelni darCnen
isini, vinc gasul saukuneSi ase Tu
ise gaiTqves saxeli da damkvidrdnen
rogorc mwerlebi da poetebi. samagierod, rogorc yovelTvis, momravldnen
axalTaobis mwerlebi, romelTagan absolituri umravlesoba da gansakuTrebiT mamakacebi misdeven prozas, radgan
igi ufro sarfiani gamodga materialuri TvalsazrisiT. moTxrobas da
romans advilad upovnian gamoyenebas,
wignTan erTad masze filmebs iReben,
an alternatiul TeatrebSi dgamen speqtaklebad (samwuxarod, akademiuri TeatrebisTvis, TiTo-orola moduri mwerlis garda, mwerlebisTvis kari daxurulia, radgan Teatris mesveurebi klasikaze muSaoben da Tanamedrove qarTul
mwerlobas ar swyaloben). agreTve Semosavlis wyarod gamxdaria sxvadasxva
konkursebi, sadac wamyvani adgili prozas eniWeba. igive mosazrebiT, rac ukve
zemoT aRvniSne, qarTvel mamakac mweralTa absolituri umravlesoba leqsebs
aRar wers, radgan leqss sxva gasaqani
ara aqvs, Tu ara maRaziis wignis Taroze
gayviTlebisa. ukeTes SemTxvevaSi, Tu
bedi da prodiuseri mowyale iqneba,
erT-erT romeliRac uxeiro simReras
teqstad daedeba da viRac momRerladwodebuli Cawers fonogramaSi da kompiuteri imRerebs da Semdeg kli psac
miayoleben zed. magram, rogorc mogexsenebaT, Sou-biznesi TiTqmis ar swyalobs qarTul poezias. maTTvis umjobesi da momgebiania erTi-ori gariTmuli striqoni an TviTonve SeTxzan, an
sadRacidan moi paron, vidre profesional poetebs gadauxadon honorari.
da esec ki aRar iqmneba saerTod am
bolo droidan. musikac rom musikaa,
imasac evropuli estradidan i paraven
da gaiZaxian aseTi da aseTi momReralSemsruleblebi gvyavso. wavida dro
petre bagration-gruzinskisa.
es saSinlad mtkiva.
qarTuli poezia samwuxarod ZarRvgamoclili Seegeba XXI saukunes, yofila periodebi, rodesac saqarTveloSi
poezia saerTod aRar arsebobda da ar
iwereboda leqsebi, magram qarTuli
poeturi suli feniqsiviT aRsdgeboda
da Tavis mZlavr sityvas ambobda. rusTvelis Semdeg didi pauza gakeTda
poeziaSi, mxolod mefe-poetebma aRadgines es tradicia Cvens realobaSi, rasac
daviT guramiSvilis cecxlSi gatarebuli sityva mihyva da mis Semdeg
dRemde `reks iverTa Cangi~.
dResac igive problema dagvidga,
ufro mZime da kabaluri, vidre monRolTa Semosevis dros iyo. gzisgasayarTan
dgas dRes qarTuli poezia, erTi gza
galaktionis gzaa (`davdgeT iq, sadac
qariSxalia da sisxliani dgas angelosi, axal grigalebs vswiravT sicocxles, Cven, poetebi saqarTvelosi~), meore
ki dadumebisa (`roca zarbaznebi quxs,
poezia dums~). iqneb am zarbaznebis
grialSi Zmebi grimebiviT `Ceqmebiani
katis~ zRapari gvewera. sxva gamosavali aRara aqvs mwerlobas, iliasaviT
saadgil-mamulo banks veRar daafuZnebs,
verc wera-kiTxvis ganmavrcelebel sazogadoebas, verc gazeT `iverias~ daaarsebs, dRes sxva droa. partia da sazogadoeba rom Seqmnan, sicils daayrian, gagiJdao da iseT Worebs moigoneben, Tavadac Segrcxveba. verc galaktioniviT gaxdebi revoluciis trubaduri, Tavi mogeWreba saSvilTaSvilod,
da mitom, esaoda nacional-umwifarebs
umagrebso mxars da stveniT gagistum-
guram doCanaSvili
mzeWabuk amirejibi
reben kulisebSi. rom dadumde, vis
daudumde da vis unda Seayaro nacari
TvalSi?!
mwerloba umaqnisi...
poezia uvargisi...
yovel SemTxvevaSi Zala, romelic
daabalansebs erovnul potencials da
mimarTulebas miscems, yovel SemTxvevaSi sadReisod ar Cans. xolo vinc
Cans, isini an modas ayolili mwerlukebi arian, romlebic modasTan erTad
Seicvlebian, an kidev swori rakursidan ar Canan.
amitom saWiroa profesionalizmi
da ara originaloba. swored rom profesionalizmi gaiyvans niWierebas originalur gzebze. ase iyo odiT, asea axlac
da ase iqneba momavalSic.
da kidev galaktioni, mivugdoT mas
yuri:
`Cven gamovSordiT im burusebs,
im Tvalaxvevas,
da ar veZleviT usargeblo
Tavbrudaxvevas,
mxolod es aris:
usargeblo rodi iqneba,
Tu poeziiT ganicdeba da Seigneba,
Tu mieCvia smena keTil-axmovanebas,
amiT leqss verc dro daaberebs,
ver xmovaneba,
unda iSromos axalgazrdam,
unda iRonos,
im xmovanebis Zliereba
rom Seigonos.
maSin gadmoSlis,
lirikisTvis rac eguleba,
13
Cveni epoqa,
misi didi Rirebuleba~.
prozac ver aris ukeTes mdgomareobaSi. qarTuli Tanamedrove prozauli nawarmoebebi gajerebulni arian
uxeSi uxamsobiT. gamarTlebasac pouloben avtorebi - moTxovnilebaa aseTio.
rom ar yofiliyo moTxovnileba,
rogor Semoqmedebas aCvenebdnen?
an Tua moTxovnileba, visi bralia,
rom aseTi moTxovnileba warmoiSva
mkiTxvelSi?
dawere rame xeiriani da man Tavze
dagaxia wigni, ginda Tu ara uxamsoba
damiwereo?
pasuxi erTia: am `moTxovnilebis~
ukan isini malaven TavianT uilajobas,
ufro metic - TavianT uwignurobas.
Sen, qarTvelo mweralo, Sen Camoayalibe es axalgazrdoba aseTad!
Senma uxamsobam da bilwsityvaobam
mwerlobaSi gamibinZura mkiTxveli. me
aRar wamikiTxavs, radgan misTvis Cemi
ena ucxo iqneba, `qurdul-blatnoi~
JargonebiT ar iqneba avsebuli igi, da
mitom!
me brals gdeb Sen, axalgazrda Taobis garyvnaSi da amis sanacvlod `sabas~
premiad CaTvlili iudas ocdaaT vercxlad samSoblos uRvTod gayidvaSi!
isev nobelis premia
dRevandeli poet-prozaikosebisTvis
nobelis premia es aris zecaSi frena
angelozad, da ara angeloziviT.
iyo dro, iyvnen mgosnebi, romlebic
mieltvodnen am jildos da sinamdvileSi materialuri pirobebis gaumjobesebis garda sxva ram xeiri ar hqonda.
axla ki yvelaferi Tavdayira dadga.
samwuxarod dRevandel Tbilisel-modur mwerlukebs ar awuxebs ekonomikuri problemebi, arc saxel-didebis
Zieba sWirdebaT, morTmeuli aqvT langarze. msoflio saxel-dideba sWirdebaT mxolod, rom ganimtkicon is saeWvo
reputacia, rac samSobloSi gaaCniaT.
RmerTma mixedos, iqneb wyalobis
TvaliT gadmoxedos nobelis komitetma
da amjeradac mainc, akaki-gamovlili,
vaJa-gamovlili,
galaktion-gamovlili,
gogla-gamovlili,
tician-gamovlili,
paolo-gamovlili,
lado-gamovlili, viRacas bedma gauRimos da mieniWos es premia.
gulwrfelad gavixareb mec!
manuCar kaWaxiZe
14
maqvs pativi, gazeT `literaturul saqarTvelos” saxeliT
gulwrfelad movikiTxo Tqveni
gazeTis TanamSromlebi da, gansakuTrebiT, misi mkiTxvelebi!
ase Tu ise, SesaZleblobis farglebSi, saqarTveloSic vicnobT
Tqvens `mamuls”!
viciT rom ucxoeTSi gamomavali qarTulenovani gamocemebidan, marTlac kargi gazeTia: kargi
redaqtoric hyavs da, rac TqvenTvis kidev ufro ukeTesia _
kargi mkiTxvelic!
batono manuCar! raki SemTxveva
momeca, Tavs uflebas vaZlev, aseve
siyvaruliT movikiTxo sakuTar
samSoblodan Soreul amerikis
kontinentze CamobrZanebuli Cemi
Zvirfasi Tanamemamuleebi!
vinc Cvens bunebas kargad icnobs, imaTma isic kargad ician,
qarTvelebs TavianTi Tanamemamuleebi ki ara, Tbil qveynebSi gafrenili Cveni mercxlebis bedic
gvawuxebs!
xandaxan vnatrobT kidec...
Tqveni male dabrunebis sadRegrZelos vsvam, Zvirfaso qarTvelebo!
Sens sayvarel gazeTsac warmatebas vusurveb, Cemo manuCar!
Tamaz wivwivaZe
werilebi
arqividan
xtvj vfyexfh= ity jrtfytsf uflfqvf uffwjw[kt cfmfhsdtkj
lf mfhsekb cekb888 vtht hf7
hjv xdty ( cfcffsj cfhn.tkb
lf ) ___ rbkjvtnhb udfijht,c7
vfvekib vpt fhfcjltc xflbc=
kfif yflfhtbidbkb
cfcnfv,j rf,fljyt,ib
15
`iluz
ion
i~
`iluzion
ioni~
`sadaursa
sad waiyvan~
oTar sefiaSvili,
saqarTvelos xelovnebis
damsaxurebuli moRvawe
vin iyo, rom uTqvams - mTeli Cveni
cxovreba Sexvedrebisa da ganSorebebis mogonebaTa grZel jaWvs waagavso!..
SesaZloa, asecaa. magram am jaWvis yvela
rgoli toli da Tanabari Rirsebisa
rodia. isini erTnairi simkveTriT ar
SemorCebian xolme xsovnas. zogs dro
axunebs, - JamTasvla, - da akvarelis
ferebiviT Camoirecxeba mogonebaTa panoramaSi, zogsac Tavad vimetebT daviwyebisaTvis daunaneblad...
ase ineba bedma: Cemi profesiis wyalobiT kinos araerT xelovans Sevxvedrivar. maT Soris ki, mudam gamorCeulad vigoneb ruben mamulians - modgmiT
Tbilisels, saqveynod saxelmoxveWil
reJisors, romelsac raxania sapatio
adgili aqvs miCenili msoflio kinoxelovnebis istoriaSi.
pirvelad moskovSi Sevxvdi mas, 1961Si, saerTaSoriso kinofestivalze stumrad iyo Camosuli... diax, is mere moxda, - idioturi ideologiuri dogmebisa da ambiciebis gamo saxeli rom gautyda da kompromitirebuli iqna es
festivali, Torem maSin namdvilad did
msoflio kinoforumad warmoudgebodaT igi, radgan poststalinuri epoqis
- `ottepelis~ pirmSod eCvenebodaT
da imJamindeli bevri saxelganTqmuli
kinovarskvlavi Tu kinomoRvawe daufaravi cnobiswadiliT moiswrafoda
misken. amitomac ar gamkvirvebia, kinofestivalis presbiuletinSi rom amovikiTxe - wuxel reJisori ruben mamuliani gvewvia amerikidano... TumcaRa,
erTi kiTxva ki amekviata fiqrSi: - saidan maxsovs ZvelTbilisel somexTa
es gvar-saxeli?.. karga xans vCxrike
xsovnis Radari da bolos mainc gavixsene: cnobili rusi mwerlebis - ilfisa
da petrovis Tavis droze CvenSi popularuli mogzaurobis wigni `erTsarTuliani amerika~, sadac avtorebi holivudSi yofnis Semdeg aRniSnavdnen:
`mailsTounTan, mamulianTan da pirveli aTeulis sxva reJisorebTan saubrebiT davrwmundiT, rom es mSvenieri
ostatebi itanjebian im fuWi, moCmaxuli piesebiT, romelTa dadgmac maT
uxdebaT. ise, rogorc yvela Tvalsa-
16
kabadonebSi
Sexvedrebi reJisor
ruben mamulianTan
Cino adamians xelovnebaSi, maTac swadiaT raime mniSvnelovanis Seqmna, magram
holivudis sistema maT amis saSualebas ar aZlevs...~
es amonaridi `erTsarTuliani amerikidan~ uTuod imJamindeli sabWouri
propagandis standartebis pirwavardnili nimuSia (`naxevarmarTali~), Torem
ra dasajerebelia an vin ityvis, rom
satirul-iumoristuli feletonebis
Tvalmaxvil avtorebs ar scodniaT,
ver garkveulan, rom holivudis reJisorTa e.w. `pirvel aTeulSi~ moxvedra, maTi maRali profesionalizmisa
da xelovan-Semoqmedad aRiarebasTan
erTad, uwinares yovlisa, swored sakuTari momavali filmebisaTvis Temebisa
da siuJetebis SerCevaSi Tavisuflebasa
da SeuzRudvelobasac niSnavda... icodnen da mainc Tqves - `itanjebian~
mdare, `moCmaxuli piesebis~ (scenarebis) dadgmiTo. Tqves, radgan tyuilmarTalis gamrCevi maSin CvenSi mainc
aravin iyo (imJamindeli holivudis
`pirveuli aTeulis~ reJisorTa arcerTi filmi sabWoeTis kinogaqiravebas
ar SeuZenia da Cvens ekranebze ar uCvenebia)... da kidev: reJisorTa im `aTeulidan~ konkretulad arc aravin dausaxelebiaT, - mailsTounisa da mamulianis garda, - isic, albaT, imitom, rom
es orni, Tundac biografiuli momentebiT, met-naklebad ukavSirdebodnen
rusul kulturasa da xelovnebas. TumcaRa, `erTsarTuliani amerikis~ avtorebs sityva ar dascdeniaT, gadakvriT
Tu qaragmuladac ki ar miuniSnebiaT
imaze, rogor moi poves am reJisorebma
saqveynod aRiareba TavianTi pirvelive
filmebiT; arc ki uxseniebiaT luis
mailsTounis unikaluri filmi `dasavleTis frontze cvlileba ar momxdara~
- mweral e.m. remarkis gaxmaurebuli
romanis ekranizacia, - romelic amerikuli kinos istoriaSi darCa, rogorc
literaturuli Tavwyaros tolfasi
ekranuli xorcSesxma; arc is CauTvliaT saWirod, rom Cvenc gvcodnoda is,
rac im dros amerikul kinopresaSi iwereboda ruben mamulianis gamo: - `profesionalebi da farTo publika moxiblulia misi filmebis gamomsaxvelobiTi
kulturiT, mxatvruli da teqnikuri
novatorobiT, reJisoruli mignebebiT,
e.w. `subieqturi kinokameris~ efeqtis
STambeWdavi gamoyenebiT~...
magram me mainc madlieri davrCebi
wignisa - `erTsarTuliani amerika~,
rakiRa swored misiT (sxva araerT
sikeTesTan erTad) xsovnaSi CamrCa Tbiliseli xelovanis, mamuleTiT muxranelis, gvar-saxeli - ruben mamuliani,
romelic Turme Soor-SoreTSi, maSin
CemTvis fiqriTac ki miuwvdomel amerikaSi iRebda momxibvlel kinofilmebs...
bevrs axsovs, albaT, informaciul
vakuumSi myof Cveni TaobisaTvis rogori Svebisa da gonebrivi Suqis momtani iyo - omis damTavrebis Semdgom pirvel wlebSi - sabWoeTis kinoekranebze
zmanebasaviT rom gamoefina e.w. `nadavli filmebi~. maT Soris arcTu cota
aRmoCnda msoflio kinos saukeTeso
nimuSi. dialogebis rusuli TargmanebiT (subtitrebiT) uCvenebdnen maT,
oRond, xSirad, Secvlili saTaurebiT
da avtorebis - scenaristebis, damdgmeli reJisorebisa da rolebis Semsrulebel msaxiobTa aRniSvnis gareSe. ase
mgonia, dRemde ar gamnelebia-meTqi, Cems
adreul asakSi nanaxi im kinosuraTebis STabeWdileba. maT Soris iyo amerikuli avantiuruli - `zoros niSani~ da istoriuli melodramatuli
- `dedofali qristine~ - orTave ruben
mamulianis reJisoruli naxelqmnari
(adre arc es vicodi). xolo roca
mravali wlis Semdeg - 1961-Si, ukve
piradad Sevxvdi ruben mamulians, ase
Tu ise, mainc warmomedgina amerikul
Teatralur Tu kinoxelovnebaSi datovebuli misi Semoqmedebis kvali: vicodi, rom scenaze dadgmuli hqonda samocze meti dramatuli speqtakli da
opera, gadaRebuli - Tvrameti filmi
da aRiarebuli iyo `kinoenis~ gamdidrebiT; man pirvelma gamoiyena amerikul
kinoSi musikis, bunebrivi xmebisa da
personaJTa dialogebis cal-calke Caweris meTodi da jer kidev 30-iani wlebis damdegs, roca `diadi munji~ is-isaa
`enas idgamda~ da xmas iRebda, miaRwia
kinosuraTebSi smeniT-WvretiTi rigis
iSviaT STambeWdaobas; man pirvelma
aqcia feri filmis dramaturgiul
da fsiqologiur komponentad; masve
ekuTvnis araerTi TviTmyofi da uCveuli xiblis maRalniWieri msaxiobis
aRmoCena da ekranze damkvidreba... TumcaRa, kacma rom Tqvas, es yovelive xom
aRniSnulia kinos istoriis qresTomatiebSi, enciklopediur kino-leqsikonebSi da Cemi xelobis adamians, albaT,
sircxviladac CaeTvleboda, rom ar
mcodnoda. miT ufro Zlieri iyo aseT
xelxvavian TeatralTan da kinematografistTan piradad Sexvedrisa da gasaubrebis cduneba.
da ai, bednieri SemTxveva: kinofestivalis prescentrSi akreditebuli ramdenime Jurnalisti migviwvies `sazRvargareTis qveynebis xalxebTan megobrobis
saxlSi~, sadac imarTeboda amerikeli
reJisoris ruben mamulianisa da sabWoTa kompozitoris aram xaCaturianis
Sexvedra-dialogi. sabWouri ideologiis standartebis mixedviT, amgvari
RonisZieba, erovnul umciresobaTa kulturebisadmi pativiscemis gamoxatulebad iTvleboda. Cans, mec am niSniT
mxvda pativi masze daswrebisa...
*
isini megobrulad saubrobdnen, sjani
`aplodismentebi~
1929
`qalaqis quCebi~ 1931
`Semiyvare
amaRam~
17
`dedofali
qristine~
1933
`qebaTa qeba 1933
`Cven
vcocxlobT~
1934
18
hqondaT Tanadrouli musikis, dramisa
da kinos ganviTarebis perspeqtivebze,
axali formebis Ziebaze. ruben mamuliani ambobda: tradiciuli opereta da
opera moZvelda, momavali ekuTvnis sxvadasxva elemenetebis integracias, xelovnebis saxeobaTa urTierTSeRwevas.
- marTlac, amiT gamoirCa Tqveni
`oklahoma~, - sityva CaurTo aram xaCaturianma.
*
... cxadia, es speqtakli nanaxi ar
mqonda, magram swored im wels - 1961Si Semovida CvenSi reJisor fred cinemanis filmi `oklahoma~ da me mxolod
SemeZlo warmomedgina rojersis musika
- mReradi, xalxuri melodiebis sawyisebidan wamosuli, - romelic 1943-Si
safuZvlad daedo ruben mamulianis
saqveynod gaxmaurebul dadgmas. cnobilia, rom es musikaluri drama amerikaSi Tormeti wlis ganmavlobaSi ar
Camosula scenidan, xolo inglisSi
Svid weliwads gasZlo scenaze.
axla saerTod miRebuli azria, rom
swored mamulianiseul `oklahomaSi~
idebs saTaves Tanadrouli amerikuli
musikaluri Teatri da axali Janric
- miuzikli; rom `oklahomas~ gareSe
ver daibadeboda bevri brwyinvale musikaluri speqtakli da filmic, maT
Soris `vestsaiduri ambavi~, romelic,
sxvaTaSoris, imave 1961-Si vnaxe pirvelad moskovis kinofestivalis grandiozul ekranze da maSindeli aRtaceba
da gamaognebeli STabeWdileba didxans
ar gamnelebia... TumcaRa, aqve davsZen
sinanuliT:
TiTqmis meoTxedi saukunis dagvianebiT Semovida (Tu Zlivs SemoaRwia!)
sabWoeTis kinoekranebze am - dRevandel
Cvens sinamdvileSi danaxulma - klasikuri `romeo da julietas~ an - iqneb
ufro swored, - erovnul-rasobrivi
Seuwynareblobis Tanadroulma tragediam. ar vici vis gaaxsenda igi swored
im istoriul momentSi, roca nakerebSi skdeboda da irRveoda sabWouri
`Tavisufal erTa mZle kavSiri Zmuri~.
erTi SexedviT, igi TiTqos imJamindeli Cveni cxovrebis tkivilebs unda
Sexmianeboda, magram Sedegi yovlad moulodneli aRmoCnda: - filmma uRimRamod Caiara mTeli sabWoeTis konoekranebze. mizezs aRaravin CaZiebia. simarTle ki, Tu gindaT, is iyo, rom im gavlil ocdaxuT weliwadSi ukve uwyalod datacebuli da devalvirebuli
aRmoCnda am brwyinvale miuziklis bevri
efeqturi mxatvruli migneba, fsiqologiuri da emociuri zemoqmedebis unari
- xelierTpirad gamrTobi komerciuli kinos mier, romelsac saerTo ara
hqonia ra namdvil xelovnebasTan... kinos bedica da ubedobac xom esaa.
magram axsovT kia amerikuli kinos
ostatebs - sad idebs saTaves mxatvruli zemoqmedebis da masobrivi mayureblis Tval-gul-gonismimtaci is xerxebi
da saSualebebi, romlebsac axla isini
ase SesaniSnavad floben?! adamianTa
umadurobas xom bolo arasodes dasdebia...
*
aram xaCaturianTan saubarSi ki ruben mamuliani ixsenebda Tavis ufro
adrindel Teatralur dadgmebs. `amerikelebs Zalian uyvarT popularuli
simRerebi, - ambobda igi, - maT, metadre
ki zangebs, ritmis araCveulebrivi grZnoba aqvT, magram 20-ian wlebSi amerikaSi ar arsebobda opera, iyo mxolod
burleski - es raRac nabiWvruli Teatraluri forma - primitiuli, lamis
idioturi siuJetebiT. me Cavifiqre
speqtakli, romelSic erTmaneTs Seerwymeboda ritmulad stilizebuli simRera, cekva, dialogi da musika. raRac
gumaniT vgrZnobdi, rom amgvari stilizacia, - fsiqologiur simarTlesTan
Sewyvilebuli - met zemoqmedebas moaxdenda mayurebelze, vidre `scenuri naturalizmi~. ase davdgi dramatuli
piesa `porgi~.
*
(cnobilia is moulodneli Sefaseba, romliTac gamoexmaura am dramatul speqtakls frangi kompozitori
moris raveli: `es yvelaze saukeTesi
operaa (!), romelic ki odesme minaxavs~. mere, TiTqos `boleros~ Semoqmedis am winaswarmixvedris gamarTlebad
gaisma gerSvinis `porgi da besi~, isev
ruben mamulianis mier dadgmuli scenaze, 1935-Si).
kidev bevri ram saintereso da sagulisxmo iTqva im Sexvedra-dialogis
dros. es iyo ori WeSmariti artistis,
ori namdvili Semoqmedis gamxelili
fiqrebi, gulisTqma, iqneb samomavlod
gaxmianebuli da gasagonic. Sevscqerodi im or niWier xelovan adamians, orTaves saqarTvelos miwa-wyalze dabadebulT, - da axla erTi namdvili amerikeli iyo, meore - namdvili sabWoeli, maT fiqrsa da naazrevSi konkretuli erovnuloba aRar igrZnoboda, maTSi
ar mJRavndeboda mSobliuri xalxisa
da qveynis arc istoriuli, arca Tanadrouli tkivilebi. isini saubrobdnen
xelovnebis ganviTarebis zogadsakacobrio sakiTxebze da Tumca Zalian sain-
tereso iyo maTi nafiqralisa da sjanis
mosmena, zogjer qvecnobierad mainc gamielvebda xolme genialuri rusTavelis - `vah, sofelo, ra Sigan xar...~ an
`sadaursa sad waiyvan...~
*
im dRes ratomRac Tavi avaride
masTan axlo misvlas da gamolaparakebas. kinofestivali grZeldeboda, dro
iTmenda TiTqos.
maxsovs, Tbili da alersiani moskovuri ivlisi idga. kinoTeatr `rosiaSi~, sadac festivalis sakonkurso
filmebs uCvenebdnen, erT uRimRamo suraTs guli veRar davude da darbazidan gamovedi. etyoba, sxvac bevri moqceula ase da kinoTeatris terasaze,
puSkinis moedans rom gadahyurebs, xalxi
ireoda. Sors, moajirTan ruben mamuliani davlande. igi garegnobiTac umal
iqcevda gulisyurs: - tanmaRali, CvenSi
rom ityvian - xmel-xmeli, Sublgaxsnili, STagonebuli gamometyvelebisa, Zveleburi yaidis mrgval linzebian saTvales atarebda, somexi inteligentis
Taviseburi ieriT `dasatus~ anu haosianTa maswavlebels ufro Camohgavda.
Tvalebisa da pirisaxis nakvTebis ase
mkveTri moxazuloba ki, SeniSnuli maqvs,
somxuri freskebisTvisaa damaxasiaTebeli... mivuaxlovdi, gavecani: gazeT `Tbilisidan~ var-meTqi.
- Tu ar vcdebi, im dRes Cem da aram
xaCaturianis Sexvedras eswrebodiT
`megobrobis saxlSio~. dasturad Tavi
rom davukari, mkiTxa: - ratom iqve ar
gamecaniTo.
- sul sxva garemo iyo, momeridameTqi.
- vah, `presa~ da morideba! - ise
SesZaxa, umal vigrZeni mis kilo-moqcevaSi raRac ZvelTbilisuri.
*
mSvenivrad saubrobda rusulad. igonebda Tbiliss, mis aRmarT-daRmarTian
riyis qviT mokirwylul quCebs, mtkvarsgaRma kldeze gadmokidebuli aivniani saxlebi isev Tu dgaso... gaixsena
Tavisi mamuleTi - muxrani da moulodnelad qarTuliT moayola: `roca muxranSi didedasTan Cavidodi da orRobeSi gavivlidi (es specifikurad qarTuli `orRobe~ raRac Taviseburi xazgasmiT warmoTqva), mezobeli dedakacebi
erTmaneTs gadaulaparakebdnen: - mamulaanT katos Saqros biWi modiso~.
gaoceba rom damatyo, odnav Tavmomwoned Tqva: - `diax, ager ormoci welia
amerikaSi vcxovrob, magram arc qarTuli da arca somxuri ar damviwyebia.
orive Cemi mSobliuri enaa. papaCemi
da dideda (mamis mxridan), iseve rogorc Cveni ojaxis bevri axlobeli
da naTesavi - `mamulaanTni~ qarTulad
metyvelebdnen, dedaCemi ki Tbilisis
somxuri dramis msaxiobi iyo. Cven me da deda - axlac, kaliforniaSi, Sin
metwilad somxurad vsaubrobT~...
*
vkiTxe: sazRvargareT rogor moxvdiT-meTqi.
- eqvsi wlisa viyavi, - Tqva, - parizSi rom gamabares saswavleblad da aT
wlamde montenis liceumSi daviarebodi. sxvaTaSoris, iq Cemi Tanaklaseli
iyo rene Someti, SemdomSi franguli
kinos TvalsaCino reJisori - rene
kleri... TbilisSi rusuli gimnaziis
damTavrebis Semdeg ki, moskovis universitetis iuridiul fakultetze vswavlobdi. magram guli mudam Teatrisaken miwevda. da rogorc ki gavige - vaxtangovis studiaSi axal nakads Rebulobeno, dauyovnebliv iq mivaSure. warmogidgenia, sul raRac sami Tve davyavi vaxtangovis studiaSi, magram swored
im samma Tvem gansazRvra Cemi momavali. modi da Tqvi - bedi arafer SuaSiao. rac Sublze gaweria, is axdeba!..
meCvena, TiTqos gangeb amoiRo jibidan xelsaxoci da odnav dacvaruli
Subli moiwminda. pauzis Semdeg ki, ganagrZo:
- 1920-Si Cemi da gaTxovda, colad
gahyva inglisels. disa da siZis mosanaxuleblad londonSi Cavedi da iq,
SemTxveviT, `sent-jeimsis~ TeatrSi erTi maRali klasis reJisoris asistentoba SemomTavazes. axalgazrda viyavi,
gabeduli da ukompromiso. im reJisorTan Cemi urTierToba konfliqtiT damTavrda. Tumca ki, moxda ise, rom sul
male imave TeatrSi damoukideblad
davdgi speqtakli, romelmac saxeli
gamiTqva... mere Jan ebertom mimiwvia
parizSi, elises mimdvrebze TeatrSi,
sadac cnobili Tedor komisarJevski
dgamda speqtaklebs... sxvaTaSoris, am
xuTi wlis win isev mimiwvies parizSi da imave Teatris scenaze ganvaxorciele axali dadgma. parizi mainc parizia: iq Tu erTxel guli gauTbaT
raimeze, mere daviwyebisTvis ar emetebaT...
londonsa da parizSi Cemi speqtaklebi amerikel jorj istmens unaxavs
rogorRac da werili gamomigzavna:
mTxovda roCesterSi Cavsuliyavi. saopero studiis CamoyalibebaSi davxmarebodi da speqtaklebic Tavadve damedga.
imxanad usasrulod Sori da Tvalmiuwvdomeli meCveneboda okeanis gaR-
19
ma `axali samyaro~. TumcaRa, ase iyo
Tu ise, sul raRac or kviraSi ukve
iq viyavi da 1922-Si pirvelad Sevavle Tvali caTambjenebs. am sanaxaobiT
gaSeTebuls ufro imiT miRelavda guli - Turme ra axlobeli yofila
sulierad CemTvis mark tvenis, breThartis, edgar pos da uolt uiTmenis
qveyana. isic iqve iyo, axalbedas rom
mirCies gvaris Secvla - `ruben mam~
ukeT JRerso. uari vTqvi - TviTmyofobis SenarCunebas vcdilobdi yvelgan
da yvelaferSi...
TiTqmis sami weliwadi davyavi `istmen-TeatrSi~. vdgamdi operebs. swored
aq Camomiyalibda ZiriTadi Sexeduleba Teatralur xelovnebaze, - SeiZleba
iTqvas, - aq mivageni Cems Tavs. ise, rogorc yvela debiutants, Tavidan mec
mitacebda lozungi `xelovneba xelovnebisaTvis!~ mere cxovrebis naturalisturi asaxva varCie. es mikerZoebac gadavlaxe `istmen-TeatrSi~. drois
qarsmoyolili TiTqmis yvelanairi `saymawvilo seni~ vixade da sabolood
davrwmundi, rom TeatrSi Tavi da Tavia
ara scenuri naturalizmi anu cxovrebis, Tvalxiluli sinamdvilis zusti
aslis keTeba, aramed stilizeba, poeturi realizmi. Semdeg am gzas vadeqi
kinoSemoqmedebaSic... `istmen-TeatrSi~
ki Cemi pirveli speqtakli iyo `xmauris simfonia~ - amerikis samxreTis zangebze. Semdeg davdgi iujin onilis
satiruli piesa marko poloze da karel Capekis - `roboti~...
*
TumcaRa, es yovelive mSrali biografiuli faqtebis CamonaTvalia. ruben
mamuliani ki gi pyrobdaT pirovnuli
xibliT, erudiciiT, xelovnebasa da
mwerlobaze originaluri da Rrma sjaniT, xSirad - moulodneli, jer ar
gagonil daskvnebiT... dinji da, imadvroulad, emociuri mosaubre iyo. mis naTqvamSi ver igrZnobdiT raime mentorul Segonebas, iseve - rogorc mTlianad masSi - gulzviadobasa da ampartavnobas. TumcaRa, sakuTar Rirsebis
grZnobas mudam inarCunebda...
rogorRac vkiTxe: - Tqvens speqtaklebs dgamT amerikaSi, inglisSi, safrangeTSi. `enobrivi barieri~ rogor gadalaxeT-meTqi? - momigo: franguli xom
bavSvobaSive aviTvise parizSi swavlisas, is ki, rogor daveufle inglisurs,
Tavad gansajeT imiT, rom Zvelinglisuridan Tanadroul enaze gadmovitane
Seqspiris `hamleti~: Sevcvale moZvelebuli sityva-Tqmani, romlebic aRar
ixmareba, an romlebmac sxva azri da
20
mniSvneloba SeiZines. wigns hqvia `hamleti~ Seqspirisa. axali varianti~. swored Cemeuli TargmaniT daidga `hamleti~ kentukis universitetis TeatrSi...
*
es yvelaferi, - raRa Tqma unda, yuradsaRebi da sagulisxmo iyo CemTvis,
metadre, Tu odesme movindomebdi ruben
mamulianis literaturuli portretis daxatvas. maSin ki, isic meamayeboda, rom yovelives ase uSualod - mosaubrisagan pirvel pirSi Tqmuls gadavcemdi Cveni gazeTis mkiTxvelebs.
TumcaRa, gamogitydebiT, Zalze guldaTanaRrulic viyavi, radgan vgrZnobdi,
rom Cems imJamindel Sexvedrebsa da
saubrebs ruben mamulianTan namdvilad
aklda bolomde gulaxdiloba, uTqmeli
rCeboda raRac mniSvnelovani, romelic
Suqs mohfenda am xelovani kacis imwuTier sulier mdgomareobas. ara-da, daniazebiT SeiZleba iTqvas, rom igi sulac
ar yofila dainteresebuli kinofestivalis msvlelobiTa da movlenebiT.
erT-erT saubarSi raRac gulcivad,
yovelgvari sinanulis gareSe wascda:
aq, am forumze iaponeli kaneto sindos
`SiSveli kunZulic~ ar minaxavs, romlis gamoc gazeTebi aWrelebulia, weren
- `namdvili kinoSedevriao~. (ara-da,
es filmi im wels kinofestivalis
mTavari oqros priziT aRiniSna)... erTTavad Sinaganad aforiaqebuli Canda,
TviT saWirboroto Temaze saubris
drosac ki, azri TiTqos sul sxva safiqralisaken gaurboda... cdilobda,
SeumCneveli darCeniliyo, metadre JurnalistTa gulisyuri ar miepyro
Tavisken, amerikuli kinos moRvaweebTan
erTadac ki erideboda sajarod gamoCenas... TiTqos daujerebelia, magram
ruben mamulianisaTvis Tvali ar momikravs im darbazobazec, sabWoTa kulturis ministrma - ekaterine furcevam
rom gamarTa kinofestivalis monawileebisaTvis.
aq, am darbazobaze Sedga pirveli
gmiri kosmonavtis - iuri gagarinis
marTla dauviwyari sensaciuri Sexvedra msoflio presisa da elitaruli
mxatvruli samyaros warmomadgenlebTan. magram paradoqsi is aris, rom gagarinTan Sexvedraze metad, sayovelTao
rezonansiT gaxmaurda aseTi `maRali
donis~ RonisZiebaze Znelad warmosadgeni kuriozi, - kerZod: ministrTan
darbazobaze zustad erTfer da erTnairad Sekeril kabebSi tyupis calebiviT Cacmulni, erTmaneTis pirispir aRmoCdnen im kinofestivalis yvelaze kaSkaSa kinovarskvlavebi - amerikeli liz
Teilori da italieli jina lolobrijida... unda genaxaT, lamisaa yiraze
rom gadadiodnen fotoreportiorebi,
ra rakursiT aRar cdilobdnen gadaeRoT esoden moulodnel saWoWmano
viTarebaSi Cavardnili da gaSeTebuli
varskvlavebi, romelTa saxeze aRbeWdil
dabneulobasa da sibrazes TviT maTi
naZaladevi Rimili da ostaturad dadebuli makiaJic ver faravda.
mere ambobdnen, rom erTsac da meoresac - (cxadia, erTimeorisagan damoukideblad), parizSi saxelganTqmul
samkervalo firmaSi daukveTiaT - sagangebod moskovis kinofestivalze gamosaCenad - ZviradRirebuli kabebi, da iq
momxdarao gaugebroba... me ki, imTaviTve meeWveboda, radgan es yovelive gangeb
gamowveul provokacias ufro hgavda,
vidre raRac Secdomas an uneblie gaugebrobas. da ai, ratom:
im momentisaTvis karga xania (TiTqmis
ori weli) iRebdnen amerikul filmsuperkoloss - `kleopatras~, romelSic mTavari rolis SesrulebisaTvis
liz Teilors erT milion dolarze
daudes kontraqti. bulvaruli presa
swored am faqtze amaxvilebda gulisyurs, werda - msaxiobisaTvis erT rolSi esoden igavmiuwvdomeli honorari
pirveli SemTxvevaa kinos istoriaSio...
TumcaRa, rom ityvian - `ybadaRebuli
wyalwaRebuli~, ise moxda. bevri gaRizianebuli iyo momavali filmis winaswari wresgadasuli xmauriani reklamiT, zogi Surs ver faravda RvarZlian reportaJebSi. am mxriv yvelaze dauridebeli iyo evropuli presa, metadre - franguli Jurnal-gazeTebi. werdnen: es arnaxulad ZviradRirebuli
`balaganuri Sou~ (inglisurad `Sou~
sanaxaobas niSnavs), imavdroulad istoriaSi Cauxedaobisa da gaugonari umecrebis nimuSiao. xSiri iyo gesliani
da daufaravad skabrezuli gamoTqmebi
liz Teiloris mimarT. erTTavad pirze
ekeraT misi eWvisaRmZvreli damokidebuleba mexuTe qmarTan - jazis musikos edi fiSerTan da film `kleopatraSi~ mis partnior msaxiob riCard
barTonTan. mxedvelobidan ar rCebodaT
kinovarskvlavis qedmaRloba, siuxeSe,
momxveWeloba, Zvirfasi TvlebiT mooWvil samkaulebze daxarbeba da imavdroulad - uwignuroba da meSCanuri gemovneba. pirdapir aRniSnavdnen: ar icis
da arc enaRvleba, ra saxes qmnis ekranze.
igi cxovrebaSi ufroa faraoni, vidre
filmSio. Tavi moaqvs namdvil qalRvTaebad, Seuval dedoflado... erT-erTi
reportaJis avtori ki, romelic - Seda-
rebiT, - ufro Tvalmaxvili da saqmeSi RrmadCaxedulic Canda, gviziarebda
sakuTar dakvirvebas: `filmis reJisors
kidevac rom gaebeda da moendomebina
liz Teiloris kleopatrasTvis raime istoriulad marTali Strixis an
plutarqes mier aRwerili egvi ptis
ganmgeblis portretidan misi romelime
damaxasiaTebeli Tvisebis miniWeba, ragind aRiarebuli xelovanic unda iyos
is reJisori, sulerTia, iseTi risxva
da zari daatydeboda Tavs gaavebuli
da Tavneba kinovarskvlavisagan, rom gadasaReb moedanze mas aRar daedgomeboda~...
da aq - sdeq! swored am reportaJis biZgiT yvela faqti - Cemi TvaliT
nanaxi, yuriT gagonili an presidan
gamoxSirviT aRebuli - TiTqos erwymodnen erTmaneTs Cems warmodgenaSi
imis pasuxad, Tu ratom meCveneboda im
1961-Si, moskovis saerTaSoriso kinofestivalze Camosuli ruben mamulianis dabneuloba, xSirad - gamoxedva
Tu sityva-pasuxic - esoden ucnauri
da idumali.
vixseneb: maSin, liz Teiloris avadmyofobis gamo, SeCerebuli iyo `kleopatras~ gadaReba, romlis damdgmeli
reJisoric imJamad ruben mamuliani
gaxldaT. manamde ki, cota adre, holivudis erT-erT sainformacio gamocemaSi ukve gamoJona cnobam, rom `kleopatras~ gadamRebi kompaniis miTiTebiT
filmis reJisorobidan gadayenebulia
anu moxsnilia ruben mamuliani. es
TiTqos ise, sasxvaTaSorisod iyo Tqmuli, raime mizezis dasaxelebis an komentarebis gareSe... bunebrivia, Tu Seuracxyofilma reJisorma moiTxova kompaniis Tavkacebisagan axsna-ganmarteba,
ratom an ris gamo gaauqmes masTan dadebuli kontraqti. isic cxadia, rom
kinokompania kargad icnobda da afasebda
ruben mamulianis reJisorul gamocdilebas da ostatobas, sxvagvarad warmoudgeneli da SeuZlebelia aseT grandiozul, mravalmilionian proeqtze samuSaod misi miwveva. TumcaRa, maTTvis
mTavari mainc komerciaa. da Tu marTla
yvelafris mizezi Tavneba kinovarskvlavis gakapaseba-amxedreba iyo principuli
reJisoris winaaRmdeg, maSin, - raRa
Tqma unda, - isini am konfliqtSi liz
Teiloris mxardamWerni iqnebodnen, miTumetes, rom filmis naxevarze meti
ukve gadaRebuli iyo da aseT dros
mTavari rolis Semsruleblis suraTidan CamoSoreba da ganawyenebulad wasvla - garduvali finansuri kraxi iqneboda kompaniisaTvis... amitomac vifiq-
`desperado~ 1936
`zoros niSani~
1940
`sisxli da qviSa~ 1941
21
warwera saflavis qvaze:
`ruben mamuliani didi reJisori~
22
re - iqneb swored kinokompaniis Tavkacebma urCies-meTqi ruben mamulians
- moskovs Casuliyo kinoforumze da
rogorme Semoerigebina damdurebuli
kinovarskvlavi. magram Cans, ruben mamulianisaTvis Zneli aRmoCnda Tavis ase
damdableba, mis sulwiaRSi erTmaneTs
ebrZoda namdvili mxatvris rwmena saqmosanTa garigebas. igi axalgazrda
aRar iyo da arCia sakuTar princi pebTan darCena. TumcaRa, arc isaa gamoricxuli, rom maSin liz Teiloris
sijiutis gamo maTi Serigeba ar moxerxda...
ar vici, sinamdvileSi ra riT dasrulda. is rac zemoT iTqva, mxolod
fiqrSi daSvebuli varaudebia. magram
maSin - 1961-is ivlisSi, moskovis kinofestivalis oromtrialSi, am faqtebis
gamo - arc mas, arc me - erTmaneTSi
sityva ar dagvcdenia.
dRes ki, albaT, ufro imisTvis vixseneb im uTqmel ambebs, rom darwmunebuli viyavi maSin da mjera axlac: im
dros `kleopatras~ gadamReb kinofirmis Tavkacebs - da Tavad filmSi monawile varskvlavebsac - meti sulgrZeloba da cota sibrZnec rom gamoeCinaT, udavoa, rom ruben mamulianiseuli `kleopatra~ bevrad axlo iqneboda rogorc istoriul simarTlesTan,
ise namdvil kinoxelovnebasTan... arada,
vkiTxulob axla ruseTSi gamocemul
enciklopediur kinoleqsikonSi ruben
mamulianisadmi miZRvnil statias, romelic mTavrdeba ase: `firmis xelmZRvanelobis miTiTebiT, 1961-Si, istoriul
superkolos `kleopatras~gadaRebas CamoSorebuli, igi kinoSemoqmedebas aRar
dabrunebia~.
daakvirdiT, am sityvebSi sinamdvilis
obieqturi Ziebis da axsnis araviTari survilic ki ar igrZnoba, arc Rvawlmosili xelovanisadmi raime TanagrZnoba?! arc ilfisa da petrovis `erTsarTuliani amerika~ gaxsenebiaT!
*
... ruben mamulianTan saubrebis fragmentebi imave - 1961-is ivlisSi daibeWda gazeT `TbilisSi~, kinofestivalidan gamogzavnil Cems reportaJSi.
gazeTis nomerma moskovSi Camomiswro.
msoflio kinoforumis bolo dRe iyo.
sastumro `moskvas~ holi Jamuxsovari babiloni gegonebodaT, erTmaneTSi
ireoda mTeli mileTis xalxTa enebi,
rasebi, erebi... am siWreleSi Tvalis
cecebiT daveZebdi ruben mamulians.
male mivageni. gazeTi gadaveci. saxeze
kmayofileba daetyo. gakeca da pijakis ubis jibeSi Seinaxa. arada, Sewu-
xebuli, aSkarad raRaciT guldaTanRruli da gawbilebuli Canda. albaT
saxeze SekiTxva gamomexata da pasuxi
ar daayovna:
- rogorc Cans, wels pirobas ver
Sevasruleb - TbilisSi ver gewveviT.
dRes oficialurad ganmicxades - `Tqveni samSoblo axla mzad ar aris Tqvens
misaRebado~. ara-da, rogor mogwonT
formulireba: - mSobeli mzad ar gaxlavT `ZeSecTomilis~, `uZRebi Svilis~
misaRebado~! - eh, ra gaewyoba... samermisod gadaido TbilisTan Sexvedra.
oRond, iqneba ki es mermisi?!.
*
... da mxolod aTi wlis Semdeg 1971-Si isev moskovSi Sevxvdi ruben
mamulians. amjerad cota dagvianebiT
Camovida saerTaSoriso kinofestivalze,
zurgidan momesma nacnobi xma:
- `Svili!..~ - mivixede. Rimili Semageba da xmadabla, magram mtkiced Tqva:
- ai, wels ki namdvilad Camoval TbilisSi~ - TvalebSi Camxeda da kvimati ieriT dasZina: `Cems misaRebad `momzadebas~ rogor ver SesZlebdnen am aT weliwadSi?!~
Semdeg yovelive standartulad warimarTa: kinofestivali rom daixura,
forumis monawileni moskovidan gaemgzavrnen - zogi sad da zogi sad. ruben mamuliani TbilisSi gadafrinda,
me ki ori dRe moskovSi Sevyovndi.
TbilisSi CamosvlisTanave telefoniT
davukavSirdi. davTqviT - xval sastumro `iveriaSi~ mivakiTxavdi...
nomerSi rom Sevedi, wignSi furclebSua xis foTlebs awyobda saguldagulod. Tqva: `guSin muxranSi viyavi,
Cems mamuleTSi, papaCemis nasaxlarze
xexilis foTlebi davkrife, minda Tan
waviRo~ - is ariso... cota sentimentalurad meCvena misi moqmedebac da
kilo-Tqmac. albaT saxeze dametyo, rac
gavifiqre da TiTqos TavisTvis Cailaparaka: `wlebi!.. wlebs Tavisi gaaqvT...
damijere - arc `miwis yivilia~ uazro
Tqma!~...
*
mTeli is dRe erTad davyaviT. moviareT Tbilisis Zveli ubnebi. sioni
movinaxuleT, taZarSi ar SevsulvarT,
garedan iWvriteboda Tavdaxrili, Ria
karSi... gatialebul qarvaslas zereled
Seavlo Tvali da zurgi aqcia. mere
meidanSi `surb sarqisis~ somxuri eklesia da iqve - aSuR saiaTnovas saflavi movinaxuleT... bnel rigTan raRaciT gaocebuli momibrunda: `moica,
aRarc vanqis bazaria, arc Siitebis cisferminareTiani meCeTi, sad gaaqreTo?~
- orTaWalisken mimavali magistralis
mSeneblobas Seewira-meTqi. eWvis TvaliT gadmomxeda, TumcaRa, ara uTqvams
ra, ubralod xeli Caiqnia da dadumda.
neta ra saTqmeli SeaSra pirze?..
*
vsaubrobdiT. raRa Tqma unda, merCia
misgan meti gamegona. amitomac ufro
SekiTxvebiT vifarglebodi.
- kinoSi rogorRa moxvdiT-meTqi.
- kacma rom Tqvas, scenaze meti
maqvs gakeTebuli, vidre ekranze. da
mainc, sxva qveynebSi kinoTi ufro micnoben. xelovnebaSi riski miyvars - axlis
Zieba. gemovnebiT ki, albaT ekleqtikuri ufro var. ara-da, Senive mignebebis
gameoreba, ginda Tu ara, mosabezrebel
stereoti pTan migiyvans. amitomac yovel axal samuSaoSi axleburad vcdidi
Tavs... roca `paramauntidan~ miwveva
miviRe, gamexarda - gaukvalav gzas unda
davdgomodi!.. xSirad mekiTxebian: - ramdeni xnis swavlaa saWiro, rom kinoreJisori gaxde? - vin icis, me, albaT,
kinoxelovnebas yoveli ekranuli suraTis naxviT vswavlobdi. filmis warmoebis teqnika ki, sul raRac xuT kviraSi aviTvise. davexetebodi kinostudiis
pavilionebSi, vakvirdebodi sxva reJisorTa muSaobas da imas ufro vimaxsovrebdi, Tu ra rogor ar unda mekeTebina. xelovnebaSic asea: kaci kacisa
xidia. Semdgomi gza ki damokidebulia
Sens mxatvrul warmosaxvaze, Sens kinematografiul Wvretaze...
*
ruben mamulianma Tavisi debiutifilmi `aplodismentebi~ 1929-Si gadaiRo da kinoSi pirvelad xmaTa sxvadasxva bilikebze CaweriT umal daigdo
novatori xelovanis saxeli. Semdeg
musikalur film `qalaqis quCebSi~
(1931) man pirvelma SemoiRo kadrsmiRma
xma, rogorc suraTis gmirisa Tu mTxrobelis Sinagani monologi... filmSi
`doqtori jekili da mister haidi~,
romelic man sTivensonis moTxrobis
mixedviT dadga 1932-Si, msaxiobi fredriq marCi, yovelgvari kombinirebuli
kinogadaRebis gareSe, uSualod mayureblis Tvalwin, gardaisaxeboda sruliad
sxva gmirad. am xerxs kinomcodneebma
`mamulianis efeqti~ Searqves da, Tu
ar vcdebi, igi reJisoris saidumlod
darCa samudamod... 1935-Si dadgmuli
misi suraTi `beki Sarpi~ - Tekereis
`amaoebis bazris~ mixedviT, - kinos
istoriaSi miCneulia `teqnikolorze~
gadaRebul pirvel mxatvrul filmad,
romelSic feri gamoyenebulia dramaturgiulad. am mxriv kidev ufro
mniSvnelovania, Tavad reJisoris TqmiT,
misi filmi `sisxli da qviSa~ - blasko
ibaniesis romanis ekranizacia (1941)...
mamulianiseuli filmebis Tundac
am arasrul CamonaTvalSi ramdenjer
mogvixda xmareba sityvebisa - `pirvelad~, `pirvelma~... ase iyo yovelTvis
- xelovnebaSi WeSmariti aRiareba martoden yamiris gamtexTa, xnulis pirvel
gamvlebTa wilxvedria.
stilistikuri, Janrobrivi da Tematikuri mravalferovnebiTaa aRbeWdili
ruben mamulianis kinoSemoqmedeba. gadaRebuli aqvs miuziklebi, faTerakebiani Tu gangsteruli filmebi, tragediebi Tu komediebi, melodramatuli
`qebaTa qeba~ da literaturuli klasikis ekranizaciebi, Rrma fsiqologiuri Tu xelierTpirad gamrTobi suraTebi...
*
- rodesac vkiTxe: da mainc, kino
namdvil xelovnebad migaCniaT Tu masobrivi garTobis saSualebado? - mipasuxa:
- ZirSive mcdaria am ori cnebis
agre gaTiSva. marTalia, yoveli sanaxaoba, is, rac garTobaa, xelovnebad ar
igulisxmeba, magram yovelgvari xelovneba, raRac wilad mainc, garTobacaa.
Tu xelovneba adamians ver arTobs, anu
ver i pyrobs, ver iTrevs Tavis stiqiaSi, igi an nakluli xelovnebaa, anda,
saerTod, misaTvleli ar aris xelovnebaTa Soris... axla erTi gauTavebeli
miTqma-moTqmaa imaze, rom `varskvlavebs~
yavli gauvidaT - scenazec da ekranzeco, maTi mze Caesvenao. sisulelea!
xalxi yovelTvis midioda sara bernaris, mixeil Cexovis, lorens oliveisa
Tu vivien lis, - an Tu gnebavT, - Cveneburebis - akaki xoravasa da fafaziancis sayureblad. TviT ZvelberZnul
TeatrSic iyvnen `varskvlavebi~, oRond
maSin, albaT, sxva saxeli erqvaT... axla
dastin hofmani `antivarskvlavad~ gamoacxades. mere-da, ra mniSvneloba aqvs,
vis ras uwodeb. mTavaria, rom igi uyvarT, mis sanaxavad Sedian kinofilmebze,
- maSasadame - `varskvlavia!..~ amisaTvis
ki ar kmara martoden artistuli talanti, arc ostatoba, saWiroa kidev sxva
- raRac idumali, auxsneli, - rom ityvian, - RvTisagan xeldasxmuli. ai is,
greta garbos rom hqonda mimadlebuli.
*
... da momenti vixelTe. ara erTi
da ori WormarTali mqonda gagonili
maT urTierTobaze. es rom gulaxdilad vuTxari, manac mokled momiWra Cven dResac vmegobrobTo. me ki msurda
raRac metis gagoneba, rac legendis
23
dasturi an uaryofa iqneboda. ara, me
ar vgulisxmobdi im pikantur Tu, xSirad, - uxams gaSiSvlebas obieqtisas, romlis gareSec axla, lamis, warmoudgenlad miaCniaT `varskvlavebze~ saubari. manac dinjad daiwyo:
`is iyo prodiuserTa da varskvlavTa
epoqa. maSin es ori figura gansazRvravda kinos Suq-Crdils. reJisors mxolod xelobis marjved floba anu
profesionaloba moeTxoveboda. gemovnebisa da modis kanonmdeblebi ki prodiuserebi da varskvlavebi iyvnen. amitom
filmis warmatebac da marcxic maT
miewerebodaT... me rom misi monawileobiT films viRebdi, im periodSi greta
garbo didebis mwvervalze iyo da absoluturad mbrZaneblobda gadasaReb moedanze. scenisa Tu epizodis dublsac
Tavad irCevda - romelsac CaTvlida
srulyofilad, is Sedioda filmSi.
ityoda: yvela sxva dubli mospeTo
da... gaTavda, winaaRmdegobas veravin
gaubedavda. magram erT-erTi scenis
gadaRebis Semdeg, roca pavilionSi ukve
gamorTes sinaTleebi, axlo mivel masTan
da mtkiced vuTxari: gavimeoroT es
scena erTxel kidev, oRond ise, rogorc
me getyviT. ginda dagiCoqeb, muxlmodrekiT Segevedrebi yvelas TandaswrebiT,
oRond gaakeTe es ise, rogorc me warmomidgenia!..
ar vici, ram imoqmeda masze, iman, rom
aRgznebuli viyavi, Tu iman, rom Cems
sityvebSi namdvili rwmenis Zala igrZno, da... moulodnelad damyva. moismina scenis Cemi interpretacia da Cveuli mbrZaneblobiT Tqva: CarTeT Suqi!..
maSin ganvicade misi artistuli
sidiade da is raRac Jruantelis momgvreli idumaleba, rasac `greta garbo~
erqva. gaognebuli Sevcqerodi, rogorc
qal-RvTaebas. rasac iq, yvelas Tvalwin
xilulad is iqmoda, iyo Cemi Canafiqris zusti xorcSesxma, oRond greta
garbos sulwiaRis prizmaSi gardatexili da amitomac ganumeorebeli...
scenis gadaReba rom davasruleT, erTxans isev idga sfinqsis auxsneli
gamometyvelebiT, Semdeg ki mSvidad Tqva:
- gaanadgureT wina dubli!.. aqedan
daiwyo Cveni, - ar vici ra vuwodo, iqneb, sabediswero, - megobroba, romelic
dRemde grZeldeba.
*
holivudi, - ambobda ruben mamuliani, - yovelTvis iyo `zmanebaTa fabrika~ da, imavdroulad, igi warmoadgenda
mTeli qveynierebidan Tavmoyril ulamazes qalTa unikalur `nakrZals~. me
maxsovs, Sen rom Carli Caplini giyvars.
24
hoda, is rom xanSi Sevida, im lamazmanebze Tqva Tavis memuarebSi: `maTze
Tvalis erTi Sevlebac ki, sicocxled
Rirdao~. mec araerT namdvil kinovarskvlavs Sevxvedrivar, davufiqrebivar
maTi andamativiT mizidulobis idumalebasa da vcdilvar maTSi wvdomas.
zogi Cems filmSic ki gadamiRia, magram
- ginda garegnobiT, ginda sulierebiT
- ufro srulqmnili, vidre greta garboa, aravin Semxvedria...
aba warmoidgine: kinoSi TxuTmeti
wlis daZabuli muSaobis Semdeg, amTavrebs `metro-goldvin-maierTan~ dadebul kontraqtiT gaTvaliswinebul 27-e
filmSi gadaRebas da sayovelTao popularobis zenitSi myofi, Tavisi cxovrebisa da silamazis, - me vityodi, - `kaSkaSa SuadRes~, 36 wlisa, samudamod
da daunaneblad ganerideba kinosamyaros. es moxda 1941-Si. mas Semdeg gandegiliviT cxovrobs.
da ganagrZo:
greta garbos, - erTi misi filmis
saxelwodebis kvalobaze, - `RvTiuri~
uwodes. da gana imitom, rom raime miwieri Tu adamianuri misTvis ucxo iyo.
ufro, albaT, imitom, rom igi miuwvdomeli, Seuvali darCa yovelgvari amaoeba-amaoebisTvis...
igi ekranze asaxierebda mSvenier da,
imavdroulad, uiRblo da usasrulod
martosul qalebs. greta garbo lirikosi msaxiobia. misi gmirebi itanjebodnen simartovis daZlevis, sakuTari
martosulobis gadalaxvis sulieri
wyurvilisagan. magram maT ltolvas
naTelisaken, amaRlebulisaken, maT imedsa
Tu siyvaruls yovelTvis win eRobeboda adamianTa simdable, wvrilmani
angareba, binZuri intrigebi, cbiereba
da isini iRupebodnen - iRupebodnen
bedsSeurigebelni, daumorCilebelni.
me moviwadine, rom erTdroulad yvela am Tvisebis xatad warmomdgariyo
misi gmiri Cem filmSi `dedofali
qristine~. aki isec moxda, rom Semdeg
qresTomatiulad aRiares am suraTis
finaluri kadri: gemis qeCoze dgas me17 saukunis Svedi monarqi qali - devnili da tragikuli qristine - greta
garbo; Cauwvdomeli da auxsnelia misi
gaqvavebuli gamometyveleba, mis saxeze
ar ikiTxeba arc fiqri, arca risame mizan-zraxva. da axla cota meamayeba kidec, rom es kinoxati Tavis droze sfinqss da mis maradiulobas Seadares...
*
dadumda. yofili mefis nacvlis
sasaxlis win, xeivanSi videqiT. mxrebgaSlil Wadrebs miRma Tbilisis laJvard
cas Sehyurebda. da meCvena, rom axla,
am wuTSi es kaci Tavis mSobliuri
qalaqis quCidan mzeriT wvdeboda Soors, okeanis gaRma, manhetenis caTambjenebSi Cakirul legendas, romlis realurad xorcSesxmaSi Tavadac edo
lomis wili... mere, ise, TiTqos es-esaa
raRac aRmoaCinao, bavSvuri miamituri
kiloTi Tqva: - ici, marTla arsebobs
bediswera. - trivialuri naTqvamia? magram ase roa? me rom aqaobas vtovebdi,
es Wadrebi jerac norCi xeebi iyo.
axla ki, Cven - isinic da mec - Warmagebi vxvdebiT erTmaneTs. isini isev aq
dganan, imitom, rom fesvebi aqvT miwaSi
gadgmuli. gaxsovs, antuan de sent egziuperisTan, gaocebuli yvavili rom
ekiTxeba patara ufliswuls: - rogor
uZleben gaavebul qars adamianebi, fesvebi rom ar gaaCniaTo?! - aki verc uZleben, Cemo Zmao, ver uZleben!
... cxeloda. xvati idga - iseTi, TbilisSi rom icis ivlisSi. operis TeatrTan Sadrevans daewafa. - aqaurs wyalsac ki sxva gemo aqvso, - Tqva. - da saerTod, ra gindac gaizardos Tbilisi,
mainc gamorCeuli koloritis qalaqad
darCebao. aqaobas gamCenma Tu bunebam
sxva beWedi daasva, mis xibls ver
airideb...
operis TeatrSi Sesvla mTxova. sezoni daxurulia-meTqi. daiJina - iqneb
SegviSvano. gverdiT Sesavals mivadeqiT.
morigeebi dagvxdnen. CvenSi ician stumris dafaseba, - SegviSves. darbazSi
erTi-ori naTura Tu enTo. savarZlebze
TeTri qsovilis grZeli zolebi iyo
dafarebuli. erTgan gadaswia - skamze
xaverdi mosinja... amfiTeatris dasawyisSi idga. maRla aixeda, iarusebs da
Wers Seavlo Tvali. Cemken gadmoixara da xmadabla miTxra, ise, taZarSi
rom warmoTqvamen krZalviT: - ra grandiozuli meCveneboda Cems bavSvobaSio...
gareT rom gamovediT, rusTavelis
Teatrisaken aiRo gezi. - modi, vcadoT,
iqneb aqac gagviRimos bedmao... imxanad
rusTavelis TeatrSi xanZris Semdgomi
aRdgeniTi samuSaoebi mimdinareobda.
mainc SegviSves. maxsovs, scenis oqrocurvili CuqurTmiani CarCodan TabaSiris patara Camonatexi SeniSna Zirs
dagdebuli. daixara da aiRo. ikiTxa
- Tu SeiZleba Tan rom waviRoo. mere
xelsaxocSi gamokra is natexi, swored
im yaidaze - rasme Zvirfass rom gamokravdnen xolme Zvelad. Tqva: - dedaCems
es yvelaze did sixaruls mianiWebso...
gancvifrebuli Sevyurebdi: samocdaTxuTmetSi iyo gadamdgari, Sin deda
eloda!
redaqciisagan:
oTar sefiaSvili ukve amerikis
SeerTebul StatebSi iyo Camosuli,
rodesac aRiniSna greta garbos
dabadebidan 90 wlisTavi, 1996 wels.
am TariRTan dakavSirebiT, man Jurnal
`niu laifSi~ gamoaqveyna didi
kinovarskvlavisadmi miZRvnili statia,
romelsac gverdi ver avuareT da
aqve gTavazobT.
Jurnali dasabeWdad mzad iyo, roca SevityveT es informacia: niu-iorkSi saqarTvelos prezidentma gadacema „iluzionis~ wamyvani oTar sefiaSvili, romelic ukve 17 weliwadia
amerikis SeerTebul StatebSi cxovrobs, brwyinvalebis saprezidento ordeniT daajildova. prezidentma madloba gadauxada mas wlebis ganmavlobaSi gaweuli RvawlisTvis.
qveynis pirvel pirs man amerikis SeerTebul StatebSi
gamocemuli wignic usaxsovra, romelic, mixeil saakaSvilis
TqmiT, sapatio adgils daikavebs saprezidento biblioTekaSi,
romlis gaxsnasac saprezidento vadis amowurvis Semdeg gegmavs.
25
uhtnf
garbo
`varskvlavi~... ar yofila kinematografis aswlian istoriaSi sxva
msaxiobi, romlis arsic da mSvenebac ase zustad gamoexatos sityva
`varskvlavs~. greta garbo - sicocxleSive legendad qceuli - WeSmariti kinovarskvlavi gaxldaT! samocdaaTi wlis winaT gamoCnda, - an
iqneb marTlac - amobrwyinda igi amerikuli kinos cargvalze, da umal
monusxa, gaaogna mayurebeli Tavisi
saxis aramqveyniuri SuqiT, naTeliT,
uTqmeli xibliT...
1926 wels gamovida misi monawileobiT pirveli amerikuli filmi,
romelSic jer kidev yvelasaTvis
ucnobi Svedi greta gustafsoni
mTlad abreSumebSi morTul-daburul espanel primadonas asaxierebda.
maSin gaCnda misi artistuli fsevdonimic - `garbo~, raic norvegiulad `keTil ferias~ niSnavs, espanurad ki - `gracias~. aRfrTovanebul mayurebels da presas erTxmad
aRmoxda - `daibada ekranis qalRvTaeba~, da Semdeg, rac man gaakeTa TxuTmeti wlis ganmavlobaSi ekranze yofniT,
ufro meti da mravlismTqmelia, vidre - ubralod didi aqtioruli
ostatobis xelovneba. igi `holivudis romantizmis~ stilis xorcSesxmul xatebad iqca.
sul ocdarva Sav-TeTr filmSia
gadaRebuli greta garbo. man Seqmna
gaunelebeli Jruantelis momgvreli
saxeieri idumalebiT mosili da auxsneli qalebisa, gadmosca maTi TvalSeudgami Sinagani vnebaTa Widili,
26
daxata arnaxuli portretebi qalebisa, romlebic gnusxaven da andamativiT gizidaven da usasrulod miuRwevelni arian. es iyo ocneba, magram ocneba realurad Camoqnil-gansxeulebuli.
raRas ar uwodebdnen: Svedur sfinqss,
amoucnobs, auxsnels, RvTiurs, Seudarebels, im Suqis cials - yinulqveS
rom gamosWvivis... kinematografis olimpze erTad-erTi, albaT, marlen ditrixia, romelic mas gverdiT amoudgeboda.
CvenSi mayurebels bevri filmi ar
unaxavs greta garbos monawileobiT.
axsovs - anda ra daaviwyebda! - misi
margarita gotie suraTidan `kameliebiani qali~, romelSic mas partniorobas uwevda axalgazrda robert Teilori, da Seudarebeli dedofali qristine - Tbiliseli ruben mamulianis
amave saxelwodebis filmidan. klasikurad, igavmiuwvdomlad aris aRiarebuli am suraTis finaluri kadri msxvili planiT gadaRebuli marTlac
jadosnuri idumalebiT aRsavse da auxsneli saxe greta garbos devnili gmirisa, romelic gemis keCoze Semdgari
gascqeris usasrulobas da miemarTeba
Seucnobi momavlisaken...
amerikul ekranze film `ninoCkas~
gamosvlis Semdeg ki, sabWoTa oficiozma,
- romelmac raRac antisabWouri kramoli dalanda am msubuq parodiul suraTSi, - amoiZula igi da Cveni Tvalsawieridan gaqra greta garbos ekranuli xatica da misi saxelis xsenebac.
da iseve, rogorc rwmena RvTisa, rogorc
sxva bevri ram - sulierebasTan dakavSirebul am SemTxvevaSic Zalmomreo-
biT gagvqurdes, wagvarTves kinos
`qal-RmerTi~.
film `grand-otelSi~ - 1932 wels
- mas rogorRac dascda: `me minda
marto viyo~ da es replika TiTqos
msaxiobis bediswerad iqca. mkacr
CrdiloelTa garemoSi aRzrdils
bunebrivad axasiaTebda grZnobaTa
alagmva da gaumJRavnebloba. imTaviTve, karieris dasawyisidanve igi Tavs
ikavebda an uxalisod Tanxmdeboda
presasTan kontaqtebze, uars ambobda
fotoreportiorebis winaSe pozirebaze; amboben, mayurebelTa arc erT
werilze ar gaucia pasuxi, arc avtografi `uCuqnia~ vismesTvis odesme. igi Seuvalad icavda sakuTar
simartoves da distancias `brbosTan~,
romelSic mayurebelTan erTad kolegebic igulisxmebodnen. erTad erTi, visTanac axlo urTierToba hqonda, massaviT legenda - qeTrin hefberni gaxldaT. Cveulebriv mokvdavTaTvis ki mudam miuwvdomeli iyo.
filmebiT - `maria valevskaia~,
romelSic igi napoleonis polonel
sayvarels TamaSobda, da `orsaxa qali~, romelic greta garbos ukanaskneli ekranuli namuSevari aRmoCnda
- dasrulda amerikuli kinoromantizmis brwyinvale epoqa. es suraTi daundoblad dagesles maSin kritikosebma. yvelaze ukeT ki Tavad
msaxiobi grZnobda drois ulmobelobas, rom SeuZlebelia JamTasvlis
SeCereba. da swored Tavisi niWisa
da silamazis gafurCqvnis xanaSi,
didebis mwvervalze myofma gadawyvita garideboda yvelas da yvelafers,
samudamod mietovebina zmanebaTa samyaro kinosi. maSin greta garbo sul
35 wlisa iyo.
mas Semdeg, TiTqmis naxevari saukune sicocxlisa, gandegilobasa da
martosulobaSi galia. arsad Cndeboda sajarod. arc memuarebi dauweria, TumcaRa, amisaTvis igavmiuwvdomel honorarebs Tavazobdnen, arc interviuze daTanxmebia visme. dumda
Seuvalad, viTarca sfinqsi.
1984-Si gamovida reJisor sidnei
lumetis filmi `garbo laparakobs~,
romlis centralur Temad iqca msaxiobis legendaruli gandegiloba.
ase darCa dro-Jamisagan xelSeuxebeli greta garbos auxsneli da
amoucnobi silamaze, romelsac - iqneb,
marTla, - is Suqi adga, yinulqveS
rom gamosWvivis.
oTar sefiaSvili
xmadabali fiqrebi
erovnebaze, ` enovnebaze~,
qujur mentalitetsa da
fexSiSvela kacze
SFVFP RDFZFYNBHF&T
fiqrebi qarTvelobaze
27
erovneba
`erovnebav, RvTis niWi xar,
arc sapovni, verc sayidi~...
es akaki gaxlavT...
monaxulia uzustesi gamoTqma `RvTis niWi~, RvTiuri saCuqari, wyaloba,
anu madli - da am madls, akakis azriT,
verc SemTxveviT gadaawydebi da verc
fulad daaxurdaveb.
da mainc - ra aris is erTi, ganmsazRvreli sityva-cneba, romelic erovnebis arss gamoxatavs? akakiseuli `RvTis
niWi~ ufro Semfasebluri cnebaa, me
ki amjerad arsiTi mxare mainteresebs,
ris mixedviTac erTi erovnebis adamianebi Tavs erTmaneTs uigiveben...
ra aris es sityva-cneba:
suli? ena? istoria? kultura?
ebrauli warmomavlobis poloneli
poeti iulian tuvimi meore msoflio
omis dros wers werils `Cven, poloneli ebraelebi~ da pirvel kiTxvas `ratom - ebraeli?~ - ase hpasuxobs:
`ebraeli var sisxliT~... da iqve ganmartavs: `ara im sisxliT, ZarRvebSi rom
damidis, aramed im sisxliT, varSavis
quCebSi rom iRvreba~...
axla yvelaferi naTelia: ZarRvebSi
moaruli sisxlis SemadgenlobiT adamianTa srulfasovnebas rozenbergebi
da gebelsebi adgenen, poeti ki maradiuli zvarakia da tuvimic swored am
omis zvarakebs, ebraelobas, uigivebs
Tavs.
xolo kiTxvas - `ratom - poloneli?~ - tuvimi upasuxebs: `poloneli
var `Cemianobis~ gamo: veraviTari logikiT amas ver agixsniT, magram Sopeni
ufroa Cemi, vidre beThoveni~.
isev sisxls davubrundeT, radganac
CvenSiac gaaqtiurdnen faSizmTan mokekluce yvaryvareebi... nu movetyuebinebiT qarTvelTa `wmindasisxlianobis~
am crudamcvelebs; papis papa qarTveli
ara gyolia da naRdi qarTveli verc
Sen iqnebio - me, piradad, swored winaparTa warmomavlobaSi amgvari Cakirkiteba mimaCnia araqarTul, metic - antiqarTul poziciad.
oden sisxlismieri warmomavloba
erovnebis ganmsazRvreli ver iqneba adamiani, SeiZleba, gaqarTveldes, an, piriqiT, gadaqarTveldes; Tanac - gadaqarTveldes is, visac, Tundac, wina xuT
TaobaSi wveTi araqarTuli sisxlisa
ara hrevia, xolo gaqarTveldes is, visac, Tundac, mSoblebi hyavs araqarTveli.
yvelafers rom davexsnaT, marto
Cveni wmindanebisa da mefeebis warmomavlobis gaxsenebac ikmarebs:
ninosi, SuSanikisa, mirianisa, gorga-
28
salisa, Tamaris...
ase iyo yovelTvis, ase iyo yvelgan;
gansakuTrebiT - sasaxlis karze, sadac
wesad hqondaT sxva qveynebis samefo
dinastiebTan damoyvreba.
axla sxva avtoris, amjerad - qarTvelis, citatas movixmob:
`vin ar icis, rom erovneba nebayoflobis ambavia, ise egeb Cven yvelani
zogi arabi viyoT, zogic - eskimosi~.
am zogadi debulebis realuri
`Targmaneba~ avtoris saTqmels ufro
dagvikonkretebs: qarTveli isaa, vinc
Tavisive nebiTa da SegnebiT Tavs qarTvelad miiCnevs, Torem - Tu winaparTa warmomavlobas mivsdieT, zogierTi
qarTveli, SesaZloa, arabi aRmoCndes,
zogic eskimosio.
oTxsaukunovan arabobas Tu gavixsenebT CvenSi, arabis gaqarTvelebas istoriuli safuZveli diaxac gaaCnia (magaliTad, Cveni wmindani arabi abo!), eskimosi ki ironiisaTvis `Seawuxa~ avtorma: sisxlismieri winapris Ziebam kaci,
SeiZleba, yinuleTSi miiyvanos.
ise, saironie masalad `eskimosi~
galaktionmac gamoiyena:
`es - giorgis, es - iovels,
es - ivanes, es ki - moses...
jer viTvlebiT qarTvelebad,
Tu ar gagvaeskimoses~...
ZiriTad azrs davubrundeT: `erovneba nebayoflobis ambavia~...
Tamami, metic - uaRresad sarisko
naTqvamia. saqarTveloSi - mainc...
da amas brZanebs gamorCeulad erovnuli mwerali qarTvelTa Soris konstantine gamsaxurdia.
xolo werili, romelSic es azria
gaJRerebuli, saojaxo arqividan misma
vaJma gadmomca gamosaqveyneblad da davbeWde kidec.
ukiduresad Tamami azria-meTqi, amas
me mogaxsenebT, Torem, ra erovnebisadac
CaTvlis pirovneba sakuTar Tavs, es
rom nebayoflobis ambavi yofila, amas
TviTon batoni konstantine - `vin ar
iciso~ - cxadze ucxadesad miiCnevs.
gavbedav da erTs `Cavuxveleb~ did
mwerals: ar unda iyos es ambavi cxadze
ucxadesi da yvelasaTvis anbanuri WeSmariteba. Tumca Tavad princips - adamians unda hqondes ufleba Tavisi Tavi Tavadve miakuTvnos ama Tu im erovnebas - mec veTanxmebi... oRond aq zogi
ram dasazustebeli mgonia; nebayoflobac aris da nebayoflobac; nebayofloba
erovnebis arCevaSi sxva gaxlavT da
nebayofloba, vTqvaT, sakuTari garderobis SerCevaSi - sxva. mokasiniT ivliT
Tu StibletiT, es mxolod Tqveni (ha,
ha, meuRlis!) gadasawyvetia, magram garusdebiT Tu gaTaTrdebiT, es mxolod
Tqveni da Tqveni meuRlis gadasawyveti ver iqneba Tundac im mizezisa gamo, rom, vTqvaT, garuseba, pirvel yovlisa,
swored imas gulisxmobs, rom TviTon
rusebma migiCnion rusad. maxsendeba
grigol orbelianis piradi werilidan
poetis gagulisebuli wamoZaxili rusebze - rom verafriT davajereT es
mamacxonebulebi, maTze metad rusebi
rom varTo!
verafriT davajereT... ar daijeres
- da ZaRlis Tavic swored aqaa damarxuli!
es Cveni `nebayoflobiTi arCevani
erovnebisa~ sxva faqtorebiTac izRudeba. am arCevanis gakeTeba SeuZlia:
ara - yvelas...
ara - yovelTvis...
ara - ganurCevlad...
da isic, albaT, angariSgasawevia, rom
xalxis udidesi nawili aseTi arCevanis winaSe arc arasdros davmdgarvarT:
bevrni miviCnevT, rom am mxriv Cveni
wili ukve nayaria Cven gareSe da Cven
maRla - erovnebas vRebulobT, rogorc
bedisweras.
vgoneb, isev akakis mivubrundi:
`erovnebav,
RvTis niWi xar~...
da mainc, iulian tuvimis meore
mtkicebas CavuRrmavdeT: `poloneli var
imitom, rom Sopeni ufroa Cemi, vidre
beThoveni~.
ufro Cemia!
`Cemia~-s gancda adamians CasaxvisTanave Tan dahyveba. dasakuTrebis ltolva oden sagans, sxeuls, nivTs, arsebas es sazrdo Cemia, es ZuZu, es qali, es
deda Cemia - rodi sjerdeba da arc
`es mTa Cemia, es ca Cemia~-Ti ifargleba;
igi ufro Rrmad Cafesvila Cvens sulSi
da ukve sxva sferoebsac epatroneba:
Cemia es feri, es - gemo, es - surneli;
Cemia es xmianoba anu hangi anu motivi
anu simRera anu musika...
swored musikis - am aracnebismieri, universaluri msoflio `enis~ Cemianobis xarisxiT (`ufro Cemia!~)
gansazRvravs poloneli poeti Tavis
erovnebas.
cxadia, beThovenic misia... arc SeiZleba, geniosi misic ar iyos... tuvimis
qarTveli kolegisTvis ki `mecxre simfoniis~ avtori imdenad Tavisia, rom
daujerebelSi gvajerebs:
`qarTuli motivi - mecxre simfonia!~
beThovenis musikiT galaktioni ki
ar gagermanelda - am musikiT galaktionma gaiqarTvela beThoveni.
da isic mjera, beThovens rom qarTuli scodnoda da galaktioni dedanSi
waekiTxa, TviTon ki ar gaqarTveldeboda - galaktions gaigermanelebda.
saerTodac, genioss aravin gadahyavs
Tavis erovnebaze: baxs ar gavugermanelebivarT, Seqspirs ar gavuingliselebivarT, homeross ar gavuberZnebivarT...
piriqiT, geniosi gardagvesaxeba xolme Cveni erovnebisad: qarTvels - gagviqarTveldeba, somexs - gausomxdeba,
frangs - gaufrangdeba...
anu - iqceva samTelqveyno, sakacobrio sakuTrebad!
beThoveni tuvimmac gai polonela:
marto Sopeni - ara, beThovenic Cemiao... oRond mTeli muRami am `Cemia~s
intensivobaSia: erTi ufro metad aris
Cemi, vidre - meore.
ratom?
da aq ukan ixevs codna, gansja, goneba... aki Tavad aRiarebs poeti: veraviTari logikiT ver agixsniT, ratom
aris Sopeni beThovenze ufro Cemio.
marTlacda, ratom aris piradad
CemTvis `Cakrulo~ `apasionataze~ ufro Cemi? ar vambob - ukeTesi an udidesi... ubralod - ufro Cemi?
amaze, SeiZleboda, yofiTi, miwieri,
WeSmaritebasTan miaxloebuli pasuxic
gameca: ufro Cemia siaxlovis gamo,
istoriis gamo, cxovrebis gamo, kulturis gamo.
amaod virjebi - yoveli pasuxis
ukmarisobas Tavadve vgrZnob.
Tu ratom Tvlis adamiani Tavs ama
Tu im erovnebisad - amisi pasuxi rwmenis sferoSi Zevs da ara - codnisa.
erovneba unda iwamo.
me, sityvam moitana da, mwams, rom
qarTveli var.
`enovneba~
erovneba da `enovneba~ marto JReradobiT ara - Sinaarsobrivadac emsgavsebian erTmaneTs; kaci ara marto ama
Tu im erovnebas, aramed ama Tu im
`enovnebasac~ miekuTvneba: Tu qarTulia
misi dedaena, qarTulenovani iqneba, Tu
Cinuri - Cinurenovani.
mokled, erovnebisa da `enovnebis~
cnebebi erTmaneTs ewmaxvnis.
cnobilia, Zvelad sityvas `ena~ SeeZlo `xalxi~-s, `eri~-s mniSvnelobac
gamoexata. roca Zvel teqstSi vkiTxulobT, bibliuri noes Svilebisagan warmoiSva 73 enao, cxadia, aq `ena~ xalxis,
eris, tomis gagebasac iTavsebs.
cnebaTa amgvar `gaigivebas~ safuZveli realobaSi uZevs: xalxis meobas
swored misi ena warmoaCens. enave gviv-
lens Tavis `orgemage~, dialeqtikuri
winaaRmdegobebisagan naqsov bunebas: igi
pirovnulicaa da sazogadoc, kidec
aerTianebs da kidec TiSavs... babilonis godolis bibliuri ambavi gavixsenoT: erT enaze molaparake adamianebs
ufali sxvadasxva enaze aalaparakebs
da amiT gansxvavebul tomebs, xalxebs,
erebs uyris safuZvels. bibliis mixedviT, erTi enis sxvadasxva enebad
`daSlam~ faqtobrivad warmoSva Sesabamisi xalxebi; mokled - enam Sva eri.
enaa is, rac aigivebs...
enavea is, rac ganasxvavebs...
aigivebs - krebuls SigniT.
ganasxvavebs - krebuls gareT.
erovnuli TviTSegneba swored am
igiveoba-gansxvavebas eyrdnoboda da,
metwilad, axlac eyrdnoba; rac Cemi
msgavsia, is Cemiania.
Cemi ena - Cemi xalxi... isev im `Cemia~-s gancdas davubrundiT, erovnulobis sazomad rom gamoiyena poetma.
magram `Cemi~ Tavis TavSive gulisxmobs, rom arsebobs `araCemi~, `sxva~,
`ucxo~.
am `Cemia~-dan iwyeba yovelgvari
ubedureba: omi, ngreva, sisxlisRvra, gapartaxeba.
igive `Cemia~ gaxlavT ganviTarebis,
bednierebis, adamianobis safuZvelTa safuZvelic... gansakuTrebiT, `Cvenia~-Si
gadazrdili `Cemia~.
da swored enaa is, rac SeuZlebelia `Cveni~ ar iyos: marto `Cemi~ ena,
ena - rogorc kerZo kacis piradi sakuTreba - ar arsebobs.
rogor, joisis enaze, vaJas enaze
xalxi wignebs wers da, ra gamodis,
ararsebul movlenebze iwereba mecnieruli Sromebio, gaikvirvebs, albaT, zogi.
cxadia, ara mxolod enobrivad unikalur am mwerlebze viyenebT amgvar
gamoTqmebs - TiTqmis yovel mweralze
amboben, mavanisa da mavanis enao. `vaJas
ena~ - es gamonaTqvami metaforulad
unda gavigoT, Torem pirdapiri gagebiT es ena Cveni saerTo enaa, Cveni qarTuli, oRond - vaJaTi gacxadebuli,
vaJas mier amoqmedebuli SesaZlebloba
Cveni dedaenisa.
geniosebs davexsnaT - yovel Cvengansa gvaqvs Cven-Cveni ena... gvaqvs imitom,
rom - ena, marTalia, sazogado sakuTrebaa,
mTeli xalxis saerTo `instrumenti~,
magram masze yvelani Cveneburad `vukravT~ xolme - enas Cveni individualuri SesaZleblobiT movixmarT.
qarTul enas iyenebda SoTa rusTavelic da feSangi faSvi-bertyaZec. da
rogorc calkeul pirovnebaTa metyve-
leba individualurad gvivlens saerTo enas, calkeuli enebic aseve individualurad warmogviCenen erTian, universalur samyaros.
ufro metic: vilhelm fon humboldti gvimtkicebs, ena msoflxedvis wesiao; anu - samyaros adamiani aRiqvams
enis `cxaurSi~ gamotarebuls, kerZod,
dedaenis `sacergamovlils~. xedavT,
saiT gautia am genialurma kacma: ramdennairi enacaa, Turme imdennairi samyaro yofila... ufro zedmiwevniT - imdennairad aRqmuli samyaro.
enis idea, anu gamaerTianebeli `Cvenis~ idea, maRali rangis ideaa, magram
arseboben masze umaRlesi ideebic, ufro mravlis, idealSi ki - adamis mTeli
modgmis Semkvrel-gamaerTianebelni.
aseTia siyvarulis idea.
aseTia siyvaruli
RmerTis idea anu aseTia qristianobis idea.
rodesac mozambikeli iesos Savkanianad aRiqvams, iaponeli ki - Wutalad, es aSkara `sicrue~ siRrmiseul
sibrZnesa da WeSmaritebas efuZneba: macxovari yvelasia da yovel modgmas
SeuZlia misi gaTaviseba. qristesaTvis
ar aris iudeveli da ar aris warmarTi, ar aris elini da ar aris barbarosi... ufro zedmiwevniT - yvela Tanabrdeba siyvarulSi, yvela erTiandeba
qristeSi.
zemoT rom beThovenis musikis `gaqarTulebaze~ mogaxsenebdiT (`qarTuli
motivi - mecxre simfonia!~), es kidev
ufro sarwmunod iTqmis siyvarulis
am zeaRmtaci ideis anu qristianobis
Sesaxeb - qarTveli ara marto gaqristianda, man qristianoba gaiqarTvela.
ase mxolod CvenSi ar momxdara: qristianobam erovneba ki ar gaauqma da erovnebas ki ar Caenacvla, igi am rwmenis
WeSmaritad aRmsarebel yovel xalxs
gauerovnulda da amiT yvela isini
siyvarulSi gaaerTiana. religiis amgvar
gaerovnulebas yoveli ena Taviseburad
gamoxatavda da ama Tu im religiur
ideas an mimdinareobas sxvadasxva erovnebas ukavSirebda: magaliTad, qarTulSi
`gaTaTreba~ gamusulmanebas niSnavs,
`gafrangeba~ - gakaTolikebas, `gasomxeba~ - gamonofizitebas... da am konteqstSia gasaxsenebeli: roca kavkasiaSi
vinme gamarTlmadidebldeboda - gaqarTveldao, ityodnen.
qarTvelma ara marto ideur-inteleqtualur doneze gaiTavisa qristianoba, man igi Seisisxlxorca xelSesaxeb-sagnobrivadac: saqarTveloSi, Tavis
sacxovrisSi, gadmoitana bibliur-qris-
29
tianuli garemo da gadmoiyvana iqauri personaJebi. mimoixedeT, ramdeni
sioni, beTlemi, beTania da Tabori gvartyia, ramdeni daviTi, Tamari, ilia da
mariami gvaxvevia irgvliv... gaixseneT
poeturi TvaliT aRqmuli qarTli ufro zustad, niko samadaSvilis gasaocari xilva:
`viT ukvdaveba, wyaro ankara
aciskrovnebda irmebis ferdobs...
qristem bavSvoba aq gaatara
da RvTismSobeli ugvida ezos~.
diax, iesom bavSvoba atenis sionTan
gaatara...
mokled, saqarTvelo `enovnebiTac~
gaqristianda; Sesabamisad, qristianoba
CvenSi ara marto gaqarTvelda, gaqarTulda kidec.
istoriuli gamocdileba gvidasturebs qarTvelTa erovnuli da `enovnuri~ gancdis ganuyoflobas. isev vaJas
avtoritets movixmob: ena dedaa erisao... sxvisa ra mogaxsenoT, qarTveli
eri ki marTlac qarTuli enis saSoSi gamoSuSda. igive iTqmis qarTul
saxelmwifozec - farnavazma, qarTuli
mwignobrobisa da qarTulis saxelmwifo enad dakanonebiT (`da arRara izraxeboda sxva ena qarTlsa Sina Tvinier
qarTulisa~), saTave qarTul saxelmwifoebriobasac daudo. qarTulma enamve
dasazRvra es saxelmwifo, rac Semdgom
formulad Camoqna giorgi merCulem:
`qarTlad friadi qveyana aRiracxebis,
romelsaca Sina qarTuliTa eniTa Jami
Seiwirvis da locva yoveli aResrulebis~.
magram is, rac CvenTvis ganuyofelia,
sxva xalxisaTvis, SesaZloa, ase arc
iyos. Semendos am maRal materiebze
msjelobisas amgvari `miwier-sportuli~ magaliTis moxmoba, magram - eWvi
mepareba, kvebekelma kanadelma hokeis
matCSi, roca frangebi kanadelebs eTamaSebian, mxari frangebs dauWiros... igi
kanadelebs uqomagebs miuxedavad imisa,
rom misi dedaena frangulia. aseve Sveicarieli, germanulenovani iqneba igi
Tu italiurenovani, Tavs Sveicarielad miiCnevs da ara germanelad an
italielad. egeve iTqmis espanurenovan
laTinuri amerikis qveynebze...
miuxedavad amisa, ena mainc rCeba
erovnebis erT-erT ZiriTad maxasiaTeblad. igi erTgvari `pasportia~, adamianis sadauroba-warmomavlobas rom gvidasturebs. marto ena - ara, erTi da
imave enis SigniT rom kaci ama Tu im
kiloze uqcevs, amiT Tavis warmomavlobas avlens. dialeqtur-enobrivi Cveva
Zvalsa da rbilSi ujdeba adamians da
30
mis Secvlas didi dro da Zalisxmeva
sWirdeba. gavixsenoT bibliis `msajulTa wignidan~ erTi epizodi: erTmaneTs
ebraulad molaparake israelis ori
Sto, ori tomi daupirispirda - efremelebi da galaadelebi. efremelebi
damarcxdnen, galaadelebma maT TavianT
mSobliur qalaqSi gadasasvleli foni
mdinare iordaneze gadauWres. Tu vinme
moiTxovda, efremeli ara var da gaRma
gadamiSviTo, galaadelebi ubrZanebdnen:
aba, `SiboleT~ Tqvio (`SiboleT~ ebraulad TavTavsa hqvia). efremeli am
sityvas Tavis `slifina~ kiloze ambobda - `siboleT~ da umal maxviliT
igmireboda... uamravi efremeli gaiJlita iordanesTan, am - erTi SexedviT martivi xerxiT amocnobilni. martivi
TviTon xerxi iyo, Torem efremelebisTvis rTuli, TiTqmis SeuZlebeli iqneboda meyseulad gadaewyoT TavianTi
sametyvelo aparati maTi kilosaTvis
uCveulo bgeris gamosaTqmelad.
saqarTvelo teritoriulad pataraa, enobrivad - didi. me aq imdenad
qarTuli enis sidiades ar vgulisxmob,
ramdenadac - Cvens teritoriaze moqmed
enaTa, dialeqtTa nairgvarobasa da simravles.
zogadad Tu vityviT, erTgvaroba
simwirea, nairgvaroba - simdidre...
oRond - mowesrigebuli nairgvaroba.
simdidrea Cveni megruli da svanuri enebi... simdidrea Wanuri, anu - lazuri enac, vaglax, sxvagan ganfenili
da CvenSi amJamad mxolod sarfSiRa
SemorCenili; simdidrea Cveni nairgvari kiloebi.
magram qarTulma sazogadoebam ufro
unda moawesrigos am simdidris ara
marto dacvisa da sargod gamoyenebis,
aramed misadmi marTebuli saxelmwifoebrivi midgomis sakiTxic.
dedaenis gadasarCenad Cven zogjer
gvWirdeboda - da, iqneb, axlac ar iyos
zedmeti - xazgasma, rom erovneba da
`enovneba~ ganuyofelia (qarTvelTaTvis
es asecaa!), magram amis safuZvelze
sworxazovani msjelobiT Tu imas gamoviyvanT, rom ena udris erovnebas, maSin
swored erovnuli TvalsazrisiT gagviCndeba problemebi.
axla bevrs laparakoben `evropul
qartiaze~, romlis mixedviT evropulma
saxelmwifoebma erovnul umciresobaTa enebis uflebebi unda daicvan. CvenSi
am sakiTxs ratomRac daukavSires megruli da svanuri enebi... arada, megrulsvanuri aq mosatani ar gaxlavT arc erTi qarTveluri ena saqarTvelos
teritoriaze araviTar `umciresobis
enas~ ar warmoadgens! qarTuli kuTxeebisa da tomebis yoveli warmomadgeneli, maT Soris megrelica da svanic,
swored is `umravlesoba~ gaxlavT, romelsac `qarTveli~ hqvia saqarTveloSi.
xolo im SemTxvevaSi, Tu `qartiaSi~
laparakia ara umciresobis, aramed `mcire~ enebze anu `Sinaurul~, `Sin saxmar~
arasaxelmwifo enaze, maSin megrulisa
da svanuris am kategoriis enebad miCnevisasac zogi ram gasaTvaliswinebeli
Cans; kerZod:
realobaa, rom megruli da svanuri
enebia, oRond - SinaurobaSi saxmari;
amave dros megrelebisa da svanebis
dedaena iyo da aris qarTuli, romelsac danarCeni sxva qarTuli tomebi
aseve ZvelTaganve iyenebdnen saxelmwifo
enad; SinaurobaSi ki es tomebic, cxadia,
Tav-TavianT dialeqtebze uqcevdnen.
ase iyo Zvelad, asea axlac - miuxedavad imisa, rom masmediis epoqaSi
kiloebi saliteraturo enasTan nivelirdeba.
magram svanuri da megrul-Wanuri,
erTi mxriv, da sxva qarTuli dialeqtebi, meore mxriv, didad sxvaoben TavianTi istoriiTac da TavianTi wvliliTac qarTulis saxelmwifo enad
formirebaSi. dRes arsebuli dialeqturi formebi, Cveulebriv, Zveli samwerlobo qarTulis normaTa kontrolidan
gamosvlisa da `Tavisufali~ ganviTarebis Sedegia, aqedan gamomdinare - SedarebiT axali. svanurisa da megrulWanuris enobrivi formebi ki uSualod qarTulidan ki ara, qarTulTan
saerTo winapari enidan gamoiyvaneba,
romelsac qarTvelur fuZeenas veZaxiT
da romlis savaraudo saxe qarTuli,
svanuri da megrul-Wanuri enebis urTierTSedareba-SepirispirebiT aRdgeba.
dialeqtebi qarTuli enis Svilebi arian, svanuri da megrul-Wanuri ki - qarTuli enis Zmebi. mSoblis, qarTveluri
enis, ier-saxe zogjer qarTulma ukeT
Semogvinaxa, zogjer - svanurma da zogjerac - megrul-Wanurma.
magaliTad, avtoritetuli enaTmecnierebis azriT, Cveni winare fuZeenis
xmovanTa sistema ufro qarTulma SeinarCuna, TanxmovanTa sistema ki - megrul-Wanurma: maTi varaudiT, qarTuli
kac da megrul-Wanuri koC Zirebis
SepirispirebiT qarTvelur enaSi `adamianis~ aRmniSvnelad aRdgeba Ziri, romelic sami aTaswleulis win, vidre es
fuZeena daiSleboda qarTul, svanur
da megrul-Wanur enebad, miaxloebulad
ase JRerda - kaC.
swored erT-erTs am Zma-enaTagan,
qarTuls, garkveul istoriul-kulturul viTarebaTa gamo, mouwia ZiriTadi roli etvirTa qarTvelTa yvela tomisaTvis saerTo saxelmwifo
enis formirebaSi... ZiriTadi - magram
ara erTaderTi; misi tvirTi marTlac
rom Zmurad gadainawiles egrosianelTa
enebma: svanurma da megrul-Wanurma. saerTodac, leonti mrovels Tu verwmunebiT, qarTvel tomTa eTnarqebi anu
mesafuZvleni qarTlosi da egrosi
RviZli Zmebi iyvnen.
ase rom, saerTo-qarTuli saxelmwifo ena marto Zveli qarTulidan
ki ara, svanur-megrul-lazuri wiaRidanac iSva.
amitomac ara hqoniaT Cvens egrisel winaprebs qarTulis mimarT gaucxoebis gancda... miT umetes ara
aqvT igi maTs dRevandel STamomavlebs - svanebsa da megrelebs. magram
danarCeni saqarTveloc ar unda uyurebdes almacerad svanursa da megruls da arc `gafuWebul~ qarTulad unda aRiqvamdes am enebs.
ra unda movimoqmedoT saamisod?
adrec damiweria da axlac gavimeoreb: skolaSive unda SevuqmnaT bavSvs
qarTvelur enebsa da qarTulis dialeqtebze marTebuli warmodgena, ukve
dawyebiT klasebSi unda `gavuxednoT~
yuri megruli da svanuri folkloris nimuSebiT: warmoidgineT barisaxoeli patara xevsuri, didis eSxiT
rom ambobs: `bJa dida re Cqimi~ (`mze
deda ari Cemi~)... mere da mere iseTi
leqsikuri masalac unda vuCvenoT da
SevaswavloT, qarTul-svanur-megrulis
saerTo warmomavlobasa da erTianobaze rom metyvelebs.
mokled, bavSvs skolaSive unda gavacnoT da SevaswavloT svanurisa da
megrulis elementebi.
nuravin damwamebs enobrivi separatizmis qadagebas: skolaSi svanurisa
da megrulis elementebis swavleba
sxvaa da, svanurad da megrulad swavleba skolaSi - sul sxva, `Sua uzis
didi mzRvari~.
ise, ruseTis imperiam, caristulmac da komunisturmac, qarTvelTa garusebis strategiul gegmas leRvis
foTlad megrel glexkacze `zrunva~
aafara: aqaoda, ubir xalxs qarTuli
ar esmis, samegreloSi swavleba megrul enaze unda gadaviyvanoTo.
pirvel jerze, XIX saukuneSi, es ar
gamouvidaT - iakobi da Zmani misni
aRudgnen win ianovski-vostorgovis
mzakvrul gegmas.
meore jerze, XX saukunis ocdaa-
Tian wlebSi, komunist-`mafaluistebs~
samegrelos mxaridan gamosulma inteligenciam Caakmedina xma: Tedo saxokiam,
Salva dadianma, konstantine gamsaxurdiam... is frazac, erovneba nebayoflobis ambaviao, konstantine-batonma swored `mafaluistTa~ samxilebel werilSi brZana.
imperia qarTul enas marto skolidan ki ara - eklesiidanac upirebda
gamoZevebas: misi gegmiT, samegreloSi
RvTismsaxurebis enad qarTuls megruli unda Canacvleboda. aq ki xma samegrelos samRvdeloebam aRimaRla!
oTxmociani wlebis dasawyisSi batonma arnold Ciqobavam, ukve loginad
Cavardnilma, Tavis biblioTekaSi saguldagulod gadanaxuli masala momaZebnina - Sin waiReT, waikiTxeT da damibruneTo. XIX saukunis gayviTlebuli foliantebi aRmoCnda - 1895 wlis
mart-ivnisis nomrebi egzarqatis rusulenovani gamocemisa `:ehyfk~...
egzarqoss dauvalebia guria-samegrelos episkoposis meufe grigolisaTvis (eriskacobaSi - grigol dadiani)
kompetenturi komisiisaTvis gaecno megrul enaze Targmnili ramdenime nimuSi locvebisa da gaerkvia, rogor zemoqmedebas moaxdenda mrevlze mRvdelmsaxurebis dros maTi gamoyeneba.
grigols mouwvevia komisia - samegrelos samRvdeloeba, agreTve ganswavluli saero pirebi niko tarielis
Ze da daviT giorgis Ze dadianebi - da
mousmenia maTi mosazrebani...
swored es masala daibeWda zemoaRniSnul `:ehyfk~-Si.
wanakiTxma gamaogna: `ra ganZi gvqonia,
ra mxne, ra mdidari~-o, samegrelos
samRvdeloebaze aRmoCnda zedgamoWrili. aseTi siRrmiTa da simarTliT am
sakiTxze dawerili araferi wamekiTxa...
ar vaWarbeb, wminda enaTmecnieruli
TvalsazrisiTac dRes dawerili gegonebodaT - aRarafers vambob moqalaqeobriv poziciaze. cxadia, megruli enis
dialeqtad miCnevam maSinve Semacbuna,
magram mere mivxvdi, rom amasac sarCulad sasuliero pirTa politikuri
SorsmWvreteloba sdebia. ise, sityvam
moitana da, Tavis naSromebSi arc pavle
ingoroyva moixseniebda megrulsa da
svanurs enebad - am did erovnul kacs,
Cveni fsiqologiidan gamomdinare, es
politikurad saxifaTod miaCnda.
Tumca, sjobs Tavad Sen daigemovno,
mkiTxvelo, es masala, romelsac im
pirovnebis xotbas warvumZRvareb, visi
`gorisanic~ samegrelos es usaxelo
mRvdlebi iyvnen.
qujuri mentaliteti
uZalo kacs rom politikur pirvelobas daaTmobineben, es iZulebis aqtia.
Zalmosili kaci rom TviTon daTmobs pirvelobas - es zneobrivi aqti
gaxlavT.
qujim, egrisis erismTavarma, amgvari
zneobrivi, me vityodi, qristianuli
qmedebis magaliTi gviCvena qristes
movlinebamde samsaukunenaxevris win.
roca farnavazi, qarTlosis Camomavali, da quji, egrosis Camomavali, SeiTqvnen azonis, berZenTa dasmuli mmarTvelis, winaaRmdeg, im momentSi realur
samxedro-politikur Zalas quji, Tu
mets ara, farnavazze naklebs ar flobda.
magram quji aTaswleulebiT azrovnebda da ara - momentebiT an, Tundac,
wlebiT: gardasuli JamiT igi momavals
Wvretda... aki qarTlosi ufrosi Zma
iyo egrosisa. ar egeboda misi pirveloba da ase SesTavaza qujim farnavazs, mcxeTis saxelisuflo saxlis
Svils: vZlioT azons da mTel qarTvelTa modgmas Sen umefeb, me ki Sens Tanamdgomad migule aw da maradiso.
xelmwifobaze uaris Tqma mxolod
saxelmwifo kacs SeuZlia.
ase azrovnebda da moqmedebda didi
quji... anu - aseTia qujuri mentaliteti.
magram saqarTvelos marto quji
ar hyolia - hyavda Tada aSordiac, visac umaRlesi xelisufleba Tvals
uxuWavda yalbismqnelobaze, angarebaze,
aferistobaze... amas, yvelafers, mTavroba
wvrilmanad miiCnevda im msxvili SekveTis SesrulebasTan SedarebiT, rasac
erqva `tuzemcebis~ xeliTve qarTuli
`enovnebisaTvis~ safuZvlis Seryeva, qarTvelTa garuseba.
quji ukvdavia - mas kvalSi legionebi udganan... magram, vai, rom ukvdavia Tadac: legionebi - ara, magram TiTo-orola aSordia saqarTvelos yovelTvis hyavda... da - dResaca hyavs: sazogadoeba xedavs, rom Coxosan Tadas
halstuxiani aSordiebi Seenacvlnen
da `grus~ politikur dakveTas asruleben.
dRevandel presaSi mkiTxvels ufro
isini eCxirebian TvalSi, vidre qujis
`gorisani~, amitomac gTavazobT erTgvar
gamonakrebs qujis kvalSi Camdgar sasuliero pirTa gamonaTqvamebidan samegreloSi RvTismsaxurebis enis Sesaxeb.
megrul enaze
wirva-locvis Sesaxeb
guria-samegrelos episkoposi grigoli (dadiani):
31
kavkasiis saswavlo olqis zedamxedveli saidumlo mrCeveli
ianovski samegrelos skolebSi
qarTuli enis megruliT Canacvlebas ase asabuTebda: megruli
qarTulTan iseTsave mimarTebaSia,
rogorc - polonuri an Cexuri
rusul enasTan, maT ki swavlebac
da RvTismsaxurebac Tav-TavianT
enebze aqvTo. es meufe grigols
mcdar analogiad miaCnia.
`slavuri jgufis es sami monaTesave ena saukuneTa manZilze
damoukideblad Camoyalibdnen samwerlobo enebad da am enebze Seqmnili literaturiT gamoxataven
Tav-TavianT erovnul TviTSegnebas. gansxvavebuli viTarebaa qarTulsa da megruls Soris: aq Cven
gvaqvs mkafiod gamoxatuli daqvemdebareba, slavur enebSi ki sruliad damoukidebeli paraleluri ganviTareba. usamarTloba
iqneboda vinmem am sakiTxebSi arakompetenturoba damwamos, ZirZveli megreli gaxlavarT da qarTulica da megrulic kargad vici:
megrelebi ukve 15 saukunea qarTul enaze loculoben da evedrebian ufals; me, rogorc maTi mRvdelmTavari, vadastureb, rom isini
kargi qristianebi arian da saTanadod Seimecneben saRmrTo gamocxadebas. megrelebma sxva qarTvelebTan Tanadroulad daiwyes qarTulad wera-kiTxva da, qarTuli
saeklesio tradiciiT, maT, imierqarTvelebma, amierqarTvelebze adrec ki ganadides qarTul enaze
WeSmariti Semoqmedi~.
mRvdeli
kapiton gawerelia
masac miaCnia, rom megruli
(avtori mas erT-erT qarTul kilod miiCnevs da ara - enad), arasodes xmarebula saRvTismsaxuro
daniSnulebiT da am maRal misias igi verc dRes Seasrulebs aseT saeklesio enad Camoyalibebas, sxva pirobebs rom davexsnaT,
saukuneebi sWirdebao. Tanac:
`wminda werilisa da locvaTa Targmna - es wmidaTawmida
saqme - moiTxovs RvTaebriv zeSTagonebas zemodan, uflisagan... swored aseT mowodebas aRasrulebdnen Zvelad wminda wignebis mTargmnelebi, amitomac SemogvrCa maTi
teqsti Seuryvnelad Cvenca da
sxva marTlmadidebel qveynebsac...
32
garda amisa, marto literaturuli tradiciebic ki sakmarisi
ver iqneba saRvTismsaxuro wignebis saTargmnad - TviTon enas unda axasiaTebdes egreT wodebuli
`eklesiuroba~. megruli, gasagebi
mizezebis gamo, yovelive amas moklebulia.
arc winaT da arc axla megrulad mRvdelmsaxurebis aRsruleba ar gvWirdeba, vinaidan qarTuli da megruli faqtobrivad
erTi enaa da maTs leqsikonebSi
uamravi saerTo Ziris mqone sityvebia. megrels wirva-locvis
tradiciuli ena kargad esmis
da, Tu aq gagebinebis TvalsazrisiT raime sirTule iCens Tavs,
amis mizezi is ki ar gaxlavT,
rom megrels qarTuli cudad
esmodes, - saeklesio teqstebs aseve
Znelad aRiqvams aramegreli sxva
qarTvelobac, maT Soris, ganaTlebuli xalxic, - Tavi da Tavi
problemisa am saeklesio enis arqaulobaSia... agreTve - RvTismsaxurebis dros wminda teqstis swrafad CaTaveba-~mifuCeCebis~ samwuxaro tradiciaSi... amitomac es
sakiTxi qarTuli mosaxleobis megrelebisac da aramegrelebisac
- codna-ganaTlebis amaRlebiT gadaiWreba da ara - RvTismsaxurebisTvis megruli kilos gamoyenebiT. sxva xalxebsac aqvs gansxvavebuli dialeqtebi, magram saRvTismsaxurod yvelas rodi iyeneben: magaliTad, malorosiuli aranakleb gansxvavdeba rusuli enisgan, vidre megruli qarTulisgan,
magram mRvdelmsaxureba malorosiulad ki ar aResruleba, aramed
saeklesio-slavur enaze... megrelebs arasodes gvqonia damwerloba megrul enaze imitom, rom amis
saWiroeba ar yofila: samegrelos
xalxs qarTuli damwerlobaca
da qarTuli enac Tavis RviZl
anbanad da Tavis dedaenad miaCnia da amave enaze aRavlenda da
aRavlens uflisadmi xotbas~.
mRvdeli
klimenti Wanturia
`qarTuls da megruls imdeni
ram aqvT saerTo, rom megreli
qarTuls Tavis dedaenad (hjlyjq
zpsr) miiCnevs. megruli ena qarTuli enis saganZurad iTvleba:
bevrma sityvam qarTulSi dakarga
Tavisi Tavdapirveli mniSvnelo-
ba, megrulSi ki isini Zveleburad
Seuryvneli saxiT SemogvrCnen. amrigad, megruli da qarTuli or
ganuyrel Zmad gvesaxeba. es gancda
maradiulia, danarCen saqarTvelosTan Tavis enobriv erTobas
samegrelo yovelTvis grZnobda,
qarTuls yovelTvis dedaenad
Tvlida, mas miiCnevda saxelmwifo
enad, miiCnevda mwerlobis enad am enaze laparakobdnen da werdnen
megrelTa winaprebic... megrelebi
qarTulad ganadidebdnen ufals;
am enaze loculobdnen maTi mamapapani. Sesabamisad, samegrelo qarTulad molaparake daibada da
RvTis winaSec am enaze molaparake warsdgeba...
sakuTari gamocdilebidan mogaxsenebT: erTxel mec vcade eklesiaSi megrulad meqadaga. mrevlma
momTxova, isev qarTulad iqadageT,
Torem eklesiaSi aRar vivliTo.
aseTi SemTxvevac yofila - saxarebis ramdenime adgili megrulad
Targmnes da, roca eklesiaSi waikiTxes, aRSfoTebulma mrevlma
wyevla-krulviT datova saydari...
evropaSic aris qveynebi, sadac
ori enaa: erTi - saxelmwifo, saliteraturo da saRvTismsaxuro, meore - SinaurobaSi saxmari, romelsac damwerloba ara aqvs. iq azradac ar mosvliaT, Sinauruli ena
saRvTismetyvelod eqciaT da, raRa
Cven, megrelebs, gvaxveven Tavs locvisaTvis am Cvens Sinaurul enas?
ratom Tavad rusebi saeklesio
slavurze aRasruleben RvTismsaxurebas da ara maTsve mSobliur
Tanamedrove rusul enaze?~
mRvdeli
evgeni Sengelaia
isic amtkicebs, rom saRvTismsaxuro mizniT locvebis qarTulidan megrulad Targmna da gamoyeneba did vnebas moutans mosaxleobas swored religiuri TvalsazrisiT:
`samegrelos xalxi uZvelesi
droidan, qristianobis miRebisTanave, mieCvia locvebis aRvlenasa
da yvela saxis RvTismsaxurebis
aRsrulebas Tavis mSobliur qarTul enaze, am saRvTo sityvebs
igi uSualod uflis bageTagan
amoTqmulad aRiqvams da misi Secvla morwmuneTa gulebSi mxolod
urwmunoebis RvarZls CaTesavs.
Targmanis veraviTar saWiroebas
ver vxedav, ramdenadac megrelebs,
marto zepur sazogadoebas ki ara,
ubralo muSa xalxsac, yvelaferi
Cinebulad esmiT qarTulad; metic,
yovel megrels Sesisxlxorcebuli aqvs Tavisi mSobliuri qarTuli enis siwmindisa da saRvToobis gancda, rasac Seuryvnis
locvaTa megruli Targmani, amamRvreveli ara marto Cveni religiuri, aramed sazogadoebriv-zneobrivi cxovrebisa~.
mRvdeli
nestor alSibaia
`xalxi ar TanaugrZnobs locvaTa gadmoTargmnas qarTulidan
megrulad; igi odiTgan mowiwebiT
uyurebs qarTul saeklesio enas,
rogorc amaRlebulsa da saRvTos. saeklesio-qarTuli RvTaebrivi didebulebis niSans atarebs
da, Tu locvaTa sityvebs megrulad vTargmniT, kuriozul-samasxarao efeqts miviRebT. megruls
Cven vTvliT Cvens Sinaur, ojaxSi
saxmar enad, romelic gamousadegaria saRvTismsaxurod. ubir
xalxSic ki TavmosaWrelia ucodinroba qarTulis, rogorc RvTismsaxurebis enisa, romelsac megreli uxsovari droidan mowiwebiT eTayvaneba; ase rom, RvTismsaxurebis dros qarTulad aRvlenil yvela locvas ubralo xalxi
Cinebulad gebulobs~.
mRvdeli
aleqsi qvarcxava
`qristianobis SemoRebisTanave
samegreloSi, sadac igi wminda
mociqulebma andria pirvelwodebulma da svimon kananelma gaavrceles jer kidev pirvel saukuneSi, saeklesio msaxurebis enad
iyo da rCeba saeklesio-qarTuli.
saerTodac, CvenSi yovelTvis qarTuli ena gamoiyeneboda saxelmwifo enad; mas daubrkoleblad igebda megreli mosaxleoba, ramdenadac megruli igive qarTuli ena
gaxlavT, oRond, sxvadasxva istoriuli viTarebis gamo megruli
metyveleba samwerlobo enad aRar
ganviTarebula. megruli miekuTvneba qarTveluri erTiani modgmis
enaTa ojaxs da mas garkveuli
regionis mosaxleoba Sinaurul
enad movixmarT. istoriuli cxovrebis dasawyisidanve samegrelos
samwerlobo enad qarTuli hqonda,
ramdenadac megrelebs es ena mig-
vaCnda dedaenad; saeklesio-qarTuli ki, rasac mTeli marTlmadidebeli megreloba ukve amdeni
saukunea yoveldRiurad vismenT
eklesiaSi, is wminda enaa, romelsac
SevesisxlxorceT da uromlisodac arseboba verc ki warmogvidgenia... amitomac vivedrebi, eklesiaca da xalxic gvixseniT amgvari siaxlisagan~.
Tavadi niko
tarielis Ze dadiani
kategoriuli winaaRmdegia
megrul enaze RvTismsaxurebisa.
megrulis Taobaze TviTon xalxSia mkafiod Camoyalibebuli
Tvalsazrisio:
`meca da mTelma Cvenma Tanamedrove megrelobam viciT, rom
CvenTan, saxlebSi, batonebis TandaswrebiT fareSebic eridebodnen
mdabioTa salaparako megruls da
aTvaliswunebiT mas `mdabiolayafs~ eZaxdnen, xolo `margali~
imdenad tomobriv ki ara, socialur terminad gamoiyeneboda da
`glexs~, `mdabios~ aRniSnavda.
Tavadi daviT
giorgis Ze dadiani
megrulad naTargmni locvebis
detaluri analizis Semdeg, am
uazro da mavnebluri wamowyebis
aRsakveTad daviT dadiani ritorikuli gznebiT SesTxovs guriasamegrelos episkoposs:
`yovladmowyale mwyemsmTavaro, marTlmadidebeli kolxidelebis, axlandeli megrelebis, TvalSi
raTa fexqveS ar gaiTelos uwmindesi religia ieso qristesi, Zisa
RvTisa, macxovrisa Cvenisa, da amiT
misi xalxi ar moveqceT dauSreteli geheniis kirTebis qveSe, gevedrebiT, brZanoT - Sors Cvengan
amgvari suliswamwymedi wamowyeba, da Cven, sulierad muxlmoyrilni Tqven winaSe, erTxmad dagidasturebT - amin!~
marTlac, amin, anu - WeSmaritad!
rogorc vnaxeT, Cvenma winaprebma
upatrones Cvens saxelmwifo enas, axla
jeri Cvenzea. marto saliteraturo
qarTuls ki ara, aseve unda movuaroT
da veloliaoT sxva qarTvelur enebsa
da qarTulis dialeqtebs... veloliaoT da ara - vaRadaoT: kacs xom Tavisi metyvelebis gamasxaraveba ufro
swyins, vidre - Tavisi garegnobisa!
cxadia, sajaro gamosvlisas adamiani unda cdilobdes saliteraturo
qarTuliT ilaparakos, magram aranakleb
mniSvnelovania bunebrivi metyveleba:
bunebriobasa da uSualobas ki xSirad
swored kilouri formebi aniWebs metyvelebas. sxvaTa Soris, zomierad da
gemovnebiT gamoyenebuli es dialeqtizmebi TviT klasikosTa nawerebsac Tavisebur koloritsa sZens. saerTodac,
dialeqtizmebis gareSe literatura
Tavis fer-xorcs dakargavda. Tu warmogidgenia, mkiTxvelo, saliteraturo
qarTuliT metyveli lelT Runia an
kirile miminaSvili? metyviT, eseni xom
personaJebi ariano. agrea, magram ver
damisaxelebT verc erT did mwerals,
romelic avtoriseul metyvelebaSic
ar iyenebdes dialeqtizmebs... met-naklebad, cxadia.
metyvelebis Sefasebisas gadamwyvetia, ras ambobs kaci... aranakleb - rogor ambobs... da kidev ufro metad vin ambobs.
roca vaJa `yvavilis~ nacvlad `yoilio~, ityvis, an `movidas~ nacvlad `moidas~, amas, yvelafers, Tavisi emociuri datvirTva axlavs.
sxvaTa Soris, ara mxolod poetur
teqstSi.
fexSiSvela
`cvrian balaxze
Tu fexSiSvela ar gaviare
- raa mamuli?!~
galaktioni
rasac axla getyviT, vici, rom marto
Cemeuli gancda da aRqma ar gaxlavT
im movlenisa, rasac ilia meore hqvia.
movlena-meTqi, arc wamcdenia da arc
enobriv alRos uRalatia, amjerad, CemTvis: patriarqi Tavisi didi mosaxelis ilia-marTlis darad xorcieli
kacidan movlenad iqca. misgan iRvreba
is, rac erT sityvad Znelad gamoiTqmis - simSvidec, saTnoebac, siTboc,
Zalac... mokled, iRvreba da Cvenze gadmodis madli, Tanac - cxadliv, lamis
xelSesaxebad.
amis erT-erTi mizezi, iqneb, patriarqis metyvelebac iyos - darbaisluri, sulierebiT gajerebuli, sada, amaRlebuli da... Tqven warmoidgineT, xandaxan, Cveni mTis kiloebis araCveulebrivi surneliT Senelebuli. roca pirad saubarSi patriarqi - `moidao~ vaJaseburad mouqcevs, lamis guli amomibrundes: TiTqosda raRac ucnauri
Tbil-tkbili naTeli `moida~ da CameRvara sulSi.
marto adamianebi rodi vgrZnobT
am madls: maxsovs, didi xnis winaT, martyofSi mimi patiJa, Tavis rezidenci-
33
`mamulis~ ori wlis iubile
2005 wlis 30 oqtombers
`mamulis~ aTi weli Tvalis e
aTi wlis
mosavali
`mamulis~ xuTi wlis iubile
2008 wlis 23 noembers
`mamulis~ xuTi wlis iubile
2008 wlis 23 noembers
gazeTi `mamuli~ mwverval
`saqarTveloze~ kolorados
mTaTa sistemaSi
2005 wlis 27 oqtombers
34
ase daiwyo `mamulis~
ofisis mSenebloba
2010 wlis aprilSi
ase
icvleboda
Cveni
qudebi
erTi gadavlebiT
istorisTvis
SemovinaxeT
`mamulis~
iubileebi
`mamulis~
ofisi
35
aSi. veaxeli, vsaubrobT... ganviwminde,
gavmsubuqdi, gavTavisufldi, avmaRldi...
mokled, is damemarTa, rac yovel Tqvengans mosdis masTan saubrisas. morCili Semovida da moridebulad raRac
uCurCula.
- joyola? - gaikvirva patriarqma,
- axlave Semomiyvane!
vinme monatrebuli moxeve Tu arismeTqi Tavisi mSobliuri kuTxidan, gavifiqre da - darbazSi uzarmazari mecxvaris ZaRli movarda iseTi RojebiT,
relss rom gadaRrRnida.
- joyola moida, Cemi joyola, miealersa patriarqi, magram alersi
da gadareva Tqven nagazisa unda genaxaT: SehRmuTuna, miefofina, xelebi au-
loka - momeCvena, xelze emTxvia-meTqi.
Turme lekvi yofila, roca mouparavT
da axla, erTi wlis Tavze, daabrunes.
gaixara patriarqma, gavixareT yvelam,
magram Cveni sixaruli ra mosatania
joyolas sixarulTan, romelmac utyuari ZaRluri geSiT igumana, rom RvTiskacs daubrunda.
patriarqma mere gomurebi manaxa,
sadac darCeuli saqoneli eyena... elaparaka, ealersa maTac...
...droTa samani TiTqos momerRva
da cxadliv davinaxe, gergetis samebisaken mimavalma, rogor gaixada fexze
da anaforianma gatopa snoswyali...
da yoveli kenWi, yoveli Sxefi - irakli,
iraklio, - SesCxrialebda patriarqs.
uwmindesi msoflios
uwmindes mdinareSi iordaneSi
36
vixile, palestinis gausaZlis xvatSi rogor Seudga oTxiaTassafexurian qvis gavarvarebul kibes sinas mTis
wminda mwvervalisaken patriarqi uxamlod, fexSiSvela...
da me mivxvdi, rom es kaci - Tundac
fexSemosili - mainc maradiulad fexSiSvelaa da misi mzirali terfebi
mudam xedaven da grZnoben im simZimes,
rasac miwa hqvia...
rasac - mamuli hqvia...
rasac - dedamiwa hqvia...
simZime igi am kacs maRla ezideba
- cisaken!
P.s. Seminde, mkiTxvelo, Tu es Cemi
`fiqrebi~ arcTu ise `xmadabali~ gamomivida.
iveria
$19.99
V[JKJL
qarTuli televizia da filmebi
amerikaSi, Tqvens televizorze
pirdapiri eTeri, erTi kviris Canaweri; nebismier dros
yureba, pauza, gadaxveva; klasikuri, dokumenturi, axali
filmebi; qristianuli da sabavSvi gadacemebi; umaRlesi video
da audio xarisxi; umartivesi instalacia, qarTuli meniu.
www.iveriatv.com
1-800-959-8541
i
v
a
y
i Si!
l
x
sa
37
Cvufkj,tkb
it i
38
ojaxi
bavSvobidan vizrdebodi musikisa
da poeziis atmosferoSi. mamaCemi, lazare Coxeli, kargad mReroda, ukravda
fandurs, sakuTar melodiaze amRerebda
sakuTar leqsebs, iyo araCveulebrivi
Tamada, saocrad Tbili da inteligenti adamiani. Cvens ojaxSi stumrad modiodnen: iakob tripolski, tariel sayvareliZe, vaxuSti kotetiSvili, jumber
ZiZava, Salva lorTqifaniZe, Cito SoSiaSvili, jondo buaZe, alaza xaiauri,
vaxtang razikaSvili (vaJa-fSavelas Svili) da mravali sxva, axla yvelas CamoTvla Znelia.
magondeba erTi patara SemTxveva:
viqnebodi, albaT, meore Tu mesame
klasSi, saxlSi vipove sabavSvo leqsTa
krebuli. Zalian mindoda, mama gamexarebina da rogorme Tavi momewonebina,
gadmoviwere orkupletiani leqsi meCaieebze da vaCvene, me davwere-meTqi. mamas
gauxarda, leqsi martivi gaxldaT da
man marTlac daijera, rom me davwere.
gavida dro, mama SemTxveviT waawyda am
wigns da meCaieebze dawerili is leqsic
naxa, mimixmo TavisTan, miCvena leqsi
da miTxra: „yoCaR, Svilo, zogierTi
poeti wlobiT ver axerxebs wignSi
dabeWdvas da Seni leqsi ki ukve daubeWdavTo!“..
mamis am taqtianma iumorma Sedegi
gamoiRo: is aRarasodes momityuebia da
es SemTxveva, albaT, Cemi momavali SemoqmedebiTi siwrfelisa da patiosnebis
stimulic gaxda...
mamaCemis, lazare Coxelis Sesaxeb
vaxuSti kotetiSvilma radiogadacema gaakeTa rubrikiT „leqso, nu daikargebi“, magram mamam veRar moismina,
male gardaicvala. sicocxleSive ibeWdeboda misi leqsebi Jurnal-gazeTebSi,
Tumca wignis gamocema, risi didi survilic hqonda, veRar moaswro. me es
Zalian mawuxebda da gadavwyvite, mamis
leqsebi amemRerebina. albaT, misma sulma
mikarnaxa - mis 15 leqsze Sevqmeni simRerebi, gamovuSvi kompaqt-diski „ocneba“.
myavda deda, guruli qalbatoni roza beriSvili, romelic ar maxsovs:
rva Tvis viyavi, Cemi daiko ki - sami
wlisa, roca Cemi Zmis, xuTi wlis
leris sikvdils gadahyva... meubnebian,
araCveulebrivad mReroda, SesaniSnav
krimanWuls ambobdao, guriaSi laureatobis sigelebic hqonia...
minda giTxraT, rom myavda gamzrdeli deda naziko qitesaSvili, romelmac
oTxi wlis asakidan gamzarda. gardaicvala 1971 wels. Cemi mama 1973 wels isev daqorwinda mariam CekuriS-
roca internetSi, youtube-ze, zaira Coxels vusmen, Tbil qveynebSi
gadamfreni romeliRac mgalobeli Citi magondeba: mSobliuri
Wala-wylebi, xatula mTa-bari mosalodneli yinvis SiSiT rom datova, ucxoeTSi gamoizamTra, ukan dabruneba ki, raRac mizeziT,
vera da ver SeZlo.
zairas ulamazes, sruliad gansxvavebuli tembris xmaSic is
cremli da tkivilia CaRvrili, mravali aTasi kilometris siSoridanac rom swvdeba monatrebul samSoblos, im Citis msgavsad,
okeanis gaRmidanac efereba da esiyvaruleba Tavis budes.
simRerebi, romelTac zaira Coxeli marto, an uaxloes megobrebTan erTad asrulebs, Cveni Tanamemamuleebis emigrantul cxovrebas gansakuTrebulad alamazebs, mTel kontinentze gafantul
qarTvelobas guls uTbobs, esalbuneba da siyvaruliT avsebs.
mReris zaira Coxeli da usmens amerikis qarTveloba. mReris
zaira da bevrma arc ki icis, es sevdiani, mgrZnobiare qalbatoni
ramodena warsuls atarebs, raoden sxvanairi da gamorCeulia.
aba, movusminoT...
vilze, romelic wlinaxevris win gardaicvala. orive dedinacvali brwyinvale adamiani iyo. ase rom, sami deda
myavda...
me da Cemi daiko lali bavSvobidan vmRerodiT, ukve oTxi wlisas xmebSi SemeZlo simRera. saskolo olimpiadebze gamovdiodiT, maswavlebelTa saxlSi arsebul ansablSi vmRerodiT Cito SoSiaSvilis xelmZRvanelobiT. albaT, yvelaferma aman - genma, garemom,
ojaxurma tradiciam ganapiroba Cemi
gzac xelovnebaSi.
Cemi SemoqmedebiTi
cxovreba saqarTveloSi
Tbilisis meaTe saSualo skolis
damTavrebisTanave Cavabare pirvel musikalur saswavlebelSi. 1970 wlidan
amerikaSi wamosvlamde vmuSaobdi saqarTvelos niko sulxaniSvilis saxelobis saxelmwifo kapelaSi. im periodSi samxatvro xelmZRvaneli iyo guram
baqraZe, Semdeg - givi munjiSvili, diriJori - givi comaia.
usazRvrod miyvarda kapelaSi simRera, is Cemi sulis nawilia da dRemde
maqvs misi nostalgia.
1976 wels davamTavre Tbilisis
vano sarajiSvilis saxelobis saxelmwifo konservatoriis vokaluri fakulteti, pedagog iulia faliaSvilis
klasi.
1978 wlidan viyavi sionis sakaTedro taZris Sereuli gundis mgalobeli. erTxel swored aqedan gavemgzavreT
germaniis federaciul respublikaSi,
sadac msoflios marTlmadidebluri
eklesiebis gundebi hyavdaT miwveuli
wirva-locvis Casatareblad. Cveni Se-
reuli gundis regenti iyo eTer koxoZe, vaJTa gundisa - nodar kiknaZe, Tan
gvaxldnen episkoposi guram SalamberiZe, protodiakoni amiran amiranaSvili (amJamad ukve dekanozi) da uSiSroebis samsaxuris warmomadgeneli. CavediT regensburgSi, saidanac gavdiodiT
sxvadasxva qalaqis eklesiebSi da vgalobdiT. Cveni maspinZeli iyo doqtori rauxi. erTxelac, gavemgzavreT kiolnSi, sadac maspinZeli, doqtori valtermani, ratomRac, ugulod, Zalian oficialurad dagvxvda. CasvlisTanave iqve,
axlos mdebare eklesiaSi wagviyvana
dasaTvaliereblad. Cveni vaJebi yvela
xatTan galobdnen xolme da aqac, ra
Tqma unda, daiwyes galoba - „Sen xar
venaxi“. es Cveni uJmuri maspinZeli
usmens, usmens da gaocebuli Sescqeris
mgaloblebs. TiTqos gamocvales adamiani, uecrad gaubrwyinda saxe, aRfrTovanebas veRar malavda. Semdeg banketze,
sufrasTan Tqva: meubnebodnen, rad ginda,
rom iwvev uintereso mgaloblebso da,
aba, axla gamibedon da es miTxrano...
meore dRes wirva-locva CavatareT
san severinis taZarSi, qarTvelebic iyvnen,
radioTiTac gadaica.
aqve gavixseneb: erT dRes sionis
Sereul gundTan repeticias atarebda
im periodSi regenti givi comaia. uceb,
gaiRo kari da SemobrZanda Cveni saTno
da uZvirfasesi patriarqi, mivida pianinosTan da daukra partitura sagaloblisa, razec Cven vmuSaobdiT, Tan
igaloba: ai, am adgilze aseTi niuansi
unda gaakeToTo, agvixsna... es suraTi
dRemde waruSlelad midgas Tvalwin...
misi uwmindesobisagan dajildoe-
39
ojaxTan
erTad
buli gaxlavarT bibliiTa da sigeliT,
es Cemi yvelaze Zvirfasi jildoa.
erTxans vmuSaobdi wyneTis xelovnebis skolaSic, sadac vaswavlidi vokals. direqtori gaxldaT Tamila zatikaSvili.
aseve, didi mogonebebi makavSirebs
trio „qarTul hangTan“, sadac lela
TaTaraiZesTan da mzia bekuraSvilTan
erTad vmRerodi. trios wevrebi safrangeTSi, saqarTvelos kulturis dReebSi vmonawileobdiT. aseve miwveuli
gaxldiT holandiaSi - Cveni kompaqtdiskis prezentaciaze, sadac veRar wavediT, radgan me da mzia amerikaSi gadmovixveweT da mivatoveT Cveni lela.
manamde ki triom koncertebiT Semoiara saqarTvelos kuTxeebi, msaxiobebTan
- Temo nacvliSvilTan, gia jafariZesTan, oTar seTuriZesTan da sxvebTan
erTad.
goderZi Coxels Cvens trioze filmis gadaReba undoda, magram...
rogorc yvela aq wamosuls, me da
mziasac ar gvegona, Tu ase CagviTrevda amerika da amdenxans aq davrCebodiT.
Cemi SemoqmedebiTi gzis erT-erTi
Tbili mogonebaa aseve ansambli „qalgulo“, romelic Camoayaliba momReralma
Cito SoSiaSvilma, Semdeg ansambls xelmZRvanelobda mzia bekuraSvili.
gastrolebiT movlili maqvs yofili sabWoTa kavSiris yvela respublika,
sazRvargareTis qveynebi...
aq, amerikaSi
nana aleqsandriasTan da
guram doCanaSvilTan erTad
trio `qarTuli hangi~
40
simarTle giTxraT, ucnaurad moxda Cemi aq Camosvla... megobars - Tamila zatikaSvils, xelovnebis skolis
direqtors, hqonda amerikaSi Camosvlis
survili da Cvenc gvirCia, aiReT Jetoni
da gadiT gasaubrebaze, iqneb erTad
wavideT, gagvimarTlos da iq koncertebi CavataroT, eklesiaSic vigalobebTo...
Cvenc, mziam da me, aviReT es sabediswero Jetonebi da uproblemod Cagvirtyes
beWedi, iseTi kargi sabuTebi gvqonda.
stumris statusiT CamovediT da mivxvdiT, rom ia-vardiT ar yofila emigrantis gza mofenili.
daviwyeT samuSaos Zebna, radgan, elementarulad, saarsebo fulic ki ar
gagvaCnda. TbilisSi mxolod gzis fuli visesxeT, ukan wasasvleli gza moWrili iyo, xelcarieli ver wavidodiT... daviwyeT ojaxebSi, bavSvebTan
muSaoba. me Zalian miWirda Segueba,
TiTqmis mTeli weli tirilSi gavatare. magram nel-nela eCveva adamiani,
rogorc Cans... saSineli nostalgia
mqonda da maqvs axlac, da ara marto
me... filmi „miwis sjuli“ kargad
gadmoscems emigranti qarTvelebis sulier mdgomareobas...
Tu ara isev da isev xelovneba, ver
gavZlebdi aq.
sxvaTaSoris, 2001 wlis teraqtis
dros Cemi megobari mzia metroSi moxvda da bewvze gadarCa. manhetenSi midioda, cota adre rom amosuliyo, daiRupeboda, radganac zustad im adgilas
hqonda saqme. erTi wlis Semdeg me
mimiwvies mileniumis TeatrSi, saqvelmoqmedo koncertze, sadac Sevasrule
Cemi sakuTari simRera saSa sokolovis
teqstze - „dobri sled“.
1999 wels mzia bekuraSvilma, Tamila zatikaSvilma da me daviwyeT simRera „Dancing Crane“-s simRerisa da cekvis qarTul ansamblSi, romlis xelmZRvanelebi arian viqtor sirelsoni
da lia baxturiZe. vasrulebT yvela
Janris simReras. Cven agreTve vgalobdiT eklesiaSi manhetenze, regent luiza
caavasTan erTad. maSin cota mrevli
iyo, radganac amdeni qarTveli ar gaxldaT wamosuli, dRes ki ukve wminda
ninos saxelobis qarTuli eklesia
gvaqvs amerikaSi, mrevlic bevria. wirvalocvas aRavlens SesaniSnavi moZRvari
mama aleqsandre.
amerikaSi Cemi yofnisas gamovuSvi
ramdenime kompaqt-diski saavtoro da
Sereuli programiT: „monatreba“, „saqarTvelo edemia“, „ocneba“, „dobri sled“,
„dialogi“ da „mamuli“, romelic mivuZRveni Cemi dis xsovnas.
lalisTan ganSorebam yvelafris interesi damikarga, CamovSordi xelovnebas, TiTqos cxovrebis mizani gamiqra...
daiko iyo Cemi stimuli, mas vuZRvnidi
TiTqmis yvelafers, rasac vakeTebdi.
araerTxel miTqvams misTvis: „laliko,
xalxi fuls akeTebs amerikaSi da me
simRerebs vwer, vis unda, netav-meTqi?“
is ki mpasuxobda: „ras ambob, me iseTi
bednieri var, rom yovel Sens axal simReras zeimiviT velodebio.“
bolos da bolos, dRes ukve Tavi
aviyvane xelSi da isev davbrundi „Dancing Crane“-Si, romelic amJamad qarTuli kulturis centria. aq arsebul
„qarTul TeatrSi“, romelic lia baxturiZe-sirelsonma Camoayaliba, moRvaweoben: cuca kapanaZe, xaTuna ioseliani da sxvebi. amerikaSi dabadebuli
bavSvebi aq arsebul wreebSi qarTul
enas swavloben, aseve euflebian simReras, cekvas, samsaxiobo ostatobas.
kidev davamatebdi, rom Cveni trio
„magnolia“ koncertebiT gamodis „linkoln-centrSi“, bostonis universitet-
Si, mileniumis TeatrSi da sxva prestiJul scenebze. ramdenjerme mimiwvies radioSi, CemTan ramdenjerme Cawera
interviu radio „amerikis xmis“ Jurnalistma eTer fiCxaZem, Cemze gaakeTes
gadacema da simRerebi gaaJReres „devidson radio“-Si. vTanamSromlobdiT
momReral da kompozitor medea sixaruliZesTan (trio „samaias“ wevri),
vasrulebdi mis mier saSa sokolovis
leqsebze daweril romansebs da liriul simRerebs kafe „Ozi“-Si.
qarTuli simReris suli
erTxel koncerti gvqonda „Dancing Crane“-s linkoln centrSi. aRfrTovanebuli amerikeli mayurebeli
taSs ukravda qarTul cekvas da simReras. me da mzia vmRerodiT xalxur
„iavnanas“ da uceb SevniSneT, wina rigSi
rogor tirodnen. koncertis Semdeg
es adamianebi CvenTan movidnen mosalocad. vkiTxeT, Tqven xom ar gesmiT am
simReris sityvebi da ase ratom ganicdidiTo? gvi pasuxes: Tqvens simReras
usityvodac SeigrZnobs adamiani, qarTuli harmonia unikaluriao.
amerikaSi rogor SevinarCune qarTuli simReris suli? es, me mgoni, Cemi
Taobis adamianisaTvis Zneli ar aris.
CemSi ise Rrmad, Sig gulSi zis qarTuli musika, yvela Janris simRera, cekva,
poezia, mxatvroba, rom veranairi ucxo
qveyana, kerZod, amerika ver Secvlis
mis siyvaruls. Cemi simRerebis mosmenisas, albaT, mixvdebiT, rom TiTqmis
yvelgan samSoblos mivtiri. ra Tqma
unda, amerikas ar uTxovia, Camodi da
aq icxovreo, magram bedisweram wamogviyvana am qveyanaSi... ra Tqma unda, bevri ram momwons amerikuli, magram CemTvis is mainc ucxo sxeulia...
samwuxarod, axalgazrdebSi da, miTumetes, aq dabadebul ymawvilebSi, naklebad, an TiTqmis ar aris qarTuli suli
(zogierTi ojaxis garda, romlebic
TavgamodebiT ibrZvian, raTa maTma Svilebma ar dakargon qarTuli ena da qarTuli suli)...
rogor vqmni?
pirvel rigSi, minda giTxraT, rom
Cems Tavs ar miviCnev kompozitorad.
me ar maqvs sakompozicio ganaTleba.
ubralod, vqmni simRerebs... adre vwerdi
xolme simRerebs im leqsebze, romlebic momewoneboda, vasrulebdi Cems megobrebTan, magram ar vamxeldi, rom es Cemi
musika iyo. roca davinaxe, rom moswondaT, nel-nela daviwye gamJRavneba da
gadavwyvite, ufro seriozulad mome-
kida xeli...
pirvelad aranJireba da simReris
Cawera gamikeTa SesaniSnavma gitaristma
da brwyinvale adamianma kako vaSalomiZem. aranJirebas didi roli Seaqvs
simReris galamazebaSi. TbilisSi gamovuSvi kaseta, romelSic cxra simRera
Sevitane, leqsebis avtorebia: mirza ukleba, goderZi Coxeli, lazare Coxeli...
amerikaSic ganvagrZe simRerebis wera.
rogor vqmni melodiebs? upirvelesad, unda momewonos leqsi, Semdeg, leqsidan gamomdinare, modis melodia. aris
xolme brwyinvale leqsi, SeiZleba iTqvas, Sedevri, magram simRerisTvis ar
gamodgeba - SeiZleba, dakargos is madli,
rac Cado masSi avtorma.
amerikaSi gavicani saocrad niWieri adamianebi, romlebic muSaoben, Tumca
sakuTari SemoqmedebiTi monacemebis gamovlenasac axerxeben. tardeba qarTuli poeziis saRamoebi. minda CamogiTvaloT poetebi, romelTa leqsebzec Sevqmeni simRerebi: nodar beriSvili, mirza
ukleba, manuCar kaWaxiZe, dali kiknaZe,
nana goguaZe, rostom yenia, besik qavSbaia,
Tamila zatikaSvili, nana mefariSvili;
agreTve rusi poetebi: saSa sokolovi
da raisa xodorova.
simRerebis umravlesobas studiaSi Cawerisas me TviTon vSlidi xmebSi:
3, 4 da 5 xmac damidevs, radganac Cemi
momRerali megobrebi ver iclidnen,
rom sarepeticiod da Casawerad SevxvedrodiT (aseTi cxovrebaa aq). miuxedavad amisa, movaxerxe da ramdenime
simRera Cavwere maTTan. eseni arian:
mzia da giuli bekuraSvilebi, daTo
da giga ambrosiZeebi, manana Citauri,
vano goderZiSvili, zaza revaziSvili,
zaza sidamoniZe, beqa abulaSvili, vaxtang
megreliSvili, viqtor koCieru, aleqsandre rapoporti. amerikaSi aranJirebis
avtorebi arian: vano goderZiSvili
da igor miSkoi. gitaris akompanimenti - Temur mWedliSvili.
goderZi...
goderZi gare biZaSvili iyo. Cven
gvian davaxlovdiT, SevxvdiT mxatvarakademikos ilia pataSuris ojaxSi
da mis mere davuaxlovdiT erTmaneTs.
amerikaSi Cemi wamosvlis Semdeg, gansakuTrebiT axlos iyvnen Cemi daiko
lali da goderZi, usazRvrod uyvardaT
erTmaneTi, goderZi xSirad midioda
Cvens ojaxSi. is iyo saocrad Tavmdabali da bavSviviT sufTa guli hqonda.
lalis gardacvalebam Zalze imoqmeda
masze da dardobda. oTxi Tvis Semdeg
TviTonac daiRupa. sakmarisi yuradReba
41
ver miiRo sicocxleSi, erTxel miTxra
kidec - ermac damiviwya da bermaco.
arada, goderZis cota momagrebas elodnen, rom sazRvargareT operaciisTvis
gaegzavnaT. sapatriarqo apirebda amas,
rogorc miTxres.
misi filmis „samoTxis gvritebis“
Cveneba rom Catarda filarmoniaSi, ramdeni adamianic iq iyo, ufro meti gareT darCa. maT Soris aRmovCndi mec adgili aRar iyo. SemdegSi filmis
ganxilva Catarda rusTavelis kinoTeatrSi, Cvenebamde Cvenma triom „qarTulma hangma“ ori simRera Seasrula.
rogori var scenis miRma?
Znelia sakuTar Tavze laparaki. me
mgonia, rom ara var avi, gaxlavarT
mSvidobismoyvare, miyvars adamianebi, megobrebi, moxucebi, bavSvebi, buneba... mixaria, roca niWier adamians umarTlebs.
ganvicdi, roca viRaceebi dRes megobroben da xval mtrebi xdebian. ar miyvars,
politikis gamo erTmaneTs rom lanZRaven, miTumetes - xelovani adamianebi.
politika rTulia da yvelas ar SeuZlia, saRad gansajos.
Cemi cxovreba scenis gareT dRes
Cveulebrivad miedineba, araferi gansakuTrebuli...
vcxovrob qalaq bruklinSi, vmuSaob qalaq qvinsSi - moxuc qalbatons
vuvli oTxi dRe...
rac amerikaSi Camovedi, saqarTveloSi yoveldRe „mivdivar“...
2007 wlis ivlisSi miviRe grinkarta da wasvla-mosvlis uflebac
gaCnda. vapirebdi wasvlas da uceb Cemi daiko lali saavadmyofoSi moxvda...
meore dResve gavfrindi TbilisSi da...
Cemi dis kubos davadeqi! albaT, mixvdebiT, ra gadavitane! rva weli iyo gasuli, rac saqarTveloSi ar vyofilvar,
rogor menatreboda, vocnebobdi im dReze, rodis Cavidodi da, ai, uceb, aseTi
Sexvedra momiwyo bedisweram...
2011 wels TiTqmis 6 Tve davyavi
saqarTveloSi da Cems moxuc mesame
dedas vuvlidi. mere isev wamovedi
amerikaSi, rom sabuTebi ar gamfuWeboda, daviwye muSaoba da igive damemarTa
- erTi Tvis Tavze kvlav ukan Camovfrindi, saqarTveloSi, da gamzrdeli
dedis kubos davadeqi... ase rom, sul
usixarulo, sevdiani istoria maqvs.
am zafxuls vapireb saqarTveloSi
wasvlas. Zvelebur sixaruls ukve veRar vgrZnob samSoblosTan Sexvedris
win, radgan iq Cemi pirveli nabijebi
saflavebisken gadaidgmeba...
mainc imediT mavsebs CemTvis Zvirfa-
42
si im adamianebis naxva, visac kidev
vaxsovar.
* * *
interviu maSin gamodis srulyofili, roca respondenti Tvalwin gyavs
da mis Sesaxeb bevri informacia gaqvs.
zaira CoxelTan dialogi ki metismetad SezRudul pirobebSi warimarTa:
igi Cems SekiTxvebs Jamidan Jam, mobiluri telefoniT gamogzavnili Zunwi
Setyobinebebis meSveobiT pasuxobda.
rogorc Tavmdabal, keTilSobil adamianebs sCveviaT, arc qalbatoni zaira
gamoirCeva sakuTar Tavze laparakis
didi surviliT.
da, mainc, mgonia, rom Cveni TanamemamuleebisaTvis saintereso iqneba es
pawawina „mesijebi“, romelic ise tkbilad moedineboda Semoqmedi qalbatonis
mobiluridan, rogorc Citis oqros
niskartidan - mSobliuri hangebi.
nanuli cxvediani
wm. ninos saxelobis niu-iorkis
qarTuli eklesiis avtobusis marSruti
:18
avtobusi
muSaobs
SabaT saRamosa
da kvira diliT,
agreTve
sadResaswaulo
dReebSi
s 5 e.
amo ld Av n;
a
a
saR
8/ Don basT
9 : 1 Mc
re
is . da gaCe
dil ve -is
ay A -train
:20
kw
Par Si, F
s 5 i,
amo xeS
Bay kuTxe
saR t kuT ares;
0/
e
9:2 Stre o mx
is
7th pir
dil e. da 6 piris
a
v
5
s
5:2
ay A is
l
e
kw
os reet
Par svl
Ram h St in;
a
a
t
s
Bay Ses
5/ da 85 is w
.
9:2
-is
kis y Ave Ban
rain
N-t
dil kwa hase
Par Si, C
Bay uTxe
k
dilis 9:35/saRamos 5:35
92nd street da
Fort Hamilton Ave.
kuTxeSi, R-train-is
gaCerebidan 2 blokSi.
dilis 9:15/saRamos 5:15
Coney Island Ave. da Avenue J kuTxeSi,
ChaseBank-is mopirdapire mxares;
dilis 9:10/saRamos 5:10
Coney Island Ave. da Kings Hwy.
kuTxeSi, AT&T-is win;
dilis 9:05/saRamos 5:05
Coney Island Ave. da Avenue U kuTxeSi,
McDonald-is sapirispiro mxares;
dilis 9:00/saRamos 5:00
Coney Island Ave. da Brighton Beach Ave.
kuTxeSi, ChaseBank-is win;
thsb upbc
cfafcehb
jhb ljkfhb
dagvikavSirdiT:
rauli: 646-267-8312
malxazi: 347-634-9836
43
wveTi sisxlisa
CemSi ar aris
araqarTuli!
galaktioni
301-e
me
viqnebi
dRes
aragveli!
eliso wiklauri moqandake,
mxatvari,
poeti...
44
Zlier STabeWdilebas maSinve axdens,
gacnobisTanave.
riTi? zustad ver getyviT. konkretulad erTi ramiT ara, mTlianobaSi
uceb gamaxsovrebs Tavs. sworad, gamarTulad metyvelebs, gulisyuriT gismens,
gangawyobs sasaubrod, ar cdilobs Tavi
mogawonos, mogxiblos, Tavbru dagaxvios
Tavisi ganswavlulobiT, inteleqtiT,
niWiT, bolosdabolos Tavisi mSvenieri SemoqmedebiT (es yvelaferi xom
mas namdvilad aqvs). amitomac advilad
Sedixar kontaqtSi da Zalian Cveulebrivad iReb bevr rames, romelsac
sxva SemTxvevaSi, sxva situaciaSi da
sxva adamianTan araCveulebrivadac CaTvlidiT. da amis miuxedavad (Tumca
SeiZleba swored amitomac) acnobiereb, rom moxibluli rCebi pirovnebiT,
romlis gacnobis bednierebac wilad
gergo.
* * *
aseTi ram, dameTaxmebiT, xSirad ar
xdeba. gansakuTrebiT aq, ucxo qveyanaSi, sadac bevri ramaa miuRebeli CvenTvis (uamrav dadebiTTan erTad), Cveni
grZnobebic ufro gafaqizebulia da
swored TanamemamuleebSi veZebT yvelafer imas, rac ase Zalian dagvaklda, rac
ase Zalian gvenatreba, rac ase Cveneulia.
umetesad ki ukmarisobis, daukmayofileblobis, wyenis, gulistkivilis
grZnoba gvrCeba axali adamianebis gacnobisas (ratom? gana imitom, rom isini
cudebi arian Cvengan gansxvavebiT? ara,
namdvilad ara, magram es albaT sxva
saubris Temaa.)
* * *
eliso cdilobs siTbo miagebos,
tkivili gainawilos, sixaruli gaiziaros, wamodgomaSi miexmaros yvelas,
viszec uamboben anda Tvali miuwvdeba.
ara, me materialurs ar vgulisxmob.
aq misi SesaZleblobebi Zalian mokrZalebulia. sulier, moralur mxardaWeraze vambob, rac aranakleb, xSirad ki
gacilebiT mniSvnelovania materialurze. misi saxli oazisiviTaa bevrisaTvis, samSoblomonatrebuli, umegobrod,
eulad darCenili adamianebisaTvis. aq
erTmaneTisgan imdenad gansxvavebul pirovnebebs Sexvdebi, gagikvirdeba. ifiqreb,
erT adamians rogor SeiZleba siaxlovis gza amdeni da amdensaxovani hqondeso. aqvs ki - faqtebi yovelTvis jiutia.
* * *
uWirs elisosac amerikaSi cxovreba,
Tumca TiTqmis mudam imediania, Rimiliania, amas Zalze advilad gadasdebs
sxvasac. esaa albaT erTi ZiriTadi
mizezi imisa, ris gamoc masTan misvla
uxariaT. meore da umTavresi misi
Semoqmedebaa, ase uxvad rom ganfenila
misi patara binis yvela kuTxeSi, yvela
kedelze. Semoqmedebis didi nawili saqarTveloSia da mgonia, rom is elisosaTvis ukan uTuod dabrunebis da aq didi saqmeebis myar garantad rCeba. magram
Cven amjerad mxolod amaze vTqvaT,
rac aqaa, risi TviTmxilvelnic varT.
* * *
sruliad SemTxveviT movxvdi elisos binaSi am oriode wlis winaT,
Cemi amerikaSi cxovrebis cota Znel
periodSi. megona sxva samyaroSi aRmovCndi. misaRebi oTaxi patara sagamofeno darbazs waagavda - mxatvroba, mcire
zomis umSvenieresi qandakebebi, keramika da yvela namuSevarSi iyo raRac
iseTi, romelic simSvides, rwmenas, simyares ginergavda, siTbos gaZlevda (ar
vici, SeiZleba Zalian Zvelmoduri var,
magram xelovnebisagan me swored amgvar
SegrZnebebs velodebi). gavTbi, movixible
da davrCi ase moxibluli dRemde.
* * *
mis namuSevrebs rom saocari Semoqmedebis Zala aqvs, amaSi kidev erTxel
davrwmundi sul axlaxan, roca elisos
erTma amerikelma nacnobma gamoucxada,
Tqven dedaCemi sikvdils gadaarCineTo
(saqme imaSia, rom ramdenime wlis winaT
am qalbatons elisom Tavisi namuSeva-
ri saCuqrad gadasca). eliso, ra Tqma
unda, daibna da erTi piroba ifiqra,
sxva vinmeSi xom ar SeveSaleo, mosaubrem kidev ufro daukonkreta, Tqveni
namuSevari Cemi avadmyofi dedis sawol
oTaxSi gadavitane, radgan me TviTon
ganvicdidi saocar zemoqmedebas misgano.
gumans ar umtyunia. dedamisi marTlac
gamojanmrTelda.
elisos eRimeba, albaT kargad umkurnales da arc bedisagan iyo ganwirulio. im qals ki ase sjera. modi
da gadaajere. anda ratom unda gadaajero, roca... mec mjera. SeiZleba sxvasac (romelsac jer ar uTqvams, an
jer ver mimxvdara).
* * *
weRan vTqvi, saocari siTbo modismeTqi am namuSevrebidan, amasac rom
Tavi davaneboT, TiToeuli maTgani imdenad mSvenieria, imdeni amaRlebuli fiqrisa da gansjis gancdas badebs adamianSi, rom SerCevis gareSe aiReT romelime am patara qandakebebidan, masStaburad gazardeT, saTanado adgili SeurCieT da igi xelovnebis nimuSebiT ganebivrebul nebismier qalaqsa Tu qveyanas
daamSvenebs. RvTis madliT, avtori originalebs TiTqmis ar yidis, mxolod qandakebis aslebs da ferweris reproduqciebs, radgan Tvlis, TviTonac da
misi namuSevrebic saqarTvelos ekuTvnis.
* * *
rom vTqva, saqarTvelos mis cxovrebaSi gansakuTrebuli adgili ukaviameTqi, es igivea albaT, TiTqos araferi
meTqvas. mTeli misi cxovreba saqarTveloa.
`TumcaRa mudam miyvardi, samSoblos
rogorRac zogadad aRviqvamdi, krebiTad, Sen ki pirovneba yofilxar, konkretuli, yvelaze Zvirfasi da yvelaze
sayvareli. nu damZraxav Cemo, aki mSoblebi da Svilebi yvelas gviyvars, magram
Cveni siyvarulis simZafre maSinRa gamoCndeba xolme, roca raime uWirT da
Tavadac maSin vacnobierebT, Tu raoden gviyvars. hoda, nu miwyen siyvarulo Cemo, Cemo warsulo, awmyov Cemo
da momavalo, dedav da Svilo Cemo da
Cemive Tavo. raRa dagimalo, megona
mTeli Cemi siyvaruli Cems saqmes ekuTvnoda. Turme mTeli Cemi siyvaruli,
Cemi saqmec da Cemi cxovrebac mxolod
Seni yofila, radgan mxolod SeniT
da SenTvis minda yoveli” (eliso).
* * *
elisos amerikaSi Camosvlis mizanic sxva iyo, bevri Cvenganisgan gansxvavebuli. imedovnebda, rom mis erT-erT,
yvelaze ufro nafereb, wlebis manZilze
45
gulSi natareb da amjerad ukve konkretulsaxemiRebuli proeqtis xorcSesxmas SeZlebda aqauri mecenatebis daxmarebiT, radgan kargad esmoda, rom ngreviT, SinaomebiTa Tu ekonomikuri siduxWiriT welSi moxril mis qveyanas axali proeqtebisaTvis ar ecala. Tumca,
es arcTu ise advili gamodga msoflios umdidres qveyanaSic.
* * *
kidev erTi mizezi imisa, rom elisosTan misvla uxariaT, isicaa, rom iq yovelTvis qarTuli samzareulos surneli trialebs. samzareuloSi ki mTavari
rolis Semsrulebeli elisos ufrosi
da Tinaa (es werili 2005 wlis TebervalSi daibeWda `mamulSi~, qalbatoni
Tina am ramodenime Tvis winaT gardaicvala. red.). ganaTlebiT filologi,
mowodebiT Semoqmedi, daniSnulebiT
elisos patroni da qomagi. igi erTdroulad dedacaa, dac, megobaric, mrCevelic, yvelaze mkacri kritikosic.
araferi advilad ar modis. Tu ginda raime mniSvnelovani Sedegi miiRo,
msxverplSewirvisaTvisac mzad unda iyo.
aq sasworze daido Semoqmedeba, ideis
samsaxuri da sxva danarCeni - piradi
cxovreba, piradi keTildReoba. elisom
sxva danarCeni xom Seiwira, igive daemarTa, rasac Tinas piraduli erqva...
radgan elisos daxmareba sWirdeboda,
gverdSi dgoma sWirdeboda.
* * *
mogexsenebaT, CvenTan rogor kargad
viciT niWieri kacis dafaseba, xelis
Sewyoba. magaliTisaTvis Sors wasvla
ar gvinda. vin aRar miiRo SemoqmedebiTi saxelosno TbilisSi - mxatvarma Tu aramxatvarma, SemoqmedebiTma muSakma Tu saerTod am saqmisgan Sors md-
46
garma pirma, vin aRar... elisosTvis ki
ara da ar gamoiZebna. kidev kargi, mSoblebis bina hqondaT vakeSi, sadac megobrebi da samuSao erTad Tavsdeboda.
iqac saloniviT iyo misi saxli. dRisiT vin aRar midioda, saRamos qarTuli sufra, leqsi da simRera iwonebda
Tavs. Rame ki Semoqmedisa iyo sakuTrad.
* * *
saxelmwifo dawesebulebebSi arasodes umuSavia. Tavisufali Semoqmedi
iyo. Sesabamisad - ufulo. amitom aqac
Tinas unda emarjva, sulieris garda
materialuric saWiro iyo. ise, keramikuli namuSevrebi Tinas naxelavia,
maTSi uTuod igrZnoba Semoqmedis xeli. vin icis, am gziT rom wasuliyo
misi cxovreba, rogor simaRleebamde
mividoda Tinac, magram mas amisaTvis
arasodes ecala. mter-moyvares pasuxis
gacema undoda. yvelaferma aman, etyoba gaamkacra cotaTi Tina, pirSi mTqmelis saxeli daugdo, ekonomiuri cxovreba aswavla, yvelafris gaTvla, yvelafris gaTvaliswineba. Tumca dakvirvebuli Tvali advilad SeamCnevs, ra xalasi
guli imaleba mkacri tonis miRma.
roca momavlis gegmebze, Tavis jerjerobiT ganuxorcielebul saintereso
proeqtebze saubrobs eliso da erTi
SexedviT irealurSi daabijebs, Tina
uceb daabrunebs xolme miwaze daAaqac
gajavrebul tonSi Tu laparakis kiloSi mainc Tanamzraxvelis kvals aRmoaCen, rasac arc Tavmowoneba aklia, arc
im irealuris rwmena.
* * *
da Sen ucxo adamiani advilad xvdebi, rom am ojaxis tradiciaa - siaxlisken swrafva, Zireuli faseulobebis Semonaxva, gaWirvebulisTvis xelis
gamarTva. Tundac sul axlaxan ori
umweo bartyi rom i pova elisom quCaSi (arc Wama da miT ufro, arc frena
rom icodnen), aSkara sikvdils rom
gadaarCina da saxlSi moiyvana, erTiori TviT SevifaroT rogormeo. oh,
problemebi gvakliao, Tqva Tinam pirvelad, magram Semdeg erTad izrunes specialur sakvebze, sawovaraze, riTic
aWmeven xolme yovel sam saaTSi erTxel,
galiaze, sadac aZineben da a.S. dRes
ukve mozrdilebi arian Citebi, cotac
da gamoeTxovebian albaT, gauSveben, Tavisuflebas miscemen. Tumca danamdvilebiT vici, problemebis miuxedavad Zalian daakldebian isini.
* * *
rac amerikaSia, SemoqmedebiTad iseTi
datvirTviT ver muSaobs eliso, ise
Tavisufali arcaa, radgan ucxo qveyanaSi materialuri mxarec misi mosagvarebelia. mSvenieri inglisuri Tu
rusuli, saSualebas aZlevs moswavleebi aiyvanos, urTierTobebi daamyaros,
saarsebo saSualebebi gamonaxos. amas
Tavs ki arTmevs, magram amave dros yvelaferi es Zalian tvirTavs da Tu saqarTveloSi sakuTar budes miCveuli
CitiviT mTeli dReebi SeeZlo saxlidan ar gasuliyo, ise emuSava, aq ase ar
gamodis. misi SemoqmedebiTi buneba ki
Tavisas moiTxovs. mogexsenebaT, niWi
mxolod erT^rameSi arasodes vlindeba,
Tu is marTlac zecidan modis. elisosTanac ase gamovida - leqsebis wera
daiwyo da (Tumca qarTuli emigraciidan lamis yoveli meore leqsebs wers)
misi iSviaTi niWi aqac gamomJRavnda.
saqarTvelom amjerad mSvenieri poeti
SeiZina misi saxiT. am bolo dros
prozaSic cdis beds da... vin icis!
* * *
bednierad CavTvli Tavs, Tu Cemi
monaTxrobiT erTi adamiani kidev Seemateba Tqveni nacnobobis wres. mere
rogori adamiani?! bednieri viqnebi imiTac, Cveni yoveldRiurobis sirTuleebSi cota xniT mainc uimedobisa da
uilajobis gancda Tu mogexsnebaT, cas
Tu SexedavT da xvalisas daijerebT.
me dRes Tqven mxatvari, moqandake an
poeti ki ara, pirovneba gagacaniT, romelic aq, Cvens gverdiT cxovrobs. pirovneba, romelic yvelas ar hgavs, pirovneba, romlis cxovrebis wesic gansxvavebulia, sxvebisagan gamorCeuli. am
gamorCeulobis gamoa albaT, rom xSirad
Seaxseneben - aq, Cemo batono amerikaa,
unda imuSao, Tu ginda rom Tavi gaitanoo. visac rogor SeuZlia ise gaaqvs
aq Tavi (aqac da sxvaganac). zogi dRe
da Rame Sromobs, raRacas agrovebs,
rom male wavides Tavis qveyanaSi, zogi
aq darCenisaTvis imzadebs niadags, zogi
sistematurad agzavnis fuls saxlSi,
Tavisianebs exmareba, maT uiolebs yoveldRiurobas, TviTon ki aris aq gaurkvevlad da rodemde iqneba, isic ar icis.
* * *
eliso Taviseburad cxovrobs. muSaobs kidec, bevri ar sWirdeba, mcirediTac kmayofilia. samagierod fiqris
dro aqvs, weris dro aqvs, mokled, Tavis
Tavs ekuTvnis. ise, wesiTa da rigiT,
aseT did xelovans fulic bevri unda
hqondes, saxlic didi, SemoqmedebiTi
saxelosnoc mowyobili, yofiT sakiTxebze ki sxva unda zrunavdes. ase aqvs
albaT saqme awyobili yvela normaluri
qveynis Svils, ase iqneba albaT odesme
CvenTvisac, Cveni mSvenieri qveynis niWieri SvilebisTvisac. dRes ki SeuZlebelia erTma kacma Sedevrebi Seqmna da
mis reklamazec, gavrcelebazec TviTon
izruno. amgvari SeTavseba xom upirvelesad Cven gvaklebs raRacas, Cven sulierebas aklebs.
* * *
da me mixaria, rom eliso ase Zlieria, rom aranairi cduneba masze ar
moqmedebs, Tavis erTxel arCeul gzas
miuyveba da nabij-nabij, magram mainc
win miiwevs. TavCaRunuli ki ar dadis,
cas uyurebs, naTeli ferebi ar Ralatobs, imedi ar tovebs. ufro metic,
misi faqizi suli gacilebiT Zlieri
msxverplSewirvisaTvisac mzadaa:
`301-e me viqnebi dRes aragveli...”
- ambobs poeti, moqandake da mxatvari
eliso wiklauri da me mjera, rom es
marto sityvebi araa.
janri
kaSia
stumrad
elisosTan
mravali stumari
axsovs elisos da
Tinas qarTul saxls
debi
lamara menTeSaSvili
47
ianvris civ, usixarulo dRes, moulodnelad, „murabebis zeimze“ mimiwvies... zustad 5 saaTze safiCxiaze var,
26 maisis quCis N68 saxlTan. ojaxis
ufrosi, diasaxlisis „instruqciis“
Tanaxmad, WiSkarTan mxvdeba da Rimiliani, Tbili Sexvedris Semdeg, personalurad mimacilebs sadarbazo karamde
(Turme asea yvela stumris SemTxvevaSi).
karis fardebs miRma ki ukve „namdvili quTaisi“ iwyeba - didi, naTeli sastumro oTaxi, Sindisfergadafarebuli,
lamazad gawyobili magida, aseTive SindisfriT dafaruli skamebi; taxtis
gaswvriv, sigrZisad Camokidebuli feradi fardagi - Zveleburi gitariTa da
mandoliniT damSvenebuli; taxtze - xaliCa da baliSebi; kuTxeSi - CuqurTmebiani Savi bufeti, Werze - JamTagan uvneblad daxsnili, natifi WaRi, kedelze
- saaTi, romelic yovel naxevar saaTSi darbaislurad gvaxsenebs drois arsebobas, Tumca - amaod: stumrebi iseTi
moxibluli arian am salonuri saRamoTi, wasvlas aravin iCqaris.
qvemoT, maransa da „wina oTaxSi“,
eTnografiuli kuTxea, iqve - ojaxis
ufrosis oqros xelebiT Seqmnili ulamazesi nivTebi, patarebis portretebis
feradi gamofena, simboluri - TiTqos
warsuli axal Taobas siyvaruliT abarebs mosafrTxilebel da SesanarCunebel, Zvirfas tradiciebs...
ai, aseT „quTaisSi“ aRmovCndi - mecxramete-meoce saukunis retroTi da
21-e saukunis siaxliT garemoculSi...
ojaxSi stumrad Svidi quTaTuri
qalbatoni vimyofebiT: profesori, kinomcodne, mewarme, Jurnalisti da sxvadasxva sagnis pedagogebi. zogierTebi
ki vicnobT erTmaneTs, zogic - SedarebiT ucxoa. magram, mogvianebiT, yvelani
vxvdebiT, rom saerTo interesebi da
Sexedulebebi gvaerTianebs, diasaxlismac swored am niSniT SegvarCia erTmaneTis gverdiT saRamos gasatareblad.
pirveli emocia: diasaxlisis Semosvlamde mxiarulad vkiTxulobT magidaze dadebul „murabebis zeimis programa-menius.“ me vcdilob, swrafad movaswro gadmowera. naxeT, ra originaluria:
„murabebi: kakali, leRvi, alubali,
mayvali, TeTri bali, samoTxis vaSli,
atami, msxali, kvaxi, sazamTros kani,
feixoa.
Cirebis asorti TeTr kvaxze;
flavi forToxliT;
imeruli yveli (zafxulis) - RomiT;
bostneulis salaTa raWuli burvakis xorciT;
Cai: inglisidan (mwvane);
48
viRacas unda, am cxovrebaSi gagaZlebinos!
„murabebis zeimi“ tkbili baasis TanxlebiT
egvi ptidan;
okribidan;
karaqi „samxreTuli“ (surviliT);
Rvino: kaxuri „saferavi“, „rqawiTeli“ (SerCeviT);
nayeni: saSobao;
mineraluri wyali „likani“ („noSpa“,
„aloxoli“ moTxovniT);
saRamo datvirTuli iqneba cxeli
CaiT, RimiliT, tkbili mogonebebiT, samomavlo gegmebiT, aplodismentebiT, simSvidis gancdiT, madliT da, rac mTavaria,
uflis mfarvelobiT.
gaformdeba avtografebi.
stumrebs moemsaxurebian fotogadaRebiT. saRamos gaaxmovanebs musikaluri
centri da mowveulebi - SesaZleblobis mixedviT. msurvelebs SeuZliaT,
gaerTon lotos...“
- ras iwer? - mawyvetinebs diasaxlisis gamkacrebuli xma, - Sen, Cemo kargo,
am saRamoze mowveuli xar, rogorc
megobari da ara, rogorc Jurnalisti!
sadme gava Cqami Cems Sesaxeb da, gafrTxileb, samudamod gairicxebi stumarTa
Semadgenlobidan!
diax, perspeqtiva friad arasasurvelia! CaniSvnas Tavs vanebeb da zepiri
aRqmis unaris amoZravebas vcdilob diqtofonis, kalmis, wignakis gareSe.
arada, aseTi salonuri saRamo, vin
icis, meramdened tardeba am ojaxSi, me
ki pirvelad veswrebi da rogor minda,
gadmogceT STabeWdileba!
rusudani (diasaxlisis rZali): „sxvadasxva dros Cems muls mouwyvia: „erTi
dedlis saRamo“, „kvaxis saRamo“, „Zroxis saRamo“ (mxolod rZis produqtebiT, koqteilic ki rZisa iyo!), „erTaderTi goWis saRamo“ da ase Semdeg.
adamianebi vxalisobT, vmReriT, vsaubrobT,
ganvitvirTebiT, yvelani Zalian nasiamovnebi midian xolme.“
diasaxlisi da rusudani RimiliT
igoneben pirveli picis Semosvlas quTaisSi, im wlebis „delikatesebic“
axsendebaT, gareT gadgmul, abolebul
navTquraze, simwriT rom amzadebdnen...
sayovelTao gaWirvebis miuxedavad, megobrebis wreSi gatarebuli is saRamoebi ra lamazi yofila!
diasaxlisi: „unda gviyvardes erTmaneTi, davexmaroT simartovis daZlevaSi. visac hgonia, rom masze aravin fiqrobs da martoa, ai, swored masTan var
Casafrebuli. unda vagrZnobinoT adamians, rom viRacas unda, am cxovrebaSi
gaaZlebinos.“ - aqve amatebs: „Tavad
unda Seiqmna adamianma garemo da aRar
gagiWirdeba. me aseTi garemo Seviqmeni. kategoriebad ar vyof adamianebs,
yvelasTan urTierTobaSi gulwrfeli
da mimtevebeli var. vgrZnob, aseTi saRamoebis mowyoba kargad gamomdis, sia-
movnebs yvelas, vinc CvenTanaa.“
murabebis zeimis „lenti“ gaiWra.
„sakonkursod“ gamotanili TiToeuli
„asortimenti“ sxvadasxva lambaqzea
moTavsebuli, magram maT gasinjvamde,
garSemo, kidev imdeni sasusnavia!...
- aba, cxeli Cai! qafqafa Cai! nairnairi CaidniT Semodis diasaxlisi.
okribuli Cai, aSkarad, igebs TamaSs
„sakuTar moedanze“, Tumca egvi pturfaraonuli sasmelic saerTo interesis qveSaa moqceuli.
stumari mandilosnebi erTmaneTTan
siamovnebiT cvlian sasaubro Temebs
da salonuri Sexvedra TandaTan emociebiT imuxteba. yvebian, magaliTad, rom
mamia gurielis Sesaxeb kargi werili
hqonda Temur amyolaZes gazeT „mwvaneyvavila“-Si; qalbatoni lia amiranaSvili isev erTgulad patronobs mamia
gurielis saflavs, yovel aRdgomaze
miaqvs wiTeli kvercxebi da paska; zaqaria faliaSvili da cnobili pedagogi vano varlamiSvili deidaSvilebi
iyvnen, natas (batoni vanos qaliSvils)
saintereso masalebi aqvs faliaSvilebzec da feliqs varlazec; yruv giorgis kafiebis gamomcemeli levan boZaSvili 1981 wels gelaTSi erT axalgazrda quTaisels Sexvedria da im gogonas orfa kafiaSi Tavisi enamaxvilobiT
gaukvirvebia xandazmuli ostati; mitropolit nazaris STamomavalTagan
erT-erTs luka-nazari hqvia da, didi
winapris kvalze, sasuliero ganaTlebas
iRebs quTaisSi; giorgi WiRvariam axlo aRmosavleTis Sesaxeb axali saintereso masalebi moipova; TamTa TurmaniZem amagdar quTaTurTa fotogamofena
rom moawyo, iq farTo sazogadoebam
pirvelad ixila masala did qarTvel
mewarmeze, giorgi bolqvaZeze, romelmac
sarajiSvilze gacilebiT adre gaxsna
quTaisSi Rvinisa da koniakis qarxana,
uamravi saerTaSoriso oqros medali
moupova qarTul Rvinos; kvaxis muraba limonTan erTad ixarSeba, amitom ar
iSleba; erTxel otia ioselianma ase
Tqva...
Temebi dialogis principiT viTardeba: sasiamovno, mSvid atmosferoSi.
amasobaSi „Jiuri“ samurabe lambaqebsa da nairfer Caidnebsac ar aklebs
yuradRebas.
Sedegis gamocxadeba ar aris saWiro, isedac cxadia:
kaklis muraba TiTqmis fskeramde
Cavida. swored isaa zeimis dedofali!
„vaime, ra kargi saRamo iyo! rogor
ganvitvirTe! es emocia didxans gamyveba!..“ - ukve wamodga pirveli stumari,
radgan saaTma 9 dareka...
magidis garSemo Semotarebuli „stumris wignis“ morigi furceli ivseba. vaTvaliereb uamrav wina Canawers:
es ramdeni adamiani yofila aq, am ojaxSi;
sakuTari problemebi daviwyebia, guli,
siTboTi avsebia, didi sixaruli da
siamovneba miuRia! im saRamoebis CamonaTvals dRevandeli „murabebis zeimic“ SeuerTda...
P.S. sulerTia, quTaisSi mainc bevri
mixvdeba da barem aqve gagimxelT, Tu
vin iyvnen Cveni maspinZlebi: qalbatoni
nunu qaTamaZe da batoni emir bakuraZe.
me ki, Tqvens gamo, albaT, ukve amomSales stumarTa siidan...
n. dvaliSvili
amerikelma mkvlevarebma 4dan 8 wlamde bavSvebs hkiTxes
„ra aris siyvaruli?“ - pasuxebi ase gamoiyureba:
4 wlis eri: „siyvarulia, Tu
Zalian daRlilic iRimebi.“
4 wlis merieni: „siyvarulia, roca Seni lekvi saxes
gilokavs maSinac ki, Tu mTeli dRiT Sin marto datove.“
4 wlis bili: „roca vinmes
uyvarxar, Sens saxels gansakuTrebulad ambobs.“
6 wlis rebeka: „roca Cemi
bebo arTritiT daavadda, veRar ixreboda da veRarc fexis frCxilebze isvamda laqs
da yovelTvis Cemi babu usvamda, maSinac ki, roca TviTonac
dauavadda xelebi arTritiT.
es aris siyvaruli.“
6 wlis krisi: „siyvarulia,
roca Seni Semwvari kartofilis umetes nawils vinmes aZlev da samagierod arafers
Txov.“
6 wlis marki: „siyvarulia,
roca mama dedas abrazebs da
is ar aimrizeba.“
7 wlis noeli: „siyvarulia,
roca vinmes eubnebi, rom misi
tansacmeli mogwons da is
yoveldRe erTnairad icvams,
rom gagaxaros“
7 wlis kereni: „roca vinme
giyvars, wamwamebi mudam maRla
mifrinaven da Tvalebidan varskvlavebi gcviva.“
7 wlis deni: „siyvarulia,
roca deda yavas umzadebs mamas da mitanamde mosvams, raTa
darwmundes, gemrielia Tu ara.“
* * *
es rac Seexeboda am kiTxvaze pasuxebs, konkursSi ki
gaimarjva 4 wlis bavSvma. mis
moxuc mezobels gardaecvala
meuRle. dainaxa ra, kaci tiriso, biWuna Sevida mis ezoSi da
kalTaSi Caujda. ase ijda didxans. roca dedam hkiTxa, ra
uTxari Cvens mezobelso? biWunam miugo - „araferi, mxolod tirilSi mivexmare...“
49
guTo
es biZaCemis saxelia, Svidi wlis
iyo meningitiT rom daavadda, dedam
mainc miiyvana mogvianebiT skolaSi.
guTomac iara, gulmodgined iara, magram wera-kiTxva da ocis farglebSi
angariSi rom ver dasZlia, mSobeli
mixvda, darwmunda, rom ar Rirda bavSvis
gawvaleba da gamoiyvanes skolidan.
mas yvela guTikos eZaxda siyvaruliT,
WiSkarSi Semosuli ar iyo, xmamaRla
`dedas~ rom daiZaxebda amxela kaci
da es Zaxili migaxvedrebdaT, rom is
samudamod bavSvobaSi iyo darCenili...
deda iyo guTosTvis mTeli samyaro, romelic uSurvelad da dauRalavad Cuqnida mas imeds, aZlevda Zalas,
unawilebda gulis siTbos da bolomde
erTguli rCeboda masTan erTad misi
areuli cxovrebis labirinTebSi. dedam
ar gamoketa is cxraklitulSi, ar
gamoamwyvdia, ar daxuTa da sqeli boqlomi ar daado mis urTierTobas gare
samyarosTan, arc saxlis ukana oTaxi
ar miuCnevia mas avadmyofi SvilisTvis
samyofelad...
biZaCemi yvelas cnobda, mezobeli
da axlobeli ar eSleboda, mxolod
saxelebs ver imaxsovrebda da amis gamosavalic TviTon qonda napovni: qalebs
tankebs eZaxda, kacebs kintoebs. Cven ki
misive Serqmeuli zedmeti saxelebiT
mogvmarTavda: me misTvis ZvaZvika viyavi, Cemi debi ZRuria da mitoia, Zmas
jagulis eZaxda da qeTino (biZaSvili)
puwkid yavda `monaTluli~. esenic
Tu gadaaviwydeboda, maSin yvelani ubralod `dai~ vxdebodiT misTvis...
lamazi qalebis mimarT ver iyo
guTo gulgrilad. miepareboda Cumad
romelime maTgans, ubwkenda pikantur
adgilze da aroxroxdeboda: `ux, Se
tanka, Seno~. aravis wyinda misgan es
sicelqe da arc isterikebs marTavdnen
qalebi. RimiliT patiobdnen. araerTxel moumzadebia bebia Tavis `dulsineasTan~ Sesaxvedrad, romelsac, mgoni,
marTla sjeroda (an Zalian undoda
es simarTle yofiliyo) Svilis naTqvami da guToc xarobda am eSmakobiT...
me mainc kino mgonia misi didi
siyvaruli da Tavdaviwyeba...
dabneva xom ar aklda, magram kidev
ufro ibneoda roca ndobas gamoucxadebdnen da mezoblis bavSvebTan erTad
filmis sanaxavad `wagvayrialebda~. imdenad axarebda am pativis dadeba, rom
verc amCnevda da mgoni arc esmoda
bebias qaqani, romelic kinoTeatris
kibeebzeRa wydeboda `WkuiT iare biWo,
ar gadario bovSvebi gzazeo~.
50
adamianuri
istoriebi
`feisbukidan~
redaqtorisagan:
nana jejeias ukve icnobs Cveni mkiTxveli - saocrad saTno sulis qarTvels, Cveneburs, emigrants... misi portreti Jurnalis wina nomerSi daibeWda
da, marTali giTxraT, arc vapirebdi isev davbrunebodi masze saubars. magram
feisbukSi statusebad gabneul mis zogierT Canawers gverdi ver avuare da
saTqvenodac gamovfine. dameTanxmeT, rom tkivilis ase gaxsenebac didi salbunia amqveynidan wasuli maTi sulebisadmi.
bileTebis aRebas rom `gadavrCebodiT~, mere didxans vaTvalierebdiT
foieSi, patara CarCoebSi moTavsebul
da kedelze dakidebuli msaxiobebis
suraTebs, erT mxares rusi `artistebi~ rom amSvenebdnen da meores qarTvelebi. ucxo msaxiobebis suraTebi Znelad mosapovebeli iyo, albaT, Torem
kedelze rom menaxa, ra damaviwyebda.
Cven leila abaSiZis suraTs mivaSterdebodiT, yursukan gadaweuli, mokle
TmiT da ulamazesi profiliT rom
gviRimoda.
guTo yovelTvis pirvel rigSi dagvsvamda da uflebas ar gvaZlevda adgili Segvecvala, TviTon ki Sua adgi-
lebisken wavidoda ukan da sanam Jurnali ar damTavrdeboda, ar mogvikiTxavda. mere ki gadmogvZaxebda: `dai, iwyeba
kino, yuradRebiTo~ da Cvenc gavisusebodiT. filmis msvlelobis ganmavlobaSi, ramodenimejer vaswrebdiT misi mokle da xmamaRali komentaris `opas~
daWeras.
arasdros vaviwydebodiT, anu kinoSi ar davutovebivarT. Wkvianadve mogviyvanda saxlSi. mxolod ukan gzaze
is gamarjvebuli beladiviT, amayad da
Tavmomwoned moimReroda xan qarTul,
xan rusul da imdroindeli provinciuli qalaqis kinoTeatris repertuaridan gamomdinare, xSirad induri sim-
Rerebis melodiebs da ase, raj kapuriviT xelgaSlili migviZRoda Sinisaken. Cven am dros vcdilobdiT avyolodiT mis ritms da amave dros marcxena xeli marjvenis idayvisTvis SegveSvelebina, imave xelis saCvenebeli
TiTiT da Tavis kanturiT ki loya
gagvexvrita... mere saxlSi vagrZelebdiT `koncerts~ da mis mierve skamze
dakruli dolis, `moemzadeT, sami, oTxi,
aba, wavida~ Zaxilis da da bebias `rava
daamtvria am gadareulma skamebis~ akompanimentze vcekvavdiT qarTul cekvebs,
romlebsac SigadaSig romeos naswavl
`bugi vugis~ da `Carlstonsac~ gamovurevdiT.
erTaderTi simRera, romlis sityvebi (Torem melodia ar ereoda) uSecdomod icoda, es kinofilmidan `baSiaCuki~ iyo. ar vici, ufro lamazi, omaxiani da amave dros sevdiani xmiT am simReris sxva Sesruleba me ar momismenia.
ca rom agruxundeba da saavdrod
gaemzadeba, maRla vixedebi. ase mgonia
vnaxav, Cemi guTo xelgaSlili da angeloziviT TeTr kabaSi, rogor miuZRvis
daRupul galelebs - afxazeTSi, samaCabloSi da saerTod qarTul omSi
dacemul biWebs, ukan ki bavSvebis xmauriani gundi mihyveba da ismis ase zecaSi, sadRac Rrublebze Zalian maRla
da uflis karis siaxloves:
`ra madlianad anaTebs,
Seni mze, Seni mTvareo,
Sengan damdis cremlebi,
Sen ki Semogevlebi,
Cemo samSoblo mxareo~...
saxlSi arafris gakeTeba uyvarda,
sxvebs dauzareblad moemsaxureboda
da bevri sargeblobda misi miamitobiT
da sialaliT... juRuniasTanac ki ar
gaegzavneboda bebias - im mewisqvilesTan,
romelic Cven, bavSvebs Tu migvqonda
safqvavi, urigod ki gagvatarebda, magram
`baJs~ mainc agvaclida Cumad da kuTxeSi midgmul, Tavis rkinis kasrSi CaaCxrialebda simindis marcvlebs. arc
gajiasTan wavidoda navTis mosatanad.
im gajiasTan, zRapridan gadmomxtar
keTil devs rom gavda - gagviRimebda,
cxvirwin uSvelebel, navTisgan gazinTlul, uxarisxo Sokoladisfer, sunian
Zabrebs dagvitrialebda da mainc, erTi
wveTi zedmeti sawvavi arasdros gadmoscdeniaT im Zabrebs...
bebiac ar tvirTavda saqmiT mas,
iSviaTi SemTxveva iyo, roca didis
ambiT birdabirze xis tans gadaawvenda guTo, me zed damsvamda (wonasworobis SesanarCuneblad) mere farTe,
Sav xerxs, romelic xSirad xeSive
iWedeboda da bebia yovelTvis Cioda:
`gasapoxia es oxerio~, CaeWidebodnen
deda-Svili da me mTeli sxeulis ZagZagiT, ise, rom Zlivs vimagrebdi Tavs
gadmovardnisgan, viTvlidi da viTvlidi
Tu rogor vardebodnen giliotinaze
waclili TavebiviT moxerxili morebi miwaze.
didi viyavi ukve, telefonis yurmilSi rom gaisma: `guTiko avariaSi moyva
da saswrafo daxmareba sWirdebao~...
arasdros mirbenia ase da damxvda
qirurgiuli ganyofilebis erT-erTi
palatis karTan Zalagamoclili, `ra
vqna deda~ - usaSvelo kiTxviT, mTeli
cxovrebis manZilze nagrovebi da Tvalis upeze daleqili sevdiT da tkiviliT, iqve, iatakze mZime fardasaviT
daSvebuli da Cakecili bebia...
im dRes daibna Cemi deda-bebia, Tvalsa da xels Sua dapataravda, sabolood motyda, gatyda da lodinad iqca SvilTan Cqara misvlis da Sexvedris
lodini rom qvia albaT... me maSin vigrZeni, Tu rogor SeiZleba xeliT
Seexo am tkivils da gulSi Caikra,
magrad Caixuto, magram saSveli ver
misce mainc. im dRes Camesma, Tu ra Semzaravia umweo dedis uxmo bRavili...
mere SuaRameebSi, bevrjer gavuRviZebivar bebias gafacicebul xmas, loginidan wamomdgari da karebTan mifarfatebuli, karebSive Camdgar sibneles
rom gasZaxoda: `ager var biWo, ra iyo
deda~...
mTelma qalaqma da axlo maxlo
soflebma daitira guTo, modiodnen
orjer, samjer, zogierTebi yoveldRe.
ar wydeboda axalgazrdebis nakadi, vin
icis, iqneb maT Soris is patara `kacic~
iyo, RamiT manqana rom daajaxa, mere
Tavs rom ver ajoba, SiSma dajabna da
upatronod datova adamiani quCaSi.
RmerTma apatios sulis aseTi simcire...
bolo Rame iyo, micvalebuls samudamo samyofelisken gasacileblad vamzadebdiT. erTi nacnobi Semovida, mgoni riani erqva im kacs, cota nasvami
iyo, cremlebiT daitira biZaCemi da
kostumis Sida gulis jibeSi ase sevdian - Rimiliani saxiT da CurCuliT:
`giyvarda Sen isinio~, raRac Caudo.
kidev ufro gvian, roca aravin iyo
oTaxSi, cnobismoyvareobam mZlia da
frTxilad Cavacure guTos gulis jibisken xeli, saidanac Sav-TeTri, ai
iseTi, qalaqis yvela kuTxeSi yrumunjebi rom yididnen, penuarmocmuli
da gaRimebuli brijit bardos suraTi amomyva...
polina
es mSvenieri qalbatoni, axla rom
win mizis da tortis dizains miTanxmebs, verasdros mixvdeba, Tu ratom
vaSterdebi dro da dro ase, ratom
gadavwyvite Sevucvalo am namcxvris
vardisferi foni cisferze, tortze
metad ratom vinteresdebi misi warmomavlobiT da mgoni mexuTed vekiTxebi
ukve, gaixsenos, xom ar yavda vinme germaneli winapari. is isea am SekveTis
detalebis dazustebiT garTuli, rom
verc mogonebaTa im foriaqs mamCnevs,
poldia (polina) rinerbergTan misma
aseTma fizikurma msgavsebam rom aSala
CemSi.
polinas, ratomRac yvela palinas
eZaxda (maxvils saxelis pirvel xmovanze svamdnen). TojinasaviT patara qali
iyo, lamazi zRvisferi TvalebiT da
germanuli fesvebiT. im ubedur Taobas ekuTvnoda, omma bavSvobaSive tyved
rom aqcia, warsuli daukarga da arc
momavlisken gaxedvis saSualeba misca.
ojaxebSi mosamsaxureobiT gahqonda
Tavi. exmareboda yvelas, visac misi
daZaxeba ar ezareboda. Sromis safasurs
TanxiT aravin uxdida. ise, sityviT ki
ufasebdnen, gamigonia mezobeli qalebisgan: `ase kargad rogor recxavs da
auToebs es oxerio~. Cvens ezoSic
xSirad afenda polina TeTri Rrublis
qulebs sarecxis Tokze, alioniviT mocisfro, moiisfro feri rom dakravda
da sigrilis da sisufTavis aromatiT
avsebda iqaurobas.
rogorc ki saqmes moilevda da misi daxmareba aRaravis sWirdeboda, ubodiSod quCisken miuTiTebdnen (da es
normalurad iTvleboda!). aseT dros,
fostis SenobaSi moTavsebuli, ori
51
oTaxisgan Semdgari da mudam xalxis
xmauriT savse salaparako sadguri xdeboda misi TavSesafari. im wlebSi, Cven
telefoni ar gvqonda saxlSi da me
RamiT (maSin aseT dros ufro mosaxerxebeli iyo kavSiri sxva qalaqebTan) xSirad davyvebodi dedas am salaparakoSi, sadac bevrjer minaxavs, ar
vici ratom, magram yovelTvis minaCamsxvreuli fanjris qveS, sicivisgan mokuntuli, bavSvis muSts damsgavsebuli,
TiTqmis landad qceul paltoSi (romlis ufero feri axlac ki maxsovs)
gaxveuli, daRlili da ubeduri polina. de, de, veqaCebodi dedas mklavze da
misken vaxedebdi. ar vici, mas am dros
me ufro vecodebodi Tu is sawyali,
magram saxlSi rom zogjer samni vbrundebodiT, es faqtia. aseT keTil RameebSi polina yovelTvis win micuxcuxebda Tamamad, radgan darwmunebiT icoda ukve, rom am Rames fostis SenobaSi
ar mouwevda sizmris naxva. xSirad
mogvxedavda ukan da me mesmoda, rogor
gvlocavda butbutiT.
mas Zalian uyvarda mindvris yvavilebi. mec gamovitandi Cems ferad fanqrebs, gavinawilebdiT saxatav furclebs da is cdilobda, eswavlebina CemTvis, Tu rogor gadmometana bunebis
silamaze qaRaldze. mas mere ramdeni
weli gavida... exlac, roca fanqars
viReb xelSi, jer kargad davxedav Tu
rogoraa waTlili da mere, instiqturad viwawuneb enis wverze, zustad ise,
rogorc amas maSin vakeTebdiT da vicinodiT Cveni dawinwkluli enebis gamo.
kartzec mkiTxaobda, aq ki aSkarad etyoboda, rom es mogvianebiT, lukma puris
saSovnelad aTvisebuli `profesia~ iyo.
zogjer mec gamiSlida banqos da marwmunebda, rom generals Tu ara admirals aucileblad gavyvebodi colad
da Znelbedobis Jams (Tu es dagvatydeboda Tavs) ojaxs me gamovkvebavdi (omis
da SimSilis Tema misTvis yovelTvis
aqtualuri iyo).
Cemi meuRle arc generalia da admiralobisganac Sorsaa, magram maSin 10
– 12 wlis asakSi es perspeqtiva Zalian
mimzidvelad meCveneboda da mixaroda,
mgoni darwmunebulic ki viyavi amaSi.
alkohols rom ar SeCveoda, iqneb
sxvanairad Setrialebuliyo misi bedis
ubedurad datrialebuli borbali...
maxsovs, mezoblis erTi qali maincdamainc maSin movidoda, roca polina
nasvam mdgomareobaSi iyo da aravis
naxva uxaroda. is kidev, duduniT, cxvirSi sisvelis ukan srutuniT galanZRavda, Wkuis swavlebas dauwyebda: `a,
52
paCemu vipila ti, bradiaga, apiat vipila
da?~ zustad am rusuliT auwrialebda
sawyal qals suls. polinas es notaciebi mravaljer qonda mosmenili da
calybad etyoda: `Óèäè ðàäè Õðèñòà=
îñòàâü ìåíÿ â ïîêîå’’. rusulma moitana da - meore klasSi, roca am enis
swavleba dagviwyes skolaSi, maswavlebelma gvkiTxa, Tu vis ra SegveZlo
gveTqva rusulad. klasSi mgoni marto
me avwie xeli da daviwye:
`À ñ÷àñòüå áûëî òàê âîçìîæíî=
Òàê áëèçêî! - Íî ñóäüáà ìîÿ
Óæ ðåøåíà Íåîñòîðîæíî
Áûòü ìîæåò= ïîñòóïèëà ÿ!
roca iqamde mivedi, sadac tatiana
eubneba onegins:
ß âàñ ëþáëþ (çà÷åì ëóêîâèòü?)
Íî ÿ äðóãîìó îòäàíà\
ß áóäó âåê åìó âåðíà~
mxolod maSin SevniSne Cemi mania
maswavleblis SeSinebuli, gaocebuli,
gaognebuli da dafeTebuli Tvalebi.
kidev kargi, rom droze Semawyvetina,
Torem Cems kareninasTan nacnobobasac
gaigebda, axmatovas erTi-ori strofis
mosmenac mouwevda da mgoni odesel
murkasac gavacnobdi. Cemi am debiutis mere didxans mqonda mokerebuli
iarliyad - `raRac Zalian ucnauria
es bavSvi~.
me ki mgonia, rom Cveulebrivi viyavi, an cotaTi sxvaze metad mgZnobiare. asakis gamo ra Tqma unda azris
siRrmes ver vwvdebodi, magram momkaliT da mgonia, rom vgrZnobdi poeziis silamazes da es iyo albaT mizezic, ase RrubeliviT rom visrutavdi
polinasgan am yvelafers. aba, ra matirebda maSin, roca dedaCemis pianinoze,
romelic jer kidev ar iyo gayiduli
da ase amSvenebda Cvens saxls, polina
Subertis `ave marias~ ukravda, romlis
Sesrulebis drosac mas erTnairad
ereoda cremlebi da TiTebi...
zeimebi ar uyvarda, dResaswaulebze yovelTvis ikargeboda. ar vici sakuTar Tavs malavda Tu emaleboda.
arc aravin moisaklisebda. deda-bebiasgan
maxsovs mxolod aseT dReebSi wuxilad: `sadaa neta palinia ubeduri, daalevinebda vincxa erT Wiqas da iqneba
qe Cavarda sadme `kanaoSio~.
is ki gamoCndeboda ramdenime dRis
mere, siCumiT da naRveliT savse. arc
ki Semogxedavda, ise gagcemda dabneul
pasuxs kiTxvaze. maRla cisferSi gaurboda cisferive mzera da am lurj
monaxazs me xSirad vayolebdi Tvals,
romelic zecis siRrmeSi xazTan erTad
mekargeboda...
erTxel Cvenganac gaagdes. Zalian
mTvrali movida da Ramis gaTevis ufleba iTxova. maleve axmaurda. es is
iSviaTi SemTxveva iyo, roca polina
cas da miwas erTnairad adanaSaulebda
xmamaRali `gamosvliT~ Tavis ubedobaSi. Cemma Zmam sayeloSi (deda-bebia
ityoda - `qeCoSio~) Caavlo xeli,
maRla aswia damxvrCal katasaviT da
gareT gasva. im Rames didxans mesmoda
Cemi germanuli nagazis, reqsis wkmutuni,
romelsac SigadaSig polinas slukuni uerTdeboda...
amis mere sakmao dro iyo gasuli
rom vnaxe. skolidan movdiodi, is ki
baRis kuTxeSi ijda TavisTvis skamze
da ise iyo garindebuli, TiTqos im
skamzeve apirebda sicocxlis dasrulebas. Zalian moreoda usaSveloba da
mgoni TviTonac nebdeboda ukve... gaixara Cemi naxviT - `Óìíèöà= ìîÿ òîëñòóøêà~ - (ase meZaxda) momefera.
SevniSne, rom Tavisi patara fuTa,
romelsac ganuyrelad Tan daatarebda,
gaxsnili iyo da iqidan, is suraTi
moCanda, romelzedac patara polina
Tavisi mSoblebis garemocvaSi, lamazi
saxlis fonze iyo aRbeWdili. ramdenjer damixedia am ucnauri feris da
formis suraTisTvis, aseT mZime mogonebas rom inaxavda polinasTvis.
roca nacistebma patara gogona
mSoblebs ZaliT daaciles, mamam moaxerxa da jibeSi es foto Caudo, Tan
CurCuliT, imediT, magram bavSvisTvisac
ki SesamCnevi bzariT xmaSi, uTxra: `Cven
gadavrCebiT da am suraTiT vi poviT
erTmaneTs, Sen poldia rinerbergi xar,
ar dagaviwydes. icode, rom rac ar
unda moxdes Sens cxovrebaSi me da
deda yvelafers gapatiebT da dausruleblad dagelodebiT, mxolod gauZeli da icocxle polina, Svilo~...
RmerTo, is mxolod 9 wlis iyo,
roca am sityvebis gaazrebis simZime
daawva bediswerad...
isRa movifiqre, rom misganve naswavli rusuliT vuTxari: `Íå áîéñÿ= Ïîëèíà= à ñòèðêà òî îïÿòü íàáåðåòñÿ~.
man gaocebulma, Cveulebisamebrze metjer makoca xelze, romliTac babuas
naCuqari xurda fuli Cavudevi jibeSi.
im dRidan megona, rom veravin xvdeboda saxlSi, Tu ra svrida ase Zalian yvelas tansacmels da TeTreuls
loginze, lamis talaxi rom edo zed
da mec gvian mivxvdi, Tu ratom Camixuta deda-bebiam gulSi ise magrad,
lamis Zvlebis tkivili rom vigrZeni
da miTxra: `ra geSveleba deda Sen,
utaro danasaviT ar daikargo am cxov-
rebaSio~.
zogjer mgonia, rom marTla vikargebi am ugulo da angarebian wuTisofelSi, metwilad ki, roca mas fiqrebSi vesaubrebi da fiqrSive vemSvidobebi,
vaimedeb: me ar davikarge deda!
Cemi bavSvobis
qrizanTemebi
veranairi fuli maiZulebda am tortis Seqmnas, rom ara Cemi mourCeneli
nostalgia, depresiaSi rom ereva zogierTs...
vin ras dainaxavs am namcxvarSi:
zogi simaRles aayolebs Tvals, zogs
ferTa gama moxiblavs an piriqiT. zogi
Cemi nervebis simSvides gaikvirvebs da
ityvis, rom meti saqme ara maqvs, Torem
rogor SemiZlia amdeni dro davuTmo
am yvavilebis kirkits. vis gemo daainteresebs da marTalic iqneba, viRacas
gulSi gakravs, neta ramdens mixdian
am yvelaferSi. megobrebi aucileblad
ostatobis dones Semifaseben da madlobeli var amisTvis...
me ki Cemi deda-bebias patara saxlSi
gadamisrola am yvavilebma da misi
buxris win damsva patara gogo, sadac
samfexze, wina dRes gaxexili Caidani
dgas, puris naWrebi markoia ciganis
(ase eZaxda deda-bebia) gamoWedil maSazea nakvercxlebs mificxebuli, gverdiT
dabal skamze, TeTri, oqros varayiani
fialiT midgas `pavidlo~, romelsac
kvamlis gemo dahkravs da me vbuzRuneb amis gamo, radgan jer ar vici, wlebi rom gava, swored am aromatis wamieri gaelveba gaxdeba ase Zvirfasi CemTvis da gulis tkivilamde mimiyvans
bebias TiTebis gaxseneba da surneli.
manamde ki... SeRebuli karebidan
gareT zolebad, nela mii pareba kvamli
da me vgrZnob, rogor daJinebiT Semodis ukan grili da mZafri surneli
qrizanTemebis...
afxazeTi. dedaCemi...
wlebis win martma, TavisTvis uCveulo simSvidiT, dedaCemi Tan waiyvana
da maradiul gazafxulSi daasaxla.
me ki, iasamanis da Jasminis yvaviloba
damitova mis saxsovrad...
deda afxazeTSi darCa, gagonebac
ar undoda iqaurobis datovebis. saxlis kedels axlac atyvia, kriminalistebis mier danaSaulis adgilze moxazul wresaviT, dedaCemis simaRleze,
misi SeSinebis mizniT gasrolili natyviarebi... megona, rom amis mere mainc
wamovidoda, magram - ara, vera da ver
Seelia keras... bolos mainc me momi-
wia Casvla.
dilaadrian matareblidan Camosuli,
dabneuli da gaRizianebuli mivadeqi
enguris xids, romelzedac Cemi da
siCumis meti, im wuTas gadasvlas aravin
apirebda. usasrulod grZeli meCvena
gasavleli manZili, romelic sul raRac 870 metria. gamaxsenda, rogor gadmomatara pirvelad aq, xelCaWidebuli, bebiam da mdinaris xmauris fonze,
romelic uSvelebel sifarTeze moquxda, momiyva, Tu rogor aSenebdnen germaneli tyveebi 1944-1948 wlebSi am
xids, rogor modioda is kviraSi erTxel, datvirTuli kalaTiT, aq, apurebda
maT da Tan ekiTxeboda: „mituSa fulariani xom ar gagigiaT vinmes?“ (ase eZebda bebia omSi dakargul Zmas).
am siCumeSi mec momwvda TiTqos,
xidis erTi Tavidan meore boloSi
marcval-marcval gasuli, gamyinavi gadaZaxilis eqo: „Kennst du vielleicht die
Mitusha Pulariani“... da warmomidga pasuxis molodinSi gayuCuli bebia...
vigrZeni, rom viRac Semomemata gzaze.
mivixede ukan, magram aravin iyo da mivxvdi siCumem Tavisi gaitana - SiSi
damamgzavra, Sin dabrunebis SiSi rom
davarqvi mere...
engurs davabrale - ganze gamdgari
kaciviT, TavisTvis, uxmod rom miedineboda gverdze migdebul da daviwroebul kalapotSi. ar vici, ras verCodi mdinares, TanagrZnobis nacvlad, ratom mindoda, xmauriT mainc gamoexata mas CemTvis Tanadgoma da erTad dagveZlia SiSi.
TiTqmis ori saaTi davkarge, sanam
sazRvarze gadasvlis „neba“ damrTes.
transportis moZiebac gamiWirda. meCqareboda da avtobuss ver davucdidi.
erTi mZRoli damTanxmda, mxolod,
eqvsi adamianis mgzavrobis safasuri
momTxova winaswar... aRar daveZebdi
arafers, oRond male da mSvidobiT
miveyvane dedasTan.
Cveulebisamebr, ukan Cavjeqi manqanaSi. gzaze momiwia am kacis ucebve
dawyebuli uazro, magram rixiani, gauTavebeli laparakis mosmenam da malmale gasworebuli, moryeuli sarkidan
Cemi daTvalierebis arSemCnevam, mTel
xmaze aweuli „musikiT“ „tkbobam“ da
daweuli minidan, qaris mier ukanve
Semoyrili sigaretis ferflis mravaljer CamoferTxvam Cemi paltodan.
etyoboda, rom is dabadebidanve Tavxedi iyo. SeniSvnis micemas azri ar
hqonda, namdvilad ar hqonda...
vigrZeni, TandaTan rogor wamiWira
yelSi tkivilad da damaxrCo misma „Sin“ myofi maspinZlis - „siTamamem“
da momkla Cemma umweobam, romelsac
araferi umagrebda zurgs, garda mZime
„danaSaulad“ akidebuli qarTvelobisa... im wuTas kargad mesmoda, rom
cremlebis dro da adgili ar iyo, dabla davxare Tavi. vecade, Tvalebi damexuWa da kinofiris ukan datrialebis
reJimze gadavrTuliyavi, magram ar gamomivida, aTasi kiTxva gamiCnda da damrCa
upasuxod...
rogorc iqna, gailia es gzac da
mivedi saxlamde. WiSkari rom SevaRe,
SevCerdi, ukan damxia fanjrebs momdgarma da moCerebulma monatrebis, martoobis da uTqmeli sayveduris Zalam...
- de, me movedi! - daviZaxe da avuyevi kibeebs.
pirvelad Sevatyve dedas sibere...
etyoboda, mZime Rame hqonda gamovlili.
dRe rom ufro rTuli gveloda, amis
mixvedra ar gamWirvebia, magram imedi
mainc Semovinaxe. vecade, mas ar SeemCnia araferi.
saRamos 5 saaTamde visaubreT, vefereT erTmaneTs, Zveli suraTebi vaTvaliereT, bevri vicineT da ufro meti
vitireT erTad, saidumlosaviT gamando:
„dedaCemi menatrebao“...
mere CasTvlima. mec gverdiT mivuweqi. maleve gamomaRviZa misma frTxilma
Sexebam da CurCulma: „Sen ar SegeSindes, de, deda-bebia dgas karebTano“...
ara, ar meSinia-meTqi, magrad Cavexute, mis kiserTan Cavmarxe Tavi da uxmod
avtirdi, ise, rom karebTan momlodine
landi ar damefrTxo...
es pirvelad ar mindoda bebias naxva da mZulda marti, romelmac is WirisufaliviT moacila saxlis karamde,
dedaCemis wasayvanad...
53
niu-iorkSi:
164 Brighton 11 St.
Brooklyn NY 11235
Tel: 718-934-1700
Alt: 347-500-5037
niu-jersSi:
123 Pennsylvania Ave, # 3
Kearny NJ 07032
Tel: 201-333-5555
ohaioSi:
9333 Reading Road
Reading, OH 45215
513-322-5102
pensilvaniaSi:
13050 Busteton Ave
Philadelphia, PA 19116
215-710-0322
saqarTveloSi:
mTavari ofisi:
winamZRvriSvilis 158
Tbilisi, 2-506833
saburTalo:
akuris quCa 13,
2-945853
gldani:
vekua. 10-1
2-654122
rusTavSi:
megobrobis q.2
2-57157
quTaisSi:
aRmaSeneblis 136
577-181846
baTumSi:
sabaJos q. 4
04222 225508
zestafonSi:
staroselkis q. 25
492-250332
gorSi:
cxinvalis gza 8
0370227049
TelavSi:
baxtrionis q. 3
350273130
marneulSi:
rusTavelis q.1
357-222712
www.barami.us
www.baramicar.com
Facebook: baramilogistix
54
yvela momsaxureba
erT adgilas,
momsaxurebis
farTo arCevani:
BARAMI
avtoSesyidvebi
dagexmarebiT avtomobilis yidvasa
da gayidvaSi saqarTvelosa da amerikaSi;
gadazidvebi
avtomobilis Sida gadazidvebi
amerikasa da kanadaSi;
sazRvao transportireba saqarTvelosa
da msoflios nebismier qveyanaSi;
sahaero (saamanaTo) transportireba
saxlidan saxlamde* - 2.95$ paunti;
Cvens ofisSi motanili - 2.75$ paunti;
gTavazobT momsaxurebas komerciul tvirTebzec;
sazRvao gadazidvebi
ofisSi motanili avejis da regularuli tvirTis
gadazidva - paunti 91 centad foTis portamde.
gTavazobT adgilidan wamoRebis da saxlSi mitanis
momsaxurebasac zogierTi Statis farglebSi
damatebiT fasad.
internet-monitoringi:
tvirTis statusi da mravali informacia
Cvens veb-gverdze: www.barami.us
100$
`baramis~ sasawyobo darbazi,
kerni, niu jersi, aSS
*
SeiZleba arsebobdes SezRudvebi zogierT Statze
100 dolariani fasdaklebis kuponi,
avtomobilis gagzavnaze da tvirTze
800 dolaris zemoT (aradilerebze),
Exp. 02.31.14
amerikaSi:
mark tveni
dRes sakiTxavi
rogor mirCevdnen
ue,thyfnjhfl
V
VFHR NDTYB +ctvetk ktyu/jhy rktvtycb 2 !(#%-!)!_`7
fvthbrtkb vothfkb7 njv cjbthbcf lf /trk,thb abybc
sfduflfcfdkt,bc fdnjhb8 ghjatcbjyfkvf ;ehyfkbcnvf
gbhdtkb obuyb #$ okbc fcfrib ufvjfmdt.yf8 fvthbrek
w[jdht,fpt itmvybkb vodfdt7 vfv[bkt,tkb gfvaktnt,bc
o.fkj,bs vfhr ndtyvf [fcbfsbcf lf bynhbubc jcnfnbc7
,ho.bydfkt bevjhbcnbc cf[tkb lfbvrdblhf8
hfvltybvt sdbc oby lfvjerblt,tksf gfhnbfv xtvb rfylblfnehf ybe-bjhrbc infnbc
ue,thyfnjhbc sfyfvlt,j,fpt ofvjf.tyf8
jhvf c[df gfhnbfv vbcnth cnbefhn k8 delajhlbcf lf vbcnth ]jy n8 /javfybc rfylblfneht,b lffcf[tkf8 sevwf7 dfwyj,btht,lb7 hjv fv ,fnjyt,bc obyfit vybidytkjdfyb egbhfntcj,f vfmdc7 rth’jl7 evobrdkj htgenfwbf8 cfrvfhbcb b.j7 ufptst,bcsdbc uflfut[tlfs7 hfsf lfhoveyt,ekb.fdbs7 hjv serb bcbyb jltcvt b.dyty rbltw
otcbthb flfvbfyt,b7 fv lhjv lblb [ybc oby
xfbfhf8 chekbfl firfhf uf[klfs7 hjv ,jkj okt,ib bcbyb .dtkf itcf’kj vfyrbtht,fib xfb’bhyty8
cfresfhb egbhfntcj,bs dnr,t,jlb lf
uekbc cbqhvtib vb[fhjlf7 vfuhfv xtvb ,tlybtht,bc eiajsdtk vlbyfht,fc vqdhbt zfdkbdbs thsb fphb fhqdtdlf5 xtvc cf[tkc [jv
fv sfqkbst,bc cf[tkt,bc udthlbs vjb[ctybt,ty= tc cek eahj vtnfl vfiajst,lf8
,jkjc lf ,jkjc7 uflfdo.dbnt7 hxtdf ,t,bfcsdbc vtrbs[f8 vj[ewvf cohfafl lf vnrb-
wtl vbgfce[f8 vbcb othbkb qfqflt,lf5
3vstkb w[jdht,bc vfy’bkpt thsb eotcj
cfmwbtkbw fh xfubltybf8 thsbw rb= fhflf7
v[jkjl ufptst,b uflfbrbs[t lf vb[dlt,b7
hf [fk[bf vbcnth delajhlb lf vbcnth
/javfyb8 sfdfl ufycf]t7 itub’kbf se fhf7
sfdb bvltyfl lfbvwbhj7 hjv vfssfy cf]fhj ,h’jkf ofvjbo.j48
cojhtl tc fh vfcdtyt,lf= vstkb qfvt sdfkb fh vjvb[ezfdc8 ,jkjc uflfdo.dbnt7 hjv
erfy lf[tdf udbfyqff8 fvjvhxtdkt,vf ylj,f
ufvjvbw[fltc lf ,jkjvlt eylf db,h’jkj8
cfepvbc lhjc7 ufptst,bc sdfkbtht,bcfc
ths itybidyfc ofdfo.lb lf7 cbvfhskt ubs[hfs7 ufdjuylb5
3WHEVJOVTJ,F8 itcf’kjf7 f[kf7 hjltcfw [fk[bc obyfit ue,thyfnjhj,bc rfylblfnfl ofhluf7 vbcnth vfhr ndtyb byt,t,c7 fudb[cyfc7 hf dbsfht,fib fv[bkf mfkfm dfrfdfrfib +rj[by[byib‘ !(^# otkc
jwlfsjs[vtnvf vjovtv abwbc lfhqdtdfib= [vt,b lflbc7 hjv whevjovtj,f xfltybkbf flubkj,hbdb qfhb,b mdhbdbcf lf
vbcb evotj idbkt,bcsdbc vbobc cfwjlfdb yfukt]bc lf hfvltybvt ,fyfybc [bc ofhsvtdbc vbpybs - fye thsflthsbc7 hfw vfs
ibvibkbcf lf cbqfnfrbcufy bafhfdlf8 cfresfhb lf fvjvhxtdkt,bc bynthtct,blfy
ufvjvlbyfht7 hjvkt,bw7 hjujhw vbcnth
ndtyb bvtljdyt,c7 [vfc vfc vbcwtvty7 bub
dfklt,ekbf7 tc bcnjhbf ufyvfhnjc8 uf,tlfdc rb04
ufjwt,bcufy sdfkt,b ie,kpt fvbdblf8 hf
e[tib7 ehw[db wbkbcofvt,ff= rj[by[byib
fhfclhjc d.jabkdfh= dfrfdfrfpt ofhvjlutyfw fh vfmdc= ,fyfybc [tc rtyuehecufy dth
dfhxtd= e,hfkjl7 fh dbwjlb7 hjujh vjdmwtekb.fdb8 ufwjat,ekb7 vfuhfv chekbfl
evotj uf[klbs8
vstkb lqt ufdblf7 vt rb dthfathb dbqjyt8 vtjht lbkbs bvfdt ufptsib fctsb cnhbmjyt,b ufvjxylf5
3CFUEKBC[VJF= eylf fqbybiyjc7 hjv vbcnth vfhr ndtyb rj[by[byib sfdbc whevjovtj,fcsfy lfrfdibht,bs vhfdfkvybidytkjdyfl levc=4
55
+itvlujvib7 vstkb cffhxtdyj rfvgfybbc
ufyvfdkj,fib7 tc ufptsb v[jkjl 3abwbc
ufvnt[ cfpbpqfh ndtyfl4 vjvb[ctybt,lf8‘
itvltu c[df ufptsib fctsb itybidyf lfb,tzlf5
3cfcehdtkbf7 dbwjlts8 [jv fh byt,t,c
ue,thyfnjhj,bc f[fkb rfylblfnb7 bv sfyfvjmfkfmtt,c7 hjvkt,bw vbcsdbc [vbc
vbwtvfc ,tlfdty7 thsb cfbynthtcj ufhtvjt,f ufyevfhnjc5 vfhsfkbf se fhf7 hjv
vjynfyfib vfcsfy thsfl ,fhfrib vw[jdht, fv[fyfut,c lhjlflhj odhbk-odhbkb ybdst,b trfhut,jlfs lf vfs7 hjujhw
otcb7 fy vbcnth ndtybc ]b,tt,ib7 fylf vbc
3xtvjlfyib4 +’dtk ufptsib7 hjvtkibw
bc sfdbc [f,f-[e,fc f[dtdlf‘ fqvjfxtylyty0 vfhsfkbf se fhf7 hjv fv[fyfut,b b’ekt,ekb uf[lyty7 sfdfl vbcnth ndtybc
cfcfhut,kjl7 vbcsdbc vtuj,hekb xfujyt,f xftnfht,byfs7 reghib fvjts[egyfs7
,ev,ekt,ib fvjtdkjs lf zjrpt itcvekb xftnfht,byfs mext,ib7 itvltu rb thxbfs7 cfcohfajl uftsfdbceakt,byf ,fyfrib lfrfdt,ekb flubkb lf cfvelfvjl lftdbo.t,byf vfsrty vbvfdfkb upf0
hfc udbgfce[t,c fvfpt vbcnth ndtyb04
ufyf itb’kt,jlf vtnb cf’fukj,bc vjabmht,f0 vt [jv vjynfyfib xtvc cbwjw[ktib
fh d.jabkdfh=
+vfc itvltu tc ufptsb ]benfl vbojlt,lf
3vjynfytk mehl ndtyc48‘
bv lqblfy lbkbc ufptsbc uflfikbcfc ibib vbg.hj,lf - fk,fs7 fct cotdc cf,ybc res[tc flfvbfyb7 hjvtkbw tzdj,c7 hjv kjubyib x[hbfkf udtkb bvfkt,f8
ths[tk sdfkib cnhbmjyt,b vjv[dlf5
3WBKBCVOFVT,TKB V[BKT,EKBF=
af7
bd-gjbyntkvf vfbrk j akfyfufyvf7 ejnth-cnhbntkvf vbcnth rbn ,thycvf lf
vbcnth ]jy fktyvf abwbc mdti vbcwtc xdtyt,f7 hjvtkbw vjovj,c7 hjv vbcnth ndtybc ehw[db vnrbwt,f7 sbsmjc xdtyb qbhctekb rfylblfnbc ]jy n8 /javfybc ufycdtyt,ekb ,f,ef ifhfupfpt .fxfqj,bcsdbc xfvjf[hxdtc7 ecbylbcj7 cektkehb
lf ecfae’dkj wbkbcofvt,ff8 .jdtk otcbth flfvbfyc uekpt yfqdtkb itvjfodt,f bvbc lfyf[dfpt7 gjkbnbrehb ofhvfnt,bc vbcfqotdfl hjujh rflhekj,ty pjubthst,b yt,bcvbth cfpbpqfh [hbrc7 itehfw[.jaty frklfvt,c lf ,qfkfdty ufhlfwdkbksf evobrdkj cf[tkt,c8 bv voe[fht,bc ofhvjlutyfpt7 hjvtkbw fv fvfphptyvf n.ebkvf ufycdtyt,ekbc chekbfl elfyfifekj f[kj,kt,cf lf vtuj,ht,c vjenfyf7 vpfl dfhs7 itehfw[.jabk
lf fqiajst,ek cfpjufljt,fc dehxbjs7
wbkbcvofvt,tkc vhbc[fyt sdbsufcfvfhskt,f vjeo.jy8 sevwf7 fhf= lft7 cbylbcbc
mty]ybs lfbnfy]jc= +sevwf7 serb xdtyb
uffasht,ekb sfyfvjmfkfmtyb abpbreh
pbfyc vbf.tyt,ty7 chekbfl firfhff7 hjv
dthwthsb yfabwb vcf]ekb vfs lflfyfifekt,fc dth uf,tlfdc lf dthwthsb cfcfvfhskj fv cfmvbc vjyfobktt,c cfc]tkc
dth ufvjenfyc8‘4
zrdbfyehfl vjabmht,ekvf lfcrdybsvf
ahfpfv7 hjujhw xfyc7 ]thjdfyb isf,tzlbkt,f vjf[lbyf5 bvfdt qfvtc kjubyblfy cfc-
56
ohfajl ofvj[njvf lf erfyf rfhblfy ufmwtdf vjvb[lf7 [jkj 3itehfw[.jabkb lf fqiajst,ekb cfpjufljt,f4 cflfh,fpj itcfcdktkblfy itvjbzhf lf cfvfhskbfyb uekbco.hjvbs fqnrbyt,ekvf afy]ht,b lf fdt]b lfvbktof7 fvfcj,fib rb [tkc xtvb ybdst,bw uff.jkf8 lf vfbyw7 itvb’kbf .dtkf ovbylfyb lfdbabwj7 hjv vbcnth /javfybc ,f,ebcsdbc wbkb fhfclhjc lfvbofvt,bf8 vtnbw7 vbcb fhct,j,bc itcf[t, ofhvjlutyfw
fh vmjylf lf vbcb cf[tkb fhfclhjc vcvtybf8
+eylf bsmdfc7 hjv ptvj[ctyt,ekb ufptsbcsdbc vfc itvltu 3frklfvt,bc ofv,bkodtk ndtyfl4 uflfdbmtwb8‘
vfkt xtvb .ehflqt,f cnfnbfv vbbg.hj5
3QBHCTEKB RFYLBLFNB= vbcnth vfhr
ndtyb7 hjvtkbw ueiby lfvjerblt,tksf
vbnbyupt vztmfht cbn.dbc ofhvjsmvfc fgbht,lf7 bm fh ufvjw[fllf8 vbcnth ndtybc
tmbvbcfufy vbqt,ek ntktuhfvfib yfsmdfvbf7 hjv vfc ufmfyt,ekb trbgf;b lft]f[f7
hjv at[b jh flubkfc vjnt[bkb fmdc7 cfibykfl bnfy]t,f lf vcufdcb cbcektktt,b8 lfvjerblt,kt,b vstkb ’fk-qjybs
wlbkj,lyty7 tc vjyfxvf[b thoveyfs lf
sfdc fxdtyt,lyty7 sbsmjc fhfathb eo.jlyty vfs vbth rfylblfnfl fhxtekb ufvjecojht,tkb fhfvpflbc fh.jaybc ztivfhbn vbptpt,pt8 vfuhfv ueibydt7 cfqfvjc7
vfdfyb eujyjl vsdhfkb ce,btmnb js[bs
itajhs[lf cfcnevhjib7 hjvtkibw vbcnth ndtyb w[jdhj,c8 lft7 lfvjerblt,kt,vf lffvnrbwjy7 hjv tc eqvthsjl ufktibkb gbhen.db vfhr ndtyb fh b.j8 hjujhw bmyf7 uft,yty= [hbrt,b fqfh eidtkbs=
vstkb [fk[b [vfvfqkf trbs[t,f vfs5 3dby b.j
bc rfwb04
sdfkt,c fh de]tht,lb8 ite’kt,tkbf7 hjv
xtvb cf[tkb fcts cfpfhtk tzdc erfdibhlt,jltc= erdt cfvb otkbf7 fhw qdbyjc7 fhw kelc
lf7 cfthsjl7 fhfyfbh cgbhnbfy cfcvtkc
gbhc fh dfrfht,lb8
+hjujhw xfyc7 lhjv sfdbcb vjbnfyf7 sfylfsfy ufvjdbohsdtyb7 bvbnjv7 hjv fvfdt ufptsbc vjvltdyj yjvthib ufycfresht,ekb
vqtkdfht,bc ufhtit ofdbrbs[t xtvb f[fkb
vtncf[tkb5 3ndtyb - stshb w[tkt,f47 sevwf
dbwjlb7 hjv bc cffhxtdyj rfvgfybbc ,jkjvlt itvjvhxt,jlf8‘
fv lhjbcfsdbc xtvc cf[tkpt efvhfdb fyjybvehb othbkb vjlbjlf8 xdtekt,hbd7 bcbyb
fctsb ibyffhcbcf b.j5
3hfc bn.dbs bv ,txfd ltlf,thpt7 hjvtkcfw ob[kb xffpbkts7 hjltcfw vjo.fkt,bc cfs[jdytkfl rfhpt vjubrfreyfs04
fylf5
3smdtyb pjubthsb ,ytkb cfmvt ]th]thj,bs v[jkjl xtvsdbc fhbc wyj,bkb8
hfvltybvt ljkfhsfy ufvjvidblj,t,f vjubotds7 sjhtv ufptst,b smdtyb vjyf-vjhxbkbcfufy smdtypt hfqfw-hfqfwt,c itbn.j,ty8
/tylb tylb4
lfyfhxtyb othbkt,bw fv cnbkbcf b.j8 itvt’kj7 cbn.dfcbn.dbs vjvtnfyf7 vfuhfv7 dabmhj,7 vrbs[dtkb fvbsfw lfrvf.jabklt,f8
vfkt htcge,kbrehb gfhnbbc vsfdfhvf ufptsvf fvjvhxtdtksf vjc.bldfib 3vfv[bkf47
[jkj ltvjrhfnt,bc wtynhfkehvf jhuf-
yjv xtv vbth aekbc lfyfifekt,hbdb ufvj’fkdbc afmnt,b 3cffirfhfjpt ufvjbnfyf48
+fvudfhfl7 rbltd jhb vtncf[tkb itdb'byt5
3ndtyb - ,by’ehb ufb’dthf4 lf 3ndtyb - eyfvecj ifynf;bcnb48‘
fvbc itvltu .dtkf ufptsvf cfibytkb
[vfehbs vjvs[jdf gfce[b xtvsdbc of.tyt,ek
,hfklt,t,pt8 xtvb gfhnbbc [tkv’qdfytkt,vf
ufvjvbw[fltc7 hjv levbkb xtvc gjkbnbreh
rfhbthfc lfqegfdc8 lf sbsmjc fvbc lfcfvnrbwt,kfl lf xtvc itcfaew[eyt,kfl vtjht lbkbs ths-ths ufptsib fctsb cnfnbf
ufvjxylf5
3THSB7 FV CE,BTMNC LFVB[TLTS= lfvjerblt,tksf rfylblfnb rdkfdfw ]benfl
levc8 hf smvf eylf7 [vbc fvjqt,fcfw dth
,tlfdc8 vbcsdbc of.tyt,ekb ,hfklt,t,b
cfdct,bs cfhoveyj fqvjxylf7 hfcfw vbcb
vztdhvtn.dtkehb levbkbw flfcneht,c8
fvbthblfy bc cfvelfvjl lfqlfcvekbf=
lfnr,bs fv cfpbpqfhb abwbc ufvnt[bs7
vjynfytkb mehlbs7 frklfvt,bc ofv,bkodtkbs= it[tlts smdtyc ufyc[tekt,ek
stsh w[tkt,fc7 smdtyc ,by’eh ufb’dthfc
lf eyfvecj ifynf;bcnc= lffrdbhlbs7 .jdtkb v[hblfy lffsdfkbthts lf smdbs7 uf,tlfds se fhf7 smdtyb gfnbjcfyb [vt,b vbcwts fhfvpflfc7 hjvtkvfw sfdbcb v’bvt lfyfifekt,bs fvltyb fvfphptyb vtncf[tkb
lfbvcf[ehf lf rhbynbc lf’dhfcfw dth ,tlfdc7 hjv seylfw thsb vfsufyb efh.jc=4
sfdbc fhblt,f fqfh itb’kt,jlf lf7 qhvfl
itehfw[.jabkb7 vstk fv lfevcf[eht,tk7
,by’eh wbkbcofvt,fsf uhjdfpt 3gfce[c4 xfde]tmb8 vfuhfv cfveifjc lfchekt,f fh vtothf7 hflufy vtjht lbkfc ths-ths ufptsib
f[fkb cfibytkb7 qdfh’kbfyb wbkbcofvt,f
db[bkt5 vflfyfifekt,lyty7 hjv wtw[kb ofderblt cfub;tsc sfdbcb ,byflht,bfyfl7 hflufy bc xtvb afy]hblfy [tlc feiyjdt,lf8 fm
rb sfdpfhb lfvtwf8 fvfc vj/.df itn.j,byt,f7
hjv vbcb mjyt,bc lfeakt,bc vbpybs cfresfhb ,b’f vjdofvkt8 ufptsb lf;byt,bs vjbs[jdlf udfvbc ufrdtsfc8 vtibyjlf7 hjv cflfwff itdbikt,jlb8 vfuhfv ]th cflf [fhs5
vfkt ,hfkb lfvltc7 hjv7 hjujhw vbult,ekb ,fdidt,bc sfditcfahbc vtehdtv7 xtvb ufvj.t.txt,ekb er,bkj yfstcfdt,b fqcfphltkt,bcfsdbc cfzvkbc lfvqtzfdsf sfyfvlt,j,t,pt vjdfo.dt8 chekb evotj,f dbuh’tyb8
cf,jkjjl ecbylbcj ltdyfv7 hjvtkbw
vnhekvf gfhnbt,vf vjvbo.dtc7 evfqktc
othnbkc vbfqobf5 dbqfwbc ofmtpt,bs obyfcffhxtdyj itrht,bc lhjc .dtkf athbc rfybc
w[hf lf’jy’bkb qkfgb nhb,eyfpt fvjaja[lf8 bcbyb at[t,pt lfvt,qfezyty lf f.dbhlyty 3vfvf=4
fvfc dtqfh ufde’tkb8 lhjif lfdeidb lf
lfdyt,lb8 ybe-bjhrbc infnbc ue,thyfnjhbc sfyfvlt,j,fpt rtyzbc.hbcsdbc cfrvfhbcb 'fkf fh fqvjvfxylf8 lfdotht7 hjv rfylblfnehfc d[cyb7 lf uffasht,ekvf vjdfotht [tkb5
3eqhvtcb gfnbdbcwtvbs smdtyb7 jltcqfw gfnbjcfyb vjmfkfmt7 fv;fvfl rb cfpbpqfhb abwbc ufvnt[b7 vjynfytkb mehlb7 frklfvt,bc ofv,bkodtkb7 stshb w[tkt,f lf ,by’ehb ufb’dthf
vfhr ndtyb48 !(*)
ubsfhuvyfs lf ofrbs[df
ufb'ekfs vfhbyt rbryf'tv
parizSi rom viyavi, erTxans ise gamiWirda, lamis qudi Camometarebina quCa-quCa. vijeqi Cems mansardaSi da amaod vigonebdi
nacnobebs, romelTanac fulis sasesxeblad mimesvleboda. Tanac,
Semodgoma iyo, gviani Semodgoma - Tbilisuri gviani SemodgomasaviT zunzliani da sevdis momrevi. wvimda da wvimda.
xatva ar mindoda. avdgebodi, mivdiodi fanjarasTan da gavcqerodi CamojanRul cas, svel saxuravebs, xavsmodebul kedlebs.
vnaxoT, viRacam daakakuna. vin eSmakia-meTqi, daRrejili mivedi karTan. gamovaRe da cota ar iyos, Sevcbi. axalgazrda qalvaJi mwveoda. ai, kinoSi rom gvaCveneben xolme bednier amerikel
axalgazrdebs, swored iseTebi. saxe ubrwyinavdaT, Cqrolavdnen
da aRar icodnen, rogor SeekavebinaT mozRvavebuli xalisi. bodiSs ixdidnen da iRimebodnen. mere qali gamomelaparaka frangulad – didad zrdilobianad da moxdenilad: Cven Tqveni namuSevrebi gvinaxavs, batono mxatvaro, moxiblulni varT meca da
Cemi meuRlec. gavbedeT da SegawuxeT, iqneb dagvavaloT da romelime Tqveni naxatis mflobelni gagvxadoTo.
is rom laparakobda, misi qmari sul iRimeboda da xan me miyurebda sixaruliT, xan Tavis meuRles.
me aRar vicodi, romeli skami SemeTavazebina, rom saRebaviT
ar dasvriliyvnen. Zalian minda Tqveni survilis asruleba, magram Tqveni sakadrisi araferi maqvs-meTqi, - movaxsene.
es rom gaigones, Sewuxdnen, patara bavSvebiviT umweo gamometyveleba miiRes. ubralo, mcire rame mainc, batono mxatvaro,
sul ubralo, Tundac monasmio.
vifiqre, oRond axla rogorme Tavidan moviSoro da, jandabas,
mere rac iqneba-meTqi, da veubnebi:
- ori dRis Semdeg SemoiareT-meTqi.
xelad daubrundaT bednieri Rimili. qmarma netarebis gamometyvelebiT moavlo Tvali Cems oTaxs da, Tumca inglisuri ar
vicodi, mainc mivxvdi, rom aseT mansardaSi cxovreba inatra.
moibodiSes da gamomeTxovnen.
me movbrundi da sawolze Camovjeqi. maTi wasvlis Semdeg
kidev ufro mwvaved vigrZeni Cemi ubedoba. Tbilisi gamaxsenda.
aviRe fanqari da albomSi movusvi. davxate mocekvave qarTveli
qali, TiTqos im amerikeli bednieri qalis sapasuxod; davxate
daRlara kinto da sakinZeCamoxeuli yaraCoReli - esec TiTqos
imisi qmris sapasuxod; davxate viri Tbilisis quCaze da iRliaSi saxregaCrili wyneTeli - esec TiTqos imaTi niu-iorkis
sapasuxod…
mere mivegde da miviZine nacemi ZaRliviT.
gavida ori dRe da zustad daniSnul dros gamocxadda is
col-qmari. isev bednierni, xalisianni, atacebulni.
vaCvene erTi naxati, meore, mesame…aRar ician, ra qnan. qali
xom tokavda da alivlivebda im haerovan kululebs, kaci sicilad iyo qceuli. mere momudare gamometyveleba miiRes, TiTqos
es-esaa, daiCoqebeno, da
- Tu SeiZleba, rom yvela suraTi dagviTmoTo.
me gamecina: ris daTmoba, aiReT, waiReT-meTqi.
maSin mamakacma saqmianad mTxova, mibrZaneT, ramdeni unda mogarTvaTo. CemTvis yvela is naxati, axlandel fulze rom vTqvaT,
aTi Tumanic ar Rirda. aba, amaze xom ar SevevaWrebodi.
- inebeT, batonebo, fasze laparaki rogor SeiZleba, me qarTveli gaxlavarT-meTqi.
maSin mamakacma sabanko Ceki amoiRo, raRac dawera, erTi furceli amoxia da gamomiwoda.
me rom Cemi qarTveloba damemtkicebina, CekisTvis arc damixedavs, karebamde mivacile col-qmari da, rogorc ki Tvals miefarnen, adgils movwydi. ise rogor Seircxvenda kaci Tavs, erTi
sadilis fuli mainc ar daetovebina-meTqi. davavle Ceks xeli,
wavikiTxe da…Cems sicocxleSi namdvili locviT pirvelad
davloce mdidari, mdidari, bednieri xalxi.
CekSi ewera, rom amis warmdgenels aTasi dolari miecemao.
`mxatvari parizSi~ - lado gudiaSvilis naambobi,
romelic novelad aqcia rezo inaniSvilma.
57
gTxovT, nu marTavT saWes nasvam mdgomareobaSi!
Tqven SesaZloa daangrioT aramarto Tqveni cxovreba...
58
erTxel, maRaziaSi yofnisas, Cemi yuradReba mii pyro patara
biWunam, daaxloebiT 6 wlis iqneboda, xelSi CaebRuja Tojina,
molare ki mas daJinebiT umeorebda:
- Zalian vwuxvar, magram Seni fuliT am Tojinas ver iyidi.
uceb, bavSvi momibrunda da mkiTxa: Tqven darwmunebuli xarT,
rom es fuli marTlac ar aris sakmarisi?
RimiliT davuTvale fuli.
- biWuna, molare marTalia, es fuli marTlac ar geyofa, rom
es Tojina iyido, - vuTxari me, magram amis miuxedavad, biWi xelidan ar uSvebda saTamaSos. misma sijiutem gamakvirva... darwmunebuli iyo, rom sakmarisi fuli hqonda... isev mivuaxlovdi da
vkiTxe, mainc visTvis undoda saCuqari.
- es Tojina, Cems daikos Zalian moswonda da undoda, rom
misTvis eyidaT... me Zalian mindoda dabadebis dRisTvis meCuqebina... axla ki, dedas unda gavatano masTan... Cemi da RmerTTan
wavida... mama ambobs, rom dedac male wava RmerTTan, amitom vifiqre, vuyiddi da mas gavatandi... iqneb gadasces...
guliscema momentalurad gamiCerda. bavSvma isev amomxeda:
- me mamas vTxove, deda ar gauSvas Cems dabrunebamde.
Semdeg man maCvena foto, romelzec aRbeWdili iyo misi
saxe... Rimiliani da bednieri.
- me minda rom es fotoc gavatano dedas, ar minda daikos
davaviwyde! - mcire pauzis Semdeg man daamata: - miyvars dediko
da ar minda rom damtovos, magram mama ambobs, rom is aucileblad unda wavides Cems patara dasTan.
Semdeg isev Sexeda Tojinas naRvliani TvalebiT.
me saswrafod amoviRe jibidan safule da SevTavaze xelaxla gadagveTvala misi fuli.
- Sen xom gjera, rom gaqvs sakmarisi fuli? - vkiTxe me.
- ki, me mjera - Tavi damiqnia.
misgan SeumCnevlad davamate fuli da gadaTvlis Semdeg
vuTxari, rom is ar cdeboda da marTlac SeeZlo eyida Tojina.
amis gagonebaze bavSvma Tqva: madloba RmerTo, rom gaigone Cemi Txovna! guSin, Zilis win vTxove, rom moeca sakmarisi fuli...
aseve, mindoda TeTri vardic meyida dedisTvis, magram RmerTisTvis es aRar miTxovia. magram axla SemiZlia viyido orive. dedikos uyvars TeTri vardebi!
saxlSi dabrunebis Semdegac, didxans vfiqrobdi am bavSvze.
Semdeg, gamaxsenda ori dRis win, adgilobriv gazeTSi gamoqveynebuli statia momxdari tragikuli faqtis Sesaxeb: mZRoli, romelic nasvam mdgomareobaSi marTavda satvirTo avtomobilis
saWes, daejaxa deda-Svils. bavSvi adgilze daiRupa, xolo dedamisi, rogorc statiaSi ewera, imyofeboda komaSi. ojaxs unda
gadaewyvita, gamoerTo Tu ara sasunTqi aparati, radgan aRar iyo
axalgazrda qalis gadarCenis Sansi.
nuTu es tragedia, im biWunas ojaxs exeba? - ar masvenebda
amaze fiqri.
sami dRis Semdeg, isev gamoqveynda statia, romelic iuwyeboda komaSi myofi axalgazrda qalis gardacvalebis Sesaxeb...
ojaxis wevrebis TanxmobiT mas gamourTes sasunTqi aparati.
dakrZalvaze mivedi... axalgazrda qalis cxedari esvena sikvdilis sarecelze... erT xelSi Tojina da foto hqonda, meoreSi
ki - TeTri vardi. me vgrZnobdi, rom Cemi cxovreba Seicvala...
verasdros SevZleb daviviwyo patara biWis siyvaruli dedisa
da dis mimarT.
59
bebiaCemis, zinaidas mSoblebs domna
da domenti erqvaT. ara, warmoidgineT,
ra magaria, roca domna gqvia da ise
gimarTlebs, rom swored domentis poulob. ara grigols an nikifores, aramed,
swored domentis.
domna Tavadis qali iyo, ulamazesi,
mTeli cxovreba vercxlis yalioniT
dafaSfaSebda. ai, domenti ki - glexi iyo.
ai, aq gaCerdi - veubnebi dedas, romelic am ambebs miyveba, ai, aq gaCerdi,
vekiTxebi: - rogor wayva colad Tavadis
asuli glexs, ra moxda egeTi?
- ubralo domenti ki ar iyo, gogo, ganaTlebuli domenti iyo, iliasTan erTad wera-kiTxvis gamavrcelebel
sazogadoebaSi saqmianobda - mpasuxobs
deda - mere isev Tavis sofelSi dabrunda, TiTqmis mTeli dasavleT saqarTvelodan akiTxavda xalxi werilebis,
gancxadebebis da aTasi ramis daweris
TxovniT. xoda, wayva es Cveni domna
Ciqovani, aba ras izamda. magram mTeli
cxovreba mainc axsenebda Tavis cisfer
sisxls, sityviT ki ara, ise - performansiT axsenebda. magaliTad, kvira diliT wirvaze aseTi delegacia midioda glexi domentis ojaxidan - cxenze
amxedrebuli qalbatoni domna da qveiTad mavali danarCenebi, rogoria?
unagiri mamamTilma gamouWeda TeTrwverianma, xmelma, lamazma kacma.
ar vici, domna iyo domentis qvecnobieri kompleqsi Tu ra, magram faqtia,
raRacam ise Secvala es Cveni wera-kiTxvis gamavrcelebeli, martvilsa Tu
xonSi erT-erTi yvelaze ganaTlebuli
da patiosani kaci, rom sabuTebze vadebis gadakeTebamdec ki mivida. mere, rodesac meore msoflio omisgan Tavisi
Svilebis gadasarCenad maTi dabadebis
TariRebi gadaayalba, komunistebi Sin,
gordis ulamazes kar-midamoSi estumrnen, domenti gardacvlili mezoblisaTvis gamzadebul kuboSi daimala, magram
mainc miagnes da cixis gzasac gauyenes.
domnas da domentis 8 Svili hyavdaT, maT Soris 3 vaJi, danarCeni qaliSvilebi da miuxedavad imisa, rom yvela
erTmaneTze lamazi iyo, domentis, kldiaSvilis moTxrobebis cnobili gmirisa ar iyos, ise eSinoda, romelime maTgani
Sin ar dabereboda, rom saswrafod
daaTxova isini.
xuTive gogo Zalian lamazi hyavda
Cems did babuas, magram bebiaCemi - zinaida saerTod mzeTunaxavi iyo. bolomde,
80 wlisac mzeTunaxavi iyo, sasacilo
istoriebs hyveboda - qalebi quCaSi
momdevdnen, saxec iseTi lamazi Tu gaqvs, rogor tanio. gadasarevi qali iyo
60
bebia
`Cumi saRamo~, - nino CakvetaZe
- Taflisferi Tma, lurji Tvalebi,
saocrad swori saxis nakvTebi - qarTveli marlen ditrixi xar - meTqi, veubnebodi.
xoda, ras vyvebodi? - roca mamamisma, 5 gogos SeSinebulma mamam saswrafod gaaTxova - Seyvarebuli hyavda,
oRond, is babuaCemi ar iyo. erTi biWi
miyvardao - miambobda xolme Zilis
win „wiqaras“ Tu „xuTkunWulasagan“
Tavmobezrebuls.
erTi biWi uyvarda, magram gahyva
babuaCems - mSromelsa da Tavmdabals,
gauCina sami Svili da gaxda Cemi bebia (ramden gawbilebul siyvaruls
malaven qarTuli ojaxebi).
calsaxad da erTmniSvnelovnad unda
vTqva, rom bebiaCemze magari mzareuli
arc minaxavs, arc gamigonia.
dRevandeliviT maxsovs misi firuzisferi winsafari, ulamazesi xelebi,
am xelebis qimia saWmlis Sezavebis
dros, yvelaze metad gasinjvis momenti miyvarda, damiZaxebda sadme, kuTxeSi wignianad SeyuJuls, xels damabaninebda da mere am xelisgulze moaTavsebda nigvzian fxals Tu afxazur
ajikas. mere gamomcdelad Semomxedavda
Tavisi zRvisferi TvalebiT da aRtacebuli SeZaxilebis memiolioned mosmenisas gamarjvebuli tovebda samzareulos asparezs.
Romi uyvarda gansakuTrebiT, rodesac amoagebdnen, misTvis gansakuTrebul,
ufro did TefSze unda dagedo - me
bevri - ityoda xolme. xoda, yovelTvis,
roca Roms vakeTeb, aucileblad varWob
sanTels erT did Romian TefSs- namdvilad ar vici, ra gzas gadis kerZi Cveni sufridan imaT, micvalebulTa trapezamde, magram es Cemi patara tradiciaa,
ra ici ra xdeba.
Tvalwin midgeba kadri zafxulidan
- sxvadasxva saxis konservebis mzadebaa gaCaRebuli, gagania agvistoa, bebiaCemis ezoSi gazis sadgamze didi qvabi
dgas - xoda iq duRs da ra duRs, gadmoduRs - gansakuTrebuli tyemlisa
Tu alublis sawebeli, ajika mwvane,
wiTeli Tu Ria yavisferi, murabebi samoTxis vaSli Tu miniaturuli, pawuka msxlebi, mzaddeba mwnilebi - mkvaxe
vaSlis Tu pomidvris.
bebias receptebs veZeb, kerZebs vixseneb - sruliad cnobil da popularul,
Cveulebriv qarTul saWmelebs - receptebs ver vpoulob, imitom, rom ubralod ar werda, arafersac ar iwerda,
Tvalis zomiT, gulis karnaxiT, gamocdilebiT, winaparTagan mocemuli intuiciiT amzadebda kerZebs - recepti
Cveulebrivia, vfiqrob, maSin ra xdida
mis kerZebs aseT ganumeorebels, mis
saneleblebs aseT surnelovans, mis mWadebs - aseT datkicinebuls - ara, ara,
es monatrebis subieqturoba araa, mis
gansakuTrebulobas sxvebic aRiareben.
xoda vxvdebi, bebiaCemis da zogadad
Cveni bebiebis ganumeorebeli jadosnoba
nacnobi receptebiT, nacnobi kerZebiT
gaocebaSia.
Tumca es nacnobic yurs mWris Tavisi ucxo JReradobiT: danduri, RanZili, balba, svintri, tuxti, ekala, arjakeli, maxoxi, Rolo, kvawaraxi, Cemqva,
isrimi da a.S. yvelaze sayvareli xmovaneba, yvelaze nacnobi polifonia.
es Seni, piradi zRaparia, Seni piradi sivrce, sadac erT dRes aRmoaCen,
rom Sens bebias iseTi, iseTi lurji
Tvalebi aqvs, rogorc mxolod RmerT
poseidonis romelime cols SeiZleba
hqonoda. xolo sacivs rom dariCini
unda, es yvelam isedac icis...
foto-arqivi
lia eliava d
iZe
koberiZe
a oTar kober
61
recepti 1
propeleriani gufTebi
karlsonisaTvis
„karlsonma Tqva, vaRmerTeb dabrawul
gufTebso, maSasadame, gamaspinZlebaa saWiro, Torem ewyineba da gaibuteba...
oh, ra bevri ram iyo axla damokidebuli am gemriel gufTebze!
- erT wuTs moicade, - uTxra biWunam, - samzareuloSi gaviqcevi da gufTas movarbenineb.
karlsonma mowonebiT dauqnia Tavi.
- oRond Cqara! xom ici, marto suraTebis yureba kuWs ver amoavsebs!
biWuna samzareuloSi Sevarda.
dedas Tavisi ujrula winsafari
aefarebina da did tafaze lamaz-lamaz
gufTebs awiTlebda. xandaxan tafas
xelSi SeaTamaSebda xolme da burTiviT mrgvali gufTebi xtunviT brundeboda meore mxares.
... iciT ra gufTebi iyo? Sebrawuli, krawuna da marTlac rom sanaqebo.~
warmoidgineT, Sebrawul gufTebs
propeleri rom hqondeT da TavisiT
ufrindebodnen patara biWunebs pirSi.
receptisaTvis saWiroa:
qaTmis file - 500 grami
wiwibura - erTi Wiqa
erTi didi xaxvi
2 kbili niori
1 kvercxi
oxraxuSis ramdenime Reri
tkbili wiwaka-dafquli-mwikvi
xmeli rehani an TavSava
marili-gemovnebiT
erTi stafilo, an sxva bostneuli
safaneli
zeTi
qaTmis file, moxarSuli wiwibura,
xaxvi, niori, oxraxuSi gavataroT, gavukeToT tkbili wiwaka, saneleblebi da
marili, davamatoT gaTqvefili kvercxi
(Tu Txeli gamovida, SegiZliaT erTi
cali kartofilic daumatoT).
kulinariul dafaze movamzadoT patara gufTukebi, amovavloT safanelSi
da SevwvaT kargad gacxelebul tafaze, zeTSi.
stafilo gavTaloT, davWraT Cxirebad da kulinariuli Cxiris saSualebiT avawyoT martivi konstruqciis
propeleri, CavarWoT Cvens gufTebSi
da raime saxis garnirTan erTad mivarTvaT Cvens patarebs (aseTive propeleri SegiZliaT Semwvari kartofiliT,
vaSliT, WarxliT daamzadoT)
P.s. sinamdvileSi,karlsoni da biWuna rom Sebrawul gufTebs miirTmevdnen,
Rorisa da saqonlis narevi farSiT
mzaddeba da Sveduri samzareulos um-
62
Cveni bavSvobis
wignebis gemo
bolo dros aRmovaCine, rom yvela Cems mier wakiTxuli wignis meniu
maxsovs, - ras, rodis da ra pirobebSi miirTmevdnen Cemi sayvareli wignis
gmirebi, gansakuTrebiT naTlad da detalurad bavSvobis wignebis kerZebi
maxsendeba - Semwvari gufTa da Zexvi, fumfula funTuSebi - romelTac
samzareulos fanjridan Semoparuli karlsoni i paravda; freken bokis
cxare wvniani, mTeli qveynis masStabiT rom gauTqva saxeli; pepis maWkatebi, romelTa comsac iatakze zelda es cecxlisferTmiani gogo; nugbariT
savse sapikniko kalaTa amave wignidan; warumatebeli kulinaris, Zia melkeris receptiT damzadebuli qorWila „saltkrokelebidan“ da moxucebulebisaTvis mowyobili didebuli nadimi „emilidan“, SaSxiT, indaurebiTa
da kupatebiT.
astrid lindgrenis didebul sufraze SeiZleba bevri vilaparakoT, me
ki axla „patara mawanwala“ maxsendeba, civi londoni, sadac mSieri bavSvebi zogjer puris pudings miirTmevdnen, zogjer ki stafiloTi gahqondaT
Tavi. kidev meqsikuri samzareulo main ridis saTavgadasavlo romanebidan,
heqtor malos usaxlkaro biWisTvis momzadebuli cxeli bulioni, gamozogili da ganawilebuli ulufebi „deda, mama, rva bavSvi da sabavSvo manqanidan“. berZnuli samzareulos dagemovneba korfuze gamgzavrebuli ojaxis
mier, varskvlaviani Taflakverebi meri popinsidan, udabnoSi, gzadakarguli
mfrinavi egziuperi da erTaderTi forToxali, rogorc sicocxlis simbolo,
Rormucela ufliswulis mdidruli meniu da gemrieli sizmrebi “salamuras TavgadasavalSi“, janjuxa da cxeli mWadi nodar dumbaZis SesaniSnavi moTxrobebidan, kulinariuli saswaulebi wignidan „Carli da Sokoladis qarxana“ da muxudos wvniani „sami muSketeridan“...
ar vici, risi damsaxurebaa aseTi mexsiereba - albaT uarafro da mSieri bavSvobis wlebiT, roca marTla wignebi gvapurebdnen SeSinebul da Seciebul omis bavSvebs...
usasrulod SeiZleba wignebis da kerZebis CamoTvla ganvagrZo, magram aq
gavCerdebi da ramdenime recepts gaswavliT - zogierTs, sabavSvo wignebidan, zogierTs - am wignebis STagonebiT Seqmnils, xolo zogierTs, iseTi
cnobili sabavSvo avtoris kulinariuli wignidan, rogoricaa, magaliTad,
roald dali. daixmareT sabavSvo wignebi imisTvis, rom samzareulosa da
biblioTekas Soris manZili gaumartivoT patara mkiTxvelebs.
recepti 3
Tavresi kerZia, magram mravalferovnebisTvis, Cemi variantic SegiZliaT moamzadoT, gemrielia, damijereT.
recepti 2
Carli da Sokoladis qarxana
„babua jo da Carli TiTqmis mirbodnen, rom mister vonkas ar CamorCeniliyvnen, magram im mravalricxovan karebs rom Caurbines, erTi warwera ar
darCeniaT waukiTxavi:
karze ewera: saWmelad vargisi marmeladis baliSebi, saloki Spaleri bagabaRebisaTvis, cxeli nayini civi dReebisaTvis...“
amas winaT, am wignis avtoris, roald dalis kulinariuli receptebis
wigni viyide, sadac marmeladis baliSebis, Sokoladis siurprizis da sxva
sasusnavebis receptebic weria, hoda,
erTs Tqvenc gagiziarebT:
vili vonkas Sokoladis siurprizi
(am sasusnavis adaptirebul versias
gTavazobT, simindis sirofis nacvlad,
romelic bavSvebisTvis naklebad sasargebloa, Tafli gamoviyene.)
receptisTvis gvWirdeba:
daWrili nigozi, xmeli Ciri, nuSi,
Txili, qiSmiSi, simindis burbuSela mTlianobaSi 400 grami;
100 grami krekeri;
200 grami Tafli; vanili;
erTi fila Sokoladi;
2 sufris kovzi karaqi;
momzadeba:
nel cecxlze, ise rom ar aqafdes
da ar aduRdes, odnav Rrma tafaze
muq oqrosferamde miviyvanoT Tafli,
CavyaroT Txileul-Cireuloba da krekerebi, kargad vurioT, davumatoT vanili, amoviRoT da gavabrtyeloT ficarze. rom gacivdeba, mogrZo oTxkuTxedebad davWraT.
orTqlis abazanaze gavadnoT Sokoladi, davumatoT karaqi, avaduRoT, amovavloT SokoladSi da gavacivoT.
vaSlis pudingi
daviT koperfildisaTvis
sabralo daviT koperfildi, rogor
gamoagdes saxlidan, arada, warmodgineT,
rogor moenatreboda Tavisi ZiZis, pegotis gamomcxvari vaSlis pudingi da
erTi Wiqa cxeli rZe.
masala:
2 kvercxi
100 grami Saqari
100 ml. rZe
120 grami naRebis karaqi
1 limoni
250 grami fqvili
6 vaSli
70 grami raime saxis, momJavo jemi
qiSmiSi
dariCini - danis wveriT
marili-mwikvi
nuSi-100 grami
kvercxis cila gamovacalkevoT gulidan, cila gadavdoT, xolo guli
avTqvifoT SaqarTan da rZesTan erTad
5 wuTis ganmavlobaSi, davumatoT karaqi da isev ganvagrZoT Tqvefa, Semdeg
davamatoT xorblis fqvili, avTqvifoT.
calke movamzadoT gaTqvefili cila,
davumatoT coms, ar gadavurioT. vaSli
gavrecxoT, guli amovacaloT, davWraT
Txel rgolebad, formaSi CavafinoT
pergamenti, Txlad wavusvaT jemi, davawyoT vaSlebi.
coms frTxilad gadavurioT aTqvefili cila, formaSi Cawyobil vaSlebs
davasxaT darCenili comi, 180 gradusze
gacxelebul RumelSi gamovacxoT 45
wuTis ganmavlobaSi. ukve gamomcxvars
movayaroT moxaluli nuSi.
recepti 4
jemiani namcxvari
Cemi piradi zRapridan
„Cemi zRapari, albaT, arc ise sainteresoa, rogorc es saswauli wignebi,
romlebzec ukve mogiyeviT.
kadrebad darCenili mama, ucxoeTSi
gafantuli ojaxi, mudam Svilebis monatruli deda.
Tumca, manamde iyo is yvelaze tkbili,
dauviwyari erTianoba - civi korpusis
Tbili samzareulo, mama Cais svams, ufrosi da mReris, Zma mamas skolis ambebs
uyveba, me - nabolara, yvelas fexebSi
vedebi da deda acxobs Cemi zRapris
jemian namcxvars“:
masalad saWiroa:
200 grami rZe
200 grami Saqari
200 grami zeTi
forToxlis cedra - 1s. kovzi
4 kvercxi
1 paketi safxvierebeli fxvnili
fqvili imdeni, ramdenic dasWirdeba araJnis konsistenciis comis momzadebas
blis muraba
raime saxis momJavo jemi
cukatebi, qiSmiSi
momzadeba:
vakeTebT gogli-mogls, viRebT rZes,
zeTs, safxvierebels, TiTo-TiTo ingredients vumatebT da vTqvefT, vyriT
imden fqvils, rom araJnis konsistenciis
comi gamogvivides, bolos vamatebT qiSmiSsa, cedrasa da cukatebs, coms vyofT
or nawilad da vacxobT or formaSi.
vacxobT 200 gradusze, daaxloebiT
30-40 wuTs, zedapiris SewiTlebamde.
rodesac gamocxveba, pirvel nawils
wausviT jemi (Tu sveli namcxvrebi
giyvarT, SegiZliaT raime wveniT an
sirofiT danamoT kidec), daadeT meore nawili, kidev wausviT jemi, moayareT Saqris fxvnili, cukatebi, qiSmiSi an dafxvnili orcxobila.
yovelTvis daagemovneT mogonebebi,
es yvelaze tkbili da warmatebuli
kulinariuli saidumloa.
rubrikas uZRveba
diana anfimiadi
63
`mamulis~ samedicino klubi
interviu
vthf,
,jsthsfy
tmbv
ra aris varikozi?
varikozi anu venebis varikozuli gaganiereba (varix -kvanZi, Seberiloba,
laT) - es aris venebis daavadeba, romelic iwvevs maTi sanaTuris gafarToebas da venuri kedlis gaTxelebas.
varikozuli daavadeba cnobilia uZvelesi droidan. mis Sesaxeb cnobebi
moi poveba egvi ptur papirusebSi, bizantiis kanonTa krebulSi medicinis
Sesaxeb da Zvel aRTqmaSic ki. varikozuli daavadebis mkurnalobas cdilobdnen (Tumca uSedegod) Zveli drois udidesi eqimebi hi pokrate, avicena,
galeni da paracelsi. mas uwodebdnen `daavadebas, romelic mogcelavs~.
venebis varikozuli gafarToeba Zalzed gavrcelebuli daavadebaa. dReisaTvis es daavadeba aReniSneba yovel mesame qals da meaTe mamakacs.
varikozuli daavadebis mizezebi
varikozis upirveles mizezad gvevlineba venebis sarqvlovani aparatis
gaumarTavi muSaoba.
venebi es aris sisxlZarRvebi, romlebiTac sisxli miedineba gulisaken.
sisxlis dineba xdeba qveda kidurebis venebSi qvevidan zeviT, anu dedamiwis mizidulobis Zalis sawinaaRmdegod. es xdeba ramdenime meqanizmis
wyalobiT: arteriebidan sisxlis Wavlis gadmosroliT (umniSvnelo roli),
qveda kidurebis kunTebis SekumSviT (moqmedebs, rogorc dguSi) da venebSi
arsebuli sarqvelebis muSaobiT, romlebic xels uSlian sisxlis zevidan
qveviT dinebas. swored am sarqvelebis gaumarTavi muSaoba iwvevs venuri
sisxlis mimoqcevis gauaresebas, rac sabolood iwvevs venebis kedlis zedmetad gaWimvas. amis Sedegad sisxlis dineba xdeba qaosuri, sisxli gubdeba qveda kidurebis venebSi, gansakuTrebiT kanqveSa venebSi, wneva maTSi imdenad izrdeba, rom sisxlZarRvebis kedlebi veRar uZlebs da buStis msgavsad iwyebs gabervas.
yvelaze mniSvnelovani aq mainc gravitaciis Zalaa. venebis daavadeba, es
aris adamianebis `gadasaxadi~ vertikaluri (fexze mdgari) cxovrebis wesis gamo. venuri sarqvelebis dazianebis sxva mniSvnelovani mizezi aris
muclis RruSi wnevis momateba. es xdeba simZimeebis awevis, xvelebis,
ceminebis, qronikuli Sekrulobis gamo.
qalebSi varikozuli daavadeba SeiZleba ganviTardes orsulobis dros,
rodesac TandaTanobiT Zlierdeba mzardi saSvilosnos zewola muclis
Rrus venebze, rac Tavis mxriv aZnelebs sisxlis gadinebas qveda kidurebis
venebidan. garda amisa, venebis daavadeba dakavSirebulia qalebSi hormonaluri fonis SecvlasTan orsulobis periodSi da aseve arasworad SerCeuli hormonaluri kontracepciis wyalobiT.
64
- merabi eqimo, ra aris varikozuli venebis mizezi?
- mTavari mizezia genetikuri sisuste venozuri sistemis qsovilebSi, romlebic gamoiwvevs venebis sarqvelebis
sisustes zogierT kanqveSa venebSi. es
SeiZleba gamoixatos klinikurad mozard asakSic ki. droTa ganmavlobaSi
es sisuste SeiZleba gauaresdes iseTi
faqtorebisgan, rogoric aris: zednaWarbi wona, orsuloba, simZimeebis aweva,
didxans fexze dgoma an moWarbebuli
jdoma da a.S. aseTi dazianeba venebisa
arasodes gamoswordeba TavisTavad.
- ra garTulebebi SeiZleba gamoiwvios fexis venebis Sida sarqvelebis
sisustem?
- sarqvelebi imisTvisaa bunebis mier
Seqmnili, rom sisxli gatardes zeviT
- gulisken. rodesac adamiani fexze
dgas, sarqvelebis sisustis SemTxvevaSi, sisxli nawilobrivad gubdeba fexis
qveda nawilSi, radganac zeviT asuli
sisxli isev qveviTken CamoiRvreba im
venaSi, romlis sarqvelebi dasustebulia. aseTi sisxlis dagubeba fexSi
gamoiwvevs fexebis simZimes, krunCxvebs,
tkivils, SeSupebas, qavils da a.S.
Tu mkurnaloba ar daiwyo droulad, daavadeba viTardeba da garTulebebi warmoiqmneba - varikozuli venebi
warmoiSveba, romelSic Trombi SeiZleba
warmoiqmnes. es ki Zalian saSiSi garTulebaa.
Tu am etapze ar daiwyo mkurnaloba, warmoiqmneba yavisferi feri fexis
kanze. es ukve iTvleba garTulebad,
romlis ukuqceva SeuZleblad iTvleba.
qalbatonebisTvis aseTi kanis feri
tragediaa. da es mxolod imitom, rom
mkurnaloba ar iyo dawyebuli droulad. daavadeba uaresdeba - fexis kani
sqeldeba, mkvrivdeba da emsgavseba xis
qerqs, Semdeg wyluli Cndeba fexze.
- gamodis, rom advilad dasanaxi
varikozuli venebi ukve maCvenebelia
daavadebis sakmao garTulebisa. xom
SeiZleba, rom TviT varikozuli venebi
ar Candes, magram dasustebuli sarqvelebi zians ayenebdes adamians?
- sworia, varikozi - veraguli daavadebaa. Tu fexze Cans, maSin adamiani
ufro male moxvdeba specialistTan.
Tu ki varikozi ar Cans fexze, maSin
gviandeba pacientis eqimTan misvla.
xSirad pacientma arc icis, rom aqvs
varikozis daavadeba (e.w. venozuri ukmarisoba), radganac TvaliT ar Cans TviT
varikozi. es Zalian abnevs pacientsac
da zogierT eqimsac. samwuxarod, xSirad
ismeva araswori diagnozi. zogierT
eqims (araspecialisti) eWvic ki ar
ebadeba aseTi diagnozisa da TavianT
pacientebs mkurnaloben ararsebuli
sxva daavadebebisgan, romelic miemsgavseba venozur ukmarisobas (saxsris anTeba, revmatizmi, arteriebis Seviwroveba,
nervebis anTeba da a.S.) Sedegi ki samwuxaroa - daavadeba viTardeba da fexis kanSi xdeba cvlilebebi, romlebis
ukuqceva SemdegSi SeuZlebeli xdeba.
fexis kani icvlis fers - yavisferi
xdeba, kani sqeldeba, mkvrivdeba da warmoiSveba wyluli. aseTi cvlilebebi
gansakuTrebiT mtkivneulia fsiqologiurad qalbatonebisTvis!
wlebis ganmavlobaSi pacienti iyo
eqimebis meTvalyureobis qveS, magram
swori diagnozi ver dausves. es dauSvebelia! xom SesaZlebeli iyo swori
diagnozis dasma droulad?
- SesaZlebelia Tu ara varikozuli venebis warmoSvebis Tavidan acileba?
- SeuZlebelia, radganac es aris
genetikuri sisuste venebisa.
- maSin, SesaZlebelia Tu ara am
daavadebis ganviTarebis Seneleba?
- diax, aris amis droebiT Senelebis saSualeba. vimeoreb - droebiT! es
aris elastiuri windebis xmareba, zedmeti wonis dakleba, xangrZlivi dgomis
an jdomis Tavidan acileba (30-40
wuTze meti); siaruli sasargebloa,
radgan fexi ganitvirTeba zedmeti Cagubebuli sisxlidan. Tuki giwevT did
xans jdoma, saWiroa an terfis simaRleze aweva, an kidev terfis varjiSi.
- vis ufro meti Sansi aqvs varikozuli daavadebisa?
- garda genetikuri midrekilebisa,
arsebobs sxva mizezebic. es aris profesiebi, romelic iTxovs didxans dgomas
- (gamyidveli, dalaqi). kidev – didxans
jdomas (kompiuteri, mZRoli da a.S).
albaT gagigoniT, rom xangrZlivi TviTmfrinaviT mogzaurobis Semdeg fexSi
trombi Cndeba. zedmeti simZimeebis awevac sariskoa.
- mogexsenebaT, qarTveli emigraciis did nawils aseTi samsaxurebi gaaCniaT - muSaoben mZRolebad, gadamzidav
kompaniebSi... ras urCevdiT aseT adamianebs?
- Zalian mniSvnelovania, rom aseTi
profesiis mqone adamianebma miaqcion
yuradReba profilaqtikas da droulad mividnen gamosakvlevad specialistTan. vimeoreb – specialistTan.
2177 65th st.
Brooklyn, NY 11204
1-718-238-1555
kontaqti
eqimTan:
varikozuli daavadebis simptomebi
venebis daavadebis pirveli niSani - es aris aris dRis bolos fexebis
SeSupeba, simZimis SegrZneba da kanWebSi wvis SegrZneba xangrZlivad fexze
dgomis an jdomis Semdeg. varikozuli daavadebisaTvis damaxasiaTebelia
am simptomebis gaqroba an Semcireba siarulis an Zilis Semdeg.
mogvianebiT Cndeba tkivili wvivis midamoSi, simxurvalis SegrZneba da
Ramis saaTebSi ganviTarebuli krunCxvebi kanWis kunTebSi. garda amisa, qveda kidurebze Cndeba wvrili molurjo-mowiTalo feris sisxlZarRvovani
`varskvlavebi~, da bolos, farTovdeba kanqveSa venebi, romlebic emsgavsebian
gadamwifebuli wiTeli yurZnis mtevnebs.
Sorswasul SemTxvevebSi SeiZleba ganviTardes Tromboflebiti, trofikuli wylulebi an egzema dazianebul midamoSi.
varikozuli daavadebis diagnostika
varikozuli daavadebis mkurnalobis warmateba pirdapir aris damokidebuli imaze, Tu romel stadiaze iwyeba mkurnaloba. pirveladi gasinjvis Semdeg xdeba instrumentuli gamokvleva. xSirad diagnozis dasasmelad sakmarisia ultrabgeriTi kvlevis Catareba: doplerografia da dupleqsskanireba. Tumca, Tuki amis aucileblobaa, SeiZleba gamoyenebuli iqnas radionukliduri da rentgenokontrastuli kvlevis meTodebic, romlis
drosac SehyavT sisxlZarRvSi uvnebeli nivTiereba da ikvleven mis ganawilebas sisxlZarRvebSi.
varikozuli daavadebis profilaqtika
varikozis profilaqtikis mizniT efeqturia mTeli rigi martivi prevenciuli RonisZiebebis Sesruleba:
- ecadeT, Tavi aaridoT siTbur datvirTvas da gadaxurebas, iseT procedurebs, rogoricaa cxeli Sxapi, abazana, sauna;
- ar SeiZleba didxans jdoma, gansakuTrebiT, fexi-fexze gadadebul
mdgomareobaSi; mjdomare profesiis adamianebisaTvis sasargebloa samsaxurSi yovel 40-50 wT-Si fexze adgoma, aseve ofisis derefanSi gavlagamovla an kibeebze asvla. es gaaumjobesebs qveda kidurebSi sisxlis
cirkulacias, raTa venebSi ar moxdes sisxlis Segubeba.
- Zilis dros SeecadeT, fexebi sxeulTan SedarebiT maRla iyos moTavsebuli.
- imis gaTvaliswinebiT, rom memkvidreobiTi datvirTvis Semdeg varikozuli daavadebisaTvis yvelaze didi riskia orsuloba da mSobiaroba, umjobesia mSobiaroba da nebismieri saxis operacia Catardes elastiuri
bandebis an specialuri kompresiuli trikotaJis pirobebSi;
- gasaTvaliswinebelia Tambaqos moxmarebisa da Warbi wonis roli. Sesabamisad, varikozis profilaqtika iTvaliswinebs Tambaqos moxmarebis
SezRudvas, aseve wonis kontrols.
- ar dagaviwydeT kontrastuli Sxapis sargebelis Sesaxeb - Tbili da
grili wylis Wavlis monacvleobiT xdeba venebis `trenireba~, rac kargad
amagrebs sixlZarRvebis kedlebs, xels uwyobs varikozis profilaqtikas;
- ecadeT, yoveldRiurad ar ataroT mWidro tansacmeli da fexsacmeli,
mokle yelwindebi mWidro reziniT, maRalqusliani fexsacmeli;
- varikozuli daavadebis dros atareT kompresiuli trikotaJi an elastiuri bandebi;
- mkurnalobis procesSi dasaSvebia garkveuli sportuli aqtivoba,
Tumca saWiroa zomierebis dacva, gansakuTrebiT es exeba qveda kidurebis
datvirTvas; ar SeiZleba grZel distanciebze sirbili, simZimeebis aweva.
datvirTva unda warmoebdes kompresiuli triokotaJis pirobebSi;
- calke aRniSvnis Rirsia xangrZlivi (4 saaTi da meti) saaviacio gadafrenebi da avtobusiT mgzavroba. es zrdis venuri Tromboembolizmis risks. amis gaTvaliswinebiT, specialistebi gvTavazoben ramodenime efeqtur
prevenciul qmedebas, mag., terfebis zemoT-qvemoT moZraobiT gavarjiSdeba
kunTebi da SenarCundeba qveda kidurebSi sisxlis moZraoba. adamianebma
aseve Tavi unda aaridon moWerili tansacmliT mgzavrobas, vinaidan maT
SeuZliaT sisxlis mimoqcevis Seferxeba.
65
lqtj,t,b tvbuhfwbfib
V
V
patara nikolos dabadebas
vulocavT lela furcelaZesa
da roin fafiaSvils.
patara nucikos dabadebas
vulocavT avTo kanadaSvilsa
da Tako mazanaSvils.
patara anas dabadebas
vulocavT zura oTaraSvilsa
da nino kvercxiSvils.
vusurvebT bednier da laR bavSvobas, sasaxelo qarTvel
ebad gazrdas
qarTvelebad
gazrdas!!
irina mumlaZes da giorgi mWedliSvils ojaxis
axali wevris Sematebas vulocavT megobrebi!
sasaxelo qali gazrdiliyos patara izabela,
eamayoT misiT axloblebs aqac, - amerikis
kontinentze da iqac, - mis samSoblo qveyanaSic!
megobrebi daqorwinebas vulocavT Cvens
Zvirfass megobrebs avTo zardiaSvilsa
da Tiko maWavarians, vusurvebT sitkbos,
ojaxur bednierebas da ulev siyvaruls.
66
67
68