Mamuli No. 74
Title
Mamuli No. 74
extracted text
1
neta, sada aqvs am zvarebs bolo,
vin dargo erTad amdeni vazi.
sjobs aRar gqondes sulac samSoblo,
anda ar iyos ase lamazi!
SemecnebiT-sazogadoebrivi
Jurnali amerikaSi
`6(74)
maisi,
2014
manuCar kaWaxiZe
EDITOR&PUBLISHER MANUCHAR KATCHAKHIDZE
mTavari redaqtori
garekanze
kemos karikatura
Cveni partnioria:
asaval-dasavali
mogvwereT: PO Box 13121, Jersey City, NJ 07303
tel.: 1-347-724-0770; Tbilisidan: 2-420-320
elfosta: mamuliusa@gmail.com; www.mamuli.com
Jurnali akrebilia, dakabadonebulia,
dabeWdilia da akinZulia SeerTebul
StatebSi da am nomris gamocemis dros
warmoadgens erTaderT emigrantul,
qarTul gamocemas a.S.S.-Si.
2
dabadebis dRes vulocavT
da madlobas vuxdiT
gega SalutaSvils,
am nomris gamocemaSi
gaweuli daxmarebisaTvis
4
Jurnalis dabeWdvamde...
ulocaven `mamuls~...
5
saredaqtoro
pavleobidan ruis-urbniss dainaxav
12
uwmindesisa da unetaresis
saaRdgomo epistole
17
maT unda vcnobdeT!
gaicaniT, marina sanaZe da ramaz gociriZe
18
ticiani, paolo da ieTimi
Sexvedra mgosnebTan
22
sagastrolod
Tamriko gverdwiTeli karnegi-holSi
26
`iluzioni~ kabadonebSi
Cveulebrivi faSizmi da `mefisto~
32
famuqomania
mogzauroba nislSi
36
marTali sityva
yvela emigrantis saTqmeli
38
msoflios qarTuli bestseleri
papaSvilis `yvelaferi SeiZleba moxdes~
46
giga lorTqifaniZis mogoneba
mamam amputirebul fexze makoca
48
Zveli quTaisis monatreba
erTi vergatanili golis istoria
50
qarTveli,
romelsac unda icnobdeT!
54
rezo WeiSvili - 80
mwerali safirmo niSniT
60
levan berZeniSvilis
leismanisi
3
ekjwfdty 3vfvekc4
batono manuCar,
maqvs pativi mogilocoT Tqven
da TqvenTan erTad, amerikaSi mcxovreb
da moRvawe yvela qarTvels Jurnal
,,mamulis” aTi wlis iubile.
arian adamianebi, romelTac gansakuTrebuli wvlili miuZRviT sazRvargareT erovnuli TviTmyofadobis,
mSobliuri enis, kulturuli tradiciebis SenarCunebaSi, diasporis erTmaneTTan SekavSirebaSi. ucxo garemom,
uzarmazari qalaqebis daZabulma ritmma ver daCrdila maTi samSoblosadmi
siyvaruli, maTi gautexeli erovnuli suliskveTeba. piriqiT, ufro meti
pasuxismgeblobiT emsaxurebian qarTul saqmes da miuxedavad uamravi
sirTuleebisa, axerxeben qarTuli saqmis keTebas, miaCniaT ra, rom Tu ki
iarsebebs qarTuli sityva, qarTuli,
erovnuli sulic gadarCeba da mTel
msoflioSi mimofantul qarTvelebs
mxneobas, utex rwmenas STaunergavs
da SeunarCunebs.
aTi welia, rac Tqveni Jurnali
samSoblos monatrebul amerikis qarTvelobas ar ukargavs qarTul sityvas - eris mier Seqmnil yvelaze
Zvirfas ganZs. Jurnali ,,mamuli” amk-
vidrebs da anviTarebs erovnul da
mxatvrul Rirebulebebs da sulier
sazrdos awvdis samSoblosgan moSorebul qarTvelobas, sadac samSoblos
Sesaxeb axal ambebs mouTmenlad elian.
Jurnalma ,,mamulma”, Tavisi ganviTarebis manZilze sxvadasxva etapebi
ganvlo da aqtiur kulturul, samecniero da saganmanaTleblo organizmad
Camoyalibda. is udides rols TamaSobs
samSoblodan daSorebuli TiToeuli
qarTvelis yoveldRiur yofierebaSi.
eris ganumeorebeli, TviTmyofadi
kultura, istoria da tradiciebic
sityvaSi airekleba. swored amitom,
gansakuTrebulad visurvebdi, yvela
qveynis diasporas, SesaZleblobis
farglebSi, Tqveni magaliTis safuZvelze
Zvelze, maqsimumi gaekeTebinos im didebul saqmeSi, rasac mSobliuri enis
pativiscema da SenarCuneba hqvia.
saqarTvelom, bolo saprezidento
arCevnebis arnaxulad Tavisufal garemoSi CatarebiT gadadga nabiji demokratiuli princi pebis myari dacvisaken, qveynis Senebisaken. visurvebdi, uaxloes momavalSi, yvela samSobloSi
dabrunebis msurvel qarTvels sakuTar qveyanaSi hqondes cxovrebisa da
diana JRent
i,
JRenti,
generaluri konsuli niu-iorkSi
moxaruli var, rom meZleva brwyinvale saSualeba, rom
madloba giTxraT ulamazess saiubileo saRamoze mowvevisaTvis da aqve mogilocoT WeSmaritad qarTuli Jurnal `mamulis~
aTi wlis iubile.
gulwrfelad meamayeba, rom Cveni eris sakeTildReod arseboben adamianebi, romelTaTvis samSoblos, mSobliuri enis
siyvaruli da pativiscema umTavres Rirebulebas warmoadgens.
swored, amis magaliTi brZandebiT Tqven da yvela is adamiani,
vinc TqvenTan erTad qmnis, aRvivebs da inarCunebs qarTul sulsa
da sityvas amerikis SeerTebul StatebSi.
Jurnali `mamuli~ - es aris sulieri sazrdo da uwyveti
Zafi samSoblosTan amerikaSi mcxovrebi qarTvelTaTvis, araTu
marto Zafi, albaT mZlavri xidic.
miiReT Cemi molocva, Tanadgomisa da mudmivi mxardaWeris
survilTan erTad. Cven iq varT, sadac samSoblos vWirdebiT.
4
moRvaweobis Rirseuli pirobebi. minda icodeT, rom Tqveni mamuli
aq geliT.
kidev erTxel gilocavT am RirSesaniSnav TariRs, gisurvebT mxneobas, uwyvet warmatebas da keTildReobas.
pativiscemiT
konstantine surgulaZe,,
saqarTvelos saxelmwifo
ministri diasporis sakiTxebSi
,,
wmindanebsac hqondaT warsuli
,,wmindanebsac
da codvilTac aqvT momavali“.
gonivruli andaza
pavleobidan
ruis-urbniss
dainaxav!
araerTxel iTqva da daiwera, rom
qarTvelebi ucnauri xalxi varT, rom
winaswar ver gaTvli maT moqmedebasa
da azrovnebas. axla mxolod erT pikantur Temas Sevexebi, romelic esoden
mtkivneulia nebismieri qarTvelisaTvis
da, ra Tqma unda, CemTvisac - es aris
religiuri cnobiereba da misi zegavlena Tanamedroveobaze.
udavo faqtia, CvenSi qristianobam
ise gaidga fesvebi, rom Zireulad Secvala qarTvelTa erovnuli zne, misi msofmxedveloba. qristianoba, da mainc marTlmadidebloba da qarTveloba ganuyofeli gaxda Cveni maradi moZraobisa,
cxovrebis arsic am fundamentur cnebebSi Caisveta.
gvyavda wmida mowameebi, sasiqadulo
mRvdelmTavrebi, sanaqebo samRvdeloeba,
romliTac nebismieri eri samarTlianad iamayebda. am mxriv marTlac saamayo bevri gvaqvs da Cvenc oRond Tavsaqebari vipovoT da saTqmels ar vaklebT.
es Tviseba tradiciad Camoyalibda.
tradiciis gageba da aRqma ki ucnauri formiT viciT - Cveni SemarTebiT
vutoldebiT saSualo saukuneebis
droindel religiuri grZnobebiT daavadebul fanatikosebs. uamravi magaliTi gvaqvs sakacobrio istoriidan, qristes saxeliT Tu ra antiqristianul
danaSaulebebs sCadiodnen fanatikosi
morwmuneebi, codvaSi rom inTqmeboda
mTeli epoqis mentaliteti.
omebi xom Tavisi arsiT sastiki
fenomenia, magram omTa Soris yvelaze
daundobeli religiuri omebia. Tu
saxelmwifoTSoris da Sinaur omebSi
mebrZols raRac Sinagani zneoba akavebs,
religiur omebSi RmerTisTvis RmerTis
saxeliT mowinaaRmdegis, anu mtris, igive urwmunos ganadgureba saRvTo saqmed
iTvleba da meomars aseTi mtris mokvlisTvis garantirebuli aqvs samoTxe.
igi yvelanair adamianur grZnobebs axSobs sakuTar TavSi, raTa sawadels
miaRwios. mis winaSe dgas ara mteri,
an mowinaaRmdege, aramed RvTis mgmobeli, eSma, demoni, qristianisTvis qristes
sisxlis msmeli, muslimanisTvis muhamedis mcnebebis uarmyofeli da Semarcxveneli.
ra Tqma unda es magaliTebi Sors
wagviyvans, istoriis bnel WaobSi CaveflobiT da ZiriTad saTqmels avcdebiT.
CvenSi sadReisod Camoyalibda swored
jvarosan meomarTa tipaJismagvari ,,homosi”. mTavaria moZRvarma migviTiTos
da, yvelani Tu ara, mrevlis absoluturi
umravlesoba mzadaa Caqolos yvela da
yvelaferi ganurCevlad, gauazreblad.
aseTi magaliTebic, Cvenda samwuxarod, bevria – Tundac basili mkalaviSvilis seqtad Camoyalibebuli mrevli aviRoT (seqtas vambob da imitom
vixsenieb morwmuneTa am mcire nawils
manuCar
kaWaxiZe,
Jurnal `mamulis~ redaqtori
am sityviT, rom locvebis dros isini
ar moixseniebdnen patriarqs. kargia
Tu cudi, didi sjulis kanonis mixedviT eklesiis meTauri unda moixsenio
locvaSi, sxvafriv eklesias ayeneb umarTav mdgomareobaSi. aseTi saqcieli ki
mwvalebluri seqtis tol-fasi moRvaweobaa), Tundac marTlmadidebel mSobelTa kavSiris eqstremistuli kasta
iyos, romlebmac swored religiur
niadagze moawyves uamravi rbeva da
auto-dafe. Tan axlaxans ruxi kardinaliviT ,,gamobrwyinda” patriarqis qorefiskofosi meufe iakobi, romelmac
Tavisi agresiuli qadagebiTa da muqarebiT dagvamaxsovra Tavi. sazogadoebis raRac nawili SokSi Cavarda am
qadageba-anaTemis mosmenis Semdeg da
erTmaneTs gakvirvebulebma gadaxedes
da Caxares Tavebi.
TumcaRa, araerTi Rirseuli mRvdelTmsaxuri Riad da daufaravad amxelda
sapatriarqoSi, wmida sinodsa da sxvadasxva eparqiebSi Cabudebul mankierebas. eklesiis avtoriteti xalxSi imdenad diadia, rom es mxilebani yovelTvis darCnen ,,xmad mRaRadeblisa udabnosa Sina,” bevri maTgani gankveTes
kidec.
SegiZlia ebrZolo iaRovelebs, seqsualur umciresobebs, mkrexelobis damwer mwerlukebs, magram es brZola ar
unda gascdes sityvas. rodesac basili mkalaviSvili jvars iqnevda aqeT
da iqiT, Tavi wmida nikoloz mironlukiis mTavarepiskoposi egona, Tavis
gasasamarTlebladac amas ambobda:
`wmida nikoloz-saswaulmoqmedic
xom ase akeTebdao!”
ai, es ukve mkrexelobacaa da ampartavnobac.
ampartavani da mkrexeli –
vinc eklesias umTavrod tovebs
da Tavis locvebSi ar ixseniebs, ra
SeiZleba vuwodoT, Tu ara seqta da
seqtis meTauri. amis gamo saeklesio
da saero kanonmdeblobamac sruliad
damsaxurebuli sasjelebi gamoutana
basili mkalaviSvils – eklesiam gankveTa, xolo samarTaldamcvelebma daapatimres da miusajes ramdenime wliT
Tavisuflebis aRkveTa.
kargi, ebrZvi ieRovelebs, ebrZole,
magram ratom aseTive TavgamodebiT ar
ebrZvi (an ver ebrZvi) sxva aRmsareblobis warmomadgenlebs, Tundac sxva
seqtebis warmomadgenlebs. iqneb mxo-
5
lod imitom, rom am TavianTi qmedebiT
ieRovelTa da mxolod ieRovelTa reklamireba surT eklesiis mesveurebs.
gana sxva seqtebi mosaxleobas ,,WeSmarit” RmerTze ar esaubrebian?! magram
iseT gamZafrebul reaqcias, rogoric
ieRovelTa mimarT aqvT, am seqtebis
mimarT ar gamoxataven.
orTabrZolis orTave mxares erTnairad agresiuli brma Zala moqmedebs
- erTi Tu farulad da SemoparviT,
meore jiqur iwevs moZRvris mier dasaxuli mowinaaRmdegis mimarT. lozungi
ki kargad nacnobi Zveli sityvaTSeTanxmebaa: ,,vinc CvenTan ar aris, is Cveni
mteria.“
mters ki rogor unda gauswordnen,
yvelam kargad icis. TviT am lozungis Semqmnel komunistebs es frazebi
ise cxovlad ar ganuxorcielebiaT
cxovrebaSi, rogorc amas Cveni eklesiis
mesveurebi akeTeben. arada, gulze mjiRebs vicemT, es rogori toleranti
eri varTo. sadRegrZelos sadRegrZeloze svamen da nasmurze erTmaneTs
ise daamtvreven cxvir-pirs, ukan arc
ki moixedaven. Tu erTmaneTs ase eqcevian, gareSes da ucxos raRas uzamen?!
amaTi Semxedvare foia-foia qarTveli
xels nazad, qalurad gaiwevs da ,,sveturi” toniT ityvis: ,,amaTma unda Tqvan
evropelebi varTo?”
hm! aravis araferi SeeSalos!..
rasac evropeli ikadrebs, im sisaZagles qarTveli arc ki moifiqrebs
(,,ver” ki ara, ,,ar”), amitom rac mankierebaa, is ki ar unda gavaqilikoT, Tu
ar SevecdebiT gamosworebas, guli mainc
unda gvatkinos am garemoebam.
sadRegrZeloze gamaxsenda: Cven is
ucnauri eri varT, romelsac SeuZlia
erT dRes quCaSi gamovides patriarqis gadaCxapnili da gverdiT dudaevis uvnebeli suraTebiT da meore dRes
imave xalxma gulze mjiRebis kvriT
yoveli sufris dasawyisSi meore Tu
ara mesame sadRegrZelod amave patriarqis sadidebeli Tqvas da gaejibros
Tanameinaxeebs mWevrmetyvelebaSi, Tu
vin ufro ukeT Seasxams xotbas mRvdelmTavars. sadRegrZeloebic rom gverdze
gadavdoT, TviT cxovrebaSic patriarqis personis totaluri gakulteba
warmoebs. es xdeba yvela saSualebebiT - televiziiT, presiT, yoveldRiurobaSi, urTierTsaubrebSi, lamisaa cocxal miTad aqcion adamiani. erTis mxriv,
patriarqis siyvaruli da pativiscema
Zalian kargia, misasalmebeli da misabaZi qmedebaa yvela morwmune erisTvis.
amas Cveni mravalsaukuneobrivi sarwmu-
6
noebrivi faqtori ganapirobebs. raRac
SemTxvevaSi ucnauric araferi iqneboda
amaSi, rom ara erTi friad mniSvnelovani fsiqologiuri niuansi qarTuli
bunebisa. magram vidremde am kiTxvaze
gavcem pasuxs, msurs erT patara detalze gavamaxvilo yuradReba: ilia II-mde
avtokefaliis aRdgenis Semdeg kaTolikos-patriarqis Tanamdeboba ekava Svid
mRvdelmTavars. arc erTs ar daumsaxurebia imdeni siyvaruli, imdeni Tayvaniscema, ramdenic es moqmed patriarqsa aqvs. viTom isini ar iyvnen siyvarulisa da pativiscemis Rirsni, Tu
maSin nakleb morwmuneni viyaviT, an kidev sxva ram? viRac ityvis, arc maT
akldaT eris pativiscemao,
ki, magram aseTi isteriuli?!
isteriuli... Torem sxvas ver davarqmev eris sadReiso mdgomareobas.
sadRegrZeloebs adrec svamdnen, magram
azrad aravis mosvlia kaTalikos-patriarq kalistrates, an kirionis, an ambrosis, Tundac efremisa Tu qristefores
sadRegrZeloebi eTqvaT. eklesiebSi maSinac dadiodnen, magram TviT viwro
wreSic ki ar svamdnen gardasulTa
patriarqTa sadideblebs.
gulmodginebiT ki svamdnen stalinis
sadRegrZeloebs.
rodesac stalinis faqtori ukana
planze gadavida, mxolod amis Semdeg
daikava misi adgili ilia meorem. es
ukanaskneli ki stalinis gaxurebuli
sadRegrZeloebis drosac patriarqobda. cxra aprils, rodesac patriarqma
umagaliTo gmiroba Caidina da sakuTari Tavi safrTxis qveS daayena, xalxma misi mowodeba faqtiurad ugulevelhyo im egidiT, rom aRTqma gvaqvs
dadebulio, meore mizezad aqciis moTaveebma esec daasaxeles: ,,moRalated
gamogacxadebeno!”...
da amas eubnebian patriarqs, romlis
sadRegrZeloebsac gulze mjiRis kvriT
svamen da vinc ar daclis sasmiss, eWvis TvaliT Sexedaven:
,,Sen ieRoveli xom ar xaro?”
Ees ki iseTive iarliyad aqcies,
rogorc `xalxis mteri”, `eretikosi”,
`trockisti”, `roialisti” da sxva,
romelTa miniWeba sikvdiliT dasjis
tol-fasi iyo. kargia, rom CvenTan sikvdiliT dasja gauqmebulia, an im bnel
epoqebSi ar vcxovrobT, magram, daxeT,
gvabneleben!!!
nuTu es sazogadoebis normaluri
mdgomareobaa? vgoneb rom ara. problema
patriarqSi ki ara, sazogadoebaSia, romelic miCveulia viRac daisaxos kultad, eris damaqcevari stalini iqneba
es, Tu eris sulieri mwyemsT-mTavari.
darwmunebuli var imaSic, rom patriarqisadmi aseTi siyvaruli memkvidreobiT ar gadaecema ilia II-is Semcvlels. ra Tqma unda, es umeteswilad ganpirobebulia piradi damsaxurebiT, magram gadamwyveti es mainc ar iqneba. xalxi daiwyebs axali mxsnelis
Zebnas, radgan CvenSi mesianizmi sisxlZarRvebSia gabrjvnili. dazustebiT
ver vityvi, eklesiaSi dauwyeben Zebnas,
politikur birJaze, Tu kidev sxvagan.
erTi ki udavoa da mec amas veTanxmebi,
qarTveli rom var, mitom –
Cven gvesaWiroeba viRac, visac sruliad mivandobT
Cvens bed-iRbals,
Cvens momavals,
Cvens imedebs,
Cvens ocnebebs,
mere SevaCerdebiT mas da viqnebiT
kmayofilebi imis molodinSi, rom es
eris rCeuli
cidan mananebs Camoyris,
dagvirigebs dolarebs,
gagvamdidrebs,
mogvixnavs da mogviTesavs,
moimkis da pirSi Cagvidebs (Cven
oRond piris gaReba ar dagvezaros),
iverias gaabrwyinebs,
gagvSlis nikofsiidan darubandamdis.
saamisod Cven mxolod lodini gvevaleba da mesiidan mesiamde ferad-feradi
sizmrebis sizmroba.
ilia II am mxriv tragikuli figuraa... igi masis axirebis msxverplia
da sxva araferi. masa ki Wrelia iseTive,
rogorc sqesobriv umciresobaTa droSa. qarTul sazogadoebaSi mravlad
moiZebneba arasamTavrobo organizaciebis saxiT aTeisturi miswrafebebis
adamianebi, romlebic gulmodgined ebrZvian ara mxolod religias, aramed
TviT erovnulobasac, da amas SefarviT
akeTeben, demokratiisa da globalizaciis niRbiT. instruqciebic mravlad
mosdiT evropuli da amerikuli msoflio organizaciebisagan. mTavrobebi
ki amis mimarT loialurni arian da
yovelTvis erT saziano politikas ewevian. am mxriv maTTvis ar arsebobs
mwvadisa da Samfuris princi pi.
iTxoven,
isinic brmad emorCilebian,
Tu es maT pirad interesebTan SeuTavsebeli araa. sxvafriv gadanawilebuli aqvT gavlenis sferoebi –
erTma icis rekomendaciebi ra sferoSi da ra farglebSi gasces, raTa Sesrulebuli iyos uklebliv yvelaferi,
meoremac icis ra sferoebia maT
srul gankargvaSi.
religia da saeklesio politika
yovelTvis gadis maT interesTa sferos sazRvrad. aqamomde sapatriarqo
mainc arTmevs Tavs nebismier mTavrobasTan keTil urTierTobas, mogvwons
es Cven Tu ara. es aris swored is erTi safuZvelTagani avtokefalurobisa da daculobisa gareSe mterTagan.
vin, Tu ara saboloo jamSi mTavrobam
unda daicvas deda eklesia. es politikuri lavirebaa da amaSi srulad
vemxrobi rogorc saeklesio, aseve saero
ierarqias.
sakmarisia radikalurad Seicvalos
politikuri amindi qveyanaSi, icvleba
eklesiis mamaTa poziciebi xelisuflebebTan mimarTebaSi. erTis sityviT, ara
marto patriarqi, aramed wmida sinodic da eparqiebic aqtiurad arian CarTulni am politikur TamaSebSi, magram
amas aSkarad ar aCenen. zviadis dros
`viRacis~ araoficialuri nebarTviT
qaSveTis taZridan qvemexebi dascxes
xalxis mier arCeul xelisuflebas
da qveyanaSi gamefda sruli qaosi; SevardnaZis gadagdebis winadRes parlamentis gaxsnas ar daeswro arc erTi
mRvdelmsaxuri, maSin, roca parlamentSi
Sevarda ,,revolucia~. SevardnaZis gadadgomis mxolod meore dRes patriarqi ewvia Tavis naTluls da mouwona saqcieli gadadgomis Sesaxeb; 2012
wlis arCevnebSi ki samRvdeloeba aSkarad gamodioda saakaSvilis xelisuflebis winaaRmdeg da lamis iyo aqtiurad uqadagebdnen mRvdlebi mrevls
,,ocnebistebis” sasargeblod. ese igi
eklesiisTvis ar arsebobs maradi Rirebulebebi. roca amqveyniur tkbobaTaTvis ,,Zlierni ama soflisani” piradi
interesebisTvis iyeneben eklesiis avtoritets da amas samRvdeloebis nawili udrtvinvelad egueba, raSi gamoixateba maSin qarTuli marTlmadidebluri samociqulo eklesiis damoukidebloba da Tavisufleba?
savles pavled
qcevis dilema
iZuleba ar iyo patriarq ambrosis
dapatimreba da gasamarTleba?!
iZulebas ar ganicdida patriarqi
kalistrate mTeli Tavisi moRvaweobis ganmavlobaSi? magram maT gamoatares eklesia uvneblad im uRmerToebis wlebSi.
iZulebas da wnexs ar ganicdida
patriarqi efremi, rodesac eklesiis
wiaRSi Seifara disidenturad moazrovne axalgazrdoba?!
patriarqi efremi da
mitropoliti ilia
ra Tqma unda, sukis gareSe, ,,dauverbovkeblad” samRvdelo piri ver
moxvdeboda saeklesio ierarqiis zeda
eSelonebSi. gaxsovT, ukrainis patriarqis gmiruli aRiareba xom? ase iyo
TiTqmis mTeli sabWoeTis arsebobis
ganmavlobaSi. am dokumentebiT axla
spekulireba uzneobaa da sxva araferi.
magram...
rodesac Cven viciT is, rom savle
pavled iqca, amiT gvsurs da mowadinebuli varT yvelaSi, vinc savled migvaCnia, veZeboT pavle. es aris da es.
ufalma savles pavled gadaqcevis ubadlo magaliTi mogvca, marTalia, magram
amiT RmerTma isic dagvanaxa, rom
Tu savleSi Tavdapirvelad pavle
ar iyo, Tu Tesli myar niadagze ver
moxvda, sasurvel nayofs ver gamoiRebs, anu savle pavled ver iqceva.
,,rad mdevni, savleo?~ - RvTis es
sityva sibralulia savles pirveladi
keTilSobilebis waxdenis gamo. rom
ar yofiliyo savle Tavdapirveladve
pavle, qriste mas ar mimarTavda iseve,
rogorc ar miumarTavs kaiafasTvis,
herodesTvis, imaTSi arasodes yofila
pavle, da mitom.
es statia sulac ar isaxavs miznad
mxilebas da amiT Tavmowonebas, esaoda
rogori gambedavi varo, Cemi mizania
savleSi pavles Zieba, raTa Seviyvaro
savle RvTis mowodebamdec da RvTis
mowodebis Semdegac.
daviT aRmaSenebelma ruis-urbnisis
saeklesio krebaze dagmo qvab-avazakebi
da gankveTa isini eklesiidan. dRes
imasac amboben, rom saWiroa axali ruisurbnisio.
me sxvanairad davsvamdi sakiTxs:
masisTvis misaRebia iseTi yofa, roca yoveli saerTo sacxovreblis ezoSi
7
taZrebs aSeneben (eklesiis Seneba cudi
rodia, magram Cven zoma-wona arc am
saqmeSi viciT). taZari biznesis wyarod
aqcia bevrma mRvdelma, raRac indulgenciis magvaria mrevlisTvis totaluri
taZarTmSeneblobaSi CarTva. viRac fuls abandebs am ,,saqmeSi”, raTa aqlemi
gaaZvrinos nemsis yunwSi da TviTon
SeZvres samoTxeSi. amis pirveli magaliTebi kanonierma qurdebma mogvces,
axla gabiznesmenebulma TaRliTebma aitaces estafeta. ai, esaa anomalia, Torem
zogadad taZris Seneba ki ara.
eklesiebi yoveli Robis ZirSi ar
Sendeboda. davakvirdeT da viswavloT
taZarTa Senebis kultura da mere movkidoT am saqmes xeli. vidremde axal
ruis-urbniss moviTxovT, raTa ganvaqiqoT Cveni samRvdeloeba da amiT sakuTari pativmoyvareoba davakmayofiloT,
,,ui, eseni Cvenze uaresebi yofilano,”
pirvelyovlisa es ,,ruis-urbnisi” sakuTar Tavs unda movuwyoT yvelam calcalke da erToblivad da mere moviTxovoT sxvaTa gansja. daviT aRmaSenebelma sufTa xelebiTa da spetaki guliT moawyo eklesiis wmenda qvab-avazakTagan. mas es ki ar uxaroda, aramed
suli ewvoda geenas cecxliT, amis Sedegi iyo swored ,,galobani sinanulisani.” kargad Tu wavikiTxavT an nawarmoebs,
gavigebT,
kargad gavigebT
rodis,
rogor,
ra viTarebaSi da
ra mdgomareobaSi myofma unda moiTxovo aseTi ram.
eri jer ar aris mzad ruis-urbnisisTvis. man unda ganagdos sakuTar
TavSi mankiereba pirvelyovlisa. igi
ar aZlevs saSualebas savled qceul
samRvdeloebas sakuTar TavSi pavle
eZebos. gamudmebiT hqmnis saeklesio
pirTagan kerps. amiT arRvevs uflis
pirvel or mcnebas erTdroulad da
arRvevinebs RvTis msaxurTac (,,me var
ufali RmerTi Seni da ara iyvnen Senda RmerTni ucxoni, Cemsa gareSe”;
`ara hqmne Tavisa Senisa kerpni, arca
yovladve msgavsni, raodeni ars caTa
Sina ze, da raodeni ars qveyanasa zeda
que, da raodeni ars wyalTa Sina queSe queyanisa: ara Tayvani sce maT, arca
msaxurebde maT”). mere modgebian da
daiwyeben Zvirebis Tqmas ama Tu im
mRvdelze da sakuTar danaSauls maT
winaSe ver dainaxaven, Tu vin aqcia
isini qvab-avazakebad, ase-rigad rom miiswrafian maT gansaqiqeblad.
8
ruis-urbnisisTvis dro yovelTvisaa, magram pirvelad TviTgvemiT unda
daviwyoT morwmuneebma da ara sxvisi
gamaTraxebiT. amis Semdeg eqneba axal
ruis-urbniss legitimacia da sasurveli Sedegi.
vidremde Cven ar davanebebT Tavs
wamxeduri sadRegrZeloebis Tqmas da
amiT mavanTa TvalSi nacris Seyras,
vidremde Cven ar viswavliT eklesiaTa Senebis kulturas da adre aSenebulTa dacvas,
vidremde Cven ar davanebebT Tavs
codvilTa Caqolvas manam, sanam Tavad
ar gavxdebiT ucodvelni,
iveria ver gabrwyindeba.
aba, SevxedoT da vTqvaT, quCebSi
taburetkebiT morbenali mRvdlebi miaRweven eris sulier ganspetakebas?
an eri, romelic `im~ qorefiskofosis
qadagebaze ar SeZrwundeba da masSi
ver dainaxavs morwmune mrevlis individiuumis Seuracxyofas, ruis-urbnisis krebis simaRlemde verasodes amaRldeba.
me ar vambob:
es kargia,
an es cudia,
me msajuli ara var.
me mxolod arsebul realobas vafaseb, arc aravis vebrZvi da arc aravis
viwvev sabrZolvelad.
imisaTvis, rom savle pavled iqces,
saWiroa sibrmavisagan gankurneba - ,,visac Tvali aqvs, Sexedos, visac yuri
aqvs, isminos”... gankurnebuli Tavad
Cavardeba sinanulSi, sinanuli ki sxva
araferia, Tu ara ruis-urbnisi. mere
yvelaferi ioli iqneba, dainaxo Seni
Tavic da sxvac. im sxvas gankiTxvas
ki ar mouwyob, aramed amxel da amxel
ara sixaruliTa da gulze mjiRis
kvriT, aramed sinanuliT, radgan SenSi
maSin Semova ufali da misi xmis tonalobiT gaTqmevinebs: ,,savle, ratom mdevni
meo?” im ,,me”-Si RmerTTan Tanaziari
iqnebi da auxel moyvass Tvals, ki ar
ganagdeb, axlos miizidav, raTa eSmakeulma aRaraferi avnos.
swored aseTi moZRvrebi minda iyos
iveriis samociqulo marTlmadideblur eklesiaSi.
amis Semdeg gansadevnic aravin iqneba,
radgan puris TavTavebTan sarevelas
adgili ar eqneba. gulidan ganvagdebT
eqstremistul miswrafebebs sakuTar
rwmenaSi da mrwamsis es muxli
,,...da erTi ufali ieso
qriste, Ze RmrTisa mxolodSobili, mamisagan Sobili uwinares
yovelTa saukuneTa. naTeli naT-
lisagan, RmerTi WeSmariti
RmrTisagan WeSmaritisa, Sobili
da ara qmnili, erTarsi mamisa,
romlisagan yoveli Seiqmna. romeli CvenTvis, kacTaTvis da Cvenisa cxovrebisaTvis gardamoxda zeciT da xorcni Seisxna
sulisagan wmidisa da mariamisagan qalwulisa, da gankacna.
da juars ecua CuenTvis pontoelisa pilates ze, da ivno, da
daefla, da aRsdga mesamesa dResa
msgavsad werilisa da amaRlda
zecad, da mjdomare ars marjueniT mamisa. da kualad momaval
ars didebiT, gansjad cxovelTa
da mkudarTa, romlisa sufevisa
ara ars dasasrul...”
gaxdeba ara dasazepirebeli teqsti, aramed marTlac mrwamsi da cxovrebis kredo. Cven jer kidev Zvel aRTqmaSi vcxovrobT - ,,Tvali Tvalis
wil, kbili kbilis wil” - maSin,
roca gankacebulma ufalma mogvca magaliTi mtrebTan brZolisa da mowinaaRmdegeTa Sevrdomisa, rogorc amas
iTxovs RvTiuri saTnoeba da Tundac
mebrZoli qristianoba.
anomaliaTa kaskadi
kidev erT detals minda Sevexo,
romelic oficialurad ar xmaurdeba,
magram kuluarebidan Worebis doneze
mainc gamodis samzeoze. TumcaRa, esec
sakmarisia imisaTvis, rom Seiqmnas
mcdari,
araswori,
mrude
sazogadoebrivi azri esaa patriarqze zewola,
visgan,
rogor,
ra viTarebaSi,
amis Sesaxeb, visac ar ezareba, ra
Tqma unda, gamuqebulad saubrobs yvelgan. asaxeleben pirovnebebsac (zogi
maTgani ukve politikuri leSia, zogic
politikur leSad gamzadebuli) - TofuriZeo, ugulavao, bokeriao da misTanani. vin rogor aferadebs am ambebs,
maT namusze iyos:
esao-da, xeliT Seexen patriarqsao,
ara, xeliT undodaT Sexeba, magram
dacva gadaefarao,
sulac mowamvla surdaT da ver
ki moaxerxeso.
amitom waiyvanes germaniaSi samkurnalodo, Torem samkurnalo araferi
sWirda rao.
daauZlureso.
amiT undaT warmoaCinon politi-
kuri portreti moZaladeTa, Tu rogor
esxmian Tavs, rom araferi vTqvaT kaTalikos-patriarqze, moxucebulze, rogor
miiweven misken xeldaxel, raTa gamosZalon mas saWiro da sasurveli qadageba.
am scenaris avtori, rbilad rom
vTqvaT, uWkuao da becia. is, marTalia,
cdilobs daxatos mefistofelis suraTi, magram igi me miCvenebs Cems patriarqsac iseTs, rogori portretic araa
sasurveli arc CemTvis da arc nebismieri gulSematkivrisTvis, romelsac
uyvars Cveni uwmindesi; qristiani erisTvis didi dartymaa, roca ismens sibinZures, nebismieri vigindara Tu rogor
ubedavs qveynis yvelaze saTayvano da
avtoritetul adamians imas, rasac unda.
erTi ram udavo da WeSmaritia –
im moZaladeebs, Tu aseTebi arian, `saSantaJe” masalas saukeTesod iyeneben. amitomaa ase anomaliurad rom gafuyes
patriarqis avtoriteti - simaRlidan
dacema ufro mtkivneulia da damangreveli, vidre miwasTan axlos myofisa.
adre ganawyenebulebs (umTavresad
mxedvelobaSi myavs zviadistebi da
saxelmwifo gadatrialebis Sedegad
devnilobaSi aRmoCenili adamianebi)
miaviwyes Zveli wyena, qveyanaSi erTgvari
reitingebiT mani pulacia da masebis
hi pnozireba warmoebs. yvelas SeiZleba dauvardes reitingi, ilia meoris
garda da es maSin, roca masac hyavs
almacerad momziralni - rogorc samRvdelo, aseve saero warmomadgenlebSi.
am bolo periodSi gamoCnda, ufro
swored Jurnalistebma gamoaCines utyvi beri, romelic dadumda ilia II-is
aRsaydrebis dRidan da dRemde xmas
ar iRebs. enebi imasac amboben, rom patriarqad swored is unda yofiliyoo;
amboben, sadRac gauCinarda patriarq
daviTis anderZio, romlis mixedviTac
gansazRvruli iyo patriarqis memkvidreo. erTis sityviT, kriminaluri Seferiloba miiRo am ,,aRmoCenam”, lamis
aris patriarqi daviTi moklulad, an
mowamlulad gamoacxadon. am ambis gagrZelebaa is, rom TiTqos XII saeklesio krebis 1977 wlis 23 dekembris
arCevnebi gaayalbeso. ese igi avis msurvelebi ilia meoresac hyolia. saqmeSi Caxedulebi da sxvis TvalSi bewvis maZiebelni erTi xani Cvens patriarqs ayvedridnen msoflio eklesiaTa
sabWos prezidentobas da es gagrZelda
manam, sanam qarTulma eklesiam uari
ar Tqva ekunemur eklesiasTan Serwymaze.
TumcaRa viRac-viRaceebi mainc ar isvenebdnen:
mamxilebeli epistoleebi igzavnebo-
da sapatriarqoSi ilia II-is saxelze,
avtorebi amxeldnen eklesiaSi mokalaTebul mamaTmavlebs, mohyavdaT mravali
magaliTi rogorc sasuliero seminariidan, aseve sxvadasxva eparqiebidan.
avtorebi ki iyvnen arc meti, arc naklebi
episkoposebi da mitropolitebi. saxeldeboda am werilebSi konkretuli
gvarebi da Txovdnen kaTolikos-patriarqs isini ganekveTa eklesiidan, an sulac moeSorebina sazogadoebis Tvalsawieridan.
mxilebulTagan arc erTi dasjila,
arc erTi maTgani ar CamoqveiTebula saeklesio ierarqiis safexuridan
da Tu vinme imaTgani cocxalia, dResac ganagrZobs mixrwnilebSi sasuliero moRvaweobas.
anu qmedebiTi nabijebi – reagireba
ar mohyolia am mxilebebs.
piriqiT, mamxilebelTagan
zogi imierSi gaistumres,
zogic ki gandevnes eklesiidan.
ase iyo nikorwmindeli mitropolit ambrosis (qaTamaZis) SemTxvevaSic.
mas zviadistobis iarliyiT aiZules
daetovebina saqarTvelo, xolo prezidentis saqarTveloSi gadmosvenebisas
kurTxeva misces dabrunebuliyo samSobloSi, sadac sul male aResrula kidec. aseve iyo iloris wminda giorgis taZris moZRvari mama miriani (CalabaSvili), romelic quTaisSi saeWvo
viTarebaSi sakuTar saxlSi gaziT gaguduli i poves, ZmisSvilTan da rZalTan
erTad. mas bevri sibinZure daswames,
romlis ganmeorebac ki sircxvilia.
CamosaTvleli gamrudebuli biografia
bevria. Rrmad darwmunebuli var am
mamxilebeli werilebidan arcerTi miuvidoda patriarqs, Torem axla Cven
sxva realoba gveqneboda.
yvelaferTan erTad erTi tragikomikuri situacia moxda saqarTveloSi,
romlis Sesaxebac yvelas rcxvenia saubari:
saerosac,
sasulierosac,
mTavrobasac da
opoziciasac.
2008 weli gugunebda saqarTveloSi,
am sityvis pirdapiri mniSvnelobiT.
saWiro iyo xalxis daokeba, omi zRurblTan idga, mteri kbilebs ilesavda.
hoda, am aboboqrebul masas qveyana rom
ar waeleka, sruliad saqarTvelos kaTalikos-patriarqma erTi gasaocari gamosavali SesTavaza: igi gamovida konstituciuri monarqiis aRdgenis ideiT.
es gaveSebuli xalxi TiTqos erTbaSad mowyda da moiTenTa. skamebis maZi-
eblebma daiwyes monarqiis relsebze
gadasvla, iqamde, saprezidento kandidati mzad iyo ramdenime TveSi gadamdgariyo Tanamdebobidan. kovzi CauvardaT
nacarSi respublikelebs, magram maTac
naxes sargebeli patriarqis mowodebaSi. maT farad aifares uwmindesi prezidentobis institutis gasauqmeblad.
,,aRdgenao”, Tqva patriarqma da nebsiT
Tu uneblieT dauSva Secdoma:
rac arasodes yofila, imisi aRdgena
SeuZlebelia. qarTveli mefeebi arasodes yofilan SezRudulni raimeTi, an
vinmeTi, arcerT dros, arcerT epoqaSi.
yvelaze susti mefec ki uflebrivad
absoluturi monarqi iyo. TviT evropel monarqebsac ki SeSurdebodaT qarTveli mefeebis Tavisufleba moqmedebaSi, arealic ganusazRvreli hqonda
Tav-TavianT teritoriaze. iyo raRac
parlamentismagvari - samefo darbazi
iqneboda es, Tu kari, Tu kidev raRac
sxva misTana, magram maT hqondaT ara
sakanonmdeblo uflebebi, aramed mrCevlis CarCoebSi iyvnen moqceulni, samefos ki mefe da uxucesni (saxlTuxucesi, mwignobarTuxucesi, molareTuxucesi da misT.ATu ministrebi) ganagebdnen. da es daiwyo qarTveli eris saxelmwifoebriobis Camoyalibebidan, gagrZelda uwyvetad zaqiWamia giorgimde
da dasrulda ruseTis mier saqarTvelos samefoebis gauqmebiT da qveynis
etapobrivi aneqsiiT.
es uflebebi met-naklebad icvleboda droebasTan SefardebaSi, magram princi pi absolitizmisa odnavadac ar Sesustebula. amas icavda didic da patarac. mxolod erTxel Seecada yuTlu-arslanis dasi Seesustebina mefis
uflebebi da gaeZlierebina karavi (anu
parlamenti), magram erma mtkice uari
uTxra am ,,reformators” da mefed
da patronad isev Tamari dasaxes. bagrationTa sruli hegemonia mxolod ruseTma Sewyvita, ramac gamoiwvia samefo gvaris degradacia. taxtze pretenziis gamosaTqmelad maTi diferenciacia ruseTma martivad moaxdina, dayo
ra es gvari sam ganStoebad: bagration-gruzinskebad (anu qarTl-kaxeTis
Sto), bagration-muxranskebad (anu muxranuli Sto) da bagration-imeretinskebad (anu imereTis Sto). am diferenciaciis paralelurad maT Soris ararsebuli taxtisTvis iseTi SuRli
Camoagdes, rom dRemde gauTaveblad davoben - sabas ZaRlebis igavisa ar iyos.
es patriarqmac kargad icis da
imisaTvis rom gamovides axali hibridi
bagrationebisa, muxranski da gruzinski
9
bagrationebi erTmaneTSi daaqorwina.
viRac imasac ityvis, es xom sisxlis
aRrevaao - bagrationTa erTmaneTSi
qorwinebao. gana gardasul saukuneebSi ar qorwindebodnen qarTlis, imereTis, kaxeTis bagrationebi erTmaneTSi?
ena-kvimati kaci moWris sityvas:
`hoda, swored magitom gvqonda awyobili saqmeo...”
maSindel droSi urTierTSoris
qorwineba gamouvali mdgomareobiT iyo
nakarnaxevi saxelmwifos gaerTianebisaTvis. roca Zlierebi viyaviT da erTi
ski ptra da gvirgvini gvpatronobda,
rZlebad erTmaneTi ki ara, Semaxiis
dedoflebi, monRolTa yaenebis asulebi,
bizantieli princesebi, Sah-armenTa da
yivCaRTa mTavris asulebi, somexTa mefeebis debi da qaliSvilebi da ovsTa
ufliswulebi mogvyavda colebad da
siZeebad.
axla ra politikuri aqti ki iyo
meqalTane daviTis qorwili.
didi Zalisxmeva Cado da imedebi
dasaxa patriarqma, magram yvelaferi
romeliRac avbediTma tele-Soum da
seqs-simbolod monaTlulma Sorena begaSvilma xelis erTi mosmiT daamsxvries. iqneb, yvelaferi es winaswar dagegmili iyo antimonarqiuli Zalebis mier,
magram iyo ki ase aqtualuri da saSiSi saprezidento taxtisaTvis es uRimRamo da xalxSi reitingwaxdenili
bagrationebis sakiTxi imad, rom Cemi
uwmindesis, Cemi unetaresis es Sorsgamiznuli wadili ase rigad gaTeliliyo fexT-qveS?! gana konstituciuri
monarqiis Seqmnis (da ara aRdgenis)
yvelanairi pirobebi ar iyo Seqmnili
erovnul-ganmaTavisuflebeli moZraobis gariJraJze, - solomon meoris neStis gadmosvenebac xom dasturi iyo
am ideis momwifebisa.
maSin erovnuli forumi Seikriba,
am forumSi sxvebTan erTad monarqistuli partiac iyo warmodgenili, romelic imxanad gamsaxurdias frTas moemxro da forumi daiSala. kaTolikospatriarqi maSin konstituciuri monarqiis aRdgenis momxre ar yofila da
Wanturia-wereTlis frTas miemxro.
es ki, is bneli Zala iyo, romelic
sabWoTa imperiis agentebidan imarTeboda, romelmac SemdgomSi moawyo saxelmwifo gadatrialeba da iniciatori
gaxda samoqalaqo dapirispirebisa dasavleT saqarTveloSi.
uwmindesma yvelaze gvian da yvelaze
arasaWiro dros iqadaga brZnuli idea
monarqizmisa. bevrma sakuTar gvarSi
dauwyo Zieba bagratovanTa kvals, erTi
10
aseTi saakaSvilic iyo da pirdapir
da daufaravad Tqva, bebia myavda bagrationio. es imas hgavs - ilf-petrovis
,,oqros xbos” gmirebs, gamalebiT rom
Cndebodnen kapitan (Tu leitenant)
Smitis Svilebad gaurkveveli warmomavlobisa da reputaciis ti paJebi.
saqarTvelos uaxles warsulSi yvelafer amas daemata politikuri elferi, yvelafridan ki gamovida ,,ajafsandali”.
darwmunebiT SemiZlia vTqva, rom
patriarqis mizans namdvilad ar warmoadgenda movlenaTa aseTi scenariT ganviTareba, magram mas xelidan sadaveebi
gamoacales, man ver gaiTvaliswina swored Sorena begaSvilis da misTana
avantiuristebis faqtori, verc daviT
,,ufliswulis” fsiqologiuri gauwonasworebloba, yvela imedebi rom masze
daamyara.
me Tavs davdeb nebismieri dinastiis winaSe, romelic TviTon ibrZolebs
taxtisTvis. napoleonisTvis imperatorobis gvirgvini aravis miurTmevia, amisTvis man ibrZola da miaRwia kidec
da Seqmna bonapartTa dinastia. aseve
TviTon miaRwia imperatorobis titulamde safrangeTis pirvelma prezidentma lui napoleon bonapartem, napoleon III_is saxelwodebiT rom Sevida msoflio istoriaSi, xolo rogori prezidenti da Semdeg imperatori
iyo, es sxva sakiTxia.
me ar minda saqarTvelos iseTi mefe, romelic CirgvebSi zis da misi
taxtisTvis sxva ibrZvis, Tundac es
patriarqi iyos. sakmarisi iyo misi
uwmidesobis gancxadeba, rom sad iyo
da sad ara, italiidan, Tu espaneTidan
Camovidnen saqarTveloSi evropuli aqcentebiT molaparake samefuke kandidatebi da qvelmoqmedebas mohyves xeli,
esao-da vinZlo gavmefdeo. Cems TvalSi
aseT mefeebs nulovani legitimacia
aqvT, ragind mravalricxovani mxardaWera hqondeT erSi...
da finali: SemaZrwunebeli iyo dididan pataramde yvela dadumda sircxvilisagan da amis Semdeg (albaT
erTxel da samudamod) Sewyda polemika da msjeloba saxelmwifos monarqiul wyobaze.
locva da anaTema
arafers vityvi 2013 wlis 17 maisis movlenebze, mxolod erT sakiTxs
Sevexebi – piradad CemTvis homoseqsualizmi iseTive miuRebelia, rogorc
yvela normaluri adamianisaTvis, magram
es imas ar niSnavs, rom amis gamo qva
da koxiT gamovedevno seqsualur umciresobebs. me, rogorc pirovnebas da
moqalaqes gamaCnia Tmenis valdebuleba.
quCaSi rom gaval,
dRes SeiZleba homofobiasTan meb-
rZolTa aqcia iyos,
xval iqneb socialur problemebTan
dakavSirebuli mitingi,
zeg sulac SeiZleba politikuri
aqcia Catardes.
Tu es aqciebi kanons ar arRvevs
da kanonierebis CarCoSia moqceuli,
yvelas aqvs Tavisi uflebis gamoxatvisa da warmoCinebis ufleba. SeiZleba
sulac ar momwondes esa Tu is mitingi
da aqcia, amisaTvis aqciis monawileebs
taburetiT unda gavekido mxolod
imisaTvis, rom ,,roca daviRlebi sirbilisgan, zed davisveno.”
samwuxarod, am samarcxvino rbevis
ganmzraxvelad ugunurma da sulswrafma mRvdlebma patriarqi aqcies, amcno
ra mrevls Tavisi gancxadeba, roca
mouwoda qalaqis mesveurebs, Tavi SeekavebinaT dagegmili manifestaciis sanqcirebisgan. xolo ra moxda momdevno
dRes, mTelma msofliom ixila – gaveSebuli mRvdlebi WinWrebiTa da taburetebiT xelSi. rwmeniT SeiZleba Cven
axlo momavalSi rwmena movuklaT oriaTaswlovan morwmune ers. amdeni qebadidebiT Cveni sasulieri pirebi TandaTan ampartavnebaSi Cavardnen. kargad
unda davakvirdeT im kadrebs Tu ra
saxeebiT arRvevdnen mRvdlebi policiis
kardonebsa da jebirebs viTom mxolod
imisTvis, rom brbos agresiisagan daecva
seqsualuri umciresoba?!
es ar iyo morwmune eri.
neta macodina `is~ qorefiskofosi
rogor daemuqreboda, an daemuqreboda
ki vinmes qaSueTis eklesiidan rom
zarbaznebs uSendnen araTu xalxis mier
arCeul xelisuflebas, aramed TviT
saqarTvelos.
misi keTili azris gamo ar minda
Sevexo patriarqis saSobao epistolesac, mxolod erTs davsZen - saqarTveloSi problematuri ara surogaciis
gziT dabadebuli bavSvebi, aramed uwignuri samRvdeloebaa, romelmac ar icis,
an ar unda gaigos ra aris msoflio
teqnikuri revolucia. RmerTma adamians gauxsna goneba da misca imisi saSualeba, rom gamoekvlia alternatiuli gzebiT bavSvis Casaxvis fenomeni.
aqamomde ufali amis saWiroebas ar
xedavda, msoflio teqnizaciam klimati Secvala, degradaciis gzas daadga
RmerTis Seqmnili buneba (mTlianobaSi), maT Soris adamianic. Seiqmna genmodificirebuli produqti, sinjaraSi
simindis gamoyvana Tu SeZles, SeZles
adamianTa gamravlebac. saRvTo werilSi
araferia naTqvami imis Sesaxeb, rom
teqnikur progress daqvemdebarebuli
sazogadoeba ganwirulia geenis cecxlSi dasawvavad. iq sxva ram weria:
adamianis sulis sifaqizeze,
mimteveblobaze,
bavSvebze - es gansakuTrebuli xazgasmiT.
ufali ieso qriste bavSvebs angelozebs adarebs, Tu bavSvebiviT ar
moiqceviT da ar icxovrebT, sasufevelSi ver SexvalTo. araviTar sinjarul
da bunebriv Sobaze araa saubari. nuTu
macxovarma ar icoda, SeiZleboda Tu
ara qveynierebaze surogaciis gziT bavSvebis dabadeba, icoda, magram arc apokali psSi, arc Tavisi miwieri cxovrebisas warmoTqmul winaswarmetyvelebaSi sulis warwymedad moxseniebuli
araa Sobadobis alternatiuli gza.
niutonamde xidan vaSli miwaze vardeboda da viRacas an xvdeboda TavSi,
an kalTaSi uvardeboda, ase gagrZelda
niutonis Semdegac;
atomi ainStainamdec arsebobda da
is iSleboda protonebad da neitronebad da ainStainis Semdegac ganagrZobs
atomi daSlas...
rac bunebaSia,
yvelaferi arsebobda da
iarsebebs qveynierebis dasawyisidan
mis dasasrulamde.
asevea surogaciac.
kacobrioba mivida ganviTarebis raRac
kondiciamde da man esec aRmoaCina.
Tavdapirvelad borbali iyo,
mere am borbalze ganviTarda msoflio civilizacia.
surogaciis Temac erT-erTi filosofiuri msjelobis sagania, rogoric
iyo aviaciis gamogoneba, da masTan dakavSirebiT eSmakeul sulTa kvalis Zieba;
metros Seqmna da amis gamo atexili saeklesio skandali, esao - da moZravi kibeebiT jojoxeTSi CayavT adamianebi da ar erwmunoT am axal aRmoCenasao;
medicinis sferoSi teqnikisa da
saerTod adamianis gonebis ganviTarebis naTeli dasturi iyo narkozis,
rogorc aseTis, aRmoCena. maSinac didi
ayal-mayali mohyva saeklesio pirTagan
am preparatis gamoyenebas da rom ara
misi aRmomCenis enamoswrebuli Tqma,
`pirvelad RmerTma gamoiyena narkozi
da adamianis daZineba, roca adams liTargiuli Zili mihgvara da mecamete nekni
amouRo da misgan qali Seqmnao”, vin
icis ra beds SeamTxvevdnen mas sasamarTlo procesze.
vici, sadRacidan mecamete goWi gamomixteba, bibliaSi arsad
weria mecamete neknio, - damamu-
0
naTebs... da ar ecodineba, rom
yvelaferi es literaturuli
saxea, kargad gamoyenebuli da
literaturul nawarmoebebSi
araerTgzis da araerTis naxmari frazebi bernard SousTan,
meterlinkTan, eliotTan da visTan ara. ra Tqma unda, mecamete
neknis malaze araferia naTqvami
bibliaSi, es mxolod xatovani
Tqmaa, rac gulisxmobs odesRac
mTlians, magram arasrulyofils,
arasrulfasovans. SemTxveviTi
araa 13 rom raRac TvalsazrisiT Tarsad iTvleba. es im mTlianobis xsovnaa swored, dakarguli romaa samaradisod, Seqmnismieri nostalgiuri tkivili.
dRes surogacia sakamaTo Temaa, xval
es sakiTxi ufro daixveweba da sircxvilic iqneba amaze kamaTi iseve, rogorc gulis, filtvis da sxva organoebis gadanergvisas xdeba. manamde ki
moTminebiT unda velodoT sazogadoebis ganviTarebas da evropizacias, Tu
marTlac gvinda vinme qomagi da gulSematkivari gveyolos erTxel mainc
msoflioSi.
erTsac davsZen, ra Tqma unda uwmindess hqonda ufleba, da movalec iyo
gamoeTqva Tavisi da eklesiis pozicia
arsebul problemasTan dakavSirebiT.
CvenSi es axali xilia, davakvirdeT,
iqneb samomavlod marTlac problematurni gaxdnen aseTi bavSvebi, an iqneb
arc... RmerTia mowyale!!!
11
yovladsamRvdelono mRvdelmTavarno,
mamano da dedano, diakonno, ber-monozonno, sasuliero da saero dasno, mkvidrno
saqarTveloisa da Cveni samSoblos sazRvrebs gareT mcxovrebno Tanamemamuleno, qriste aRdga!
aRdgomis madliTa da sixaruliT
aRvsili vadidebT ufals da Tqven
yovelTa guliTadad gilocavT am brwyinvale dResaswauls.
aRsrulda!
aRsrulda is, rac ganCinebuli iyo
uwinares saukuneTa!
,,vnebiTa miT SeniTa, qriste, vnebaTagan ganvTavisufldiT da aRdgomiTa
SeniTa xrwnilebisagan vixseniT, ufalo,
dideba Senda!~
49 dRe emzadebodnen morwmuneni am
zeimis Sesaxvedrad.
Svidi kviris ganmavlobaSi yvelani
vcdilobdiT sulieri kibiT zesvlas,
raTa Zalisamebr Cvenisa momzadebulni
vziarebodiT paseqis sixaruls, romlis
sadidebelad ena amaod daSvreba, radgan
adamianuri metyveleba uZluria, gadmosces RvTis siyvarulis is saocari gamovlineba, risi momswre da mxilvelic
kacTa modgma 1981 wlis win gaxda.
aRdgoma, es aris netar maradisobasTan
ziarebis, waruvali sikeTisa da sixarulis mauwyebeli dRe.
,,sada ars, sikvdilo, sawerteli Seni?
sada ars, jojoxeTo, Zlevai Seni?~.
qriste aRdga! gixarodeT!
garda imisa, rom macxovarma Cvenma
boroteba Semusra, TiToeul Cvengans
uCvena gza xsnisa, uCvena magaliTi cxovrebisa, iseTi sicocxlisa, romelic WeSmarit bednierebasTanaa dakavSirebuli.
bedniereba, es aris is cneba, is mdgomareoba, romelsac eswrafvis yvela adamiani, ara aqvs mniSvneloba, romeli qveynisa
da eris warmomadgenelia igi. oRond,
ra Tqma unda, bednierebas esa Tu is
pirovneba sxvadasxvanairad aRiqvams.
mTavari gansxvaveba ki is aris, rom
zogni amas RmerTTan siaxloveSi xedaven,
zogni ki, mis gareSe moiazreben.
am gaorebas saTave samoTxeSi daedo.
RmerTTan erTobis periodSi adami
da eva aq uzrunvelad cxovrobdnen,
magram, rodesac maT, sakuTari Tavis
kidev ufro metad gandidebis mizniT,
uflis darigeba ugulebelyves, qvena
midrekilebebs gauxsnes kari da TviTonac da maTi STamomavlobac gaorda:
kaenis sulis mqoneT RmerTs zurgi
aqcies da daemonnen egoistur zraxvebs, ambicias, xorciel da grZnobad
moTxovnilebebs: isini cdiloben aq, am
wuTisofelSi, miiRon SesaZlo pativi,
12
uwmindesisa da unetaresis,
sruliad saqarTvelos kaTolikos-patriarqis,
mcxeTa-Tbilisis mTavarepiskoposis da
biWvinTisa da cxum-afxazeTis mitropolitis
ilia II-is 2014 wlis
cffqlujvj tgbcnjkt
simdidre, siamovneba... imqveyniuri cxovrebisa ki an ar swamT, an am Temaze sakuTari warmodgena aqvT da yvelafers
saTavisod gansjian.
abel-seiTis gziT mavalni ki bednierebas mxolod uflis wiaRs ukavSireben. maTTvis miwieri cxovreba, es aris
samoTxidan gandevnilTa adgili, is
dro da sivrce, sadac adamianma sabolood unda gadawyvitos Tavisi xvedri
da Seamzados Tavisi maradiuli momavali.
aseTi pirovnebebisaTvis adamianuri
namdvili bednierebis saidumlo Semoqmedis am sityvebSia gacxadebuli: ,,Seiyvare ufali, RmerTi Seni, yovliTa guliTa SeniTa, yovliTa suliTa SeniTa
da yovliTa gonebiTa SeniTa da yovliTa
ZaliTa SeniTa. es aris pirveli mcneba.
meore aris: Seiyvare moyvasi, viTarca
Tavi Seni~ (mr. 12, 30-31).
pirveli mcneba gulisxmobs RvTisadmi iseT siyvaruls, romelic yvelaze
Zlieri unda iyos CvenSi.
- rogor mivxvdeT, varT Tu ara am
ganwyobiT?
- Semoqmedze win ar unda davayenoT
aravisi da arafris siyvaruli da
amasTan, yovelive Cvens Tavze mowevnuli, - sixaruli Tu gansacdeli, - unda
miviRoT madlierebiT.
- gana Tundac mSoblebis an Svilebisadmi gamorCeuli siyvaruli swori
ar aris?
- qristianoba siyvarulis sarwmunoebaa, gulmxurvale, Tavganwiruli siyvarulis religia da, bunebrivia, axloblebisadmi didi siTbosa da mzrunvelobis gamoCena ara Tu kargia, Cveni
valdebulebaa. amis gareSe cxovreba
warmoudgenelia, magram Cvenc, Cvens mSoblebsa da maT winaparT, iseve rogorc
Cvens Svilebs da maT STamomavlebs,
sicocxlec da sxva yovelive sikeTec
uflisagan mogveca. igi aris yvelaze
didi mSobeli, yvelaze didi axlobeli yvelasaTvis, yvelaze marTali da
gulwrfeli gulSematkivari, imedi da
nugeSinismcemeli Cveni.
amitomac, roca, Tundac, mZime mdgomareobaSi aRmovCndebiT, unda vicodeT,
rom es saWiroa CvenTvis.
- magaliTad, Svilis gardacvalebac?
- ra Tqma unda, es udidesi tkivilia da bolomde RvTis gangebulebas
veravin Cawvdeba. Tumca, aseT SemTxvevebSi vxedav im azrs, rom ufals adamiani Tundac axalgazrda, gayavs am
qveynidan misi cxonebisaTvis saukeTeso periodSi. da, bunebrivia, igi caTa
Sinac Sesaferis adgils daimkvidrebs;
xolo is tkivili, rac mSoblebs, naTesavebsa da megobrebs mieyenebaT, kidev
erTxel daafiqrebT maT sicocxlis
sazrisze, mTavar Rirebulebebze, cxovrebis wesze, zesTasofelze... yovelive
es ki iwvevs feriscvalebasa da ukeTesobisaken maT Secvlas. anu, faqtobrivad, es axalgazrdebi mizezni xdebian
Tavisi axloblebis sulieri gadarCenisac, rac udidesi madlia im qveynad
wasulTaTvisac da aq myofTaTvisac;
xolo Tu am xalxs aseTma gansacdelmac ver uSvela, Zalian didi albaTobaa imisa, rom maTs gulebSi uflis
adgili arc arasodes iqneba.
- da raki adamiani gamudmebiT scodavs, miTumetes Cvens droSi, gansacdelebiT amitom varT savseni?
- es, marTlac asea. demoni yovelnairad cdilobs TiToeuli adamianis
suli miizidos da miitacos. sTesavs
masSi eWvsa da urwmunoebas, yvelafrisadmi zerele damokidebulebas, bindavs
gonebas aTasgvari siamovnebiT da Tvalsawiers mxolod wuTisofliT ufarglavs, raTa igi gons ar moegos da xelidan ar dausxltes.
ase iyo yovelTvis, asea dResac, Tumca
Tanamedrove Cveni yofa ufro damZimda da dasneulda, radgan masiurad
xdeba waxaliseba codvis propagandisa. borotis Semotevis aseTi farTo
masStabebi adre ar iyo. adre devnidnen da awamebdnen morwmuneebs, angrevdnen
taZrebs, Seuracxyofdnen siwmindeT, magram zneobaze sityviT mainc uars ar
ambobdnen.
Tanamedrove fsevdo-liberalizms ki
surs, mospos cneba codva. maTi azriT,
codvis gancda Turme zedmetad ,,boWavs~
adamians da ,,Tavisuflebas~ akargvinebs.
amitomac undaT, gaaqron morali da
masTan erTad sindisis qenjnac. ieriSi
mitanili aqvT zneobaze, rac dRes ukve
gulisxmobs brZolas ara marto religiur mcnebebTan, aramed sayovelTao,
zogadadamianur RirebulebebTanac, faqtobrivad, isini cxovelebze ufro dabali cxovrebis wess sTavazoben sazogadoebas da sruli sulieri gadagvarebisaken ubiZgeben. aCveneben sadizmiTa da seqsopaTiiT gajerebul filmebs da Tan ,,garTobis~ mizniT sxvadasxva ,,Sousa~ da gadacemebSi ironiiT
saubroben adamianur Rirsebebze, kulturaze, tradiciebze, raTa, maTi TqmiT,
xalxi ,,gankurnon nevrozisa da fobiebisagan.~
es meTodika iseTi formiT inergeba,
rom zogjer TviT am ,,speqtaklebis~
monawileTac ar esmiT, sinamdvileSi
ras emsaxurebian da ratom aqvT aseTi
dakveTebi. viTom originalobis da siaxlis Semotanis surviliT akeTebineben
amas, sinamdvileSi ki sayovelTao urwmunoebasa da eSmakeul cnobierebas
amkvidrebineben, riTac, ra Tqma unda,
RmerTs ganarisxeben:
,,vai im kacs, visganac modis cduneba. misTvis umjobesi iqneboda wisqvilis qva daekidaT kiserze da zRvis
ufskrulSi CaeZiraT - brZanebs ufali.
bunebrivia, adamianis isedac sust
bunebas uWirs gauZlos borotis amden
maxes. amitomac, saxeze gvaqvs sayovelTao dacema da am fonze arc marTlmadideblebi arian gansxvavebul mdgomareobaSi. maT Sorisac gaxSirda sicrue
da Ralati, egoisturi midgomebi, uaris
Tqma ojaxur valdebulebebze, gulgriloba. yovelive es ki sulier samyaroSi iwvevs seriozul rRvevebs, rasac
zogierTi grZnobs, magram ar reagirebs,
zogierTi ki verc acnobierebs da agrZelebs codvasTan kavSirs.
magram Tu ufals es adamiani uyvars
da ara hyavs mitovebuli, masze RvTisagan daeSveba gansacdeli (an gansacdelebi), raTa igi gamofxizldes da dafiqrdes Tavis mdgomareobaze.
es procesi gagrZeldeba manam, vidre
ar moxdeba gacnobiereba danaSaulisa
da misi gamosyidva.
me piradad araerTi adamiani minaxavs gulwrfeli aRsarebiTa da zia-
rebiT mZime senisagan gankurnebulni,
aseve rTuli da, erTi SexedviT, gamouvali mdgomareobidan Tavdaxsnilni;
es xom dasja ar aris! igi ufskrulidan Cveni amoyvanaa, WuWyisagan Cveni
ganTavisuflebaa.
amitomac gansacdeli madlierebiT
unda miviRoT.
amasTan, Cvens TavSi unda gavaZlieroT mebrZoli suli, ar SeveguoT dacemas, ramdenjerac ar unda SegvemTxvas
igi, da yovelTvis unda movZebnoT Zala
vnebaTa dasaTrgunad, asadgomad da gzis
gasagrZeleblad.
,,sasufeveli caTai iiZulebis, da
romelni aiZulebden, maT miitacon igi,~
(mT. 11,12.). anu sasufeveli caTa sakuTar TavTan WidiliT, _ codvaTa daZleviT moi poveba da vinc am omSi gaimarjvebs, is daimkvidrebs mas.
vimeoreb, es dapirispireba dRes gansakuTrebuli simwvaviT mimdinareobs.
boroti TavgamodebiT ibrZvis da Cvenc
TavgamodebiT gvmarTebs davicvaT Cveni
meoba, Cveni suli, Cveni Rirebulebebi.
macxovari WeSmarit qristianebs Tavisianebsa da rCeulebs uwodebs da
ase moixsenebs: ,,vicni Cemni igi da mician CemTa maT~ (in. 10,14).
rogori didi wyalobaa, ufals miaCnde Tavisianad!
me minda, mivmarTo Cvens xalxs, romelmac bolo periodSi mravali gansacdeli gadaitana, - ar SedrkeT! es tkivili, es mwuxareba sworedac niSania
imisa, rom ufali CvenTanaa, rom RmerTs
vuyvarvarT da amitomac gvwvrTvnis
SecodebaTa gamo.
- marTalia, sxvaTa msgavsad Cvenc
rTul droSi gviwevs cxovreba da es
gavlenas axdens Cvens sulier mdgomareobaze, magram isic xom faqtia, rom
mravali taZari aigo, eklesiebi savsea
xalxiT, mosaxleobis didi umravlesoba Tavs marTlmadideblad miiCnevs. sxvagan aseTi procesebi ar aris, Tumca
isini Cvenze ukeT arian. Cven ra davaSaveT, rom gamocdis da gansacdelebis
periodi aseTi xangrZlivi da mZime
aRmoCnda?
- jer erTi, visac bevri mieca, metic
moeTxoveba. Cvens xalxTan mimarTebaSi swored es viTarebaa. amasTan, marTalia, sazogadoebaSi didi dadebiTi Zvrebi moxda, magram mTavari naklovanebebi jer kidev ar aris gamosworebuli.
TiToeulma Cvenganma (amjerad vgulisxmob mxolod morwmuneT, maT Soris
sasuliero pirebsac) CavixedoT sulSi
da piruTvnelad SevafasoT Cveni ganwyobebi da damokidebulebebi.
13
vfiqrob, cotani arian iseTni, romelTa gulis taxtze ufalia dabrZanebuli. umetesi nawili ki ZiriTadad,
sityviT da nawilobriv ki, saqmiTac
RvTis madidebelia, magram bolomde
mainc ar aris mindobili RmerTs.
es hgavs im pirovnebis mdgomareobas, romelmac curva ar icis, zRvis
sanapiroze mxolod fexs isvelebs da
curvis siyvarulze ki saubrobs.
ra Tqma unda, aTeisturi azrovnebisagan xalxi maleve ver ganTavisufldeba da zemoTqmuli amis Sedegic aris,
magram ukve dadga dro, mTavari sulieri orientirebis gasworebisa; xolo
Tu es ase ar moxdeba, mTeli Cveni Zalisxmeva, Cveni vedreba amao iqneba, radgan
arasworad aRvlenili locva haerSi
ganibneva da Sedegs ver gamoiRebs.
Cveni cxovreba, Cveni saqmianoba, azri
da fiqric ki, SesaZleblobisamebr, RmerTiT unda iyos ganmsWvaluli da sworebas mudam masze unda vaxdendeT. aseTi
damokidebuleba sasicocxlod aucilebeli aris TiToeuli CvenganisTvis.
mxolod am SemTxvevaSi SevZlebT,
Tavi davicvaT codvisagan da mivuaxlovdebiT im mdgomareobas, rac dacemamde iyo Semoqmedsa da Cvens pirvelmSoblebs Soris, - SevcuravT uflis
siyvarulis okeaneSi da aRvivsebiT
misi madliTa da wyalobiT.
vin aris moyvasi da ratom aris misi siyvaruli Cveni gadarCenisaTvis,
aseve, aucilebeli piroba?
- moyvasia yvela, vinc ki cxovrebis
gzaze gxvdeba. dawyebuli Seni ojaxis
wevrebidan, axloblebidan da megobrebidan da damTavrebuli ucnobi, magram
SenTan SexebaSi myofi pirovnebebiT;
ra Tqma unda, amaT ricxvSi Sedian is
adamianebic, romelTac Cven mtrebs vuwodebT.
axloblebisa da Cveni moyvaruli
adamianebis siyvaruli rom aucilebelia, gasagebia. es grZnoba imdenad bunebrivad mkvidrobs CvenSi, rom aq movaleobazec ki laparaki ar aris, es Cveni moTxovnilebaa.
Cveni xalxis xasiaTis warmosaCenad
or moments gavixseneb: Tuki qveyanam
gauZlo bolo oci wlis duxWir cxovrebas, es swored megobrebis, mezoblebis, naTesavebis erTsulovnebiT moxda.
ubralo adamianebi, TviTonac aras-mqoneni, masze gaWirvebulT uSurvelad unawilebdnen Tavis lukmas, rac bunebrivad, dauyvedreblad xdeboda.
es xom gmirobis tolfasia!
Tqven iciT, me yovelTvis movuwodebdi da movuwodeb ucxoeTSi wasul
14
qarTvelebs, dabrundnen samSobloSi da
aq eZion saSualebebi dasaqmebisa, Tundac
soflis meurneobis mimarTulebiT, magram ar SeiZleba ar davafaso am adamianebis didi nawilis, gansakuTrebiT
qalbatonebis, Tavdadeba, rogorc Tavisi Svilebis, ise meuRleebisa da axloblebis mimarT.
maT miatoves yvelaferi da ucxoeTSi umZimesi Sroma ar iTakiles, rom
rogorme fizikurad gadaerCinaT Tavisi
sayvareli pirovnebebi.
es moyvasis mimarT Sewiruli msaxurebaa.
- Cvens urTierTobebSi didi problemebi maSin iwyeba, rodesac codvas vexebiT da wyena da gulistkena Cndeba.
rogor moviqceT?
- codvis pirveli ucilobeli wamali sinanulia.
Tu Sen xar damnaSave, bunebrivia, bodiSi unda moixado, aRiaro danaSauli, mixvide masTan, visac guli atkine
da sTxovo patieba. es Seni valdebulebaa. Tumca adamianebs zogjer uWirT
am nabijis gadadgma da pativmoyvareobis daZleva, rac friad samwuxaroa.
- rogor vigrZnoT, guliT vapatieT,
Tu ara sxvas danaSauli?
- patieba niSnavs ara marto imas,
rom samagieros ar miageb mas, aramed
imasac, rom dafarav da ar ganacxadeb
Seni Semcodis codvas. ufro maRali
safexuri ki gulisxmobs im mdgomareobas, rodesac am adamians Sen sikeTiT upasuxeb.
- SeiZleba naklebad Semcodes Seundo,
miTumetes, Tu igi Sendobas iTxovs,
magram rogor Seviyvaro mtrebi, isini,
romelnic usamarTlod, saSinlad gveqcevian?
- codva, ra Tqma unda, ar aris is,
Tu aseT damnaSaves samarTlebriv farglebSi pasuxs moTxov, magram es urTierTobis SedarebiT dabali donea.
saerTod ki, Sen unda moindomo, mas
auxsna saqmis realuri viTareba, rom
gaRizianeba daiZlios; magram Tu es
qmedeba amao gamodga, igive axla sxvaTa
saSualebiT gaakeTe; xolo Tu Sedegi
am SemeTxvevaSic ver miiRe, ecade RvTis
sadidebelad daiTmino ciliswameba, riTac Sens sxva mraval
codvas aRxocav da sulieradac
amaRldebi; maSin ,,mtris~ Sxamiani qmedebebis miRma dainaxav, rom Seni Seuracxmyofeli, faqtobrivad, Tavisi nebiT
wiravs Tavs Seni ganwmendisaTvis da
amasTan, uRirsi saqcielis gamo, sakuTar Tavs gaucnobiereblad, RvTis risxvas umzadebs.
gana ra unda iyos amaze meti sasjeli misTvis! Sen ki, Tu gonieri xar,
aseT pirovnebaSi did keTilismyofels
aRmoaCen, Seibraleb da Seiyvareb mas.
ase rom, Cveni piradi mtris Seyvareba SesaZlebelia!
gavixsenoT mama gabrieli (urgebaZe),
- aRmsarebeli da salosi.
mogexsenebaT, salosobis instituti,
Zveli droidanve iyo cnobili marTlmadideblobaSi, magram am gziT mavalni Zalian cotani iyvnen;
isini yvelas dasanaxad ise iqcevian,
rom Tavis araraobas gausvan xazi da
sxvaTa TvalSi damcirdnen. anu salosebi marto ki ar iTmendnen Seuracxyofas, aramed sazogadoebaSi xels uwyobdnen maTze uaryofiTi damokidebulebis
Camoyalibebas, raTa yvelasagan faruli,
didi Rvawli locvisa etvirTaT ara
marto calkeuli pirovnebisa da erisaTvis, aramed mTeli msofliosaTvis.
ase icxovra mama gabrielmac, - daimdabla Tavi da amitomac amaRlda.
aranaklebi madlmosileba aqvT beTaniel berebsac, - arqimandritebs: giorgi mxeiZesa da giorgi-ioanes (maisuraZes) da XX s-Si gabrwyinvebul sxva
wmindanebs (aRarafers vambobT wina saukuneebSi moRvawe sxva wmindanebze).
- gamodis, rom WeSmariti qristianisTvis mteri ar arsebobs?
- mteri arsebobs da misi saxeli
aris boroti suli, eSmaki, romelic
Tavisi miznebis gansaxorcieleblad
iyenebs calkeul pirovnebebs, gansakuTrebiT urwmunoT. ai, vin unda gvZuldes
da moviZagoT. misi gavlenis qveS moqceuli adamianebi ki, - gviyvardes da
gvebralebodes, rogorc sneulni da
vecadoT, vumkurnaloT maTs wylulebs.
arsebobs aseTi mokle locva:
RmerTo, acxovne (unda iTqvas maWirvebelTa saxeli) da misi locviT mec
macxovne, _ am sityvebSi didi sibrZnea.
magram, mogexsenebaT, wamloba xSirad
mwarea, Tumca misi miReba aucilebelia Cveni gamojanmrTelebisTvis. asea
cxovrebaSic, siyvaruli ar niSnavs yovelives patiebas, dausjelobas. ufalic
xom gvwvrTnis danaSaulTa gamo! amitomac, Cvenc unda vicodeT, rom siyvaruli ar niSnavs umoqmedobas, rom
Cven erTmaneTSi ar unda avurioT Rirsebis dacva da pativmoyvareoba, Tavdacva
da Zaladoba, simarTlis Tqma da gankiTxva, mxileba da dabezReba, daTmena da
sisuste.
SeuZlebelia, Seni saxelmwifos
mtrebis mimarT iyo gulgrili da ar
daicva qveyana, misi warsuli da momava-
li rogorc sityviT, ise fizikuradac.
SeuZlebelia, siwmindis tolfasad
codvis aRiarebas gaiZulebdnen da es
dauSva.
SeuZlebelia, megobars, zogadad adamians sasikvdilod imetebdnen, an Tundac... usamarTlod epyrobodnen da Tanadgoma ar gauwio mas.
ukiduresobebi araferSi ar varga,
miT umetes, azrovnebaSi. am sferoSi
ukiduresobebs mivyavarT an fanatizmamde, an fsevdo-liberalizmamde. orive
gadaxvevaa WeSmaritebidan da, amdenad,
miuRebelic.
pirovnebis sworad Camoyalibeba damokidebulia ojaxSi aRzrdaze. es garemo, saswavlebelTan da eklesiasTan erTad, gadamwyvet rols asrulebs axalgazrdis formirebaSi.
komunisturi reJimis pirobebSi bevri ram damaxinjda, gaukuRmarTda, maT
Soris, Svilebisadmi siyvarulic. mSoblebi Tavisi gagebiT ufrTxildebian
maT da cdiloben, hqondeT saukeTeso
Casacmeli, araferi etkinoT, ar ewyinoT, ar daiRalon, aramed gaerTon da
isiamovnon... anu uqmnian sasaTbure pirobebs da Tavisdauneburad bavSvebSi
egoistur suls aRazeveben.
es aris gaucnobierebeli mtroba
Svilebis mimarT!
aseTi damokidebulebis Sedegad axalgazrda ususuri xdeba, ara aqvs Sinagani simtkice, xSirad iCens simxdales, mudmivad eZebs sayrdens da sxvazea damokidebuli, daqveiTebuli aqvs
azrovnebac da sicocxlisunarianobac;
amasTan, aris ambiciuri da ,,me~-ze orientirebuli.
es yvelaferi sxvadasxva ekonomiuri SesaZleblobis mqone fenaSi sxvadasxva saxiT vlindeba, Tumca did nawilSi
erTi saerTo mdgomareoba SeimCneva, arsebuliT dakmayofileba, uiniacitivoba da miSvebuloba.
xSiria SemTxvevebi, roca maT bevri
ram akliaT, magram ezarebaT viTarebis
gamosworebisaTvis zrunva. SedarebiT
ukeTes mdgomareobaSi myofnic, zedmetad Tavs ar iwuxeben, radgan ara aqvT
Ziebis survili. es moswavleebi da
studentebi amTavreben ra saswavlebels,
amTavreben urTierTobas wignTan da
mxolod internetis TamaSebiT iqceven
Tavs.
bevri mieCvia uSromelad, an SedarebiT ioli saqmianobiT, Tavis gatanas
da aRar eZebs sxva gzebs mdgomareobis gamosasworeblad; amasTan, Tu erTxel ar gaumarTla mcdelobam, uimedoba i pyrobs, depresiuli xdeba da
iwyebs cxovrebis kibeze kidev ufro
daRma daSvebas. amitomac gamravlda
narkomania, loToba, qurdoba, mkvleloba,
aRviraxsniloba... es yvelaferi araswori aRzrdis Sedegia.
Cveni Svilebi Tavidanve Zlier pirovnebebad unda aRvzardoT da, pirvel
rigSi, RvTis siyvaruli da imedi STavunergoT; imedi imisa, rom Tu sworad
icxovreben, martoni arasodes iqnebian
da problemebs uflis SewevniT aucileblad gadalaxaven.
amasTan, patarebi unda mivaCvioT Serigebas, wyenis daviwyebas, megobrebisadmi
da, saerTod, adamianisadmi erTgulebas,
madlierebas, sxvis daxmarebas, swored
imis gaRebas, rac TviTon yvelaze metad
uyvars da sxvisi sixaruliT gaxarebas, unda mivaCvioT samarTlianobas, amtanobas, tkivilis gaZlebas, rTul situaciaSi gamosavlis povnas, ra Tqma
unda, Sromasa da wignis kiTxvas; anu
movamzadoT cxovrebisaTvis.
fizikuri da inteleqtualuri datvirTva aucilebelia jansaRi Taobis
aRsazrdelad, rom saWiroebis SemTxvevaSi Tavic daicvas da sxvac, amasTan,
gaarCios, sad aris Savi da sad - TeTri, ra aris kargi da ra - cudi piradad misTvis, misi ojaxisaTvis, axloblebisa da qveynisaTvis, rom Tavis Sinagan samyaroSi igrZnos silaRe, Tavisufleba, siZliere da siyvaruliT aRvsili am Tvisebebis sxvaTaTvis gamziarebeli iyos sicocxlis bolomde.
am miznis misaRwevad ded-mamam piradi
magaliTi unda uCvenon da, amave dros,
urTierTpativiscemiTa da SeTanxmebulad unda imoqmedon.
qarTveli qali yovelTvis iyo ojaxis deda-boZi da dResac, emansi paciis
pirobebSi, isev man unda SeZlos mTavari gamawonasworebli rolis Sesruleba
ojaxSi da yvela wevris Cabma momavali Taobis sworad aRzrdis procesSi (aq igulisxmeba ojaxuri saubrebi,
saintereso Temebis ganxilva da sxva).
saxelmwifos valdebulebaa, bavSvebi daicvas mavne zegavlenebisagan, SesTavazos sworad dagegmili saswavlo
procesi da amasTan skolidanve SeaCvion patarebi analitikur azrovnebas;
unda Seiqmnas filosofiuri da literaturuli wreebi, sadac moswavleebi
waikiTxaven saintereso wignebs da gaarCeven maT, daweren Tavisufal Temebs
da imsjeleben sxvadasxva sakiTxze.
axalgazrdebma da, saerTod, nebismierma pirovnebam, Rrma azrovnebis gansaviTareblad saWiroa ikiTxon rogorc
sasuliero wignebi, ise mxatvruli, fi-
losofiuri, istoriuli, fsiqologiuri da sabunebismetyvelo literatura;
amis gareSe maTi xedvis diapazoni viwro iqneba da ver gaakeTeben swor arCevans.
isini unda akontrolebdnen Tavis
fiqrebs, unda icodnen, sad aris oqros
Sualedi, sad unda daedos zRvari
maTs azrovnebas, rom uflisagan moniWebuli arCevanis ufleba da Tavisufleba borotis msaxurebad ar aqcion.
Tu es ganxorcielda, maSin mSoblebs
SeuZliaT CaTvalon Tavisi vali Svilebisa da samSoblos winaSe aRsrulebulad.
daaxloebiT aseTia morwmunis damokidebuleba bednierebisadmi.
yovelive zemoTqmuli ki emsaxureba
erT mizans, rom Cven viswavloT im
gzebiT siaruli, romelic namdvil bednierebasa da siyvaruls gvaziarebs da
rwmeniT, WeSmaritebiT, siwmindiT, sikeTiTa da sixaruliT aRgvavsebs.
am madls arcerTi epoqa ar moicavda
srulad, magram arc iseTi dro yofila odesme, rom srulad ganZarculi
yofiliyo igi am wyalobaTagan.
dResac, teqnikis ganviTarebisa da
misi batonobis periodSi, ambiciurobis,
cru humanizmis, nel-Tbili rwmenisa
da borotTan saidumlo garigebis xanaSi, kvlav gvesmis aRdgomili macxovris
imedismomcemi da ganmamtkicebeli xma:
,,me Tquen Tana var yovelTa dReTa
da vidre aRsasrulamde soflisa~.
maS, visi meSinodes, an visgan SevZrwunde?
marTalia, boroti Zala gamudmebiT
gvebrZvis, magram masze ganuzomlad Zlieri da dausabamoa RmerTi, romelic
mudam CvenTan aris da dResac
saaRdgomo trapezze gvixmobs: qarTvelebs, osebs, rusebs, afxazebs, berZnebs,
iezidebs, udiebs, asirielebs, ebraelebs,
azerbaijanelebs, somxebs, ukrainelebs...
rogorc mesame, ise meTerTmete Jamis
qristianebs.
maS, romelni xarT keTil msaxurni
da RmrTismoyvareni, iSvebdiT keTilsa
amas da brwyinvalesa krebasa; romeli
ars mona? keTilgonieri, Sevedin sixaruliT sixarulsa amas uflisasa...
da yovelTave miiReT simdidre sitkboebisa..., rameTu aRsdga qriste da dairRva jojoxeTi; aRsdga qriste da daecnes eSmakni; aRsdga qriste da cxovreba
moqalaqobs, aRsdga qriste da arcaRa
erTi mkudarTaganic ars saflavsa Sina,
aRsdga qriste mkvdreTiT da iqmna igi
dasabam SesvenebulTa, romlisa ars dideba da simtkice, ukuniTi ukunisamde, amin!
15
16
gnebavT - ar eSveboda mdidari jeltmeni.
- me aRar minda am Temaze meti
saubari, kargad brZandebodeT, - upasuxa glexma da gabrunda, rom wasuliyo, magram am dros saxlidan gamoiqca patara biWi.
- es Tqveni Svilia? - ikiTxa mdidarma stumarma.
- diax! - amayad upasuxa glexma da
bavSvs Tavze xeli gadausva.
- modiT, maSin gavakeToT ase, me
waviyvan Tqvens Svils londonSi, davafinanseb mis ganaTlebas. Tu is
iseve madlieria, rogorc misi mama,
maSin arc me da arc Tqven ar vinanebT
am gadawyvetilebis Sesaxeb.
gavida ramdenime weli, fermeris
Svilma daamTavra skola, medicinis
universiteti da male misi saxeli
gaicno mTelma msofliom, rogorc
adamiani, romelmac gamoigona penicilini. mas erqva aleqsandre flemingi.
omis dawyebis win, erT-erT mdidrul klinikaSi moaTavses swored
im mdidari jeltmenis Svili, filtvebis anTebis mwvave diagnoziT da
rogor fiqrobT ram gadaarCina misi
sicocxle amjerad?
diax penicilinma, romelic Seqmna
aleqsandre flamengma.
xolo mdidari jeltmeni, romelmac
daafinansa misi ganaTleba, iyo lendorf CerCili, xolo mis Svils erqva uinston CerCili, romelic Semdgom gaxda inglisis premier-ministri.
swored amis gamo, erTxel uinston
CerCilma Tqva: `Seni gakeTebuli, Senve
dagibrundeba~.
@!@8)@@8!*@@
meoce saukunis bolos erTi Sotlandieli glexi saxlSi brundeboda,
roca moesma bavSvis Semzaravi yvirili - bavSvi Svelas iTxovda. glexi gaiqca im mimarTulebiT, saidanac
yvirili ismoda da dainaxa bavSvi,
romelic WaobSi ixrCoboda. ganwiruli bavSvi cdilobda amosuliyo,
magram yoveli moZraobisas piriqiT,
sul ufro da ufro Waobis lafSi
iZireboda.
glexma saswrafod motexa grZeli
toti da gauwoda mas. bavSvi moeWida tots da amgvarad moaxerxa
Tavi daeRwia Waobidan. glexma gamoiyvana bavSvi usafrTxo adgilas, romelic karga didxans veRar ikavebda cremlebs. glexma SesTavaza bavSvs
- `wamodi CemTan, moisvene, gaSri da
gaTbi~, magram bavSvisagan uari miiRo - `ara, mama melodeba, albaT Zalian nerviulobs~, uTxra bavSvma,
madlierebiT Sexeda TvalebSi fermers da gaiqca.
meore dRes fermerma dainaxa, rom
mis saxls miadga mdidruli etli,
romelzedac jiSiani cxenebi iyvnen
gamobmuli. etlidan gadmovida mdidrulad Cacmuli jeltmeni da ikiTxa:
- Tqven gadaarCineT guSin Cemi
Svili?
- diax! - upasuxa glexma.
- ramdeni gadagixadoT?
- araferi, me moviqeci ise, rogorc
unda moqceuliyo nebismieri normaluri adamiani.
- ara, me ar SemiZlia es ase ubralod davtovo, Cemi Svili CemTvis
Zalian Zvirfasia, miTxariT, ramdenic
144 E44th street
New York, NY 10017
`mamulis~ Segoneba
axlave amoiwere da Seinaxe niu-iorkSi saqarTvelos
generaluri sakonsulos axali telefonis nomeri:
rubrikis premiera
feisbukidan moparuli foto
es pirveli SemTxvevaa, roca Txovnas jiutad ar viTvaliswineb. mTxoven, es saidumlod davtovo, me ki yvelas
gasagonad dayvirebas vlamob.
Cemma mkiTxvelma kargad icis, rogor
hobad Tu uZilo Rameebad gadameqca
amerikaSi qarTuli emigraciis istoriis Seswavla; dakarguli saflavebis
moZieba; rkinis fardis gamo saguldagulod miCqmaluli Cveni Tanamoqalaqeebis warmatebebis aRmoCena; im ukve
reliqviad qceuli nivTebis Segroveba,
Cemi qveynis wils rom adasturebs
amerikis mSeneblobis saqmeSi.
vkiTxulob 1950-56 wlebSi niuiorkSi gamomavali gazeTis `qarTuli
azris~ gacrecil furclebs da fiqrebiT im epoqaSi vinacvleb.
cxadad vxedav:
- princ maCabels, - Cemi qveynis saamayo di plomats da amerikis pirvel
parfiumers, cnobili `maCabelis~ sunamoebis mwarmoebels, am qveyanaSic rom
qarTuli ieriT ikvlevs gzas, mefe giorgi meTormetes samefo gvirgvinis
miniaturuli formis qilebSi Camosxmuli marad dauviwyari surnelis parfiumeriiT;
- ager TeTr cxenebs vxedav, saocrad Sekazmulebs, sastumro `pensilvaniis~ win dganan, darbazidan gamosul
qarTvelebs elodebian, saqarTvelos damoukideblobis dRes rom zeimoben Suagul manhetenze, rom long ailendis
tyeebisken gaaqrolon stumrebi, sadac
alaverdoba ewyoba;
- es kolia qvariania, msoflios beWdaudebeli falavani, quTaTurTa legenda, mravali qarTvelis maspinZeli niuiorkSi, 42-e quCaze, Wadrakis saxli
rom gauxsnia da siberis wlebs usamSobloobis dardSi atarebs;
- ooo, balanCini, qarTveli giorgi
balanCivaZe ki am dros aocebs dedamiwas sabaleto feierverkebiT, ager, `maknatunas~ premiera Sedga...
me am fiqrTa labirinTebSi, maTi
erTmaneTTan saubaric mesmis, wuxilic.
qarTuli salocavis daarsebaze meramdened rom daiwyes saubari, barierebis
daZlevaze rom daobdnen, biurokratizmTan brZolaSi daRlilebi...
maT auxdenel ocnebad darCaT qarTuli eklesiisTvis miwis SeZena, salocavis aSeneba, Semdeg galavanSi maTi
ZvalTSesalagic rom moiZebneboda.
da Cven, ekonomiuri gasaWiris gamo
Cvenive nebiT samSoblodan gadaxvewilebma SevZeliT is, rac ver SeZles am
titanebma, Cvengan gansxvavebiT iZulebiT
gaZevebulebma samSoblodan.
maT
unda
vcnobdeT!
dekanoz aleqsandre TandilaSvilisa da wmida ninos saxelobis qarTuli eklesiis mrevlis muxlCauyreli
Sroma zustad is movlenaa, emigraciis istoria gverds rom ver auvlis
da oqros asoebiT Caiwereba.
eklesiis SeZena rom SevZeliT, Semdeg
davinaxeT, rom misi SenarCuneba gacilebiT mZime yofila. TiTqosda enTuziazmic miinavla da...
am dros wvimas danatruli glexis
sixaruls hgavda is Semonawiri, rac
Cvenma eklesiam miiRo sruliad ubralo, mSromeli col-qmarisagan, WeSmaritad qarTuli, patrioti ojaxisagan am ramodenime Tvis win.
moaklo Svilebs, sakuTar Tavs, Sens
momavals simwriT naSovni, xelfas-xel-
fas Segrovili asi aTasi, diax, asi aTasi
dolari, dameTanxmebiT, rom gmirobaa.
Tanac iseTi gmiroba, samagaliTo
rom unda iyos, da gadamdebic.
marina sanaZe da
ramaz gociriZe
- es is saxelebia, kargad rom unda
davimaxsovroT, da vcnobdeT kidec.
es adamianebi Cumad, Tavdaxrilni
cxovroben Cvens gverdiT, am ambis gasaidumloebac ki moiTxoves, magram Cemi
qveynis emigraciis istorias am misabaZ
gmirobas namdvilad ver davukargavdi.
Tanac, Cems fiqrebSi ukve vxedav
galaRebul da bednier saxeebs im didi
korifeebis, amerikul miwaSi dardad
rom CayvaT qarTuli eklesiis daarseba.
manuCar kaWaxiZe
17
poet tician tabiZes meuRled hyavda Cveni axlo naTesavi, nino mayaSvili, qarTuli silamaziT Semkuli, warmosadegi qali. is da mTeli misi ojaxi
Sinaurul da megobrul urTierTobaSi iyo Cvens ojaxTan. is TiTqmis Cveni ojaxis wevrad iTvleboda. ase rom,
ticiani (SinaurTaTvis tite) erT-erT
Cven siZed iTvleboda. CemTan yovelTvis
karg urTierTobaSi iyo, colisZmas meZaxda da patimrobis dros (rac Zalian
xSiri iyo) amanaTebs da saWmels ar
maklebda cixeSi.
erTxel, 1924 wlis miwuruls, raRac manqanebiT isev gadarCenili daxvretas, Tumca ki universitetidan garicxuli, rogorc SemCneuli kontrrevoliucioneri, umuSevari da mTavrobis
mudmivi meTvalyureobis qveS myofi,
Tavisuflad davexetebodi Tbilisis
quCebSi. am xetialis dros SeveCexe
tites, Cveulebriv sufTad gamowyobils,
ganuSorebeli mixakis yvaviliT gulze.
gamiRima, momesalma. tkbili, sasiamovno
da gulwrfeli iyo misi Rimili. xeli
mklavSi gamiyara da seirnoba ganvagrZeT.
`Cemo elizbar, Zalian mixaria ubedurebisgan Seni gadarCena da janmrTelad
yofna. Zalian mindoda SenTan Sexvedra da SemTxveviT rom ar menaxe, mainc
vapirebdi Sens naxvas. albaT ici, rom
zeg ninaobaa, Cemi meuRlis dReoba. sadilze miwveuli myavs bevri megobari,
pirvel rigSi – Cveni qarTveli mwerlebi da poetebi. Senc usaTuod unda
daeswro Seni biZaSvili ninas dResaswauls. icode, geliT!” patara yoymanis
Semdeg (Caucmelobis gamo) davyabuldi.
`koxta yaralaSvils gamouare da modiT Cvensa zeg 11 saaTze”, - daamTavra
titem.
daniSnul dRes koxtas mivadeqi,
ukve kinomsaxiobs, Cems did megobars.
rusTavels SevuyeviT yvavilebiT xelSi. Semogveyara cekva-simReriTa da oxunjobiT ganTqmuli kosta kobiaSvili.
`saiT? albaT saqeifod?” `ara, kosta,
Cven ganaTlebul saxlSi varT dapatiJebulni”, pasuxobs koxta. `mec wamoval”. `kaco, suni aiRe?! Cemi dReoba
ki ar aris, ninaobaa, ticianis colis
dReoba. Cven dapatiJebulni varT”. `mec
movdivar. me patiJi ar minda, ticianis
megobari var”, - iZaxis kosta. agvekida.
titesTan rom mivediT, kari gaiRo
da nino Semogvegeba, gadamexvia, da-Zmurad
gadamkocna da Sin Segvi patiJa. dedaSvilurad Camikra barbare mayaSvilma,
ninos dedam. karebSi momRimari saxiT
mogvegeba titec. mogvesalma, SegvipatiJa. sufra gaSlili dagvxvda. ukve
18
qarTvelma politikurma emigrantma elizbar mayaSvilma sicocxlis ukanaskneli 64 weli safrangeTSi gaatara. is daibada kaxeTSi, 1905 wels. 1922-27 wlebSi monawileobda bolSevikuri
okupaciis winaaRmdeg mimarTul partizanul brZolebsa da aralegalur muSaobaSi. 1927 wels iZulebuli gaxda gaqceuliyo samSoblodan. is samxreT safrangeTSi dafuZnda. iqve daqorwinda
da frangi meuRlisgan eyola qaliSvili. periodulad Cadioda
parizSi, raTa monawileoba mieRo qarTuli emigraciis politikur
cxovrebaSi. is gardaicvala qalaq nimSi, 1991 wlis 6 ivniss.
qvemoT gTavazobT nawyvets misi mogonebebidan, romelSic aRwerilia tician tabiZis ojaxSi gamarTuli qeifi. mogonebebis xelnaweri
saqarTveloSi baton rezo nikolaZis saSualebiT moxvda.
Sexvedra mgosnebTan
mosuliyvnen sandro SanSiaSvili, paolo iaSvili, ioseb mWedliSvili da
sxva poetebi. qaliSvilebic iyvnen, erTimeoreze moxdenilni. yvelas mivesalmeT.
sufraze auareba sanovage da xvanWkara Rvino dagvxvda. aleqsandrem (SanSiaSvilma) me da koxtas gadmogvxeda
da tites miubrunda: `kaco, tite, am
alaznis velze gazrdil Svilebs ras
gviSvrebi? xvanWkara ra Cveni saqmea,
kaxuri dagvalevine!” `Cemi Tavi genacvaloT!” daiZaxa titem da male magidaze `saeros” boTlebi gaCnda. sufras
SemovusxediT. gverds gvimSvenebdnen
msaxiobi qalebi: T. WavWavaZe, Tiko RviniaSvili da sxvebi, romelTa gvarebi
aRar maxsendeba. TiToeuls werweta
tani da qarTuli silamaze amSvenebda.
gvaklda poetebi griSaSvili, galaktioni, mgoni quCiSvilic, romlebmac werilobiT mouloces ninos dResaswauli da moubodiSes, rom ver daeswrnen
sxvadasxva sapatio mizezis gamo. darbazi iyo didi da naTeli. iqve, calke
magidasTan isxdnen damkvrelebic WianuriT, TariT da doliT. arc erTs
ar daeviwyebina tites sufra. karze
kakuni gaisma. Semovidnen iumoristi
Taguna, `eSmakis maTraxis” yofili redaqtori da kopali (kopalaZe). orives
kargad vicnobdi metexidan. amitomac
iyo, rom Zmurad gadamkocnes. didi
sixaruli gamoiwvia Tagunas - komikuri
mwerlis da moswrebuli sityvis patronis mosvlam.
sufraze myofebma madis mosasvlelad TiTo WaWis arayi davlieT. aleqsandre wamodga da Tavisi dinji kaxuri
kiloTi sufras mimarTa, Zveli qarTuli sufris wesze moiTxova Tamadis
daniSvna: `paolo, sufris Tamadad me
piradad Sen gasaxeleb. Tu Sen ar iq-
nebi sufris ufrosi, yvelas ewyineba
da albaT Senc”, daamTavra RimiliT
sandrom. yvelam WiqiT xelSi miuloca paolos Tamadoba. mas uari ar uTqvams, ar ganazebula, usityvod ikisra
sufris xelmZRvaneloba. mSvenieri sityva warmoTqva WiqiT xelSi, mowiwebiT
moixsenia wminda nino, vazis jvriT
qristianobis Semomtani saqarTveloSi,
da dalia nino tabiZis sadRegrZelo.
lamazad styorcna, leqsad da eqspromtad. damkvrelebma dascxes Zveli qarTuli meomarT tuSi, Semdeg ki koxta
yaralaSvilma kobiaSvilTan erTad mravalJamieric SemosZaxa. banic kargi
misces. me Tina RviniaSvilisa da mweral kldiaSvils Soris movxvdi.
sadRegrZelo sadRegrZelos misdevda paolos mSvenieri qarTuliT, romelic TiToeul sadRegrZelos iqve SeTxzuli eqspromtiT amTavrebda. misi
Tamadoba damRleli ar iyo, piriqiT:
sufTa qarTuli suliT iyo gamsWvaluli. yvelani mowiwebiT vugdebdiT yurs.
paolom saqarTvelos sadRegrZelo Sesva, Tumca mtris xelSi datanjulis,
magram mainc mSvenieris. yvelas siamovneba da aRtaceba SevniSne. mxolod
kldiaSvilis Tvalebi gamoiyurebodnen
raRacnairi SiSiT. `amas eSinia,” gavifiqre CemTvis. Tikos TiTqmis bavSvobidan vicnobdi. mogvixda kidec Telavis TeatrSi erTad gamosvla. xmadabla vbaasobdiT da vigonebdiT warsul bavSvobis wlebs. simRera simReras mosdevda. saamod trialebda Wianuris, Taris da dolis tkbili xmebi.
daiwyo Cveni mama-papuri cekva darbaisuli (dRes lekurad wodebuli).
marjved Camouara wres kobiaSvilma
da Tiko gaiwvia sacekvaod. lamazi da
moxdenili iyo maTi cekva da didi
taSiTac daajildoves. sad iyo cisferyanwelTa da axladSemosuli futuristuli, bevrisTvis gaugebari saubari! aq iyo namdvili da Seudarebeli
qarTuli sufra, mSvenieri qarTuli
ena. aRtacebiT vusmendi paolos Tamadobas da SuSxuna eqspromtebs. araCveulebrivi, RvTiuri niWi moCanda masSi.
sxvaTa Soris magondeba, rom sufraze miwveulni iyvnen qarTveli moWidaveebi. ticiani qarTuli Widaobis didi
moyvaruli gaxldaT. ori falavani
kunTiani mklavebiT dinjad da darbaislurad ijda.
daiwkriala darbazis karis zarma.
titem kari gaaRo da daiZaxa: `vinc
movida, gaumarjos!” yvelani karebs mivaCerdiT. gamoCnda ubralod, magram sufTad Cacmuli, ulvaSiTa da mokle wveriT, Cveni saxalxo mgosani eTem gurji. marcxena mklavze nabadi gadaegdo
da marjvena xelSi kalaTa eWira. TiTqmis yvelani fexze wamovdeqiT. `gaumarjos, gaumarjos!”, ismoda xmebi. eTem
gurjma nabadi gverdze gadado da kalaTiT xelSi sufras miuaxlovda. win
paolo Seegeba da Zmurad gadahkocna.
Semdeg TavisTan miiwvia da gverdiT
moisva. eTem gurjs amRvreul Tvalebze etyoboda, rom ukve cota gadaekra.
fexze wamodga, erTi Wiqa kaxuri urigod gadahkra da Tamadas sityvis neba
sTxova. `brZane, eTemo, brZane”. imanac
cota aRelvebulma da patara xrinwiT
xmaSi daiwyo. vambob mis sityvas daaxloebiT da mokled.
`Zmebo, debo da Svilebo, jer bodiSs
movixdi dagvianebisTvis. SemosvlisTanave msurs Sevsva Cveni tanjuli mamulis sadRegrZelo. Tumca Cvens Tamadas ar gamoeleva sadRegrZeloebi, rogorc mercxals WikWiki, magram me, moxucebulobaSi Sesul ubralo kacs, Tavi
movaled mimaCnia, rogorc qarTuli
adaTi da wesi moiTxovs, jer imaTi
mogoneba vTqva, vinc dRes aRar aris,
gansakuTrebiT ki - vinc samSoblosTvis
daeca.~
eTemma tabaxmelaze iunkerTa gmiruli brZola gaixsena, gaixsena saburTaloze daxvretilebi, winaparTa brZola. bolos dRevandel dResaswauls
ninaobas miadga: `xelcarieli mosvla
am saxlSi Cveni ninos dReobaze wesi
ar aris. amitomac momirTmevia mcire
saCuqari~.
kalaTidan amoalaga SoTi puri, xmeli, damarilebuli Tevzi, doSi da sxva.
boTliT kaxuri Rvinoc amoiRo, bolos
ki xiliT Semkuli vazis jvari. sazogadoebas jvari gadawera da jvarsve
tician
tabiZe
ieTim
gurji
19
tician tabiZe
da nino mayaSvili
paolo
iaSvili
20
miabara daxocilTa suli.
aman yvelas aRtaceba gamoiwvia, yvelam moisurva jvris axlos naxva, zogi kidec mowiwebiT emTxvia mas. darbazSi `vaSa” gaisma.
`aba, nasyid, masaxele!” - gadasZaxa
eTem gurjma erT-erT damkvrels. tkbilad amRerebul Tars tiriliT ahyva
Wianuri, medolem dolic miumarjva.
mSvenieri da sevdiani xmiT daiwyo
nasyidam:
raT morTulxar Savad, Cemo dedao?
raT damtiri cxared saflavzedao?
miwaSi var, TvaliT vera gxedavo,
qva da lodi mayaria zedao.
gaxsovs dedav, damxarodi xSirada,
akvanSiac CamRerodi tkbilada,
gaizarde saqarTvelos Svilada,
iqneb Sens ers gamoadge gmirada.
exla mnaxe, dedav, ra cud dReSi var,
gvel-bayayis da xvlikebis xelSi var,
vai, dedav, ra ubedur dReSi var,
me gaxrwnili da dampali leSi var!
baiaTma raRac Sveba mohfina Cems
guls. im qarTvel dedas vnatrobdi,
romelmac Tavis Rrma mwuxarebaSi Svilis saflavs miagno. me amisi Rirsic
ar gamxada ufalma. eTem gurji Tvalcremliani wamodga, damkvrelebs miuaxlovda da saTiTaod gadahkocna (vfiqrob, es leqsi-moTqma ekuTvnoda TviT
eTem gurjs). Semdeg vazis jvriT xelSi
ninosken gaemarTa, miarTva, erTxel kidev
daloca, dReoba miuloca da mama-Svilurad gadahkocna. Tvalgabrwyinebuli nino mxarze eambora mas. es CemTvis
eniTauwereli suraTi iyo. Tvalwin
damidgnen Cveni winaprebi. eTem gurjma
sufras Tvali gadaavlo: `ar moswyindeba qarTvels gazafxulispirs frinvelTa WikWiki, bulbulis saamuri galoba, magram ra vqna, iZulebuli var
darbazi davtovo da Cems qoxs Sevefaro”, - warmoTqva man, erTxel kidev gadaavlo Tvali darbazs, - `ver vxedav
Cems galaktions, Cvens mgosanTa mefes”,
- dasZina (didi megobari da pativismcemeli iyo galaktionis). Semdeg gamogveTxova, Tavze kaxuri qudi daixura,
nabadi moigdo da wasasvlelad moemzada.
darbazma taSis cemiT gaacila. erTxans siCume Camovarda. sufra kvlav
paolom gamoafxizla. kvlav sadRegrZeloebi gaCaRda paolos SeasaniSnavi eqspromtebiT. kvlav mxiaruleba
moitana Tagunas, koxtas da kostas
moswrebulma sityvebma. Semdeg isev paolo wamodga da Tavisi sasiamovno xmiT
kvlav eqspromtad warmoTqva:
de, gagiJdes Wianuri,
de, gagiJdes Cveni Tari,
vTxov da kidec icekvavebs
axalgazrda elizbari.
es ukve me mommarTavdnen. did xania
ar mecekva, magram am leqsma siamovnebis Jruanteli momgvara. wamovdeqi, wres
Semovuare, biZaSvili ninos win gavCerdi
da Tavi mowiwebiT davukari. ninos ar
daugvianebia, narnariT gamomyva sacekvaod. cekvis dros buranSi viyavi. bolos
Cveni cekva dasrulda, erTxel kidev
gadavkocne nino. gaisma vaSas Zaxili
da taSis griali. Cems alags davubrundi. uceb raRac uxilavma Zalam momiara, fexze wamovxti da mec eqspromtad
SevZaxe:
rom qarTvelma cekva icis,
ver davwamebT Cven mas cilsa,
modiT, axla cekva vTxovoT
TviTon pavlo iaSvilsa!
kvlav vaSa, kvlav taSi, `gTxovT,
gTxovT”, gaisma xmebi. paolo fexze
wamodga gabrwyinebuli saxiT da moxdeniT mi pasuxa:
leqsi mtyorcne megobaro,
leqsi tkbili, Tanac mwvave,
cekvis niWi ar mqonia,
me leqsiT var mocekvave!
dResaswauli grZeldeboda. dailia
TiToeuli iq myofis sadRegrZelo.
yvelas Sexvda paolos leqsi. leqsis
damaxsovreba bavSvobidanve mexerxeboda, magram exla vatyob, rom bevr rameSi mRalatobs mexsiereba. an vis SeeZlo paolos gauTavebeli eqspromtebis
zepirad damaxsovreba! maxsendeba kidev
erTi misi leqsi mimarTuli moWidave
vano kaspelisadmi:
saamoa qarTvelT cekva,
bunebrivi, ara Zneli,
albaT cekviT Cven dagvatkbobs
moWidave es kaspeli.
damkvrelebma baRdaduri dahkres,
kaspelma kunTiani mklavebi gaSala, baRdadi xelSi moimarjva da lamazi buqniT Semouara wres.
nadimi gagrZelda, tkbili da sasiamovno. arsad araviTari polemika, araviTari Wirveuloba, sufTad iqna daculi qarTuli sufris tradiciebi. movida Cemi dRegrZelobis jeric. paolo
fexze adga, didi mWevrmetyvelebiT Semaqo, bevri ram Tqva, bevri ram momiwona. cota ar iyos, eWvi gamiCnda. ara
paolos sityvebis gulwrfelobaSi, aramed sakuTar TavSi. `ra gavakeTe iseTi,
rom amxela qeba davimsaxure? vcdilobdi momexada Cemi vali samSoblos winaSe da isic mxolod nawilobriv SevZeli”, - vfiqrobdi CemTvis. Semdeg mTlad
Cemsken Semotrialebulma eqspromtic
majaxa:
ra Zneli xar da ra mkacri
ekliano Sen aRmarTo!
modi, axlo qarTvelurad
msurs, rom xeli CamogarTo!
paolo xelgamoSverili wamovida
Cemsken, mec Sevegebe, xeli mxurvaled
CamomarTva, gulSi Camikra da namdvilad
Zmurad gadamkocna. amasac taSiT Sexvdnen. koxtam wkriala xmiT SemosZaxa
Cemi sayvareli simRera `vina sTqva saqarTveloze, eg aris lomi kvdebao”.
yvela mowiwebiT da aRfrTovanebiT
usmenda, eZina mxolod Zlier damTvral
axalgazrda poets, gerontis. grZeldeboda qeifi da siamovneba. sadils vaxSami mohyva. sityva mieca TiToeul stumars, TiToeulma poetma warmoTqva Tavisi SeTxzuli leqsi, erTimeoreze
ukeTesi. Tagunam xalxi gaamxiarula,
roca warmoTqva iumoristuli leqsi
griSaSvilze (mxolod nawili maxsovs):
griSaSvilma mTxova:
dawere rameo
da Cems saRamoze
warmosTqvi xvaleo.
me ki vupasuxe:
`aba sad viSovo
muza gasaxeTqi?
muzas me gasesxeb,
nu swuxdebi masze,
ara gvian, Zmao,
xvaleve dilaze.
diliT adre muzam
zedi-zeda mtyorcna:
Cqara dawereo
kocna, kocna, kocna.
da mec kocnas vuZRvni,
vinc lamazi aq zis,
gana mxolod Cemis griSaSvilis muzis.
mSvenieri sityva warmoTqva kotetiSvilma. usurva Tamadas dRegrZeloba.
SuaRame gadasuliyo. Tamadis dRegrZeloba ukve qeifis dasasrulad iTvleboda. `aba, paolo, gviTxar erTi Seni saxumaro quTaTuri!” paolo wamodga
da namdvili quTaisuri kiloTi leqsad
aRwera quTaisis saseirno baRi saRamoTi (bulvarad wodebuli), iq moseirne usaqmo qal-vaJi da maTi arSiyoba. maxsovs mxolod daboloeba, romelSic laparakia erT skamze myudrod mjdar wyvilze. qali eurCeba
grZnobiT aRvivebul vaJs:
sad moCoCav, gerasim,
geiwie iqiT racxa,
xedav, xalxi midi-modis,
egoneba vincxas racxa.
nadimi damTavrda. erTmaneTs gamovemSvidobeT da me gavudeqi Cemi carieli oTaxis gzas. koxtam saxlamde
mimacila. sinaTlis aunTeblad da gauxdelad loginze mivweqi. es iyo Cemi
ukanaskneli siamovneba da sixaruli.
Cemda saubedurod da Tan amayi guliT
kvlav Cavebi saSiS moZraobaSi, samSoblos siyvaruliT da piradi SurisZiebiT aRsavse. aq ukve Cemi devna gaxSirda. rkali TandaTanobiT Seviwrovda.
Cems gamo Seaviwroves Cemi megobrebi.
iZulebuli gavxdi dametovebina samSoblo da gadmovxvewiliyavi ucxoeTSi.
P. S. rodesac Tavisi mSvenieri sityvebis Semdeg eTem gurjma Cveni sufra
moulodnelad datova, misi es moqmedeba me cota ar iyos meucxova. Zveli
tradiciebis mqone qarTveli kacis mier
ujerod Rvinis daleva makvirvebda, es
CemTvis gaugebari iyo da mgoni sxvebzec aseTive STabeWdileba datova. mindoda gamerkvia Tu raSi iyo saqme.
sarwmuno wyaroebidan gavige, rom
am martoxela kacs, ar vici ra saSualebiT gauzrdia mitovebuli Cvili,
romlisTvisac saxelad malxaza daurqmevia. bavSvi gazrdila, niWieric gamomdgara simReraSic da weraSic. Semdeg
ki, saubedurod, aralegalur brZolaSic
Cabmula, aqtiuri monawileoba miuRia
1924 wlis ajanyebaSi, daWrila kidec
mgoni daba vazianTan da komunist jalaTebs Cavardnia xelSi. didxans eTemma
Svilobilze araferi icoda. Semdeg
gaigo, rom CekaSi hyavdaT da raRacnairad Sexvedra dauniSnia viRac bobolasTan swored im ninaobis dRes. ai,
ratom datova im dRes sufra. Sexvedraze ki misTvis pirdapir miuxliaT,
rom misi sayvareli malxaza ukve karga
xnis daxvretili iyo. amaze guldaTuTqul eTems es leqsi dauweria:
Cven Rvinos vsvamdiT,
arras vgrZnobdiT galeSebulni,
Sen ki gxvretavda
giJi Sulmani gamxecebuli,
Sen rom gxvretavda, me vxvrinavdi,
meZina tkbilad,
im did kaloze, saburTaloze,
gmarxavdnen wyvilad.
da arca vnanob, rac Cavidine,
Zalad gamxadeT me exla Tqveni,
magram ra vqna, rom sicocxle minda,
Sulmanis xeliT daxvretas veli.
eTemi gurjo, aba, ras ityvi,
Tu rame gjera,
mainc boloa Cveni daxvreta,
ox, bediswera!
vfiqrob, es simRera man Cveni qeifidan dabrunebis Semdeg dawera.
publikacia moamzada
biZina mayaSvilma
21
- Tqvens saxlSi yvelaze didi adgili TeTr roials uWiravs, romelsac,
rogorc amboben, adgils xSirad ucvliT. ratom akeTebT amas?
- xandaxan meCveneba, rom saxlis
sxvadasxva kuTxeSi roiali ukeTesad
JRers. Cems roials gorgolaWebi aqvs
da amitomac SemiZlia sruliad martom
gadavaadgilo. ase mgonia, rom moZraoba Cems roialsac uyvars, amas namdvilad vgrZnob.
- moZraoba Tqveni cxovrebis stilia. rogorc Cans, boSuri suli gaqvT,
xSirad icvliT sacxovrebel adgils
- cxovrobdiT TbilisSi, Semdeg moskovSi gadaxvediT, mere ki iyo niu-iorki,
bostoni, parizi...
- boSur sulTan dakavSirebiT marTali xarT. im qalaqebs Soris, romlebic CamoTvaleT, bevri iyo iseTi, sadac
namdvilad bednieri viyavi. arasworia,
Sen moskovSi cxovrobde, Seni Svili
– sxva kontinentze, amitomac xandaxan
adgilis Secvla cxovrebisgan iyo nakarnaxevi. zogierTi gadabargeba ki iRblian periodebs ukavSirdeba. raRaceebze uaris Tqmac momiwia. magaliTad,
rodesac momgebiani kontraqti SemomTavazes safrangeTSi, sadac 2 weli opera
`bastilia~ unda memRera, uari vTqvi.
- aseT winadadebaze uari ram gaTqmevinaT?
- ori weli ojaxis gareSe, sruliad
martos unda mecxovra. karieristi
ar var, Tavbrudamxvev warmatebas da
did fuls arasodes gamovkidebivar.
momgebiani kontraqtis gamo ojaxTan
urTierTobaze uars ver vityodi. konservatoria wiTel diplomze davamTavre,
musikas vwerdi, albaT sxva cxovrebis
pirobebi rom yofiliyo, kompozitori
viqnebodi. sabWoTa kavSiri maSin daingra, TbilisSi samoqalaqo omi daiwyo.
me, rogorc dedas, Cemi Svilis momavalze
unda mezruna, mis gamokvebaze unda mefiqra. maSin Tavis profesias yvela
anebebda Tavs. Cemi Svilis mama, Cemi
pirveli meuRle (giorgi kaxabriSvili), `pirveli arxis~ mTavari reJisori
iyo. CemTvis miuRebeli iqneboda, Tu
is Tavis saqmes miatovebda imis gamo,
rom me verCine.
- gamodis, rom es funqcia sakuTar
Tavze aiReT. es xom mamakacis prerogativaa, saxlSi fuli moitanos. amas
Tqveni qmari rogor daTanxmda?
- rTuli situacia iyo. me arCevanis winaSe videqi. Tu musikas avirCevdi da moskovSi an parizSi wavidodi,
es Cemi ojaxis dangrevas gamoiwvevda,
radgan Cems qmars Tbilisis datoveba
22
Tamriko gverdwiTels msoflios moqalaqes uwodeben. is mReris qarTulad,
rusulad, italiurad, frangulad, espanurad, inglisurad da ebraulad. 9
wlis iyo, rodesac dedam sabavSvo ansambl `mziurSi~ miiyvana. 19 wlisam
soWSi pirveli granpri miiRo. msoflio aRiareba ki 1991 wels ewvia, rodesac parizSi miSel legranis gverdiT gamoCnda.
qarTveli momRerali ucxoeli korespondentisTvis micemul interviuSi Tavis cxovrebas erTgvar Sejamebas ukeTebs da nanobs, rom operas estrada arCia, axla ki ramis Secvla ukve gviania.
gTavazobT ucxour presaSi dabeWdili intervius Semoklebul variants.
ar undoda. aranormaluria, meuRleebi sxvadasxva qalaqSi cxovrobdnen.
im adamianebis ar mjera, romlebic calcalke cxovroben da amboben, bednieri
ojaxi gvaqvso. rac Seexeba materialur mxares, me yovelTvis damoukidebeli viyavi. qmrisTvis arasodes momiTxovia kli pis gadaReba an koncertis
dafinanseba. yvelafers CemiT da Cemi
musikiT vakeTebdi.
- 1991 wels miSel legranTan erTad safrangeTSi imRereT, Semdeg niu
iorkSi, `karnegi holSi~. ratom dabrundiT moskovSi? Tqveni xmis patrons
amerikaSi, albaT, meti perspeqtiva geqnebodaT.
- amerikaSi yovelTvis raRac ise ver
iyo, rogorc unda yofiliyo. Cemi rTulad warmosaTqmeli gvari maTTvis seriozul problemas warmoadgenda. amasobaSi SeiZleba xalxs moskovSic daveviwyebine. 5 wliani gaurkvevlobis Semdeg gadavwyvite, moskovSi davbrunebuliyavi da aqcenti estradaze gamekeTebina. Tavidan estrada ar mindoda.
am Janrs Zalian bevri standarti aqvs,
romelic gaiZulebs, mas daemorCilo.
sxvagvarad unda gamoiyurebode, gamxdari unda iyo.
- rogor CajeqiT am standartebSi?
- xandaxan amis gamo simRera sxvanairadac miwevs, anu koncertis xasiaTidan da koncefciidan gamomdinare
vmReri. CemSi Sinagani brZola xSirad
yofila. ruseTSi yovelTvis kargad
miRebdnen, magram ver vxvdebodi, sad
iyo Cemi adgili. SesaZlebloba rom
iyos, Cems cxovrebaSi bevr rames Sevcvlidi.
- pirvel rigSi ras SecvlidiT?
- gulTan bevr rames ar mivitandi
da naklebad davitanjebodi. viRac Cemi
bedis xaliCas rom qsovdes, am saqmeSi
meore dResve daikargeboda.
- magram albaT Tqveni cxovrebis
Sansebi rom gamogeyenebinaT, SeiZleboda dRes msoflio donis operis momRerali yofiliyaviT.
- `ver vityvi, rom rames vnanob~ es sityvebi mxolod edit piafs SeeZ-
lo eTqva, me ki bevr rames vnanob. rasac bolo 18 wlis ganmavlobaSi vmReri,
SemoqmedebiTad didad arafers maZlevs.
- roca profesiaSi ver axerxebT,
is iyoT, vinc gindaT, es rogor aisaxeba
Tqvens axloblebTan urTierTobaze?
- rogor giTxraT... magaliTad, deda
Tvlis, rom SesaniSnavi Svili var.
rogorc dedas, Tavad mimaCnia, rom SvilisTvis araferi damiklia. pirad urTierTobebSi ki es, ra Tqma unda, sxvadasxvagvarad aisaxeba. ar CaTvaloT,
rom Wirveuli qali var, me varskvlavuri egoizmic ki ar maqvs, romelic karieris gasakeTeblad aris saWiro.
- gismenT da vxvdebi, rom Tqven gverdiT aucileblad unda iyos mamakaci,
romelsac musika iseve eyvareba, rogorc
Tqven. ramdenime wlis win colad gahyeviT qirurgs da ambobdiT, rom bednierebisgan mecxre caze iyaviT. imitom
xom ar daingra Tqveni bedniereba, rom
man Tqveni cxovrebis stili ver miiRo?
- ra Tqma unda, Znelia, rodesac Sen
gverdiT sul sxva profesiis adamiania. vfiqrob, rom Cven bolomde ver
gavugeT erTmaneTs. amis mizezi wesierad arc vici.
- marTalia, rom qmarma mogTxovaT,
scena dagetovebinaT da ubralod coli
da diasaxlisi yofiliyaviT?
- ara, is normaluri adamiani iyo.
ubralod raRac momentSi gaCnda SegrZneba, ris Semdegac adamianebi erTad
aRar unda iyvnen. amis sityvebiT gadmocema gamiWirdeba.
- iqneb yvela didi artistis xvedri martoobaa?
- SeiZleba. albaT Zalian cota mamakaci moiZebneba, romelic qals yvelafers miscems da samagieros ar mosTxovs. imedi maqvs, rom dedamiwis zurgze aseTi adamiani mainc arsebobs. yovel SemTxvevaSi, axla zustad vici,
rogori mamakaci ar unda iyos Cem
gverdiT. scenaze mdgomi qalisaTvis
yovelTvis problemaa siyvaruli.
- sakuTari Tavis ZiebaSi xarT?
- garkveulwilad, ki. deda dRemde
mexmareba, sakuTar TavSi gaverkve.
Tamriko gverdwiTeli:
XTVB ,TLBC [FKBXFC HJV MCJDLTS-
FV CFMVTIB LFBRFHUT,JLBS!
- albaT iSviaTia iseTi dedaSviluri urTierTobebi, Tqven rom gaqvT.
- Cven Soris konfliqti maSin iwyeba,
rodesac deda ambobs - Sen dasveneba
ginda, gverdiT mamakaci gWirdeba. is
Tvlis, rom amis gareSe cxovreba Zalian
gamiWirdeba da ar unda, marto damtovos. dedaCemi Sinaganad yvelaze kargad
micnobs. xSirad uTqvams, Sen Camqrali
vulkani xaro. marTlac, yvelafers Zalian emociurad aRviqvam. deda ki is
adamiania, romelic Cemi emociebis Caqrobas cdilobs.
- scenaze Zalian gulaxdili qalis
STabeWdilebas tovebT. rogori xarT
realur cxovrebaSi?
- scenaze yovelTvis sxva ganzomilebaSi var. arasodes vici, ras vimRereb. xSirad iseTi simRerebi mimReria,
romelic programaSi saerTod ar yofila. koncertis Semdeg Sinaganad iseTi daclili var, rom saxlSi misuli
laparakis unars vkargav, Tumca is ori
saaTi, romelsac koncertze vatareb,
gacilebiT Zlieria, vidre Cemi yoveldRiuri cxovreba. realur cxovrebaSi gamorCeuloba ar miyvars da iseTi
SegrZneba maqvs, rom Cems Tavze fardaa
CamoSvebuli, romelic garesamyarosgan
micavs. xandaxan minda, es farda gavxio
da gavTavisuflde.
- scenaze ZiriTadad farCis kabebi
gacviaT, gikeTiaT myvirala, didi zomis
samkaulebi. Cveulebriv dReebSi ki Zalian mSvid tonebSi icvamT da Tan ZiriTadad Savs irCevT.
- Cemi siyvaruli Savis mimarT depresias ar ukavSirdeba, piriqiT, Savi
Zalas mmatebs. Zalian bevr samkauls
da CanTas mCuqnian, magram maT yvelas
erT did skivrSi vinaxav.
- parizSi cxovrebam Tqvens gemovnebaze ra gavlena iqonia?
- parizSi gemovnebas quCa mkarnaxobda. saocreba iyo, quCaSi gamovidodi
Tu ara, maSinve yvelgan mesmoda - madam
tamara. parizs vaRmerTeb! am qalaqSi
Cemi musikisaTvis yvelaze mniSvnelovani aRmoCenebi gavakeTe. roca minda,
Cems musikalur samyaroSi aRmovCnde,
parizSi mivdivar, Tu minda, davisveno
- TbilisSi.
mziuris
wlebSi
deda dRemde
mexmareba
14 ivniss,
Tamriko
karnegi
holSi,
niu-iorkSia
23
rokis samanqano gvirabi saqarTvelos
Tanamedrove istoriaSi Sav furclad
Seva, romelmac mniSvnelovnad daarRvia
Cveni qveynis teritoriuli erTianoba.
soxumeli separatistebisgan gansxvavebiT, aTwleulebis ganmavlobaSi cxinvalsa da javaSi mzard separatizms
ar hqonda pirdapiri damakavSirebeli
gza `ufros ZmasTan~ - ruseTTan manam,
sanam 1986 wels rokis gvirabi ar gaixsna.
daakvirdiT, es swored is wlebia,
rodesac sabWoTa kavSirSi `perestroika~ gamocxadda da ramdenime respublikaSi daiwyo aqtiuri moqmedebebi
TviTgamorkvevisa da damoukideblobis
mopovebisTvis.
baltiis samive respublikisgan gansxvavebiT, kavkasiis qedi erTgvari bunebrivi zRude gaxldaT Crdiloeli mezoblisgan Tavis dasacavad.
magram rad gindaT - am zRudeSi
Cvenive xeliT gavWeriT `xvreli~, `Savi
xvreli~, romelmac rokis gvirabis saxiT udidesi uaryofiTi roli Seasrula saqarTvelos damoukideblobis Camoyalibebisa da teritoriuli mTlianobis SenarCunebisTvis brZolaSi 1990
wlidan 2008 wlis agvistomde da
dRemdec.
rokis gvirabis gaWris istoria movayoleT damsaxurebul mSenebels, baton
givi nikolaiSvils. is maSin TbilgvirabmSenSi muSaobda, xelmZRvanelobda
#15 samSeneblo razms, romelsac CrdiloeTidan gamohyavda gvirabis nawili.
batonma givim Zalze saintereso ambebi gagvacno. rogorc irkveva, kavkasionze ruseTidan saqarTvelosken gvirabis gayvanis ori proeqti arsebobda.
pirvelis Tanaxmad, mamisonis uReltexilze daaxloebiT 7 km-iani gvirabi
unda gaeWraT. aq ukeTesi bunebrivi
pirobebi iyo, gasasvlelebic - ufro
usafrTxo; amitom gvirabis gaWra SedarebiT ioli gaxldaT.
meore proeqtis mixedviT, gvirabis
gayvana rokis uReltexilze iyo dagegmili, sadac rTuli bunebrivi pirobebia. zamTarSi Crdilo oseTis teritoriaze gvirabamde 8 km-ian gzaze 100-ze
meti zvavi Camodis.
logikurad - gvirabi mamisonis uReltexilze unda gaeWraT, magram saqmeSi piradi nacnoboba Caeria. maSindeli
skkp Crdilo oseTis saolqo komitetis pirveli mdivani bilar kabaloevi
Turme sagangebod Sexvda Crdilo kavkasiis samxedro olqis sardals, aseve
osi erovnebis armiis general isa plievs da, savaraudod, CrdiloeTiT da
24
rokis
gvirabis
saidumloebani
samxreTiT mcxovrebi osi xalxis gasaerTianeblad, sTxova, moskovisTvis erCia, mamisonis nacvlad rokis varianti
daemtkicebinaT.
generali plievi, romelic omis gmirad iTvleboda da kremlSi didi nacnoboba hyavda, maSindeli ssrk-is ministrTa sabWos Tavmjdomares kosigins
eaxla... Sedegmac ar daayovna - moskovma
brZaneba gasca, gvirabi gaeWraT ara
mamisonze, aramed rokis uReltexilze.
rokze samanqano gvirabis gaWra jer
kidev leninis sicocxleSi igegmeboda. arsebobda aseve osi erovnebis inJinris ruten gagloevis proeqti, romelSic aRwerili iyo 5,5 km sigrZis gvirabis teqnikuri parametrebi. metic,
1930 wels saqarTvelos teritoriidan dawyebulic yofila samxreT portalis mSeneblobis mosamzadebeli samuSaoebi.
ra SeniRbuli Canafiqri iyo Cadebuli kavkasionis qedze gvirabis gaWraSi da Tanac maincdamainc rokis uReltexilis qveS da ara mamisonze, maSindeli saqarTvelos xelisuflebac
xvdeboda. 1972 wels saqarTvelos kompartiis pirvel mdivans vasil mJavanaZes rokis gvirabis mSeneblobis sawinaaRmdego werilic gaugzavnia moskovSi,
magram sasurveli Sedegi ar gamoiRo.
`soiuzdorproeqtma~ gadaamuSava
ruten gagloevis 1920-iani wlebis
proeqti da gasaWreli gvirabis adgilis gadataniT Tavad gvirabis sigrZe
5,5km-dan 3,66km-mde Seamcira.
saintereso ki isaa, rom rokis gvirabis gaWra `TbilgvirabmSens~ daevala,
anu momavali damoukidebeli saqarTvelos erT-erTi mTavari safrTxe - rokis
gvirabi, ZiriTadad isev qarTveli inJinrebisa da muSebis xeliT gaiWra!
1975 wels `TbilgvirabmSenis~ me-
13 razmma muSaoba samxreTis mimarTulebidan, xolo 1976 wels #15 razmma
- CrdiloeTidan daiwyo. mZime da Seuwyveteli samuSaoebis Sedegad 1983
wels samxreTi da CrdiloeTi gvirabebi SeerTda.
amasTan dakavSirebiT givi nikolaiSvili ixsenebs, - sazeimo mitingze Crdilo oseTis warmomadgenlebi emociebs
ar eridebodnen da gulwrfelad laparakobdnen im gulTbil damokidebulebaze, rac qarTvelebma osebis mimarT
gamoxates, arc imis aRniSvna daviwyebiaT, rom 1725 wels, kazakebisgan Seviwroebulma mravalma osma saqarTveloSi
hpova TavSesafari da meore samSoblo.
mitingze sityviT mec gamovedi da
vTqvi, rom CrdiloeT da samxreT oseTis gaerTianebis survilis SemTxvevaSi gvirabs SeiZleba didi usiamovneba
gamoewvia. amaze Crdilo oseTis kompartiis saolqo komitetis pirvelma mdivanma kabaloevma kidev erTxel gaimeora, aseTi ram arasodes moxdeba, radgan
samxreTi oseTi saqarTvelos miwazeao.
kidev sami weli dasWirda gvirabis
keTilmowyobasa da saeqspluataciod
momzadebas. rokis gvirabi oficialurad 1986 wels gaixsna da Cans, maSinve
gaxda mzardi separatistuli moZraobis mTavari xelSemwyobi faqtori.
ukve aSenebuli gvirabis Tund droebiT mwyobridan gamoyvana, rom Crdilo kavkasiidan aTasi juris SeiaraRebul daqiravebul pirs javasa da
cxinvalSi ar SemoeRwia, urTulesi
amocana aRmoCnda.
givi nikolaiSvili ixsenebs, rom
1990 wlis dekembris bolos, zviad
gamsaxurdias xelisuflebis dros, mas
uSiSroebam gvirabis afeTqebaSi daxmareba sTxova. cxinvalSi Casulebma ki
gaarkvies, rom am specoperaciis damgeg-
mavebi naklebad erkveodnen realobaSi
da saukeTeso cementiT aSenebuli gvirabis afeTqebas Turme `limonkebiT~
apirebdnen. sanam maT specialistebi
auxsnidnen gvirabis konstruqciul Taviseburebebs da ufro safuZvlianad
momzadebis aucileblobas, informacia
mouvidaT, rom gvirabs ukve Crdilokavkasieli `boevikebi~ akontrolebdnen
da samxreT portalTan ukve dacvis
postebi hqondaT...
mas Semdeg rokis gvirabs mudmivad
icaven. 2008 wlis agvistos omamde
ki gvirabis samxreT portalTan ganTavsda rusuli haersawinaaRmdego Tavdacvis sazenito saSualebebic.
moskovSi seriozulad eSinodaT, rom
rokis gvirabis mwyobridan gamoyvanis
SemTxvevaSi maTi saokupacio jarebis
gadmosrolas didi problemebi Seeqmneboda.
qarTul mxares araviTari seriozuli mcdeloba ar hqonia, Caeketa rokis
gvirabi, saidanac uwyvet nakadad Semodioda rusuli javSan-kolona. gvirabSi rusuli tankebisa da javSanmanqanebis gadaadgilebis Tundac erTi saaTiT Seferxeba SeiZleba damRupveli
gamxdariyo rusuli javSanteqnikis ekipaJebisTvis, radgan gvirabSi datanebuli saventilacio sistema ar funqcionirebda da gamonabolqvi gazebi masobriv xuTvas gamoiwvevda.
agvistos omis Semdgom saqarTvelos
xelisuflebis maRalCinosnebi acxadebdnen, qarTul aviacias ar hqonda SeiaraRebaSi iseTi bombebi da raketebi,
romlebic rokis gvirabs aafeTqebdao.
amisaTvis aucilebeli ar iyo rokis
gvirabis afeTqeba. qarTul aviaciasa
da Sorsmsrolel artilerias SeeZloT
`emuSavaT~ rokis gvirabis samxreTportalidan gamomaval gzaze da uReltexilis ferdobebze, maTi CamoSlis Semdeg
javisa da cxinvalisken momavali gza
droebiT mainc Caiketeboda...
nurc is gvegoneba, rom rokis gvirabi
auRebeli cixesimagrea. TviT gvirabSi
aris ramdenime susti adgili, romlebic kargad moexsenebaT specialistebs.
Sesabamisi moqmedebiT sasurveli Sedegis miRwevac SeiZleba...
dRes rokis gvirabis Caketva-arCaketvaze saubari dagvianebulia da mware
realobas naklebad Secvlis.
zogierTs SeiZleba arc moswondes
azri gvirabis afeTqebisa, magram isic
xom simarTlea, rom swored rokis
gvirabma `aafeTqa~ saqarTvelos teritoriuli mTlianoba...
irakli aladaSvili
25
`iluz
ion
i~
`iluzion
ioni~
Cveulebrivi
faSizmi
oTar sefiaSvili,
saqarTvelos xelovnebis
damsaxurebuli moRvawe
filmi, kinonawarmoebi oden maSin
aRwevs dasaxul mizans, amarTlebs Tavis
arsebobas da daniSnulebas, roca masSi
ismis WeSmarit mxatvar-Semoqmedisa da
misi Tanadroulobis cocxali majiscema, roca suraTSi gamJRavnebulia
avtoris droisSvilobis, xalxisSvilobis wrfeli grZnoba da mgznebareba. aseTi nawarmoebi - sulerTia, wigniromani iqneba es, fertilo, simfonia
Tu kinosuraTi - drois, epoqis piruTvnel mxatvrul dokumentadac warmogvidgeba da saWirboroto gauxunar
xsovnad rCeba samomavlodac.
uTuod, swored aseTi qmnilebebia
germaneli mwerlis klaus manis romani ,,mefisto” da mis mixedviT gadaRebuli, reJisor iStevan sabos mier dadgmuli antifaSisturi filmic.
amTaviTve aRvniSnav: suraTma ukve
triumfalurad moiara msoflios kinoekranebi, rac marTla iSviaTobaa aseTi
rTuli, fsiqologiurad Rrma, dramatulad daZabuli, metaforul-ferweruli nawarmoebis SemTxvevaSi.
dRes swored am suraTs vixilavT
,,iluzionSi.” igi ar aris iolad aRsaqmeli. amitom windawin gTxovT misadmi gansakuTrebul gulisyurs.
* * *
klaus manis romani ,,mefisto” gamoqveynda 1936 wels. filmi ki, mis mixedviT, gadaiRes 45 wlis Semdeg - 1981Si. suraTs imave wels kanis msoflio
kinofestivalze mieniWa ,,fi presis” kinopresis saerTaSoriso federaciis
prizi... mec im 1981-Si vnaxe igi moskovis saerTaSoriso festivalis ekranze,
sadac ,,mefisto” konkursgareSe iyo
warmodgenili da gamogitydebiT, dRemde
momyveba am Tanadrouli kinoSedevriT
gamowveuli maSindeli gaogneba da Jruantelis SegrZneba. TumcaRa, isic iyo,
rom iqve gamielva TavSi raRac ,,kramolurma,” arsaTqmelma azrma, romlis
gamxelac maSin, albaT, Cemi Tavisa da
filmis SemoqmedTa winaSe Cadenili
danaSauli iqneboda…
klaus manis romanis gamoqveynebis
momentSi mkiTxveli advilad amoicnobda mis personaJebSi Tanadroul rea-
26
kabadonebSi
`mefisto~
lur pirebs, TumcaRa, avtori maT sxva,
gamogonili saxelebiT niRbavda. wignSi
ar igrZnoba e.w ,,drois distancia.”
igi iwereboda yoveldRiuri socialur-polituri movlenebis cxel
kvalze; iwereboda avtorisaTvis mSobliuri germaniis gamo udidesi gulistkivilisa da sircxvilis grZnobiT,
germaniisa, romelsac hitlereli nacistebi marTavdnen. imJamad am grZnobiT
iyo gaTanguli mTeli germanuli emigracia. klaus manic, - Svili didi Tomas
manisa, - iseve rogorc mamamisi, gaxiznuli iyo samSoblodan da emigraciaSi
qmnida Tavis ,,mefistos” - an rogorc Tavad uwoda qvesaTaurSi - ,,erTi karieris istorias,” werda gulsSemonTebuli risxviT, antifaSisturi paTosiT.
filmis mTavar gmirs - hendri hiofgens, romelsac marTla gamaogneblad
asaxierebs avstrieli klaus maria
brandaueri, - hyavda realuri, cxovrebiseuli prototi pi - gustav griundhensi, niWieri, nacistur germaniaSi
Zalze popularuli msaxiobi - klaus
manis megobari, odesme misi sulierad
monaTesave, Semdeg ki namdvili naTesavic: igi klausis siZe iyo, qmari Tomas
manis asulis - erikisa... mwerali mZimed
ganicdida yofili megobrisa da Tanamoazris Sinagan evolucias, romelSic sabolood pativmoyvareobam sZlia rwmenas...
imJamindel germaniaSi SeTxzuli da
gavrcelebuli iyo gustav griundhen-
sis ,,paraduli biografia.” antifaSisti klaus mani mas upirispirebda hipertrofirebuli pativmoyvareobiT da egocentrizmiT Tav-gul gamoWmul konformistis fsiqologiurad marTal, beletrizebul biografias. wigni Tanadroulobis simZafriT sunTqavda.
filmSi lamis mTlianad aris gadmotanili romanis farTo da mdidari
fabula - siyalbis gafetiSeba, tragikuli movlenebi - epoqis SeSlili
saxeieri. reJisori iStvan sabo mxolod amkveTrebs romanis zogierT motivs da amatebs finalur scenas, romlis gamWoli azric isev Tavad wignidan
momdinareobs. ekranizaciis avtori xazs
usvams im garemoebas, rom romanis da,
maSasadame, filmis gmirs ar gaaCnia
zneobrivi sayrdeni da amdenad, misi
evolucia - garigeba faSistebTan misive Sinagani, fsiqologiuri aramdgradobis kanonzomieri Sedegia. hendrik
hiofgenis arakacTmoyvare, antihumanuri
bunebisaTvis niSandoblivia Tandayolili niWiTa da SeZenili profesionalizmiT avadmyofuri siamaye, usazRvro
Tavmowoneba, iseve rogorc nacizmisaTvis - Tavgasuli, aulagmavi erovnuli
ampartavneba an - ufro zustad - sakuTar
rasobriv upiratesobaSi Tavdajereba.
* * *
citata
citata: ,,sixaruliani SegrZneba sakuTari Zlierebis, sxeulisa da kunTebis moqniloba, gamarjvebis zarxoSi,
Zlevis codna da unari, msmenelTa aTasTaviani brbos damorCileba...” es romen
rolanis sityvebia da axla ase mgonia,
TiTqos did mwerals Tvalwin edga
klaus maria brandaueriseuli hendrik
hiofgeni filmidan ,,mefisto.” magram
isini - mwerali da msaxiobi - sxvadasxva droSi aRmoCndnen da gaimijnen.
genialuri rolani gardaicvala 1944Si. swored im wels daibada brandaueri. magram TiTqos imTaviTve ase inebao
bedisweram, isini erTxel mainc unda
aRmoCeniliyvnen erTimeoris gverdigverd. TumcaRa, amjerad maT akavSirebda
mesame saxeli - siymawvilidanve Cvens
xsovnaSi naTlad darCenili - ,,Jankristofi.” brandauerma zustad ise moirgo
es saxeieri Tu roli, rogoradac warmoedgina igi romen rolans. es moxda
1979-Si, frangi reJisoris fransua
vilies mravalseriian telefilmSi.
marTalia, Tavad filmi aravis miuCnevia kinosamyaroSi movlenad, magram swored masSi gaisma pirvelad Weqa-quxiliviT mgrgvinavi
- b r a n d a u e r i !
aqamde iSviaTad, kanti-kuntad Tu
gamoCenila kinoSi. JurnalistebTan Sexvedrebisas, roca undoda aexsna - Tu
rarig aris Tavad mijaWvuli Teatralur scenas, igi xSirad imeorebda
,,mefistoSi” Tavisi gmiris - hendrik
hiofgenis efeqtur da erTdrouladac,
polemikur frazas - ,,me Teatrze var
jvardawerili!” erT-erT interviuSi
ki acxadebda: ,,me viyavi da vrCebi Teatralur msaxiobad. Tumca imavdroulad, me am saukunis Svili var da Cems
cxovrebaSic kuTvnil adgils ikavebs
kino, televizia, radio. me am sferoebSic mixdeba xolme gavla da maT avkargze Tvalis Sevleba, magram yovelTvis
vubrundebi scenas...”
pirveli kinoroli ki 1972-Si Seasrula amerikeli li keCinis suraTSi
neofaSiszmze - ,,zalcburgul bandaSi.”
xolo ungrel reJisorTagan andraS
kovaCma gaacno igi pirvelad farTo
mayurebels filmiT ,,oqtombris kviradRe.” es iyo omisdroindeli qronikebi,
romelSic brandaueri gaiZvera germanel di plomats asaxierebda.
amaT mohyva isev ungreli reJisoris
- iStvan sabos ,,mefisto”. (diax, ara
,,mefistofeli,” rogorc sabWoeTis kinogaqiravebaSi ,,monaTles” suraTi, aramed swored ,,mefisto” - miTologiuri, goeTes genialuri nawarmoebis Semdeg
ki misi personaJis saxelis es varianti irCia jer klaus manma Tavisi
antifaSisturi romanisaTvis, da Sesa-
`mefisto~ 1981
`mefisto~ 1981
`mefisto~ 1981
27
bamisad, iStvan sabomac Tavisi filmisaTvis.)
* suraTi, iseve rogorc misi literaturuli Tavwyaro, eZRvneba ,,Teatrsa da adamians” - zviadsa da saxelis moxveWiT guluZReb, brma vnebaTRelvebis da Jinis mouTokav msaxiobs,
romelic nacizmis Jams sakuTar sindisis qenjnas iSoSminebda lamis sasowarkveTili SeZaxiliT: ,,me mxolod
da mxolod msaxiobi var,” ,,didi msaxiobi - Teatrze jvardawerili!..”
es RarRilia cTunebul sulis, Tavidan bolomde rom Cagvesmis filmidan
qvecnobierad. magram rogoria misi gamoZaxili CvenSi?!
da aqve kidev erTi, SesaZloa sulac
SemTxveviTi, magram Tavisi idumalebiT
uTuod sagulisxmo Tanxvedra faqtebisa: gustav griundhensi manilSi gardaicvala swored im dRes, roca brandauerma pirvelad Seasrula roli Seqspiris piesaSi profesionalur scenaze.
Tavisi winamorbedis ucxoeTSi pativdaudeblad aRsasruliT guldaTanRrulma, man meore dResve sagangebod
moiZia klaus manis romani da sulmouTqmelad CaikiTxa mravalgverdiani
wigni. ,,TiTebi micaxcaxebda, - ambobda
igi Semdeg, - roca vfurclavdi am ,,antifaSisturi paTosiT” daweril griundhensis biografias. iqneb imitom,
rom Cemi personaJi ,,mefistoSi” - hiofgeni, rogorc msaxiobi da me raRac
mcirediT mainc venaTesavebiT erTmaneTs.
ise rogorc mas, mec mwyuria viyo yvelasaTvis sayvareli da saxelovani, dafasebuli, Tan mdevdes warmateba, aRiareba. amitomac am filmSi TamaSi CemTvis erTgvari Terapia iyo TiTqos...
magram CemTvis erTnairad ucxo da miuRebelia hiofgenis rogorc Segneba
da Tvalsazrisi, ise misi moqmedebanic.
ar SeiZleba, dauSvebelia, rom msaxiobi ganyenebulad cxovrobdes sazogadoebaSi. yvelas unda axsovdes, rom Sen
adamiani da moqalaqe xar.”
da rodesac im momentidan TiTqmis
ori aTeuli wlis Semdeg mas telefoniT daukavSirda reJisori iStvan
sabo da mTavari roli SesTavaza samomavlod film ,,mefistoSi,” aRtacebulma brandauerma TavSeukaveblad, lamis yviriliT CasZaxa yurmilSi: ,,ho,
ho, es Cemi rolia, icode - me Seni kaci var!..” mogvianebiT ki erT-erT interviuSi ambobda:
,,me vicodi, rom - Tundac oci wlis
mere mainc - momecemoda SesaZlebloba
yvelafris Tqmisa, rac aqamde Tavs iyrida CemSi; vicodi, rom SevZlebdi
28
bevrad ufro mkveTrad gamoxatvas, vidre
Cems mier Sesrulebul sxva rolebSi,
Tu rogoria Cemi yofa-wuTisofeli,
risi unari Semwevs, risi keTeba SemiZlia rogorc msaxiobs im sazogadoebaSi, romelSic mixdeba cxovreba...”
da Semovida igi am rTul, dramatulad daZabul metaforul-ferwerulfsiqologiur suraTSi ,,Teatrsa da
adamianze” Tavisi nafiqraliT, gansjiT,
Tanadrouli sinamdvilis mwvave gancdiT, pasuxgaucemeli SekiTxvebiT.
* * *
filmis pirvelive epizodSi SevxvdebiT brandaueris personaJs - hendrik
hiofgens da gvamaxsovrdeba, rogori
dauokebeli wadiliT da jadoqruli
xelovnebiT icvlis igi niRbebs, rogor
malavs, aravis umxels - Tavis Tavsac
ki - sakuTar namdvil saxes.
... mayureblebiT gadavsebuli Teatris darbazi. daucxromeli ovaciiT
xvdebian scenaze operetis primadonas
aRtacebuli Tayvanismcemlebi. kulisebsmiRma ki, sagrimioroSi, mosarkul
kedlebSi, sadac Soridan aRwevs mayureblebis yiJina da taSis griali, zis
SuriT aRvsili, moqufruli provincieli hendrik hiofgeni da aZagZagebuli xelebiT ixSobs yurTasmenas, rom
ar gaigonos, ar daijeros sxvisi warmateba. magram gamoxdeba erTi wuTic
da... igi saocari TavisZleviT iSorebs
saxidan xafangSi moqceul tyiur mxecis manWvas da irgebs moCvenebiTi Semwynareblobis niRabs...
hendrik hiofgeni oden erTxel ixsenebs Tavis pirvel colTan - barbaresTan saubarSi siymawvileSi gancdil
epizods, roca momReral bavSvTa gundSi,
sxvebisagan rom gamorCeuliyo, xmas
auwia da gadavida maRal tonebSi. iqve Tavs daadga maswavlebeli da mkacrad
ubrZana: - ,,dadumdi!..” swored maSindeli iZulebiTi dadumebis tkivilis
sazRaurs iTxovs axla cxovrebisagan
- aRzevebuli hiofgeni. es sazRauri
ki SeiZleba iyos martoden warmateba
- aplodismentebi, egzaltirebuli
brbos taSisgriali, yurs rom esalbuneba da malamod edeba odesme dakodil,
mourCenel mis pativmoyvareobas...
filmis avtorebi cdiloben brandaueris personaJis sneulebis sawyisis mignebas da amTaviTve diagnosis
dasmas... (Cems xsovnaSi ki, suraTis
pirvel xilvisTanave, ratomRac amotivtivda galaktionis - ,,aq notrdamTan
(snebian fantaziis naxati)..~ Turme
SeiZleba taZris saxeierSic ki dainaxo
da ganicado ,,snebian fantaziis” kvali)...
* raRa Tqma unda, aseTi rTuli
amocanis gadawyvetis ZiriTadi tvirTmZimoba msaxiobs awveba mxrebze. reJisori iStvan sabo mindobilia mTavari
rolis Semsrulebelze, brandaueri ki
Tavisi personaJis sulwiaRSi Rrmadmwvdomi xelovania. igi wuTiTac ar
arRvevs distancias mayurebelsa da
Tavis gmirs Soris, ase Sedis da xsnis
ucnauri sulis yvela kuTxe-kunWuls,
- pirvel rigSi, - mis farul Surs
dabadebiT rCeulTa mimarT da mis saguldagulod damalul martodSTenilobas sakuTar kompleqsebTan.
da rac Semdgom xdeba filmSi: hendrik hiofgeni SesaSuri SeupovrobiT
rom miiwevs warmatebis kibis safexurebiT maRla; odesme ubralod saimedo niWis hamburgeli artisti imperialuri berlinis favoriti gaxdeba,
siamis gancdiT gadaeSveba da CaiZireba TayvanismcemelTa aplodismentebis
morevSi; da guls ar ikarebs, arad miaCnia qveynis av-kargi da erTTavad pirze
akeria - ,,me mxolod da mxolod msaxiobi var!..”
ara-da, kacma rom Tqvas, film ,,mefistoSi” brandaueris gmiris realuri,
cxovrebiseuli prototi pi - gustav
griundhensi imJamindel Teatralur
scenaze lamis iseTive gavlenis figura iyo, rac nacistur kinoekranze dokumentalisti leni rifenStali, romelic Tavis propagandistul filmebSi
(,,nebisyofis triumfi,” ,,olimpia”) mTeli mrwamsiT da aSkara, daufaravi paTosiT qadagebda faSistur ideologias...
brandaueriseul personaJSi ki ar igrZnoba da arc vlindeba rwmena risime,
aris oden rolebi, aris niRbebi da ar
ki aris cocxali saxeebiT cxovrebiseul realiebTan Sexebis wadili.
brandaueri - hendrik hiofgenis
rolSi - iStvan sabos utyuari reJisoruli alRos dasturi da marTla
bednieri arCevania. isini erTi Taobis
warmomadgenlebi da Tanamoazreni arian.
SemTxveviT an ulogikod ki ar momxdara,
brandauerma rom telefoniT saubrisas
CasZaxa reJisors - ,,icode, me Seni kaci var!” maTi SemoqmedebisaTvis lamis
erTnairad damaxasiaTebelia: TaobaTa
da adamianTa winaaRmdegobis daZlevisa da maTi dialogis Tema; idealebsa
da sinamdviles Soris Tanafardobis
migneba; istoriuli memkvidreobis
kvleva da mis siRrmeebSi CaZieba - es da
sxva saWirboroto problemebi Tavs iyrian ,,mefistoSic” asociaciuri dramaturgiis kanonebiT agebul TxrobaSi
- uxvi realiebis, fsiqologiurad mar-
Tali da emociuri detalebis, lirikuli obertonebis moxmobiTac ki...
da axla ase mgonia, - ara, ki ar
mgonia, darwmunebuli var, - am ekranuli qmnilebisaTvis ase bunebrivi da
sisxl-xorceuli rom ar aRmoCeniliyo
klaus maria brandaueris niWi da xelovneba, mas rom cim-cim, misxal-misxal
ar Semoetana suraTSi klaus manis
romanis jerac kvlavindeburad gavarvarebuli politikuri sunTqva; Taviseburi gaazrebiT ar warmoesaxa literaturuli Tavwyaros gmiris lamis
pirvelqmnili isteriebi, misi borgva
da wriali, da iqve - simSvidis yalbi
niRbebi, misi bedkrul eul ZaRliviT
ymuili mTvaris SiSveli mSvenierebis
winaSe, an - Tu gnebavT, - misi aRgznebaaRtkinebani, romlebSic ,,imdenive SemoqmedebiTi cecxlia, ramdenic SemonTebuli pativmotvareoba” - filmi ver
miaRwevda romaniseul duRilis wertils, ver gasZlebda ekranze or saaTze metxans, Tu ara brandaueris personaJis vulkaniviT mfeTqavi temperamenti, misi zRvarsgadasuli, aulagmavi
ltolva amaoeba amaoebisadmi, dauokebeli wadili - rac ar unda daujdes
- gamoiwvios msmenel-mayureblebSi taSis griali, aplodismentebi! es aris
hendrik hiofgenis salocavi xati, misi
religia. amis gareSe mas sisxli eyineba
ZarRvebSi, suli exuTeba da ar enaRvleba, arafrad uRirs yofierebis codo-madli, borotisa da sikeTis urTierTrkena, eSmaksac wauRia yvelaferi,
rac xdeba am sabediswerod atortmanebul qveynierebaze - ,,me mxolod msaxiobi var! - artisti, - Teatrze jvardawerili!..”
* suraTis laitTemaa e.w ,,mefistofelis motivi~. mravalmniSvnelovnad
aris gaTamaSebuli cTunebis, satanasTan
garigebis, eSmakisaTvis sulis miyidvis
Tema. mefistofelis sityvebi - ,,yvelaferi SeiZleba iqces Cveulebad” - TiTqos xsnis kidec filmis mTavari
gmiris sulierad msxvrevisa da gadagvarebis process.
imavdroulad, filmSi gatarebulia
erTi ubralo, magram samaradJamo azri:
ar arsebobs, SeuZlebelia faSizmTan
,,mcire”, ,,cota” kompromisi. - Cayvebi?
- CagiTrevs!
da Cagvesmis bertolt brehtiseuli gafrTxilebac, sadReisodac rom
aqtualurad JRers: ,,ar gaberwebula
saSo, romelmac Caisaxa urCxuli!”
P.S. 1981-Sive Sedga ,,mefistos” triumfaluri svla msoflios kinoekraneb-
29
ze da, albaT, ar iqneba gazviadeba Tu
vityvi: ar darCenila imJamad kinosamyaroSi arsebuli raime mniSvnelovani
jildo an sapatio wodeba, romelic
mas ar moexveWos. sxvaTaSoris, aseTi
uxvi nadavli pirveli ar yofila iStvan sabos SemoqmedebiT biografiaSi.
magondeba: erTma Jurnalistma gamoTvala
- rac ki gadauRia ,,mefistomde~ iStvan
sabos, TiTqmis yvela suraTi sxvadasxva
prestiJuli jildoTi aRniSnula saerTaSoriso kinoforumebze, maT Soris
- kanSi, berlinSi, moskovSi... maSin Jurnalistma iStvan sabos ,,msoflio kinofestivalebis bedis nebieri” Searqva.
es gamoTqma Sevaxsene sabos erTxel
pirad saubarSi. man, cota Semcbarma,
gamomcdelad gamomxeda JRal warbwamwam qveS dakvirvebiT mzirali TvalebiT da TiTqos me ki ar mpasuxobda,
ufro TavisTvis Cailaparaka: ,,jer sadaa
mag Tqmis dasturi?!” pauzis mere ki
ganagrZo: ,,ara-da, alRo Tu ar mRalatobs, Sors ar unda iyos misi axdomis jeri... SevswrebivarT odesme cxovrebaSi movlenaTa aseTi ulmobeli siswrafiT ganviTarebas, Sinauri Tu sagareo ambebis dRecismare cvalebadobas,
romelTa Sedegis winaswar amocnoba
SeuZlebelia... vacaloT, mosaxdeni moxdeba... me ki, erTad erTi, rac vici, isaa,
rom RmerTma ar inebos imis gameoreba
rac iyo...~
es saubari Sedga TbilisSi, sastumro
,,iveriaSi” - 1970-iani wlebis Suaxans, sabWoTa kavSirSi gamarTul ,,ungruli kinos kvireulze.” maSin, im
,,kvireulze” marTla SemZra Tavisi
gabeduli JReradobiT reJisor karoi
makis filmma (mgoni ,,siyvaruli” Tu
,,qalis siyvaruli” erqva), romelSic
Zalumad ismoda CvenSi tabuirebuli
istoriuli movlenis - ungreTSi 1956
wlis oqtomber-noembris kontrrevoluciis damarcxebis sevdiani ganwyobileba... gaocebuli viyavi, ver amexsna,
rogor moxda aseTi - CvenSi mkacrad
aTvalwunebuli reJisor mikloS ianCos
filmebis mxarisambmeli suraTis sabWoeTSi Semotana? rodesac amis gamo Camovugde sityva, iStvan sabom dumili
arCia, xma ar gauRia arc Tavisi veterani kolegis, arca misi filmis gamo.
ara-da, raRac gumaniT vxvdebodi, rom
,,bedis nebier” iStvan sabos sulwiaRSic mniSvnelovani Zvrebi xdeboda. am
varaudis dasturad gaisma iStvan sabos
da klaus maria brandaueris ,,mefisto.”
1982-Si ki, albaT, ar darCenila msoflioSi romelime Jurnali da gazeTi, romelSic ar dabeWdila sensaci-
30
uri fotosuraTi: siamayiT saxegabadrul sabos da brandauers xelSi uWiravT dRevandel kinosamyaroSi yvelaze
prestiJuli jildo - amerikis kinoakademiis ,,oskari”... sul cota xanSi
presaSi gamoCnda foto - iStvan sabo
donatelos ,,daviTis” patara oqrocurvili qandakiT xelSi, - tradiciulad - romSi rom aniWeben wlis
saukeTeso sazRvargareTul films...
iqve gamoqveynda isev romSi gadaRebuli samaxsovro suraTi - brandaueri
donatelos ,,daviTis” iseTive qandakiT
- ,,mefistoSi” mTavari rolis saukeTeso SesrulebisaTvis...
sxva ra Rirseba unda enatra reJisorsa Tu msaxiobs - okeanis gaRma da
evropis Suagul ,,maradiul qalaqSi”
quxda maTi saxelebi. sabo da brandaueri araerT qveyanaSi aRiares wlis
yvelaze gamoCenil kinoxelovanebad. evropaSi ki, metadre e.w ,,kinoklubebSi”
kidev didxans ar damcxrala ,,mefistos” sajaro ganxilvebi. iyo filmis
Rrma analizis wadili, mis mxatvrul
da fsiqologiur qveteqstebSi wvdomisaken swrafva, cxare kamaTi, gansxvavebul SexedulebaTa Sejaxeba. CvenSi ki,
samwuxarod, arc filmisa da arc mis
irgvliv vnebaTaRelvis gamo araferi
iwereboda, TumcaRa, Tavad suraTi sabWoeTis mTel sivrcezec popularuli
iyo da hyavda farTo mayurebeli... da
ai, mogvianebiT gazeT ,,sovetskaia kul-
turaSi” moulodnelad wavawydi mokle
reportaJs avstriaSi - brandaueris
samSobloSi - televiziaSi ,,mefistos”
sajaro ganxilvidan. sagazeTo reportaJis avtori acxadebda, rom telegadacema gadazrdila mwvave polemikaSi
Tanadroul sazogadoebaSi xelovanis
adgilsa da mowodebaze... kamaTSi monawileobdnen xelovnebaTmcodneni, Jurnalistebi, kinos moRvaweni, maT Soris cnobili germaneli dramaturgi rolf
hohuti da Tavad klaus maria brandaueri. swored isini aRudgnen win zogzogi mokamaTis aSkara mcdelobas filmi aReqvaT da ganexilaT antikomunizmis rakursSi; acxadebdnen: brma
da smenadaxSuli unda iyo, rom ar
dainaxo da cxadliv ar igrZno am filmSi, iseve rogorc klaus manis romanSi, Warbi antifaSisturi paTosi...
me ki, gamogitydebiT, am reportaJis
wakiTxvisas, isev mecxada moskovSi, 1981Si, saerTaSoriso kinofestivalze ,,mefistos” pirvel xilviT CemSi gaCenili eWvi Tu imJamad arsaTqmeli azri:
Turme sulac ar yofila dauSvebeli
da gamoricxuli iStvan sabos da klaus maria brandaueris naxelqmnari Sedevris aseT ,,kramolur” rakursSi
warmodgena da interpretireba. am Tvalsazrisis gamo (sulo codvilo!) arc
maSin, 1981-Si, arc Semdeg - filmis ,,iluzionSi” Cvenebis win saubarSi - 1984is seqtemberSi, sityva ar damcdenia.
ubodtds cfveifjl kbvepby-cthdbcib
Cven ar viZleviT fuW dapirebebs!
Cven vexmarebiT
didi Tanxis gamomuSavebaSi
@ piradi sesxebi;
@ kredit
kredit--iunionis sesxebi;
@ avtomatiuri gamoqviTva
piradi xarjebis;
@ Zlieri brendi;
@ monawileoba maRali klasis
saprezidento servisSi
kvalificiuri mZRolebisaTvis
winaswari interviu ar aris aucilebeli!
gvewvieT:
522 W 37th St, New York, NY 10018; www.LimousineinNewyork.com
- Cven mogexmarebiT manqanis SeZenasa da
finansirebaSi kredit-istoriis miuxedavad;
- avtomobili unda iyos 2010 wlis zemoT,
Tuki sakuTariT gsurT muSaoba;
- gagiwevT daxmarebas ti-el-sis miRebaSic;
- 7.5% interesi mcire pirvelad SenatanTan.
@!@8^@)8((##
dbyb ext #@@$
atkbmcb ext #__)
31
afvemjvfybf
vjupfehj,f ybckib
32
Turqulidan naTargmni pirveli wigni - gamomcemloba `sabWoTa saqarTvelos~ mier 1967 wels gamocemuli
suaT derviSis `fosforiani jevrie~
11-12 wlisam wavikiTxe da ra Tqma unda, bevri veraferi gavige. maxsovs srul
uimedobasa da sasowarkveTaSi CaZiruli qveynis suraTi, romelic kiTxvis
dros warmomidga Tvalwin. es Zalian
ubeduri adamianebis samyaro iyo, romlebsac arCevani ar hqondaT. meCveneboda,
rom mwerali gangeb ki ar amuqebda im
socialur fons, romelzec drama unda
gaSliliyo, ara, is TurqeTs ise aRwerda,
rogoric is sinamdvileSi gaxldaT.
didi xnis manZilze swored suaT derviSis mier aRwerili bneli, uimedobiT
moculi, mudmivi safrTxeebiT gawamebuli qveyana maxsendeboda, roca vinme
TurqeTs axsenebda. es iyo adgili, sadac cxovreba ar mindoda da darwmunebuli viyavi, rom arc momindeboda.
dRes stamboli orhan famuqis mkiTxvelebisTvis namdvili meqaa: erTxel
mainc unda waxvide da moiloco. SeuZlebelia am mwerlis wignebi giyvardes
da misi qalaqis, misi qveynis mimarT
gulgrili darCe. mkiTxvelebs, romlebic gatacebiT kiTxuloben yvelaze
cnobili Turqi mwerlis romanebs, stamboli warmosaxvaSive ucocxldebaT:
ubnebi, quCebi, Senobebi, xidebi da uamravi
sxva ram, risganac qalaqis ganumeorebeli saxe iqmneba. isini orhan famuqis
sanobele leqciaSi naxseneb dasavlel
mogzaurebs hgvanan, Zvel droSi samxreTis mxridan rom miadgebodnen xolme
qalaqs da nislidan moulodnelad
wamomarTuli stambolis peizaJebiT
tkbebodnen. swored ase wamoimarTeba
mwerlis qalaqi mkiTxvelis Tvalwin
da kiTxvis dasrulebisas ukve misicaa,
mTeli Tavisi evropul-aziuri mSvenierebiT da surneliT.
ra Tqma unda, es sxva stambolia
da kargad ici, rom warmosaxvaSi gacocxlebuli qalaqi namdvils ar daemTxveva, magram mainc jiutad gjera mwerlis,
romelmac dagarwmuna: misi samyaro Seni
samyarocaa, imitom, rom orives erTnairi
sevda giRrRniT guls.
orhan famuqi araerT interviuSi
aRiarebs, rom yovelTvis guls uklavda periferiaSi, Caketil kulturul
garemoSi cxovrebis gancda, iseve, rogorc mTeli msoflios gulgriloba
misi qveynis warsulisa da awmyos, Turquli kulturis, Turqi mwerlebis mimarT. frankfurtis wignis bazrobaze
pirvelad moxvedrili axalgazrda avtori metad daTrguna gamocemuli wig-
nebis simravlem da mravalferovnebam,
miuxedavad imisa, rom im wels `TeTri
cixesimagris~ germanul Targmans kritikosebi keTilganwyobiT Sexvdnen. gana
ioli ar iyo, rom misi xma samudamod
Cakarguliyo am veeba sivrceSi? `gadavdiodi darbazidan darbazSi, sarTulidan sarTulze, Senobidan SenobaSi, Tvals
mixarebda ferad-feradi wignebis uamravi wyeba mTeli msofliodan, maocebda
maTi mravalferovneba, roca vfurclavdi. amave dros ki vxvdebodi, ra rTuli
unda yofiliyo, rom Cemi xma vinmesTvis
gamegonebina, sakuTari kvali dametovebina,
Tavi damerwmunebina, rom adamianebi
sxvebisgan gamomarCevdnen~, - aRiara mweralma wlebis Semdeg, 2008 wlis 14
oqtombers, roca frankfurtis wignis
bazrobis gaxsnisas sityvas warmoTqvamda. im wels bazrobis sapatio stumris
statusiT TurqeTi sargeblobda, rac
Turquli literaturiT msoflios
sagamomcemlo biznesisa da mkiTxvelTa
farTo wris dainteresebas erTmniSvnelovnad gulisxmobda. orhan famuqma
ara mxolod mTeli msoflio miaxeda
Tanamedrove TurqeTisken, aramed mkiTxvels gza gauxsna sxva Turqi mwerlebisken, evropul-aziur tradiciebs Soris amozrdili, mdidari Turquli literaturisken.
didi xnis manZilze ar vicodi,
rom suaT derviSi qali iyo - warbSekrul, Rrmad Cafiqrebul kacad warmomedgina. qarTvel mkiTxvels ama Tu im
Turqi mwerlis gacnobis bedniereba
manamdec hqonda, magram orhan famuqTan
erTad man TurqeTi, rogorc erTdroulad nacnobi da ucnobi qveyana, Tavidan
aRmoaCina.
Cveni biWi
orhan famuqis pirveli wigni, romelic qarTulad iTargmna, kinoscenari
`faruli saxe~ gaxldaT. is Tamar
alfeniZem gasuli saukunis bolos
Targmna, Tumca mxolod 2008 wels
gamosca gamomcemloba `elfma~ TurqeTis kulturis saministrosTan arsebuli saagentos daxmarebiT. amave wels
gamovida qeTevan tomaraZis naTargmni
`TeTri cixesimagre~ (gamomcemloba `inteleqti~). momdevno wlebSi mwerlis
sxva, maT Soris yvelaze mniSvnelovani
wignebic iTargmna da gamoica: `jevdeT
bei da misi vaJiSvilebi~ (mTargmneli:
nana janaSia, bakur sulakauris gamomcemloba, 2009), `me wiTeli mqvia~ (mTargmneli: lia ClaiZe, bakur sulakauris
gamomcemloba, 2010), `umankoebis muzeumi~ (mTargmneli: ekaterine axvlediani,
gamomcemloba `diogene~, 2011), `Tovli~
(mTargmneli: nana janaSia, bakur sulakauris gamomcemloba, 2011), `stamboli
- mogonebebi da qalaqi~ (mTargmneli:
Tamar alfeniZe, gamomcemloba `diogene~, 2012), `mdumare saxli~ (mTargmneli:
lia ClaiZe, bakur sulakauris gamomcemloba, 2012). uaxloes momavalSi `diogene~ gamoscems Tamar alfeniZis naTargmn orhan famuqis kidev erT romans
`axali cxovreba~, aseve - eseebis krebuls `sxva feri~, romelsac xaTuna
basilaSvili Targmnis da wigns romanis xelovnebis Sesaxeb, romelic harvardis universitetSi wakiTxuli leqciebis cikls warmoadgens (mTargmneli:
ia bersenaZe). bolo ori wigni inglisuri enidan iTargmneba. bakur sulakauris gamomcemloba ki orhan famuqis
`Savi wignis~ gamocemas apirebs, romelsac isev nana janaSia Targmnis.
orhan famuqi erTaderTi Tanamedrove mweralia, romlis yvela wignic qarTulad naTargmnia (an axla iTargmneba). gamomcemlobebis amgvari mondomeba
ki mxolod erTze mianiSnebs: qarTvel
mkiTxvels misi wignebi moswons, Sesabamisad, isini sxva, aranakleb cnobili
mwerlebis wignebze ukeTesad iyideba.
gamomcemloba `diogenes~ im wignis
gamocemis uflebac ki aqvs mopovebuli,
romelic famuqs jer ar dauweria.
ratom moswons qarTvel mkiTxvels
ase Zalian orhan famuqi? gamomcemeli
bakur sulakauri Tvlis, rom es, didwilad, nobelis premiis damsaxurebaa, romelic mweralma literaturis dargSi
2006 wels miiRo: `modaSia. advili
asaxsneli ar aris, ratom. pirveli: marTla kargi mweralia. meore: Temebi
sainteresoa mkiTxvelisTvis. Tan yvelaferi erTmaneTs daemTxva: rom ar dainteresebuliyo politikuri problemebiT, nobelis premias ver miiRebda. nobelis premia rom ar mieRo, inglisurad
Tavidan ar Targmnidnen da inglisurad
aseTi masStabiT rom ar iyos naTargmni,
aseTi popularulic ver iqneboda. uceb
gaxda popularuli mTel msoflioSi
da rac mTel msoflioSia popularuli,
CvenTanac maSinve popularuli xdeba~.
gamomcemeli Tamar lebaniZe darwmunebulia, rom orhan famuqis wignebis
wakiTxva did Zalisxmevas ar moiTxovs
da maT swored amitom kiTxuloben
didi xalisiT saqarTveloSi: `famuqi
rTulad ar wers. qarTvel mkiTxvels
ki kiTxva uWirs - ver arCevs literaturas, rogorc aseTs. daReWili lukmebi uyvars. garda amisa, yofiTi kultura
gasagebia mkiTxvelisTvis. aRweril ga-
33
remosTan da situaciebTan mas distancia ar aqvs. isic unda iTqvas, rom famuqi kargad xatavs personaJs - misi
yvela personaJi cocxalia~.
TurqeTisa da saqarTvelos warsulSi xSiria ara ubralod gadakveTis wertilebi, aramed es TiTqmis saerTo istoriaa saukuneebis manZilze.
aseTi siaxlove da erTad cxovrebis
gamocdileba SesaZloa Turqi mwerliT
didi gatacebis erT-erTi mizezic iyos.
Turqul-qarTuli yofiTi realiebi
msgavsia. msgavsia kompleqsebic, romlebsac periferiaSi cxovrebis gancda
aCens. filosofosi giga zedania radiogadacemaSi `wignebi~ aRniSnavs, rom
famuqis kiTxvisas misTvis gamaognebelia es faqti: miuxedavad orasi wlis
ganmavlobaSi sxva kulturis - rusulslavuri kulturis - batonobis qveS
yofnisa, bevri Sre SevinarCuneT, romlebic dRevandel Turqul sazogadoebasTan gvaaxloebs, Tumca pirdapiri kontaqti Zalian didi xania, ar gvqonia.
es aris raRac daviwyebulis gaxsenebac da amave dros gancda, rom tyupiscalebi, romlebic dabadebidanve daaSores, erTmaneTs xvdebian - maT Soris
msgavsebac TvalSisacemia da gansxvavebac.
orhan famuqi qarTveli mkiTxvelisTvis bevrad ufro axlobeli da gasagebi aRmoCnda, vidre Tundac pol osteri, romlis niu-iorkic Soreul da
miuwvdomel metropolisad rCeba. stamboli aqvea - namdvilic da gamogonilic - xelis gawvdenaze. rogorc Cemi
megobari ambobs, famuqi Cveni biWia da
misi Seyvarebis erT-erTi mTavari mizezi es unda iyos. Cemi azriT, mTeli
saidumlo es aris.
mediumebi
yovelTvis mjeroda, rom wignis kiTxva, rogorc yovel jerze gansxvavebuli gamocdilebis miReba, mkiTxvels
cvlida. Tu wigni, romelsac kiTxulob,
gcvlis, ra saxis zemoqmedebas axdens
wigni, romelsac Targmni? me-16 saukunis Turqi ilustratorebis msgavsad,
mTargmnelis ideali individualobis
dakargvas gulisxmobs. misi xelovneba naTargmn wignSi bolomde gaqrobis
xelovnebaa. idealur SemTxvevaSi, Targmnis procesi ver gcvlis, radgan ar
arsebobs is, vinc unda Secvalos. sanacvlod, iolad SesamCnev anabeWdebs tovebs - TiTqmis fosforians - Sens msoflmxedvelobaSi, metyvelebaSi, kanze.
amitomac daviwye mwerlis xmis, misi
TiTebis anabeWdebis Zebna mTargmnelebSi
- TiTqmis ise, rogorc `Savi wignis~
34
personaJi - galifi iwyebs sayvareli
ruias kvalis Zebnas yvelaferSi, rasac
is Sexebia.
orhan famuqis qarTveli mTargmnelebi wina qveTavSi ukve vaxsene. ai, ra
momwera Tamar alfeniZem: `rom kiTxulob, ggonia, rom, ici, saiTken midixar
da moulodnelad sxvagan aRmoCndebi.
magaliTad, `axali cxovreba~ ase iwyeba:
erT dRes wigni wavikiTxe, romelmac
mTeli Cemi sicocxle Secvala. Semdeg
or-sam gverdze hyveba, raze iyo wigni
da ra Seicvala masSi wakiTxvis Semdeg.
kiTxulob da fiqrob, es yvelaferi
axla Tu miTxra, mere raRas apirebs,
mTeli wigni raze unda melaparakoso,
da esaa swored is, rac giTrevs da mizezi, ratomac mogwons mwerali. roca
unda, xelovnebaTmcodnesaviT laparakobs ferweraze, kaligrafiaze, xelovnebaze, zogadad; roca unda, literaturaTmcodnesaviT saubrobs literaturis daniSnulebaze; roca unda, siyvarulze ise giyveba, TiTqos dRes Seuyvarda 21 wlisas TavdaviwyebiT da pirvelad cxovrebaSi; roca unda, sarkastulad gadmogcems cxovrebiseul sibrZnes da icis, rom es sarkazmi masSi
im SiSis da naklis maniSnebelia, romelic Cveulebriv adamianad warmoadgens;
roca unda, istorikosiviT gacnobs
qveynis istoriis im ZiriTad aspeqtebs,
romlebic aucileblad miganiSnebs imaze,
Tu ra aRmoCnda misi sazogadoebis
aseTad Camoyalibebis mizezi. faqtobrivad, xelis gulze gidebs yvelafers,
ris Seswavlasac didi dro moandoma,
da ar gRlis~.
lia ClaiZem kidev erTi Turqi
mwerali gamacno, romelic 70-ian wlebSi uTargmnia da maSin 40-aTasiani tiraJiTac gamocemula - dramaturgi haldun Taneri. sabednierod, misi piesebis
xelaxal gamocemas male gaecnoba qarTveli mkiTxveli. orhan famuqis wignebiT qarTuli sazogadoebis dainteresebis mizezebi ki ase amixsna: `Zalian
kargi mweralia, Tumca nobelis premiamac iTamaSa didi roli. xSirad xdeba
xolme, rom mkiTxvelebi fexis xmas
hyvebian. famuqi udavod didi mweralia da amas imsaxurebs. Rirsebaa is
ena, romliTac wers. es gansakuTrebiT
Cans `wiTel wignSi~, romelic Zalian
lamazi eniT dawerili wignia. Cven
Turq mwerlebs cudad vicnobT. komunistebis dros mxolod socialuri Sinaarsis nawarmoebebi iTargmneboda, imaze
dawerili wignebi, Tu rogori gaWirvebulebi da ubedurebi arian. am dros
hyavdaT namdvili mwerlebi, romleb-
sac ar vicnobdiT. Tundac haldun
Taneri, udidesi evropuli ganaTlebiT.
moulodnelobis efeqtma didi roli
Seasrula: famuqis wignebiT uceb aRmovaCineT ara marto Turquli literatura, aramed TurqeTi~.
nana janaSia suaT derviSis `fosforiani jevries~ mTargmnelicaa, Tumca
masTan saubrisas am romanze xma ar amomiRia. rasakvirvelia, famuqomaniis mizezebis garkveva vcadeT: `mTavari mizezi
nobelis premiaa. amis Semdeg gaCnda
aseTi didi interesi. isic unda iTqvas,
rom Tavad mwerali Zalian kargia.
rac ufro mets vTargmni, miT ufro
metad vijereb amas. wers iseT problemebze, romlebic Cveni mkiTxvelisTvis
axlobelia. gasaTvaliswinebelia istoriuli kavSiric Cvens qveynebs Soris.
namdvilad bevri saerTo gvaqvs. famuqis popularobis erT-erTi mizezi isic
aris, rom yvelaferi iTargmneba, rac
ki dauweria. sabednierod, Turqologiis
ZirZveli skolaa saqarTveloSi. Turqi
mwerlebi yovelTvis iTargmneboda. CvenTan rom aseTi Zlieri skola ar yofiliyo, rasakvirvelia, famuqiT mkiTxvelis
aseTi dainteresebac ar iqneboda~.
qeTevan tomaraZe: `orhan famuqis
Semoqmedebisadmi gamorCeuli interesi
swored mis garegnul gulwrfelobasa da im `aRiarebiT CvenebebSi~ unda
veZioT, romlebsac mwerali mimarTavs,
da rac ase originalurad erwymis
mis nawerebSi ganfenil mistikas. es
yvelaferi arasodes aris xelovnuri,
naZaladevi da ara marto wuTier ganwyobas qmnis, fiqrisken ubiZgebs mkiTxvels. famuqi iseT Temebsa da ideebs
irCevs, romlebic zogjer Sokismomgvrel zemoqmedebas axdens wignis moyvarul, mwerlobaSi kargad gaTviTcnobierebul mkiTxvelzec ki. aRmosavleTisa
da dasavleTis Sexvedrisa da gadakveTis adgili, stamboli mwerlisTvis
mxolod geografiul cnebad, an Tundac
geopolitikuri vnebaTaRelvis obieqtad rodi moiazreba. is mTeli arsebiT grZnobs ori civilizaciis Sexvedrisa da mdumare Tanxmobis qalaqs. es
famuqis umTavresi Rirseba, simdidre
da upiratesobaa, romlis meSveobiTac
qmnis sakuTar saazrovno vels, ganumeorebel samyaros. mwerali siRrmiseulad icnobs evropul da aziur kulturebs, tradiciebs, maT naklsa da
Rirsebebs, da umTavress da saukeTesos
iTavisebs, rac sinTezirebis procesSi
fasdaudebel samsaxurs uwevs. famuqi
saukeTeso mTxrobelia: ostaturad aTavisuflebs nawers moralisturi ten-
denciebisgan da qmnis WeSmarit mxatvrul teqsts, namdvil literaturas,
romelic Zaldautaneblad Semodis SenSi da samudamod rCeba~.
mimoweris dasawyisSi qeTevan tomaraZem mirCia, famuqomaniis mizezebis
Ziebisas, pirvel rigSi, mkiTxvelebis
azri gamego. amas aqamdec vakeTebdi:
orhan famuqis wignebis kvals Cems
yvela megobarsa da nacnobSi veZebdi.
mTargmnelebs ki marTlac didi siamovnebiT vusmine da maTi werilebic siamovnebiT vikiTxe. momeCvena, rom fluorescenciuli naTebebic SevniSne.
stambolis katebi
qarTul blogebze bevrs weren orhan famuqze, Zalian bevrsac ki. sakuTari mosazrebebis gaziarebis moTxovnileba gansakuTrebiT maT uCndebaT, mwerlis wignebs sulmouTqmelad rom kiTxuloben da pirvelive SesaZleblobisTanave gasul wels gaxsnili muzeumis monaxulebas rom apireben. ramdenime kritikul SeniSvnas Tu ar CavTvliT, romlebic politikuri sakiTxebiT dainteresebas da cota ar iyos,
gawelil siuJetebs ukavSirdeba, blogerebi orhan famuqis romanebiT aRfrTovanebuli mkiTxvelebis did jgufs warmoadgenen.
`mivikvlevT gzas famuqis labirinTSi da ukve eWvic ki gvepareba - gvinda
Tu ara saerTod gasasvlelis povna.
iqneb samudamod aq darCena gvirCevnia,
aRmosavleTis surneliT gaJRenTil
furclebSi, sadac mxatvris sanukvari
ocneba Tvalis sinaTlis dakargvaa, raTa
samyaro alahis TvaliT dainaxos; sadac mkvleloba mxolod srulyofisken
mimaval gzaze gadadgmuli nabijia; sadac siyvaruli iseTi tkbilia, rogorc
Seqiures saxeli da iseTi gizgiza,
rogorc xmeli xisgan danTebuli koconi~, - wers blogeri moli blumi.
axalgazrda orhans ki eSinoda, rom
misi xma sxva mwerlebis xmebSi iolad
Caikargeboda. zogierTisTvis es xma
yvelaze mkafiod stambolSi, Cuqurjumas ubanSi ismis: `bednieri var imis
gamo, rom Tavi qesqinebis namdvil ojaxSi megona. bednieri var imis gamo, rom
am sawolTan ramdenime wuTi vijeqi
da megona, rom sul cota xnis win iq
Cemi ufrosi megobari, qemal bei iwva,
romelmac sikvdilis win miTxra: TamTaxanum, minda, yvelam icodes, rom ubednieresi cxovreba gaviare~.
erT-erT blogze aseT mimarTvasac
gadavawydi: `orhan-bei, ra aucilebeli
iyo iseTi radikaluri nabiji, rogoric somxebis genocidis aRiarebaa?
es xom princi pis sakiTxia TiToeuli
TurqisTvis! magram es iyo kidev erTi
biZgi, romliTac Tqven TurqeTis sazRvrebs gascdiT da saerTaSoriso mniSvneloba SeiZineT. ar vici, gaTvaleT Tu
ara. faqti erTia: Turqi eris siamaye
unda yofiliyaviT da axla Tqvens
xsenebaze Tanamemamuleebi uxerxulad
iSmuSnebian. Tumca es verafers gaklebT
Cems TvalSi, radgan ar ityuebiT!~.
muzeumebi ar miyvars - eqsponatebi,
romlebsac xeliT ver vexebi, daukmayofileblobis gancdas mitovebs da
TiToeul jerze imasac vgrZnob, rom
TvalierebisTvis gansazRvruli dro
arasdros aris sakmarisi. amitomac ar
mimiwevs guli Cuqurjumas muzeumisken.
yvelaze Zalian stambolis katebi
mainteresebs - amboben, rom iq marTlac
uamravi kataa da es am qalaqis kidev
erT ganmasxvavebel niSans warmoadgens.
am dReebSi bevrs vfiqrobdi am katebze, romlebic gadarbian da gadmorbian
stambolis quCebidan orhan famuqis
wignebSi da wignebidan stambolis quCebSi. vfiqrobdi imaze, Tu rogor xdeba
raRac ubralo da yoveldRiuri - Zalian piradi, roca mogonebad iqceva;
rogor SeuZliaT mogonebebs sakuTari
cxovrebiT icxovron da sabolood,
gaqcion imad, vinc xar; rogor SeiZleba wero sakuTar Tavze, ojaxze, qalaqsa da qveyanaze ise, rom movlenebis
SuagulSic iyo da Tan damkvirvebelic iyo; rogor SeiZleba mkiTxvels
Seni warmosaxviTi muzeumi ise moataro, rom TiToeuli eqsponatis xelSi
aRebis da didxans Tvalierebis gancda
darCes.
blogi rom mqondes, amaze davwerdi.
da raRac piradic...
`Soreuli enebidan naTargmni yvela
avtori aRmoCenila am situaciaSi: romanisti zustad im poeziaze saubrobs,
romelsac Tavis cxovrebaSi xedavs, an
im Crdilebze, romlebic pirad cxovrebas ubnelebs, kritikosebi da mkiTxvelebi ki mis wignebs kiTxuloben, rogorc qveynis poeziisa Tu Crdilebis
gamoxatulebas. romanistis TviT yvelaze pirad warmodgenebsa da SemoqmedebiT Taviseburebebs mTeli erisTvis
damaxasiaTeblad aRiqvamen - am eris
saxedac ki~, - ambobs orhan famuqi
frankfurtis wignis bazrobaze warmoTqmul sityvaSi. es gaRizianeba, albaT,
imiT aris gamowveuli, rom misgan mudmivad gansazRvruli rolis TamaSs
moiTxoven, roca misi wignebi 60 enazea
naTargmni da mTel msoflioSi gafantuli, roca samyaros xmebSi misi xma
ase mkafiod ismis.
popularobas Tavisi sazRauri aqvs
da umravles SemTxvevaSi, es sakuTari
Tavis nawilobriv an srulad gawirvaa.
amboben, rom bolo wlebSi orhan famuqi
swored orhan famuqs TamaSobs, rac
metismetad TvalSisacemia. Sesabamisad,
misi nabijebi sul ufro iolad prognozirebadi xdeba.
miuxedavad yvelafrisa, me vici, ra
momwons mis wignebSi: swored is piradi,
rac xan Zalian axlos aris poeziasTan da xan CrdiliviT efineba yvelafers,
rasac mwerlis xeli exeba.
irma taveliZe
35
>DTKF TVBUHFYNBC CFSMVTKB
dila iwyeba daRlili sxeuliTa
da sxeulze metad aCqarebuli guliscemiT.
isini bevrni arian, Zalian bevrni...
imaze metni, vidre odesme yofilan...
arian saberZneTSi, italiaSi, espaneTSi,
germaniaSi, amerikaSi... arian ruseTSic...
arian yvelgan, sadac ki fexi gauwvdaT,
xeli miuwvdaT da gulma gauwia... sadac ki viRac egulebodaT TavianT
Tvistomidan; arian alalbedze wasulebi da bedisa da bedisweras brmad ayolilebi...
arian yvelgan da ,,yofna-aryofnis~
filosofias yoveldRiurad, realurad
,,exebian~ xeliT - xexaven unitazebs,
cvlian ,,pampersebs~, clian Ramis qoTnebs... asufTaveben oTaxebs, ezoebs, quCebs... aSeneben saxlebs, sZinavT xaraCoebze... sZinavT iqauri SromiTa da aqauri
fiqriT gadaRlilebs... sZinavT, magram
,,yofna-aryofnis~ filosofiis msgavsad,
arc maT Zil-buranSi yofnas hqvia Zili...
dila iwyeba daRlili sxeuliTa da
sxeulze metad aCqarebuli guliscemiT... iwyeba SiSiT - qalbatons ,,raRac~ ar moewoneba, batons dResac
,,xeli waucdeba~, batoniSvils
kerZi ar moewoneba, policiels
TvalSi ar mouva...
jojoxeTs jojoxeTi emateba, aqaur dards iqauri
dardi cvlis, iqaurs aqauri, kedlis moSlili saaTiviT wikwikebs da Cerdeba goneba - procentis gadaxda gviandeba, bavSvis
swavlis fuli gasagzavnia,
dedis wamlis sayidelia, mamis ormoci gadasaxdeli...
isini bevrni araian, gasaocrad bevrni... mtkivneulad bevrni... am tkivils daxeTqil xelisgulebze igroveben, fulad erTeulad aqceven da mere im xelisgulebs
ugzavnian, romelTa Sexeba da mofereba yvelaze metad enatrebaT...
mizezi yvelas sxvadasxva aqvs, mizani - yvelas erTi.
ocnebac saziaro aqvT, samSobloc
da survilic Sin dabrunebis... dedis
mier Ziliswin wakiTxuli zRapris
msgavsad cxovrebaSi arc erT maTgans
ar daxvedria gzisgasayarze warwera:
,,am gziT Tu waxval, is gelis, im gziT
Tu waxval - iso...~ ar ewera, magram imedi xom is ,,uxilavi Tanamgzavria~
36
htlfmnjhbcfufy|
ar SeiZleba elga foladiSvils ar icnobdes kargi mkiTxveli,
- es is avtoria, Tuki odes misi naweri wagikiTxavs, advilad rom
ver daiviwyeb.
saerTod, Jurnalistikas am epoqaSi, Cvenda saubedurod, moaSores
mxatvruli Rirebulebebi, sityvis siRrmec sadRac gaqra.
ai, elgas nawers rom kiTxulob, imdenad datvirTulia misi
yoveli sityva emociebiT, tkiviliTac, rom guli feTqvas umatebs
da Tvalze cremlic TavisTavad modis.
meamayeba, rom elga Cemi megobaria, da mis am werilsac yovelgvari
nebarTvis gareSe vbeWdav.
uimedobis Jamsac, sakuTari aCrdiliviT
Tan rom gdevs, miT ufro Tuki sxeuliT ucxo miwaze dgaxar da fiqriT
mSobliurze ,,daabijeb~...
imedi yvelas hqonda, imedi imisa,
rom rac ar unda Sors da didixniT
wasuliyo,
rac ar
unda
didi xifaTi da faTerakiT Sexvedroda am gzaze, rac ar unda mZime yofiliyo gansacdeli, rac ar unda areoda gza-kvali da labirinTSi Cakarguliyo, bolos imave gziT odesme isev
Sin dabrundeboda. zogi dabrunda da
zogi vera...
bavSvebi dedis gareSe gaizardnen...
qalebi ucxo qveyanaSi, ucxo ojaxebSi, ucxo bavSvebs uvlian, dahyavT skolebSi, baRebSi, umzadeben sadils da
vaxSams da sicxianebs Ramesac uTeneben RviZli mSobeliviT...
sanacvlod maT Svilebs, saqarTveloSi dedis gareSe darCenil Svilebs, aqvT feradi tansacmeli, fumfula saTamaSoebi da kaloriuli sakvebi... magram cxovrebas,
roca mas Sav-TeTrad, anu dedasTan erTad da dedis
gareSe yofnis ferebSi xedav - feradi tansacmliT
ver ,,gaiferedeb~...
verc erTi fumfula
saTamaSo ver mogcems im
siTbos dedis, Tundac gauxeSebul xelisgulebs
rom aqvT... da arc amqveynadac arsebobs imaze kaloriuli sakvebi sxeulisaTvis, vidre sulisTvis deda-Svilobis madlia.
mSoblebi Svilebis dautireblad wavidnen am qveynidan... da vin icis, ramdenma
dedam daxuWa ukanasknelad Tvalebi martoobaSi swored im
dros, roca misi Svili ucxo qveynis, ucxo moxucs dolbandakruli
dawylulebul sxeuls uwmendda...
vin icis, ramden mamas eWira suli
kbiliT imis molodinSi, rom adre Tu
gvian kars misi Svili SemoaRebda da
am qveynidan ise wavidoda, kubos amwevic eyoleboda, saflavis gamWrelic
da Wiqis wamqcevic...
isini bevrni arian, gasaocrad da
ika SavguliZis foto
Svils momlodine deda
mtkivneulad bevrni... naTesavebisTvis
samudamod Tu ara, droebiT mainc dakargulebi, megobrebisTvis gaucxovebulebi,
ojaxis wevrebisTvis fulisa da dardis erTdroulad momtanebi... saarCevno
biuletinisTvis gauqmebulebi da statistikisTvis Sav grafaSi Casmulebi...
magram vin arian isini sakuTari
Tavisa da qveynisaTvis? lukma purs
,,zvarakad~ Sewirulebi? mTvarianSi Zu
mglebiviT saSovarze gasulebi, Tu caluRela laba xarebi, mTeli ojaxis
simZimes rom miaTreven gaukvlavSi...
sad iwyeba da sad mTavrdeba maTi
sisuste da siZliere? sad aris Cixi
da sad gamosavali? iqneb iq, sakuTar
,,mes~, meze ufro Zvirfasis ,,gamravlebul mes~, anu ,,Cvens~ rom Seswirav...
iqneb swored esaa maTi sisusteca
da siZlierec, gaurkvevel momavalSi
mtkiced rom abijeben da awmyoSi darCenilebs momavlamde sagzals awvdian...
iqneb swored isaa ,,Cixi~, roca carieli varclis anabarad darCenil dedabers hgavs mTeli ojaxi da cxadia,
rom viRac unda ,,gaiwiros~... da ,,gamosavalic~ iqneb swored isaa, roca ityvi,
rom - ,,me waval~...
magram vin arian isini sakuTari
TavisTvis? sakuTar TavSi dakargulebi
da gzaabneulebi, Tavisufleba CamorTmeulebi, Seuracxyofilebi, Sromisgan daqanculebi, dardisgan danacrulebi, mudamdRe ojaxsa da axloblebs danatrebulebi, sevdiani mzeriTa da wylia-
ni TvalebiT gaurkveveli momavlisken
mziralebi, sadac kalendari zantad
da swrafad Slis furclebs... sadac
weliwadis oTxi dros nacvlad, mxolod ori ,,dro~ arsebobs - iq yofnis
da aq dabrunebis!..
vin arian isini sakuTari qveynisTvis? gerebi, romelTaTvisac avma dedinacvalma xmeli lukmac ver gaimeta?
romelsac mudamdRe saxres urtyamda
da didi urduliT urazavda Tbili
keriaSi Semaval kars?
vina arian isini, TavianTi qveynisTvis _ 21-e saukunis ,,mamluqebi~, maqmanebiani winsafrebiTa da rezinis xelTaTmanebiT Tu ,,amaoebis~ did bazarze
groSebad gayiduli ,,monebi~? nuTu amqveynad maTi wili miwa da haeri, maTi
wili sarCo da sabadebeli, maTi wili
siTbo da siyvaruli, maTi wili erTguleba da sakeTebeli ase Znelad mosapovebeli da mosaZebni iyo...
vin arian isini, TavianTi qveynisTvis?
dakarguli Taobebi, ugzo-ukvlod gabneuli genofondi... realuri da potenciuri dedebi... fesvebs mowyvetili
Svilebi...
rodis da rogor SeZlebs es arSemdgari saxelmwifo im adamianebis arSemdgar qveyanaSi dabrunebas? an Tu SeZlebs riTi? sityvieri, cru dapirebebiT Tu caTambjenebiT, moasvaltebuli
gzebiTa da mudmivi eleqtroenergiiT? dabrunebulebs daxvdebaT ki aq is
garemo ,,Sin dabrunebis~ gancdas rom
qmnis?
isini bevrni arian, gasaocrad bevrni... yoveli wuTi da saaTi, yoveli
dRe da Tve fulad erTeulSi gadahyavT... isini ar cxovroben, isini cocxloben da am sicocxlesac zustad
is ,,ekvivalenti~ aqvs, ramdenadac maTi
Sroma fasobs...
iman saxli iyida, iman manqana, viRac
warmatebulad gaTxovda, viRacas gaumarTla... iman moqalaqeoba miiRo, iman
Sromis ufleba, iman mwvane baraTi...
viRaca mezoblis ambavs yveba, viRaca
naTesavis, viRac sazogadoebriv transportSi yurmokruls...
mokled, mogebas da SenaZens yvela
Tvlis, aqac da iqac... magram arc iq
da arc aq, aravin Tvlis ,,danakargs~,
radgan is fulad erTeulSi ar iTvleba. danakargi ki didia, ganaxevrebul
sicocxlemde dasuli...
isini bevrni arian, mtkivneulad bevrni... yvelas viRaca gvaklia... zogs
yvela erTad... da xSirad, Zalian xSirad,
arc es ca, arc es mze da arc es miwa
ar gvergeba, radgan maT gareSe modis
zamTarica da Semodgomac, maT gareSe
modis gazafxuli... maT gareSe izrdebian Svilebi, maT gareSe berdebian megobrebi da maT gareSe kvdebian mSoblebi...
elga foladiSvili
P.s. tkivilebs unda erqvaT ,,saxeli~, tkivilebs, romelsac gulTan axlos vgrZnobT - Cvenc da isinic...
37
pirveli dRe
dilis 5 saaTze gemis Zravebi gaCerda. 37 dRis Semdeg gemze pirvelad
daisadgura siCumem.
Cven amerikaSi viyaviT.
me wamovdeqi, iatakze mwoliare mgzavrebs gadavalaje da iluminators mivadeqi, magram wylisa da nislis garda
veraferi davinaxe. Cven Ruzas vuSvebdiT romeliRac kunZulis maxloblad.
Cavicvi da gembanze avedi.
da ai, aqedan daiwyo Cemi tanjvawameba. gemi berZnuli iyo, me triumfis mgzavri gaxldiT da amitom jer
kidev Sua gzaze Semomexarja mTeli
fuli. ufulod ki napirze ar gadamiSvebdnen.
Cemi eqvskaciani kaiutis erT-erTi
mgzavri, Turqi hasani, fexdafex amomyva
gembanze.
- aki garigebdi Wkuas, - momaxala
man, rogorc ki momiaxlovda, - ai, ukve
amerikaSi varT da fuli ki ara gaqvs,
rom napirze gadaxvide. Sen ukanve dagabruneben. ufulod vin SegiSvebs amerikaSi? vai, sircxvilo! Sen adgilas namdvilad Tavs moviklavdi!
hasani gibraltaridan moyolebuli
mxolod damarilebul zeTisxilsa da
mlaSe yvelze gadadioda. mas acofebda patara xis Samfurze Camocmuli
mwvadebi, romlebsac gembanis stiuards
vatovebinebdi xolme.
gemidan xidiT CavediT did darbazSi. mgzavrebi fotosuraTebiT xelSi
aqeT-iqiT awydebodnen da damxvdurebSi
TavianTi naTesavebis amocnobas cdilobdnen. inspeqtorebi magidebs usxdnen
da Camosulebs sabuTebs usinjavdnen.
kari gaiRo da darbazSi viRac axalgazrda Semovida. mas xelSi erTi meoreze dawyobili ubralo zoliani naW-
38
redaqtorisagan:
giorgi da helen papaSvilebis @yvelaferi SeiZleba moxdes~
avtobiografiuli novelebis krebulia.
igi inglisur enaze daiwera da pirvelad 70 wlis winaT,
1944 wels gamoica. dRemde am wignis 20-milionamde egzemplaria
gayiduli, Cvidmetjer gamoica amerikaSi, iTargmna italiur,
frangul, norvegiul, daniur enebze. gadaRebulia amave saxelwodebis filmadac holivudSi.
wigni gvixatavs 1930-iani wlebis qarTveli emigrantis cxovrebas da amav dros glexis TvaliT danaxul amerikas.
anTologiaSi, msoflios 50 saukeTeso wigns Soris, romelSic
yvelaze ukeT aisaxa amerika - jek londonis, ficjeraldis, selinjeris da hemingueis gverdiT SexvdebiT am wignsac.
risagan Sekerili ,,xinkala” qudebi
eWira. pirvelad igi fanjarasTan gaCerebul kravelis boxoxian moxucTan
mivida, Semdeg – rigSi mdgom kazakTan,
bolos me momadga.
- erTi Sen quds Sexedos kacma, miTxra man rusulad, - Sen ra, mTeli
sicocxle xamad ginda darCe? hm, kravelis qudi! xom ar ggonia, SeerTebul
StatebSi Sens garda vinmes exuros
bewvis qudi? ager, Sexede inspeqtors,
eqims, kapitans, egeTi qudebi axuravT?
ra Tqma unda, ara!
me araferi vupasuxe.
- ici, ras getyvi? mec odesRac xamad viyavi am qveyanaSi da Sen rom giyureb, guli mikvdeba. ar minda, vinme
Cavardes im dReSi, me rom viyavi. ai, Cemi kepebi. naxe, ra Zvirfasi zoliani
naWeria! aseT kepebs xom memanqaneebi,
mRebavebi da maRaroelebi atareben, biWma qudi TiTze daatriala, - nu geSinia, es namdvili amerikuli stilia.
am quds rom daixurav, yvelas amerikis moqalaqe egonebi. me var amis Tavdebi. ici, Tanaxma var, Cemi kepi mag daqeqil kravelis boxoxSi gagicvalo, pirdapir gagicvalo. sarTad erTi penic
ar minda.
unda giTxraT, rom kravelis qudi
zed gamomgzavrebis win SeviZine da
jer sul axalTaxali gaxldaT. igi
mSvenieri vercxlisferi kravelisagan
iyo Sekerili. saqarTveloSi rom mecxovra, albaT, mTeli sicocxle meyofoda, magram...
- ici, ra, - miTxra qudebis gamyidvelma, - minda samudamod dagamaxsovrdes,
rom amerikaSi Camosvlis dResve fuli
gaakeTe. dolars gimateb. movrCiT?
me boxoxi movixade da kepi davixure. kepi patara momivida, Zlivs mifaravda kinkrixos, magram amerikaSi amerikulad unda Caicva da Tanac ra sasiamovnoa, roca gemovnebiT icvam! ase Cavigde xelSi pirveli dolari.
sirieli isaaksi grZel skamze ijda,
iaffasian sigarets abolebda da Cvens
vaWrobas Tvals adevnebda. isaaksi Cems
kaiutaSi cxovrobda da amitom kargad
icoda, ra avladidebis patronic viyavi. qudebis gamyidveli Semdeg muStars
rom miadga, isaaksma sabaJos inspeqtorisagan Tavis daZvrenis kargi xerxi
maswavla.
es marTlac SesaniSnavi xerxi aRmoCnda: sanam inspeqtori Cems pasportsa
da vizas sinjavda, me ukve movemzade
TavdacvisaTvis.
- gxvdebian Tu ara megobrebi? –
mkiTxa man, - gaqvs Tu ara fuli, rom
Tavi gaitano amerikaSi.
me mwvane amerikuli dolarebis msxvili dasta amoviRe, 10 da 20 dolarianebis mozrdili, reziniT Sekruli
dasta.
- o qei, gaiareT, - miTxra inspeqtorma
da sabuTebze beWedi damirtya.
bargi aviRe da gareT gavedi. fulis
dasta ki isaaksis megobars arapuleopuloss davubrune. igi, axla albaT
sxvas miaqiravebda am dastas. arapuleopulosi sul erT dolars iRebda am
fulis TxovebaSi. TiTqmis muqTia, ara?
gareTa baqanze osi zurabegi davinaxe. zurabegic triumiT Camovida amerikaSi, magram gana pirvelad – igi
amerikis moqalaqe iyo da saTanado
sabuTebic hqonda amis dasamtkiceblad.
garda amisa, `gaspadin” buffalo bi-
lis megobaric gaxldaT. zurabegi pirvelad 20 wlis winaT ewvia amerikas.
maSin igi cirkis mojiriTe iyo, Semdeg
ki mTavari mzareuli gaxda. mas ramdenimejer daegrovebina fuli da colis
saSovnelad wasuliyo samSobloSi, magram dRemde veravin eSovna.
- rao, napirze gadasvlis ufleba
ar mogces? – mkiTxa zurabegma.
- rogor ara, magram fuli ara
maqvs, rom im gemSi Cavjde da napirs
mivadge (momcro gemi TuxTuxiT dacuravda kunZulsa da napirs Sua da saSviani mgzavrebi gadahyavda). iqneb gadamecura, magram bargs ra movuxerxo?
sul cota. ori gza unda gavakeTo.
- ai, Se virisTavo, - miTxra zurabekma, - es xom amerikaa. gemi ufasoa.
igi Cem mTavrobas ekuTvnis. Cven muqTad
gadagviyvanen. wavediT.
ase movxvdiT napirze.
napirze ki: quCebi, xalxi, xmauri.
saxeebi da kvlav saxeebi. qoTqoTi, jijRini, yvirili, magram yvelaze meti –
fusfusi da moZraoba: win da ukan,
ukan da win, Tvalebi amiWrelda.
ase gaviareT ramdenime kvartali.
aq Cveni sabuTebi gamaxsenda, amoviRe,
nakuw-nakuwad vaqcie da urnaSi Cavyare. ,,amis Semdeg veRaravin damimtkicebs,
rom amerikis moqalaqe ara var”, - gavifiqre da zurabegs mivubrundi: axla
ra unda vqnaT-meTqi.
- samuSao unda viSovoT. eg ukve
Cemze iyoso, - mi pasuxa man.
orive muSebis damqiravebel saagentosaken gavemarTeT. sabednierod, agentma
rusuli icoda. man zurabegi maSinve
rusul restoranSi gaagzavna Sef-mzareulad.
- axla Tqvens megobars mivxedoT.
aba, risi gakeTeba SegiZliaT? – mkiTxa
agentma.
- me tyavis lamazad gamoyvanis
ostati var. gansakuTrebiT kargad vici
Zveleburi maTraxis taris keTeba.
- RmerTo Cemo, - amoixvneSa agentma,
- es xom SeerTebuli Statebia, aq
cxenebs ra unda, avtomobilebia. sxva
ra SegiZlia?
sabednierod, mamaCemi windaxeduli
kaci iyo da ori xeloba Semaswavla.
ifiqra, erTi umtyunebs, meoreTi gaitans Tavso.
- me maxvilebis keTebac vici, mokle
da grZeli maxvilebis, sevadiTa da
usevadoT. sanadiro danebis damzadebac
– ubralo ginda Tu moxatuli, wrToba,
alesva, piris awyoba, - vuTxari agents da
Cemodnidan qarglobis mowmoba amoviRe.
- o, RmerTo, maTraxebisa da xmlis
ostati, - amoixvneSa agentma da zurabegs miubrunda: - jobs SenTan waiyvano da WurWeli arecxino, - restoranSi yovelTvis akliaT xolme WurWlis
mrecxavebi.
Cven miwis qveS CavediT, matarebelSi CavsxediT da ramdenime gvirabi
gaviqroleT. am gvirabebma samxedro
gzis gvirabebi momagona, sadac uzarmazari Ramurebi budoben, oRond aqauroba ufro uaresad yarda.
restorani SesaxvevSi mdebareobda.
,,xazeikam~ Zalian tkbilad migviRo:
- Sen saCaiedan maxsovxar, - uTxra
man zurabegs, - moxaruli var, rom
CemTan imsaxurebT. mgoni, ,,piraSkebis~
ostati xarT, ara?
- yvelafrisa, madam, yvelafrisa, Tavmomwoned upasuxa zurabegma, - erTma
Cemma megobarma, bufalo bilma, erT
jerze 30 cali Rvezeli SeWama. es
Cemi megobaria. WurWels garecxavs.
restornis patrons Tavi davukari.
samzareulo patara da CaxuTuli
iyo. aq yvelaferi Roris SiganiviT
iyo gaqonili. zurabegma danebi amoalaga, mzareulis qudi daixura, Sinaurulad datrialda samzareuloSi da
marjved Seudga mwvanilis daWras.
- Sen ki amaT darecxav, - miTxra
diasaxlisma, - oTxi saaTisaTvis unda
moaswro, magida SegvikveTes.
me erTi langari Wiqebi unda damerecxa, Tanac ra Wiqebi: muclianebi,
39
maRalfexianebi, erTi cicqnebi, TiToSi
TiTo ylupi Tu Caeteoda. pirveli
maSinve Camatyda xelSi, meorec Tvalsa
da xels Sua gamiqra. rva, rogorc
iqna, gavrecxe, meTerTmete Tavidanve gabzaruli iyo; meTormete Tasis kides
moxvda, erTi daiwkaruna da gaTavda.
me, albaT, dResac iq vimuSavebdi,
magram swored im wuTas, roca pirveli langari sarkmlidan darbazSi unda
gadamewodebina, fexebSi restornis katam gamirbina.
roca namsxvrevebis axveta davamTavre, zurabegs mivubrundi:
- axla puri vWamoT, ukve SuadRea.
age, muStrebic miirTmeven. maT cqeraSi mada gamexsna. mwvadi Sewvi, kitri
daWeri, erTi kargad visiamovnoT am
axal qveyanaSi.
- es restorania, - mi pasuxa zurabegma, - saqarTvelos samxedro gzis
piras miyuJuli duqani ar gegonos,
sadac stumrebi da Sinaurebi erT sufraze qeifoben. es restorania da Tavisi wesebi da kanonebi aqvs. muStrebi
rom gamoilevian, maSin unda davnayrdeT
nasufraliT. aba, isev Wiqebs mixede,
oRond, Tu Zma xar, aRar Semarcxvino.
me erTi Careqi araJani vi pove, restornis ukan, xeivanSi gavedi da purs
Sevatane. amas erTi qila xizilalac
davayole. xizilala Zalian mlaSe gamodga. albaT, saeqsportod Tu iyo
damzadebuli.
,,xazeikam~ momagno. fexze wamovdeqi.
- miirTviT araJani, geTayvaT, miirTviT, - miTxra man, - daamTavreT, daamTavreT. oRond Semdeg iqneb wasuliyaviT Cemgan. sadme Sors wasuliyaviT.
nu ki gewyinebaT, magram Wiqebi da xizilala Zalian Zvirad miRirs. Seni megobris wyeninebasac veridebi. Zalian
mWirdeba kargi mzareuli. rom SegeZlos Cumad wasvla, uceb rom gauCinarde, me 5 dolars mogcem.
- jer araferi gamikeTebia da fulic
ar mergeba Tqvengan, rac aris, aris.
restorani Cemi bedi ar yofila. waval,
zurabegs ar vemSvidobebi, Tqven uTxariT Semdeg.
,,xazeikam~ qudi da raRac qaRaldSi
Sexveuli gamomitana. xeivans davyevi
da quCaSi gavedi. viare, viare, fexis
gulebi amewva siaruliT, kiseri metkina
aqeT-iqiT yurebiT, magram mainc mivdiodi da mivdiodi. ukve meore dRe
megona.
Sevecade inglisurad gamovlaparakebodi gamvlelebs. ,,ra saaTi”, - vikiTxe,
magram aravin gamompasuxebia. ese igi,
ver gamiges-meTqi, vifiqre da axla
40
sxvanairad Sevabrune sityva, - ,,ramdeni saaTia”, - mivmarTe viRac gamvlels.
man Tavis majaze mimiTiTa, - xuTis naxevari iyo.
ra saocari qveyanaa! Tu moindomeb,
uceb iswavli kaci inglisurs.
parkSi Sevedi, Crdili movnaxe, fexze
gavixade da wamovweqi. gavxseni ,,xazeikas~ gamotanebuli Sekvra. puri da
Zexvi aRmoCnda Sig. axal qveyanaSi
cxovrebis dasawyebad xuTcentiani nikelis fulic moeyolebina.
ra vqna, rogor moviqce? - sanam ama-
ze vfiqrobdi, CameZina kidec.
viRacam gamomaRviZa. Tavze policieli madga da raRacas meubneboda. me
Tavi gavaqnie, veraferi gavige-meTqi, vaniSne. policielma xelebi, fexebi, Tvalebi da Tavi moiSvelia (igi Zalian magonebda TbilisSi nanax Tojinas) da,
rogorc iyo, mimaxvedra, rom balaxze
wamowola akrZalulia. Tu gindaT, skamze dabrZandiTo. skamebi ufasoa, yvelas
SeuZlia dajdeso. ai, rogori qveyana
yofila!
magram dawola arc iseTi ioli
aRmoCnda. skamebze, yoveli ori futis
daSorebiT, rkinis saxelurebi daemagrebinaT. SeZroma ar gindoda?! jer cali
fexi Sevyavi, Semdeg meorec mivayole
da davweqi. magram gverdi veRar vicvale. Tanac, rogorc ar unda davwoliliyavi, rkina nikapze mebjineboda. karga
xans vifiqre, Tu rogor movqceuliyavi. mere wavedi, Cemi xuTcentianiT miwis Txili viyide da ciyvebs davuyare.
parkis irgvliv aRmarTul koSkebSi
sinaTlis anTeba daiwyes. ukve dabnelda. me Saragzis maxloblad, ferdobze
avedi. aq kldis qveS patara qviSnari
vipove. Samfuri gavTale, xis totebiT
koconi gavaCaRe, Zexvi Seviwvi da purs
Sevatane. male, isev momSivda. pijaki
davaxvie, TavqveS amovide (ase omSi vakeTebdi xolme) da daviZine.
damRala amerikam da amitom karga
xans meZina. ukve SuaRame iqneboda, rom
Suqma Tvali momWra. Cems qveviT, Saragzaze msubuqi manqana moTaxTaxebda. Suqi
misi wina naTurebidan modioda. rom
gamisworda, erTi amoixrotina da dadga.
manqanidan kaci gadmovida. mTeli saaTis ganmavlobaSi jaxirobda, xsnida
da xuravda kapots, ukakunebda manqanas
raRac iaraRebs, magram veraferi gaawyo. me ferdobze Cavcocdi da gzaze
gavedi, omSi TviTmfrinavebTan mqonda
saqme da avtomanqanac xom TiTqmis
igivea, ra Tqma unda, Tu frTebs ar miviRebT mxedvelobaSi. weRandeli policielis msgavsad, xelebiT, fexebiT, TaviT mivaxvedre, - momeci iaraRebi, aba,
erTi me vcdi-meTqi. man iaraRebi momca
da TviTon gzispira skamze Camojda.
Sevamowme sanTlebi, gamanawilebeli, gragnila, davxede benzinis mimwodebel mils, magnetos. Semdeg manqanis
daqoqva movindome. vatriale, vatriale, kinaRam guli amomvarda, magram avtomobili sdumda. gavcecxldi da lanZRva-gineba davuwye manqanas. ra ar vuwode - mTis devis Svili, qvabulis eSmakis etli, davarisxe igi Savrqiani Txis
saxeliT da, roca qarTulad aRaraferi damrCa, rusulze gadavedi, rom bolomde momeoxebina guli. Semdeg erTi
gemoze Cavcxe radiatorSi wixli. avtomanqana Zveli iyo, T modelisa. man
erTi daifrutuna, verxviviT acaxcaxda
da amuSavda. manqanis patroni CemTan
moiWra. micinoda, xels marTmevda, raRacas meubneboda, raRacas mekiTxeboda.
magram aq polismenis meTodi ar gamogvadga – marto Jestebi ara kmaroda.
uceb Cemi leqsikoni gamaxsenda – inglisur-rusuli da rusul-inglisuri.
xalaTis jibidan amoviRe da manqanis
patrons mivawode. man leqsikoni sinaTleze daiWira da furcvla dauwyo.
,,muSaob”? – mkiTxa da inglisur sityvaze mimiTiTa. mis gaswvriv daweril
rusul sityvas davxede da Tavi gavaqnie. ,,bina?” – maCvena man meore sityva.
kvlav uariT vupasuxe.
gamovarTvi leqsikoni, ,,gemi” da
,,dRes” movZebne da vaCvene.
,,wamodi”, - maCvena leqsikonSi, ,,uid mi”, - miTxra da TiTi mkerdze
miido, ,,Wama”, ,,Zili”, ,,samsaxuri”, Semdeg karga xans iqeqeboda leqsikonSi - ,,samsaxuri xval”. - ,,avtomobilebi?” – vkiTxe me, Cven xom qarTuladac ,,avtomobils” vityodiT.
,,avtomobilebi”, - damidastura da
Zalze nasiamovnebi darCa, rom erTi
saerTo sityva mainc aRmogvaCnda.
manqanaSi CavsxediT, mravali mili
gaviareT, mravali quCa, romelTa orsave mxares saxlebi iyo Camwkrivebuli.
bolos mis saxls mivaRwieT. SevediT,
karga blomad vsviT da vWameT, sabednierod, Wama-smas, rogorc mogexsenebaT,
enis codna ar unda. Semdeg misma colma
oTaxi momiCina da davweqi. Zilis win
vfiqrobdi: ,,ai, mTeli dRea vcxovrob
amerikaSi da swored ise yofila, rogorc ambobdnen, - amerika is qveyanaa,
sadac yvelaferi, marTlac, yvelaferi
SeiZleba moxdes”.
ukve oci welia vcxovrob amerikaSi da aqaurobaze dRemde am azrisa var.
diax,
Tqveno umwikvloebav!
eqvsi Tvis Casulic ar viyavi amerikaSi, rom kinaRam cixeSi amovyavi
Tavi. es ambavi ase moxda:
is pirveli eqvsi Tve niu-iorkSi
gavatare. kvireebi usazRvrod grZlad
meCveneboda. arc dResaswaulebi iyo
da arc qeifebi, rom cotaTi mainc gavxalisebuliyavi. movidoda SabaTi da
konvertiT 12 an didi-didi 14 dolars
momcemdnen xolme. Camosvlis dRes rom
kacs Sevxvdi centralur parkSi, iman
dapireba Seasrula da samuSao momca
garaJSi. magram ori Tvis Semdeg sidedri gauxda avad, garaJi miaketa da ojaxianad sofelSi gadasaxlda. Cemi CiqorTuli inglisuriT Zalian gamiZnelda axali samuSaos Sovna.
cota xans abreSumis fabrikaSi vimuSave, Semdeg qandakebis Camomsxmel
saxelosnoSi gadavedi. TabaSirisagan
vasxamdiT ulazaTo qandakebebs. am saxelosnos manam SevrCi, sanam mTavarma
moqandakem aqlemis Camosxma ar damavala.
es aqlemi ufro Zroxas waagavda. me ar
vikadre aseTi maxinji cxovelis Camosxma da aqa-iq Sevaswore, rom aqlemis
ramdenime niSan-Tviseba mainc mimeca.
roca moqandakem Cemi namuSevari
naxa, gacecxlda da is skolebi CamomiTvala, sadac eswavla - londonis, parizis, drezdenis (darwmunebuli var, am
qalaqebSi aqlemis WaWanebac ar iyo).
da kvlav umuSevari davrCi.
Semdeg oTaxebis moxatvaze vimuSave, magram me da Cemi ufrosi rogorRac ver SevewyveT erTmaneTs. mere erTi
qarTveli vnaxe (im dros sul orisami Tu viqnebodiT niu-iorkSi), romelic tansacmlis sawmend saxelosnoSi muSaobda. am qarTvelma TanaSemwed
amiyvana. saSineli samuSao iyo. tansacmels benzinSi vrecxavdiT, rom laqebi amosuliyo. benzini tvinSi mirtyamda,
yelSi Cadioda da yurebidan gamodioda. mTeli kvira benziniT viyavi gaJRenTili.
rac unda jojoxeTuri kvira gvqonoda, dasvenebis dRes mainc SesaniSnavad vatarebdiT, radgan yvela mTeli
dRiT mivdiodiT vankoTlandis parkSi.
es xeebiTa da yvavilebiT savse parki
qalaqgareT iyo... iq SegveZlo cecxli
gagveCaRebina, batknis mwvadebi Segvewva,
mTeli dRe gveseirna, samuSaoze ar
gvefiqra da erTi dRis ganmavlobaSi
mainc davmtkbariyaviT adamianuri cxovrebiT.
kviradReobiT, dilis eqvsi saaTidan,
metros vagonebSi ukve teva aRar iyo
xolme. vis ar SexvdebodiT aq – rusebs,
berZnebs, somxebs – mihyavdaT moxucebi
da Cvilebi, mihqondaT doqebi, dasakeci
skamebi, naxSiriani toprakebi, hamakebi,
samovrebi, sauzmiT savse kalaTebi da
fardagebi. yvela amoCemebuli adgilisaken mieSureboda. iq Cais gaawyobdnen,
sauzmes amoalagebdnen da natrobdnen,
neta gvian daRamdeso.
is dauviwyari kvira dRe, roca ubedureba SememTxva, gazafxulis miwuruli iyo. kaSkaSa dRe idga, mowmendil
caze aqa-iq Rrublis TeTri qulebi
dacuravda. swored rom, faTerakebis
Sesaferi dRe gaxldaT.
im dRes pirvelad mecva amerikaSi
SeZenili kostumi, mewamul zolebiani
halstuxi mekeTa da cxvirsaxocic
halstuxis Sesaferi mqonda. Tavze Wilis qudi mexura, swored iseTi, ianki
dudli rom atarebda. Tavs bednierad
vgrZnobdi da, cota ar iyos, vijgimebodi kidec.
xuT-eqvs axalgazrdasTan erTad
parkSi vseirnobdi. erTi nacnobi ojaxidan meoreSi gadavdiodiT. aq TiTo
Wiqa Rvinos gadavkravdiT, iq namcxvars
wavatexdiT xolme. erTgan bufalodan
axalCamosuli biZa gagvacvnes, meoregan - haerze pirvelad gamoyvanili
Cvili vinaxuleT...
parkis bolos gvindoda gavsuliyaviT da myudro biliks davadeqiT. gzad
lamazi xe Semogvxvda. TeTrad gadapentiliyo, gegoneboda, aqafebuliao. ingliselebi ZaRlis xes etyvian.
- yvavilebi, yvavilebi, - aRrialda
erTi rusi, saxelad kirile, - davglej,
Taiguls gavakeTeb da Cem megobar qals
mivarTmev.
am kiriles ar vicnobdiT, sadRac
gzaSi mogvetmasna.
kiriles sxvebmac aubes mxari.
- davglijoT! davglijoT yvavilebi,
Taigulebad SevkraT da megobar qalebs
mivarTvaT.
- xe ratom unda gavafuWoT, - vuTxari me, - cota tvini gaanZrieT. Tu gindaT lamaz qals daumegobrdeT, TxoveT
saseirnod gamogyveT, uTxariT, SesaniSnav
raRacas gaCvenebT, saxlisodena Taiguls,
Taiguls, romelic pirdapir miwidan
izrdeba-Tqo, iSviaTi sanaxavia-Tqo. Tu
ase izamT, Zalian advilad dauaxlovdebiT seirnobis dros da ukan rom dabrundebiT, iqneba nayinis saWmeladac
SemogyveT.
ara, aravin gamigona. maincdamainc
xe unda daemtvriaT. mglebiviT miesivnen da nawil-nawil dauwyes gleja.
xtodnen, konwialobdnen, vin ufro did
tots motexso! lamis cudad gavxdi.
- Cemda Tavad, - vuTxari maT, - momerideboda qalisaTvis muqTad naSovni,
moparuli yvavilebis mirTmeva! viyiddi.
ai, es iqneboda pativiscema, Tu arada,
sul ar mivarTmevdi.
uceb, kirile, romelsac ukve yvelaze didi Taiguli Seekra, xis kenwerodan Zirs Camococda da miTxra:
- fexsacmlis zonari unda Sevikra,
es Taiguli erTi wuTiT damiWire, male davbrundebi.
mec davuWire da imav wuTs Cem
gverdiT policieli gaCnda.
- kargia, kargi! - Tqva man, - es xom
sazogado qonebis ganadgurebaa.
gvarebi gamogvkiTxa da patar-patara
qaRaldze Camowera.
- rasa Svreba? – vkiTxe sergeis.
- uwyebebs gvaZlevs!
- uwyebebs?
- ho, sasamarTloSi unda warvsdgeT.
- dapatimrebuli varT?
- TiTqmis, Tu jarimas gadavixdiT
saqme miCumdeba, magram Tu Tavis aridebas
movindomebT da uwyebebs gadavyriT, mogvnaxaven da cixeSi gamogvamwyvdeven.
- ra gvari xar, Zmobilo? – mkiTxa
policielma.
Sevecade damejerebina, rom totebi
me ar damimtvrevia. es Taiguli sxvam
damaWerina-meTqi, magram ar damijera.
miTxra – nu medavebi, Torem aqve dagapatimrebo.
kvlav davuwye axsna-ganmarteba:
- ai, biWebi damimowmeben, rom me ar
momiwyvetia, sxva iyo-meTqi, - magram
arc imaT daujera, - nu amarTlebTo, uTxra.
swored ar mindoda im policiels
vgvanebodi: iseTi eWviani vyofiliyavi,
rom yvela matyuara mgoneboda. aba, ra
41
gemo aqvs iseT cxovrebas, Tuki veravis endobi.
ase rom, CemTvisac gamowera uwyeba
da wavida. is axalgazrda, ai, is kirile ki aRar gamoCnda – jer kidev ar
moeTavebina fexsacmlis Sekvra.
- saSineli saqme dagvemarTa, - vTqvi me.
- araferia, - gaicina sergeim.
- araferi? mTeli cxovreba samSobloSi gavatare da arafers gadavyrivar.
axla sul eqvsi Tvis Camosuli var
amerikaSi da ukve gaiZvera damerqva.
es araferia? mamaCemma rom gaigos es
saSineli ambavi? rom gaigos Cemi dapatimreba, sofeli ras ityvis? pirveli
adamiani, romelic kobianTkaridan amerikis SeerTebul StatebSi wavida da
risTvis? imisaTvis, rom tusaRi gamxdariyo.
- momxede, - miTxra sergeim, - Sen arc
ki dagWirdeba sasamarTloSi wasvla.
fuli gagzavne da Tavi damnaSaved scani.
- ki, magram, rom ara var?
- Tqvi, var-Tqo, dros moigeb!
- maSin policieli swore yofila,
rom aravis ujerebs, Tuki jer ityvian,
araferi damiSavebiao, mere ukuRma Seabruneben, davaSaveo.
- Tu Tavs damnaSaved ara scnob, sasamarTlos winaSe unda warsdge, saqme
unda gaarCion.
- hoda, warvsdgebi kidec!
- erTi dRis xelfass dahkargav!
- davkargo!
- policieli rom vnaxoT da kidev
erTxel movelaparakoT? – SemogvTavaza arkadim.
- araferi gamova, Tqva sergeim, - piradad me sasamarTloSi Tavs damnaSaved vcnob. giorgi ivanes Zes ki mxolod
erTiT SegviZlia davexmaroT. ukan, niuiorkSi davbrundeT da fiqseri vinaxuloT:
- ras niSnavs viqseri, - vkiTxe me,
viqseri melia unda iyos, ara?
- ,,f”. fiqseri adamiania. xalxi
fuls aZlevs saqmeebis mosawesrigeblad. sxvadasxvagvari nebarTvis Sovna
SeuZlia, gadasaxadis blankebs avsebs,
transportis bileTebs auqmebs. vTqvaT,
licenziaze uari giTxres - fiqsers
fuls aZlev da igi raRaca manqanebiT
mogixerxebs.
- hoda, melia yofila!
- melia viqsenia, - ganmimarta sergeim,
- sityvebi Tav-Tavis adgilas unda
Cailago TavSi. yvelafers erTmaneTSi
urev. fiqsers didi nacnoboba da gavlena aqvs.
wavediT fiqserTan. mas didi oTaxi
eWira, viTomda, didi kaci varo, magram
42
iataki xelovnuri marmarilos hqonda. Tunuqis torSerebi mooqrovili
iyo, faneris magidaze qaRaldis vardebiT savse uzarmazari fiala idga.
neta kedlis panelebi urTxelisaa?
– xeliT movsinje, - ara, fanera yofila.
- am oTaxiT Tu vimsjelebT, me
mgoni, fiqseri namdvili adamiani arc
unda iyos, - vuTxari biWebs. – albaT,
TiviT gatenili fitulia da enis
magivrad patefoni udevs pirSi.
- xma gaiwyvite, Torem orjer mogiwevs cixeSi wasvla.
- aba, riT SemiZlia dagexmaroT, biWebo, - gvkiTxa fiqserma. – SegemTxvaT
rame?
me uwyeba gavuwode.
- policiasTan gaqvT uTanxmoeba?
– fiqserma Tavi gadaaqnia. – policiasTan dava saxumaro saqme ar aris.
Tqven ueWvelad ucxoeli iqnebiT, ara?
- ki, aq ucxo var!
- kargi. honorars winaswar viReb.
Cveulebriv aT dolars. Sen xuTs dagjerdebi. mere movifiqroT, risi gakeTeba SegviZlia.
fiqsers fuli CavuTvale.
- axla miambeT.
Cemi meurve dawvrilebiT mouyva
yvelafers.
fiqseri Cafiqrda. raRac qaRaldebi gadaaTvaliera. bloknotSi raRac
Caiwera, kvlav fiqrebs mieca da bolos
ganacxada:
- iciT ras getyviT? Sen xval sasamarTloSi waxval da Tavs damnaSaved scnob. es erTaderTi gamosavalia.
raRac or dolars gadaixdi da saqme
morCeba. garda amisa, me mTel Cem nacnobobas davixmar saqmis mosagvareblad.
- momismineT, - vuTxari fiqsers, Tundac borkilebis mouxsnelad CamomaxrCon, imas ver davibraleb, rac ar
Camidenia.
ase gaTavda es ambavi. fiqseri metiT
verafriT dagvexmara da Zalianac gagvibrazda.
sergeim Tqva:
- ra iqneba moxuci mister koeni
gvenaxa, ra xania, amerikaSi cxovrobs
da iqneb raime moifiqroso.
- ai, ra, - gviTxra mister koenma,
roca Cveni naambobi moismina, - fiqsermiqsers moeSviT da me damijereT. ukve
47 welia, rac amerikis sruluflebiani moqalaqe var. TviT prezidentma
heisma momiwera xeli. wadi sasamarTloSi. roca pirvel kiTxvas mogcemen, uTxari – ara var damnaSave, Tqveno
Rirsebav-Tqo.
- ara var damnaSave, Tqveno Rirse-
bav! ras niSnavs ,,Tqveno Rirsebav”?
- mosamarTles. amerikaSi yvela mosamarTles ase mimarTaven.
- ara var damnaSave, Tqveno Rirsebav. mere?
- mere adeqi da Seni ambavi mouyevi.
- Cemi damtvreuli eniT?
- moindome da kargad gamogiva. iqneb
mosamarTlem mogisminos da Seecados
gagigos. ra Tqma unda, SeiZleba uxeiro mosamarTle Segxvdes, an Zalian
daRlili iyos da yuradRebiT ar mogeqces, anda ucxoelebs ar TanaugrZnobdes, magram aseTebi CvenSi TiTze CamosaTvlelia. Tu maincdamainc cudi mosamarTle Segxvda, gadaixade jarima, davas
nu dauwyeb. oRond amerikas nu SeiZuleb. maSinve modi da Sematyobine.
- ras gaakeTeb?
- rogor Tu ras, ra Tqma unda, Sav
kenWs Cavugdeb momaval arCevnebze. Tu
wesierad ar moiqceva, mets aRar avirCevT.
meore dilas sasamarTloSi mivedi.
jer sxvebis saxelebi waikiTxes: igori! arkadi! sergei! fili pe! – aRiara
danaSauli, aRiara, aRiara. jarimis fuli yvelas gamoegzavna.
ai, mec gamomiZaxes. raRacas mekiTxebodnen, magram erTi sityvac ver gavige. vRelavdi. Cemi inglisuri CitiviT gafreniliyo. rogor mimarTe mosamarTleso? Tqveno keTilsindisierebav! ara. Tqveno umaRlesobav! ara! es
rusulia. Tqveno... kidev raRaca mkiTxes,
me unda mepasuxa. mxneoba movikribe da
viyvire
- damnaSave ara var, Tqveno umwikvloebav!
sasamarTloSi erTi vai-uSvelebeli
atyda. mTeli darbazi axarxarda. mosamarTlem CaquCi daabraxuna – bax! bax!
bax! saxe mamlis bibilosaviT gauwiTlda. neta ra Cavidine? eWvi ar mepareboda, rom axlave sing-singSi gamagzavnidnen da yvelaze Rrma jurRmulSi Camagdebdnen, magram mosamarTle jer
darbazs miubrunda, sityva ,,umwikvloebis” gamo aseTi sicilis atexa sasamarTlos Seuracxyofas niSnavso.
- axalgazrdav, - momibrunda mosamarTle, roca darbazi kargad Seaxura,
- sasamarTlos mimarTeT ,,ser”.
- kargiT, ser!
- rogorc vxedav, Tavs damnaSaved
ara scnobT, xom asea?
- diax, ser, ara var damnaSave!
- es oficeri ki ambobs, rom Tqven
da Tqvenma megobrebma daarRvieT municipalitetis brZanebuleba - Turme xes
afuWebdiT, totebs amtvrevdiT.
- diax, ser, sxvebi amtvrevdnen, me
ara!
- raime damamtkicebeli sabuTi
gaqvT?
- ara, ser. CemTan megobrebi iyvnen,
magram dRes ver SesZles mosvla. yvelam
damnaSaved scno Tavi da jarima gamogzavna. ase ufro iafad gamovidnen –
erTi dRis xelfasi SeinarCunes.
- ratom Senc agre ar moiqeci?
- imitom, rom, Tu damnaSave var,
vaRiareb xolme, magram roca ara var,
veravin maiZulebs davibralo. ginda
giTqvams damnaSave varo, roca ara xar,
da ginda giTqvams, ara varo, roca xar!
sulerTia, orivejer styuixar!
- diax, sworia. ramdeni xania, rac
SeerTebul StatebSi imyofebiT?
- eqvsi Tve.
- aq nasamarTloba gaqvT?
- ara, ser.
- iq, samSobloSi xom araferSi gareulxarT? vinmes xom ar dasxmixarT
Tavs. xom aravin mogiklavT?
- diax, ser momiklavs!
- ramdeni?
- uamravi. marto pirvel wels viTvlidi, mere Sevwyvite.
- eg sad xdeboda?
- omSi. me snai peri var. Cemi movaleoba iyo momekla yvela germaneli,
romelsac davinaxavdi. iSviaTad, bulgarelebic mxvdebodnen, magram im sawylebs maincdamainc ar exalisebodaT
sangridan Tavis amoyofa.
- gasagebia, magas ar gekiTxebodi.
jarSi ki ara, manamde xom aravin dagiSavebiaT, xom aravisTvis gagirtyamT?
- diax, ser, erTxel!
- ra erTxel?
- erT kacs kbilebi Cavumtvrie, oriode kbili!
- ratom?
- wavaswari, rom Cem ZaRls mowamlul xorcs aWmevda.
- gasagebia. meti araferi CagideniaT?
- ara, ser.
- namdvilad?
- diax, ser.
- Tqven namdvilad dainaxeT, rom es
kaci xes amtvrevda? – hkiTxa misma
umwikvloebam policiels.
- ara, ser. darwmunebiT ver vityvi,
magram danarCenebi gamotydnen. egec
imaTTan iyo da xelSi yvavilebis Taiguli eWira.
- oficero, me mwams, rom es kaci
gulwrfeli adamiania. Tqven, albaT, SecdiT. saqme warmoebiT ispoba!
da misi umwikvloeba, didi amerikeli mosamarTle, Cemsken gadmoixara da,
iciT, ra miTxra, me ubirs, uenos, eqvsi
Tvis Casul gamoucdel ucxoels?
- axalgazrdav, me msurs xeli CamogarTvaTo, - da marTlac, CamomarTva.
mTeli darbazi gviyurebda.
uzrdeli kaci
niu-iorkis cements veRar vitandi.
quCebSi mTel sigrZeze didZali cementi iyo dafenili. ufro meti gorebad iyo aRmarTuli gzis orive mxares.
Tavi qvisTaRian sardafSi megona. garda
amisa, isic mawuxebda, rom qveynad, albaT,
mavTuliT SemouRobavi arc erTi xe,
balaxi da yvavili ar iyo darCenili.
da es mxolod imitom, rom axlos ar
gavkarebodiT maT.
sxvagan ki sad wavsuliyavi. uzurSi araferi mqonda. magram ai, erTxel,
rodesac samsaxuridan metroTi vbrundebodi Sin, ori kacis saubari Semomesma. ramdenadac mivxvdi, erTi maTgani axlaxan dabrunebuliyo dasavleTidan, maRali mTebis gadaRma mdebare qalaqidan. es tyiani mxare Turme amerikis
kide iyo. ori didi mdinare RrialiT
da zavTiT uerTdeboda erTmaneTs da
Semdeg megobrulad agrZelebda gzas.
marTali giTxraT, cnobis wadilma wamZlia da mivayurade. iq, Turme, mravali
slavi cxovrobda. yvelanairi samuSao
yelTamde iyo da fassac kargs iZleodnen. sul ar minania, rom oriode
miliT gavcdi Cems gaCerebas. samagierod, garkveviT gavigone im qalaqis
saxeli.
da ai, SabaTs, rogorc ki xelfasi
miviRe, sadgurSi wavedi da im SesaniSnavi qalaqis bileTi viyide. es pitsburgi iyo, pensilvaniis Statis qalaqi. roca Cavedi, simarTle unda vTqva,
igi iseTi ar aRmoCnda, rogorsac movelodi.
magram wuwunis ufleba ar mqonda.
axi iyo Cemze – yuri ar unda damegdo
ucxo xalxis saubrisaTvis. rac iyo,
iyo. gulxeldakrefili xom ar viqnebodi. samuSaos Zebna daviwye. or Tves
vixetiale quCebSi. bolos webos qarxanaSi gamovnaxe adgili, magram iqaurobas mxolod sam dRes SevrCi. ufrosi
sxapasxupiT laparakobda da verafers
vugebdi. samsaxuridan pirdapir Sin
gavrbodi, raTa kidev raime SemeZina Cemi ,,sityvebis wignidan”, magram SeuZlebeli aRmoCnda odesme davweodi am
kacs. mas ukve mTeli saukuniT gaeswro CemTvis.
SabaTs momces Cemi eqvsi dolari
da miTxres, rom, Tu odesme ukeT iswavli
inglisurs, dabrundi da amave adgil-
ze migiRebTo. didi SeRavaTia, ara? da
ai, kvlav quCaSi aRmovCndi. xan erTi,
xan meore fabrikis karTan avituzebodi xolme. erTxel, xetialis dros,
romeliRac sadalaqos mivadeqi. dalaqi ukraineli iyo. Tumca, maSin arc
rusuli vicodi xeirianad, magram inglisurze metad mainc gamegeboda. ase
rom, SevZeliT gamovlaparakebodiT erTmaneTs.
- muSaob? – mkiTxa man.
- ara-meTqi! – vupasuxe.
- ginda muSaoba?
- raki Wama minda, muSaobac unda
mindodes.
- saRamos 9 saaTze modi, Seni Cemodanic moitane. iqneb adgili giSovno.
- ra adgilia?
- kargi adgilia. ai, moxval da
naxav.
cxra saaTze sadalaqoSi mivbrundi.
Zvirfas abreSumis perangSi gamowyobili brge kaci savarZelSi ijda da 25
centian sigarets abolobda, ori kaci
ki fexsacmelebs uprialebda mas.
- kidev kargi, rom rvafexa araa, vuTxari dalaqs rusulad, - maSin xom
mTeli armia dasWirdeboda gasaprialeblad.
- xma Caiwyvite, - rusuladve damibruna dalaqma, - mister blek, - mimarTa
im kacs inglisurad, - ai is kaci, me
rom giTxariT. Zalian unda muSaoba.
- kargi muSaa?
- diax, ser, magari muSaa.
- saimedo Tua!
- diax, ser, sul ramdenime Tvis Camosulia amerikaSi.
mister bleki axla me momibrunda
da mkiTxa, inglisurad Tu laparakobT.
,,rom vicruo, vlaparakob-meTqi da
es adgilic davkargo, ar ivargebs, jobs
amTaviTve icodes yvelaferi”, - gavifiqre da Tavi gavaqnie, - ar vlaparakob-meTqi.
- Zalian kargi, Zalian kargi, - mister blekma xelebi moifSvnita da ise
Semomxeda, TiTqos saSobao goWi vyofiliyavi da aqnas mi pirebda.
modi da gaige: zogan moswonT, rom
inglisuri ici, zogan ki – ara. ai, rogoraa saqme amerikaSi.
- erTi hkiTxe, SeuZlia Tu ara,
dResve wamovides? - uTxra blekma
dalaqs. dalaqma rusulad gadmomca
blekis kiTxva.
Tavi davuqnie da Cemodanze vaniSne.
rogorc ki mister bleki gaparses
da uxvad asxures odekoloni, Cven mis
manqanaSi SevZveriT da daviZariT.
Tormetcilindriani kadilakis mo-
43
tori ise uxmod muSaobda, rom, etyoboda, sagangebo SekveTiT iyo damzadebuli.
aqa-iq Cven SevCerdiT da naxevar
duJinamde xalxi wamoviyvaneT - ori
Cineli, erTi yru-munji biWi, erTi meqsikeli da erTic xnieri germaneli. sul
iseTebi SeviyareniT, ityodiT, moxetiale cirkis xalxiao.
gzas bolo ar uCanda. dalaqma aki
Tqva, Sori gza mogeliTo, da asec gamodga. cota Tvali movatyue. gaTenebisas gamomeRviZa da win qarxnis milebi,
didi saxlebi da anTebuli brZmedebi
davinaxe. mister blekma manqana SeaCera da samjer daaWyvira. Semdeg adgilidan movwydiT, 70 milis siCqariT
daveSviT daRmarTze da qarxnis Ria
WiSkarSi SevvardiT. WiSkari maSinve
mogvaketes.
manqanidan gadmovediT. gviCvenes, sad
unda gvebanava.
viRaca kacma yava da funTuSebi
mogvitana da Semdeg samuSaoze dagvayena. meorem samuSao iaraRebi momaCeCa
xelT. axla ukve SemkeTebel xelosnad
viTvlebodi. Zalian kargi. amasac vcdi.
daviwye saamqroSi miyril-moyrili
manqanebis SekeTeba. gavida ramdenime
saaTi. erTi kaci momiaxlovda, damTavrebuli samuSao Semimowma da ramdenjerme damikantura Tavi. es niSnavda,
rom saqme kargad midioda.
gulma migrZno, rom karg adgilze
movxvdi. samuSaos Tavs mivaklav. saRamoobiT vimecadineb, gakveTilebze vivli.
adre moval samuSaoze da gvian waval.
Semdeg damawinaureben. ukve vxedavdi
Cems diad momavals: 30 centian sigaras vewevi da Zvirfas kostumSi gamowyobili davdivar, magram or kacs ki
ar gavawmendineb fexsacmelebs. es xom
yoyloCinoba iqneba. SuadRis sayvirma
im dros momiswro, roca vfiqrobdi,
pakardSi davabando fuli, Tu kadilakSi-meTqi.
es Cemi pirveli dRe iyo da, ra Tqma
unda, sauzme Tan ar mqonda. is iyo
qarxnis duqnis moZebna davapire, mindoda
Rvezeli, biskviti, gaziani wyali da
Semwvari xorci meyida, magram davinaxe, rom yvela erTi meoris miyolebiT
gadioda erT-erT karSi da mec maT
avedevne.
didi gawyobili magidebi, Txlad
daWrili Semwvari SaSxi, puri, kartofili, Wyinti lobio, moxarSuli simindi, karaqis mozrdili oTkuTxedi naWrebi... miirTvi, ramdenic genebos! muJuJi,
mwnili! swored rom aRdgomis sufra
gegoneboda. magram sufras xalxis uc-
44
nauri krebuli amSvenebda – namdvili
erTa liga iyo. cal mxares holandieli mejda, meore mxares ki – viRac
sayureebiani kaci, mgoni, sicilieli,
cota moSorebiT mjdomi, namdvilad
sirieli iyo.
visadileT. Semdeg movida Rvezeli.
yava da nayini. kvlav aRrialda sayviri. Cven oTaxidan gamovediT. karSi
fuli amoviRe, saWmelSi gadavixdimeTqi. magram ar gamomarTves da isev
Sevinaxe. vifiqre, xelfasidan damikaveben-meTqi. kargia! yoveldRe aq visadileb.
samuSao damTavrda da im kacTan
erTad momixda gamosvla, romelic sirielad Sevicani. rogorc mivxvdi, gazeTili qaRaldebis sacecxlurSi SekeTeba evaleboda. ucnauri samuSao –
WuWyiani da kvamliani. me oriode sityviT gamovelaparake mas. igi beiruTeli iyo, magram ucxvirpiro da sityvaZviri kaci gamodga. vkiTxe – sada cxovrob, iqneb Sens diasaxliss CemTvisac
moeca oTaxi-meTqi.
- sacxovreblad? – gaikvirva man, ras ambob? Cven aqve vaTevT Rames.
- fabrikaSi?
- rasakvirvelia!
- aqve vivaxSmebT xolme?
- ra Tqma unda.
- ratom?
- pasuxi ar gamca.
vaxSmoba movida, moitanes ori diumis sisqis bifSteqsebi, Semwvari kartofili, mwvane muxudo, stafilo, salaTa,
namcxvari, xili, Semdeg didi yuTiT
sigarebi Camoatares.
- sxvebi sadRa Wamen? – vkiTxe siriels gamosvlisas.
vfiqrobdi, iqneb vinme gamomlaparakebeli menaxa, sxva sasadilo oTaxSi
rom movxvedriliyavi. pirdapir cudad
vxdebodi, roca Wamis dros veravis
vesaubrebodi.
- vin sxvebi?
- sxva muSebi.
- meti aravinaa.
- Sen ra, imis Tqma xom ar ginda, rom
am veeberTela fabrikas Cven, orasiode
kaci vamuSavebT? aq aTasebia saWiro.
pasuxs veRar movucade. sasadilos
gamgem maniSna, ukan gamomyevio. man sawolebiT savse did oTaxSi Semiyvana, sawoli momiCina. sawolebi lamazad iyo
gawyobili. qaTqaTa zewrebi, Tbili sabnebi. me dawolisTanave dameZina, sizmarSi ki vfiqrobdi, amerika marTlac SesaniSnavi qveyanaa-meTqi.
gaTenda meore dRe. orjer gaixrigina sanitarulma manqanam ezoSi. pir-
velad ori axalgazrda gamoitanes manqanidan da medpunqtSi Seitanes, meored – sami. isini Tavidan fexamde
gasisxlianebuli iyvnen. ras izam, saSiSi samuSao hqoniaT, Cemi bedi, rom
SemkeTebeli ostati var!
bolos dadga SabaTic. davinaxe, muSebi romeliRac fanjarasTan miquCebuliyvnen da mec ukan mivudeqi, xelfasis dRe iyo. konverti momces. konvertSi ki, RmerTo didebulo, 42 dolari naRdi fuli ido! Wamisa da Ramis
gaTevisaTvis araferi daekavebinaT. es
kompaniis xarjze yofila. 7 cincxali
dolari TiToeul namuSevar dReSi.
ise gamixarda, rom suli kbiliT
meWira, sanam qalaqSi wavidodi da fuls
davxarjavdi. is sirieli movnaxe da
vuTxari: ,,ginda qalaqSi gaviseirnoT?
erT boTl Rvinos vkisrulob. cota
visiamovnoT-meTqi”.
- ras ambob! – mi pasuxa sirielma, srul Wkuaze xar?
eh, yvelafers mivxvdi. aseTi xalxi
adrec Semxvedria. isini Wiqa Rvinos
ar dagileven. eSiniaT, rom mTeli boTlis Camodgma ar mouxdeT. fulis giJi yofila. bednierebas vusurveb. de,
iqamde icocxlos, rom Tavis gemoze
moixmaros danazogi. Tumca, Cveulebriv
ase ar xdeba xolme.
daviwye xetiali, rom vinme sxva
mepova. klubis oTaxSi, romelic mSvenivrad moewyo CvenTvis kompanias, banqos or moTamaSes wavawydi. isini ,,durakobanas” TamaSobdnen. ,,durakobana”
rusuli TamaSia da amitom gadavwyvite
gamovlaparakebodi.
moTamaSeebma raRac damtvreul enaze
mi pasuxes. isini fineTidan, latviidan
Tu sadRac im mxridan unda yofiliyvnen. rogorc saubridan mivxvdi, rusuli jarSi eswavlaT da CemsaviT uxeirod icodnen. unda iTqvas, ukeTes meinaxeebs veZebdi, magram raRas vizamdi,
mainc davpatiJe. maT iseve iuares, rogorc sirielma. ,,Sen ra, tvini ara
gaqvs TavSi? Senc sanitaruli manqaniT xom ar ginda dabruneba?!” ra daemarTa am xalxs, me gavgiJdi Tu eseni?!
- ai, ra, biWebo! erTi ubralo kiTxva
minda mogceT. gindaT Tu ara gareT
gamosvla da erTi boTli Rvinis daleva Cems xarjze?
- gareT mogklaven, - miTxra finelma, - ukan uTavod mogixdeba mosvla!
- vin momklavs?
- gaficulebi, - mipasuxa man inglisurad, – gareT gaficulebia.
- kargi. iyvnen gaficulebi, magram
me ratom unda momklan?
- gaficuli imas hqvia, - ganmimarta man, - vinc winaT aq muSaobda da
axla aRar muSaobs.
- ki magram, me ras merCian? isini
wavidnen, me movedi. xalxi yoveldRe
icvlis samuSaos!
- sul ki ar wasulan. marto imitom
Sewyvites muSaoba, rom ufrosis micemuli fuli ar yofnidaT.
- aSeneba xom ar undodaT? aseTi
samuSaos datoveba SeiZleba? ras iSovian ukeTess! rostbifi, muqTi Tambaqo,
sufTa logini da 7 dolari. piradad
me sixaruliT vimuSavebdi aq kidev
erT weliwads.
- maT arc amdens aZlevdnen, - arc
aWmevdnen da arc awvendnen. marto or
dolarnaxevars aZlevdnen dReSi. isini
ki sam dolars moiTxovdnen.
- me ki Svidi dolari vujdebi
ufross, ratom ar aZleven maT sam dolars dReSi? ver yofila kargi biznesmeni.
- ufrosi Svid dolars manam mogcems, sanam gaficulebi lodiniT ar
daiRlebian da kvlav or naxevar dolarad ar daiwyeben muSaobas. an iqneb
or dolarsa da ocdaxuT centsac
dajerdnen, - maSin Cveni ufrosi sxvagan
wagviyvans.
- sad sxvagan?
- sadac sxva gaficva iqneba.
- es Cveni ufrosi romelia? is kaci, Cven rom mogviyvana? mister bleki?
- ho, isaa.
me Cavfiqrdi.
isini kvlav TamaSobdnen: tyap - Camovarda tuzi, tyap - valeti.
- bodiSi, rom xels giSliT, - mivmarTe maT ramdenime wuTis Semdeg, - magram, iqneb gaxsovdeT, rogor iTqmis is
sityva rusulad? - gaficuli.
- zabastovCik? aha! zabastovCik! axla ki gamaxsenda. Cemma megobarma arsenam,
iq, samSobloSi, kargad icoda gazeTidan ambebis amokiTxva. igi yvela sayuradRebo SemTxvevas miambobda xolme.
gasagebia! zabastovCiki!
- es adgili ar momwons, - vTqvi me,
- axlave mivdivar aqedan. magram is
sad aris? mister blekis oTaxi?
- mTavar SenobaSi.
- sawyobebis gverdiT?
- ara, imis iqiT, aguris saxli.
ezo gadavWeri da kibeze avedi. ,,daakakuneT” - ewera karze. mec davakakune.
- SemodiT!
es mister blekis xma iyo. igi ijda, fexebi magidaze Seewyo, pirSi kbilis
saCxreki hqonda gaCrili.
- me mivdivar, - mivmarTe bleks, -
oRond jer qaRaldi unda momceT, romelSic ewereba, rom ar vicodi Tu
vqurdobdi.
- aa, es Sen brZandebi? – mister
blekma jagrisi yurze Camoido, - me ki
megona, inglisuri ar icodi. kargi
gamZvrali yofilxar.
- amdeni ki vici, - vupasuxe me, iseTi qaRaldi momeci, sadac naTqvami
iqneba, rom aq SemTxveviT movxvdi, rom
ar vicodi, Tu vqurdobdi. ai, Semdeg
ki waval. aq sakamaTo ra aris?
- kargia! ai, Tqve tiliano CamoTreulebo. yvelani erTnairebi xarT. aTiode dolars moigdebT xelSi da qveyana Tqveni ggoniaT!
- CamoTreuli, gamZvrali, tiliani!
ukacravad, magram Tqveni xnis kaci ase
ar unda laparakobdes. damiwere qaRaldi da waval.
- ai, Se gamoTayvanebulo nabiWvaro!
– mister bleki savarZlidan wamoxta.
– arafersac ar dagiwer. wadi, waeTrie, Torem aqedan gisvri, – man magidaze muStebis braxuni daiwyo, – ar
gesmis? gaeTrie!
gverdiTa oTaxis kari gaiRo da
iqedan maRali, gamxdari, WaRara kaci
gamovida, mister blekma muStebis braxuni Sewyvita da kraviviT uwyinari
gaxda: ,,ras mibrZanebT ser? diax, ser”.
aha! es, albaT, yvelas ufrosia, - gavifiqre me.
- ras niSnavs yovelive es?! – ufrosi alublis kurkebiviT isroda sityvebs. – me mgoni, ici, rom aq mawanwalebi ar unda SemouSva.
me ukve aRar SemeZlo amdeni lanZRva-ginebis atana.
- nu meZaxiT mawanwalas. es wuTia
amasve veubnebodi Tqvens megobars, mister bleks. Tqven, miT umetes, drouli
kaci xarT da meti unda gesmodeT.
lanZRva-gineba?! es xom lawirakebis
saqmea. Tqven kaci xarT da kacurad
moiqeciT!
- momaSoreT es kaci!
mister blekma qaRaldis wera daiwyo.
- es ki icodeT, - ufrosma Tavisi
grZeli TiTi Cemsken gamoiSvira, - piradad me vizruneb, rom Tqveni saxeli
SeerTebuli Statebis yvela sawarmos
Sav siaSi moeqces.
- milionobiT adamians, albaT, arc
ki gaugonia Tqveni saxeli da eg Savi
siac fexebze kidiaT. isini momcemen
samuSaos.
- amasac vnaxavT!
mister blekma wera daamTavra.
- aha, Seni qaRaldi, oRond, roca
alayafis kars gacdebi da gaficulebi nawlavebs dagayrevineben, me nu damemdurebi! Sen naxe sanitaruli manqaniT moyvanili xalxi? rogor fiqrob,
samarTlianad moeqcnen maT?
- Tu vinmes, cols, fuls, saxls,
bavSvebs movtaceb, - vupasuxe me, - maSin
mas ufleba eqneba yovelnairad SemiSalos xeli.
- kmara, waeTrie! – gacofda bosi, kidev erTi sityva da qarxnis mcvelebs
davuZaxeb. maT ician SenisTanebis movla!
- ar miyvars, roca maSineben, - gavbrazdi me, - axla ukve meZneleba wasvla,
es gaqcevas emgvaneba, mag sityvebze bodiSi moixadeT. ai, maSin waval da bari-barSi viqnebiT.
- ici, ras gizamen mcvelebi?!
- ras, momklaven? omis dros yoveldRe vxedavdi, rom Cemze ukeTesi biWebi ecemodnen da aRar dgebodnen. erTxel dabadebuli, erTxel mokvdeba dRes Tu xval, ra bedenaa.
mister bleki telefonis mils daswvda, magram me movelodi amas. telefons xeli vtace da magidaze davde.
gagrZeleba
Semdeg nomerSi
45
@vfvf vjdblf^
cfojkpt xfvjvb]lf^
cf,fyb uflfv[flf lf
fvgenbht,ek
at[pt vfrjwf#
46
`1938 wels, travmis Semdeg fexi
momkveTes. saavadmyofoSi viweqi. saTuod iyo Cemi saqme, egreT wodebuli
haerovani gangrena damemarTa. profesori WeiSvili madga Tavze. am dros
gaiRo kari da mamaCemi Semovida. deda
misken gaqanda: - axlave, wadio. vaiTu,
vinmes ecno da mTavrobisTvis Seetyobinebina. mama movida, sawolze Camomijda,
sabani gadamxada da amputirebul fexze
makoca...
miTxra: mTavaria, kaci iyoo! dedam
Zlivs gaagdo. fanjris axlos viweqi
da iqidan davinaxe, quCaSi Savi `emadini~
idga... mama ZaliT Setenes manqanaSi.
aT wuTSi Cekistebi dagvadgnen Tavs.
dedas hkiTxes, - Tqveni meuRle iyo
aqo? arao. erTi me Camomijda.
- biWiko, mamaSeni iyo aq? - mkiTxa.
profesori WeiSvili miubrunda: gTxovT, bavSvs Tavi daaneboT. krizisul mdgomareobaSia. aq ucxo aravin
yofilao.
bodiSi moixades da wavidnen. deda
profesor WeiSvils mivarda madlobis
gadasaxdelad, araviTari madlobao...
mainc daitova saTqmeli - araferi daminaxavso. es im dros gmiroba iyo~.
jer kidev pataras Tavisi avtoriteti hqonda TbilisSi: `omis droa.
marika dabadebis dReze iyo da Sin
gvian brundeboda. daxvdnen... yaCaRoba
iyo, paltos xdidnen, aba, fuli vis
hqonda!.. daiwyo marikam gaxda. uceb
gaigona, erTi eubneba meores, - es gigas
da ar ariso!? etyoba, an Cemi klaseli
iyo, an viRac vereli biWi, romelic
micnobda. gamouSves. movarda Sin marika
- mogklav, es ra xalxSi gaqvs saqmeo...
araferi saqme ar mqonda, magram micnobdnen da ra vqna~, - hyveboda xalisiT...
giga lorTqifaniZis Semoqmedebaze
saubari albaT usasrulod SeiZleba...
Tumca misi Semoqmedeba saTaves misive
cxovrebidan iRebs da im gancdebiT
aris gamdidrebuli, rac sruliad
axalgazrdam Tavis Tavze gamocada...
`1951 weli iyo. institutSi mqonda
gakveTili. telefonTan damiZaxa qalbatonma gogucam - TanamSromelma. deda
mirekavda: vaxtangi da Tiniko (evgeni
miqelaZis Svilebi) waiyvaneso. maSin
im bavSvebsac asaxlebdnen, visac mSobeli dapatimrebuli hyavda, Tan naTesavebi ucxoeTSi cxovrobdnen. dedam
miTxra: - navTluRis sadgurSi arian
da raRacis mitana da gadacema SeiZlebao. qalbatoni goguca urTierTdamxmare salarosac ganagebda. vTxove fuli. 3.000 maneTi gamomitana. wavedi
navTluRSi. bavSvebi satvirTo vago-
bevrs ar vicnobdi misnairi gautexeli sulis adamians... miuxedavad imisa, rom 11 wlisam ukve cxovrebis umZimesi dartyma
miiRo - travmis Sedegad fexi dakarga, wuTiTac ar damorCilebia beds... swored ise, rogorc albaT pirvelad saavadmyofodan
gamosulma Tavis Tavs sZlia da TanatolTa gverdiT dgoma ar
Sewyvita, merec, mTeli sicocxlis manZilze mtkiced idga iq,
sadac swamda, rom unda mdgariyo...
mis cxovrebaSi bavSvobis droindelma mogonebam bevri ram
gansazRvra. giga lorTqifaniZe ase hyveboda im dramatul epizods:
nebSi SeeyaraT. Tina da vaxtangi Zalian
patarebi iyvnen. wasayvanad rom misulan, Tinas utiria, - ver wamoval, sakontrolo maqvso...
vyviri saxelebs. uceb saqonlis Tavis gamosayofidan vaxtangs vxedav. maniSnebs, - Cumado. xom ar gagiJda es
bavSvi-meTqi. iman: nu yviri, Tiniko tiroda da axla CaeZinao. ukve kaci iyo!
mivawode fuli. aiRo. yvelaze Semzaravi is iyo, rom veRar vuZlebdiT am
saSinelebis yurebas! matarebeli rom
daiZra, atyda yvirili, tirili, xalxi
paltoebs ixdida, vagonSi tenida... waiyvanes yazaxeTSi~
SemTxveviT xom araferi xdeba amqveynad... arc is iyo SemTxveviTi, rom orma didma mweralma Tavisi nawarmoebebis xelnawerebi mas waakiTxa: `saswauli iyo, roca Cemma ubnelma, nodar
dumbaZem `me bebia, iliko da ilarionis~ (maSin `sofleli biWi~ erqva)
xelnaweri momca. mTeli Rame vkiTxulobdi. xan vxarxarebdi, xan vtirodi.
qeTino colad axali moyvanili myavda.
iman da dedaCemma ifiqres, gagiJdao...
gadavwyvite, damedga speqtakli. misi
yvela nawarmoebi maqvs dadgmuli... Cemi
mwerali vi pove!
aseve momca Wabua amirejibma `daTa
TuTaSxias~ xelnaweri~...
speqtaklma `me bebia iliko da ilarioni~ da kinofilmma `daTa TuTaSxiam~ udidesi popularoba moutana...
bunebrivad gamiCnda kiTxva da erTxelac vkiTxe: politikis siaxloves saerTod ra gindodaT-meTqi... politikas
CemTvis Tanamdeboba ar moucia da keTildReoba... CemTvis yovelTvis mTavari
iyo saqarTvelio da misi kulturao...
magram xasiaTs veraferi mouxerxa, bavSvobidanve mebrZoli da Semtevi iyo,
usamarTlobas unda dapirispireboda...
politikaSi ki usamarTloba, mogexsenebaT, yovelTvis iyo...
giga lorTqifaniZes araCveulebrivi
iumoris grZnoba hqonda, cxovreba xumrobiT samad dayo: axalgazrdoba, Suaxani da `ra kargad gamoiyurebiT~, anu
kidev cocxali xarTo... axla mesame
etapze var da yvela meubneba, ra kargad
gamoiyurebio... arada, marTla kargad
gamoiyureboda, rogorc garegnobiT, ise
profesionaluri TvalsazrisiTac. 80
wlis iubiles sami speqtakliT (`waTes wiTeli waRebi~, `lamanCeli~, `qeTo
da kote~) Sexvda... ase Zalian iSviaTad xdeba xolme cxovrebaSi...
suliT Zlieri iyo, magram mas mere,
rac uamravi adamiani dakarga, rac megobrebi gardaecvala, gulistkivils ver
malavda: - vzivar Sin da vfiqrob, vis
davureko... is aRar aris... isic gardaicvala... aseT dros Zalian miWirs, Zalian ganvicdi, rom Cemi Taoba wavida
ukveo...
Zalian samwuxaroa, rom batoni gigac
wavida... Tumca, rogorc erTxel batonma
Tamaz WilaZem brZana, cxovreba da adamianebi ki ar midian, piriqiT, modian
da CvenTan rCebian, rogorc yvelaze
Zvirfasi saunje...
lela jiyaSvili
47
... Cemi biWobidan moyolebuli, sul
maxsovs misi saxe - daZarRvuli, daZabuli, azartiT da STagonebiT savse.
Tvalebi yuradRebiT ucqerdnen mowinaaRmdege gundis karebs, rom pirvelive SesaZlo momentSi Zlieri, zusti
dartymiT saocari goli gaetana iq, gulSematkivrebis, niZlavdadebulebis
da fexburTze bodvaatexili patara
biWebis xarbi TvalebiT SeWmul mowinaaRmdegis karSi...
aseTi maxsovs igi... da ara marto me,
Cemi Taobis yvela biWs da ufrosi
Taobis adamianebsac. is ki arada, man
uamrav `saRadao~ frazas da anegdots
daudo safuZveli `iumoris qalaqad~
wodebul quTaisSi:
- rava dinamoze dakosebuli qandakebasaviT gaCikinebulxaro!
- raia, biWo, ra dinamos stadionis
qandakeba-fexburTelisaviT miyurebo!
... arada, idga es ymawvili patiosnad `dinamos~ stadionis SesasvlelTan,
kvarcxlbekze, win burTi edo, moeqnia
fexi da TiTqos zustad im moments
eloda uamravi xalxis gasaxareblad...
moments eloda... im bednier moments, romelzedac dasawyisSive mogaxsenebdiT...
am momentis lodinma enakvimatebis
qalaqSi saqiliko Tematikas axali
waxnagebi SesZina. TiTqosda, SeumCnevlad am fexburTelis arsi uiRblobis,
argamarTlebis, wamowyebuli saqmis CafuSvis da auxdeneli ocnebis metaforad iqca. saxelic ki Searqves - `nevezuCi kostaia~.
`ravarc kostaia ver daartyams im
burTs, ise ver Caabareb misaRebs wleulso~ - eubnebodnen qalaqelebi moumzadebel abiTurients.
`saqme Tu ar gaqvs, wadi da kostaias eTamaSe fexburTio!~ - daucacxanebdnen zogs.
`magasTan Rvinis dalevas, mTeli dRe
kostaiasTan da mis burTTan dgoma
gerCioso~ - ambobdnen cudi simTvralis mqone moqalaqeze.
erTma gansakuTrebiT enakvimatma ki
(da Tu ar meSleba, eg xumara vaJa Wyonia iyo), erT uniWo fexburTelze ase
Tqva: erTi magas ar Seugdia karebSi
goli da meore nevezuCi kostaiaso!
biZaCemma, vaJa biZiaze aranakleb susxiani enis patronma, oTarim (qandaria),
es naTqvami rom gaaxmovana, maSin patara biWi viyavi da sxvasTan erTad mec
gulianad gamecina.
gadioda dro. ratomRac Zalian xSirad magondeboda vaJa Wyonias es `aforizmi~ da yovel gaxsenebaze ufro da
48
ufro metad mnestravda. ra Tqma unda,
Cveni saxelebis identurobis gamo ara,
aramed raRac ufro didis, mniSvnelovanis, zogadsakacobrios da yoveli CvenTaganis cxovrebaSi gardauvalis gamo.
vgrZnobdi, rom mawuxebda es Tema.
weli wels misdevda, vizrdebodi,
raRac siRrmeebsac veuflebodi, magram
amasTan erTad erT dros enamoswrebuli xalxis mier Cems qvecnobierebaSi
uneblied Cagdebuli Teslic Rvivdeboda da izrdeboda, sanam mTlianad ar
moedo mTels Cems arsebas.
idga da eloda... vaJa-fSavelas uamravi novela uCuqnia kacobriobisTvis
mcenareebze, cxovelebze, fesvebze, aTasnair, - TiTqosda SeumCnevel da usulo
arsebebze, - magram maTi yofa, bedi da
momavali TviT zenaarisgan iyo gansazRvruli, gawerili da gawonasworebuli!
videqi, vuyurebdi da ver gadamewyvita,
vaJaseuli personaJis romeli kategoriisTvis mimekuTvnebina igi - uiRblo
kostaia, romelic droTa mdinarebis
Semdeg jer konstantined, mere biZia
konstantined da sabolood kowia babuad moinaTleboda albaT `mxiarul qalaqSi~.
mklavda imis gafiqreba, rom erTi
vaJas ususur arsebaTa mimarT saTuT,
cremlnarev TanagrZnobas - daundobeli laxvariviT apobda meore, lazRandara vaJas sarkastuli ironia kategoriamiukuTvnebeli am rkina-betonis
konstruqciis daudgeneli funqciis
da uazro arsebobis Sesaxeb.
biZaCemis saxli axlos iyo am qandakebasTan. hoda mec, sanam im qalaqSi
vcxovrobdi, xSirad mivdiodi da TvalebSi Sevyurebdi mas. Sevyurebdi da
vgrZnobdi tlanq maradisobad daRvril
im TandaTanobiT metamorfozebs, mis
naxtomad SekumSul daZarRvul sxeuls
nel-nela rom eufleboda.
avdris drosac xSirad davkvirvebivar. SemimCnevia, rom kokispiruli wvimisas am namuSevris erTaderTi mSrali
detali isev da isev burTi iyo. arafrad vagdebdi misi Semqmnelebis Canafiqrs, figuris Taviseburebebs, misi
burTisadmi daxris kuTxes da sxva
teqnikur abdaubdas da aSkarad, cxadi
TvaliT vxedavdi, wvimaSi, Tovlsa da
qarSi rogor gadafareboda mTeli Tavisi sxeuliT sanukvar burTs ilajgawyvetili fexburTeli, romlisTvisac
es rkina-betonis sfero, romelic verc
erTi karisaken verasdros ver gafrindeboda, imedisa da momavlis ocneba
Tu nugeSi gamxdariyo.
davdiodi da vakvirdebodi. TiTqos
kote
malania
erTi
vergatanili
golis
istoria
ixtibars ar itexda. idga ase, yanCasaviT cal fexze damdgari, gahyurebda
SoreTs da eloda im diad wams WeSmaritebis momentad rom movixseniebT xolme Cven - homosapiensebi.
idga da eloda.
... RmerTisTvis araferia SeuZlebeli. vin icis, iqneb pigmalionis msgavsad
STaebera misTvis suli. iqneb, samarTlian
gangebas didi gamocdis Semdeg briyvi
pinoqios msgavsad namdvili adamianis
sxeuliT daejildoebina igi, rameTu
es zogadsakacobrio fraza - `elode
da imedi iqonie!~ yvelaze didi gamocda
da gansacdelia yvela momlodine arsebisaTvis - sulierisTvisac, da erTi
SexedviT, usulosTvis...
mere ki nel-nela daetyo daRla.
jer ferebi gaufermkrTalda da gauuferulda. Semdeg TiTqos daZarRvuli
saxe gauprialda, waeSala momlodine
gamometyveleba da is mebrZoli, moieriSe grimasac Cauqra. amis mere Tvalebic uazro da arafris mTqmeli niRbis
naxvretebad iqcnen. mzera waerTva da
mis nacvlad Tvalebis budeebidan ori
wvetiani firfita amoizarda... igi TvaldaTval hkargavda formas: dneboda,
mcirdeboda, mCatdeboda, uferuldeboda; magram isev da isev Tavs evleboda
kompoziciis umTavres RerZs - fexburTelis erTaderT fars, maxvils, siyvaruls da imeds - sanukvar burTs.
ifaravda uamindobisgan, ifaravda iavarqmnisgan da imedi hqonda, rom erT
dRes, roca mWedlebi kvers Semohkravdnen
da mijaWvuli amiranis gawyvetamde
misul jaWvs gaamTelebdnen, misi dauZlurebuli sxeuli erTs aifofreboda, Rrmad amoisunTqavda, gaglejda konstruqciis jaWvebs, omaxiani yiJiniT
SeiWreboda xalxiT gaWedili stadionis mindorze da aboboqrebuli gulSematkivrebis ovaciebis TanxlebiT Tavis
erTaderT da ukanasknel, nanatr gols
Caaxvevda gaognebuli metoqis karis
badeSi.
droTa ganmavlobaSi, rac ufro Rrmad
wavedi adamianuri arsis siRrmeebisaken, mivxvdi, ratom ganvicdidi `nevezuCi kostaias~ istorias ase mZafrad.
is xom paraleluri metafora iyo
Cveni cxovrebisTvis damaxasiaTebeli
momentebisTvis. yvelas cxovrebaSi dagorebula erTi an ramdenime aseTi
burTi, romelTa sanatreli miznisken
gasatyorcnad bevri ofli da cremli
gviRvria uamrav CvenTagans, Tumc zogjer uSedegod, magram mainc didi mondomebiT.
stoicizmiT samarTlianad aRvsilebs
kmayofilebis grZnoba gagvCenia Tundac
imis gamo, rom es Sansi iyo da ararealizebulobis ukmarisoba ar gvqonia.
rCeulebs cxovreba uxvad asaCuqrebs
uamravi aseTi bednieri momentiT da
isinic Tavmomwoned xarjaven bedisgan
moZRvnil am limitirebul SesaZleblobas, Tumc ar dafiqrebulan imaze, rom
bunebaSi yvelaferi Tvladi raodenobisaa da am siuxvis sapirispirod zogierTi, - RmerTisa da bunebis winaSe masaviT Tanabari sxva adamiani, - verafriT gamxdara am Sansis Rirsi erTjerac ki - ise rogorc `nevezuCi kostaia~!
... oci weli gavida Cemi da Cemi sexniis bolo Sexvedridan. sxva
qalaqSi gadabargebuls aTasnairma
problemam Camaxuta Tavisi uxeSi torsi. maTTan SedarebiT is raRac, komunistebis droindeli qandaki ufro
araarsebiTad momeCvena da sadRac, Cemi
gonebis romeliRac farul kunWulSi
dabinavda. Tumca warmatebis gzaze gabijebis yoveli mcdelobisas drodadro
amomitivtivdeboda xolme.
da erTxel, roca Cemi bavSvobis
erT-erTi megobari mestumra did qalaqSi, gaSlil sufrasTan RimiliT gavixseneT bavSvoba, or-ori qviT gakeTebuli safexburTo karebebiani moedani da
`dinamos~ stadionis win mdgari idioturi qandakeba, romlis win Turme me
(rogorc bavSvobis megobarma daufaravi
ironiiT momiyva), SemeZlo saaTobiT
vmdgariyavi da Tvalebdauxamxameblad,
pirdaRebuls mecqira misi suleluri
sifaTisTvis.
da ai, reziumec, an epilogi, an finali, an farda, an dasasruli, an `finita
la komedia~... rogorc geneboT.
Cven erTmaneTs wlebis ganmavlobaSi TvalebSi SevvyurebdiT. vdardobdiT,
ganvicdidiT, imeds vaZlevdiT erTmaneTs da vgrZnobdiT yvelafers. me Cveulebrivi adamiani da is - viRacis
mier oriode kapikis gasakeTeblad Se-
TiTxnili saeWvo gemovnebis qandakeba.
wvimaSi, qarSi, TovlSi, sicxeSi vfiqrobdiT erTmaneTze da vnatrobdiT
erTmaneTis garsSi gansxeulebas. is,
golis gatanas adamianad reinkarnaciisTvis natrobda, me ki... netav ratom
mtkioda, magram ratom mSurda misi
bedis? SeiZleba imitom, rom viRac
Cemnair meocnebes didxans, pirdaRebuls ecqira CemTvis, eamaya
CemiT da efiqra, rom zogjer
pigmalionic qceula adamianad da suleli pinoqioc.
Tumc ar mRirseboda im burTis dartyma da gatana,
mTeli Cemi cxovrebis ganmavlobaSi Tvalwin meqneboda
Cemi Sansi, Cemi
mizani da arsi Cemi yofierebisa,
romelic
viRac
moqandakeebma kompoziciis sicxovelisTvis Tamamad damigdes win, gadamafares mas da amiT Tavisdauneburad SeTxzes Cemi maradiuli lodinis preludia, rameTu...
CvenTan saswaulebi ar xdeba.
iq, absolutis samyaroSi ki, ramdenic gnebavT!...
P.S.: megobris saxlisken mimavals,
Tvali wamcda yofili `dinamos~ stadionis ukve sodom-gomorad qceuli teritoriisken. Sevecade warmomedgina,
Cems axalgazrdobaSi sad idga is - im
fexburTelis qandakeba da Tqven warmoidgineT, vi pove kidec!
erTmaneTSi azelil, uamrav vadagasul qaosSi Zlivs amovicani didebuli postamenti, romelsac mxolod da mxolod sakmaod kargad
Senaxuli burTiRa SemorCenoda.
fexiT wavedi qalaqis centramde da qalaqis meriasTan Zvel
nacnobs Sevxvdi. misi nalaparakevidan davaskveni, rom Cveulebrivi,
rigiTi Cinovnikobidan droTa ganmavlobaSi qalaqis erT-erT xelmZRvanel adamianad qceuliyo.
gavixseneT axalgazrdoba da im
qandakebis fragmentzec vuambe
oriode sityviT.
- ici, ra? - meubneba, - Cven im
stadionis aRdgenas vapirebT. proeqti ukve mzadaa. Tanxebsac gvaZlevs saxelmwifo, male davcxebT da
gavacocxlebT!
- mereda is fexburTeli? - aRelvebulma vkiTxe, - is xom saerTod daifSvna?
mTeli kompoziciisgan marto burTia
darCenili!
- burTi burTadve darCeba, - mSvidad
ganmimarta man, - ubralod fexburTels
gamoZerwaven sxvas. Zveli burTi da
axali fexburTeli! ha, rogoria? es
Taviseburi xidi iqneba Cveni bavSvobis
droebasTan gadebuli. saxeli ki Tu
ginda Sen SeurCie!
aRar gvinda is komunistebis droindeli `kostaia~! iqnebi misi naTlia?
karga xani, albaT, miyura TvalebgaSterebuls da Tavis saqmeebze wavida.
rom gamoverkvie, aRar idga Cems gverdiT.
...eh, ra mniSvneloba aqvs saxels.
amqveynad yvelaferi Tavisi RerZis irgvliv brunavs. yvelaferi meordeba, grZeldeba, an transformirdeba. mova dro
da sul sxva fexburTeli daikavebs
`nevezuCi kostaias~ adgils, mere sxva;
mere isev sxva da ase, maradiulad.
burTi ki iyo, aris da iqneba mudam,
radgan arasdros kvdeba ltolva, ocneba,
mizani da viT xelixelsagogmanebel
obol margalits, mudam ufrTxildebian,
eferebian, mfarveloben im imedsa Tu
ararealizebul SesaZleblobas, romlis
sanukvar miznisaken gatyorcnas ase vnatrobT da vinatrebT yoveli CvenTagani
manam, sanam mze ar Cagvqrobia da `nevezuCi kostaiasaviT~ silad da ferflad ar vqceulvarT...
49
portretebi
qarTveli,
romelsac
unda
icnobdeT!
50
- ben veiderTan gagzavnilma erTma
patara werilma Tqveni cxovreba mTlianad Secvala. gjerodaT, rom revoluciuri epoqis gansakuTrebuli interesi
odesme aseTive gansakuTrebul warmatebas mogitandaT?
- sruliad moulodnelad, saqarTvelodan 14 wlis win gavemgzavre. bavSvobidan saqarTvelos istoriiT viyavi
gatacebuli, Semdeg revoluciurma epoqam damainteresa, kargad maxsovs is
dRe - 11-12 wlis viqnebodi, Tamar mefis gamzirze mivseirnobdi da wignebis maRaziaSi Seviare (im dros marjvena
mxares iyo erTi patara, magram Zalian
kargi wignebis maRazia) sadac aRmovaCine cnobili sabWoTa istorikosis,
manfredis wigni napoleonze. kargad
dawerili wignia da didi roli iTamaSa napoleonis epoqaSi Cemi interesesis gaRvivebaSi. am wignis wakiTxvis
Semdeg napoleonze moviZie TiTqmis yvela rusuli da qarTulenovani literatura da male saxlSi sakmaod mozrdili biblioTekac Sevqmeni.
16 wlis asakSi gadavwyvite napoleonis biografiis dawera da 300 gverdamde davwere kidec. (axla rom gadavxedav xolme, mecineba) istoriiT gatacebis miuxedavad, arasodes megona, rom
seriozulad gavyvebodi istoriul mecnierebas. universitetSi Cabarebaze rom
dadga saqme, saerTaSoriso samarTali
avirCie, Cavabare Tsu-Si da adamianTa
uflebebis sakiTxebze vmuSaobdi. sagareo saqmeTa saministroSi muSaobisas
Cemi pirveli wigni gamoveci adamianis
uflebaTa evropul sasamarTloze da
swored am ganxriT mindoda muSaobis
gagrZeleba.
magram Semdeg metad moulodneli
ambavi SememTxva. internetiT davukavSirdi napoleonis saerTaSoriso organizaciis prezidents, ben veiders, romelsac axladgamocemuli hqonda wigni wm.
elenes kunZulze napoleonis gadasaxlebasa da gardacvalebaze. weriliT
gavecani mas da vuTxari, rom vwerdi
erTi patara, bedkruli qveynidan, - rom
mainteresebda napoleoni da misi wignis
SeZena msurda. Cemda moulodnelad,
TviTon gamomepasuxa da wignebis erTi
yuTi gamomigzavna, maT Soris Tavisi
namuSevaric. uzomod gaxarebuli viyavi,
dauyovnebliv Cavujeqi wignebs da cota xanSi veideris wignze recenzia
davwere (axalgazrda da kadnieri viyavi,
Torem 20 wlis asakSi ris mcodne
viqnebodi) da erT-erT ucxour gamocemaSi gavagzavne. Cemda moulodnelad,
moewonaT da gamoaqveynes. veiderma wai-
bavSvobidan istoriam gaitaca... 16 wlis asakSi wers safrangeTis imperatoris biografias. napoleonis saerTaSoriso organizaciis prezidents, ben veiders „patara weriliT~ ukavSirdeba,
xolo Semdeg, rogorc Tavad ambobs, „kadnieri axalgazrda~ veideris wignze recenzias erT-erT ucxour gamocemaSic aqveynebs...
pasuxebi da SeTavazebebi moulodnelia. emSvidobeba samSoblos...
am dRis Semdeg ki 14 weli gadis...
qarTveli istorikosi aleqsandre miqaberiZe ukve didi
xania moRvaweobs amerikaSi. man napoleonis cxovrebaze da napoleonis omebze mniSvnelovani wignebi gamosca, romlebsac amerikis universitetebSi napoleonis epoqis kursebis swavlebisas
iyeneben. axalgazrda qarTveli istorikosi luizianas saxelmwifo universitetis asocirebuli profesoria. is pirveli inglisurenovani qarTuli istoriuli leqsikonis avtoria, romelic aSS-Si
gamoica. saerTaSoriso konsorciumis direqtorTa sabWos wevri da
napoleonis saerTaSoriso sazogadoebis samecniero Jurnalis mTavari redaqtori, - es aleqsandres warmatebebis arasruli CamonaTvalia.
kiTxa es statia da misgan miviRe werili, romelSic Cems zogierT SeniSvnas
pasuxobda. erTmaneTSi mimowera gavaCaReT. albaT, movewone, vinaidan male
dampatiJa napoleonis mier siria-palestinaSi laSqrobis 200 wlis aRsaniSnavad israelSi mowyobil saerTaSoriso konferenciaze.
Tqven kargad mogexsenebaT, am periodSi (1997-1998) ra ekonomikuri viTareba iyo saqarTveloSi, israelSi wasvlaze ki ara, yoveldRiur gasaWirze
fiqrSi viyaviT. sagareo saqmeTa saministroSi xelfasebs ramdenime Tvis
dagvianebiT gvaZlevdnen xolme da rasac gvaZlevdnen isic kapikebi iyo. mokled, mivwere veiders, rom ver SevZlebdi
Casvlas. man gamomkiTxa, raSi iyo problema da Semdeg SemomTavaza mgzavrobis
yvela xarji daefara, raTa Cavsuliyavi israelSi. aseT SemoTavazebaze aravin
ityoda uars. ase moxvdi 1999 wlis
zafxuls israelSi, sadac Tel-avivis
universitetSi mokle moxsenebiT gamovedi da bevri saerTaSoriso mkvlevari gavicani, maT Soris amerikeli istorikosebi floridis saxelmwifo universitetidan, sadac, rogorc aRmovaCine,
arsebobs napoleonisa da safrangeTis
revoluciis instituti. am xalxs
imdenad movewone, rom SemomTavazes Cavsuliyavi aSS-Si da kvleviTi samuSao
damewyo institutSi. mgzavrobis, swavlebis da muSaobis yvela xarjs instituti faravda. aseT SesaZlebobas xelidan vin gauSvebs da 2000 wlis 15 agvistos (napoleonis dabadebis dReze)
samSoblos gamovemSvidobe da ucxo
miwa-wylisken aviRe gezi. mas Semdeg
ager aq vmoRvaweob da garkveul warmatebebsac mivaRwie.
- wlis saukeTeso wignisTvis napoleonis saerTaSoriso sazogadoebis
literaturuli prizi daimsaxureT.
arada, napoleonis Sesaxeb naxevar milionze meti wignia dawerili. ram gansazRvra Tqveni aRiareba, ra TqviT axali?
da kidev, marTla Rirs Tu ara Tqveni
wignebi 300 dolaramde?
- ar vici, romel wignebze mekiTxebiT, magram gamomcemlobebTan urTierTobaSi ar maxsovs romelimes aseTi
maRali fasi daedos, Tumca Cemi ori
enciklopedia, islamuri samyaros samxedro istoriaze da samxedro danaSaulebebis istoriaze, 200 dolaramde
Rirs.
Cemi specialoba revoluciuri epoqaa da napoleonze dawerili wlis
saukeTeso wignis premia orjer movipove, erTi napoleonis winaaRmdeg
mebrZo-li ruseTis oficerTa korpusze
dawerili wignisaTvis, xolo meorejer
borodinosTan brZolaze daweril wignisTvis.
Tqven marTali brZandebiT, rom napoleonze asobiT aTasi wignia dawerili,
is erT-erT yvelaze kargad Seswavlil
istoriul pirovnebas warmoadgens. amdenad saWiroa axleburi midgoma. me
Zalian gamimarTla imaSi, rom napoleonis omebze arsebuli wignebis absoluturi umravlesoba mxolod frangul da inglisur wyaroebs eyrdnoba
da amdenad, movlenebs, Tu pirovnebebs
calsaxad warmoaCens. warmoidgineT Sah-
51
napoleoni
aleko miqaberiZe
kadri
si-spenis arxis
gadacemidan
52
abasis saqarTveloSi Semoseva rom mxolod iranul wyaroebze iyo aRwerili,
bunebrivia, bevri ram dafaruli iqneba. igive viTarebaa napoleonis omebSic
da didi xania arsebobda napoleonis
kampaniebis Seswavlisas axali wyaroebis gamoyenebis saWiroeba. swored amas
vemsaxurebi me. magaliTad axlaxan davasrule samtomeuli ruseTSi napoleonis laSqrobaze. bunebrivia, am sakiTxze asobiT namuSevari arsebobs, magram
TiTqmis yvela franguli TvalTaxedviTaa dawerili. me ki rusuli, polonuri,
Tu germanuli mxridan vafaseb da bevr
siaxles warmovaCen. magaliTad, dasavleTSi didi xani miaCndaT, rom berezinas brZola, sadac napoleonma moaxerxa rusebis alyis garRveva da ruseTis Tavis daRweva, napoleonis brwyinvale gegmis Sedegi iyo. 2007 wels
davinteresdi am sakiTxiT da sami weli vikvlevdi rusuli, polonuri, holandiuri da germanuli saarqivo da
pirveladi (memuarebi, werilebi, a.S)
wyaroebis safuZvelze da 2010 wels
gamoveci wigni, romelSic detalurad
avxseni, rom berezinas brZola napoleonis Canafiqri ar iyo, aramed ramdenime faqtoris, maT Soris rusuli jaris
mxedarTmTavrebis ususurobis Sedegi
iyo.
swored aseTi midgoma ganasxvavebs
Cems wignebs Cemi winamobedebisagan.
- Tqven ambobT, rom istoriam bavSvobidan gagitacaT. Tqveni wignebis erTerTi mTavari adresati - napoleoni
ki ambobs, rom „istoria zRaparia~...
safrangeTis mmarTvels aseve Taviseburi Sexedulebebi aqvs revoluciazec...
iziarebT mis mosazrebebs?
- napoleons aqvs gamonaTqvami, rom
„istoria aris im sicrueTa erTianoba, romelzedac xalxi SeTanxmda~. garkveulwilad, napoleoni marTalia, vinaidan sazogadoebaSi bevri istoriuli
miTi, Tu tyuli arsebobs. es erovnul
istoriasac Seexeba. magram profesionali istorikosebis moRvaweoba - arqivebSi muSaoba, masalebis safuZvliani
Seswavla, Sefaseba, kritikuli midgoma,
a.S. - didi rols unda asrulebdes
„istoriuli zRaprebis~ gabaTilebis
saqmeSi.
- qarTul enaze Tu apirebT napoleonze wignis gamocemas?
- diax, vapireb da pirveli nabiji
gadavdgi kidec. 2012 wels, Cems megobarTan, axalgazrda istorikosTan, nika
xoferiasTan erTad, gamoveci napoleonis piradi mcvelis, mamluqi rustamis
memuarebi. aseve nikasTan TanamSrom-
lobiT, vasruleb muSaobas axal wignze,
romelic napoleonis marSlebs Seexeba. gegmaSi maqvs qarTul enaze napoleonze vrceli wigni davwero, magram
es samomavlo saqmea, vinaidan am momentSi ramdenime inglisurenovan xelnawerze vmuSaob.
- SegiZliaT, rom Cvens mkiTxvels
xelmiuwvdomeli, Tundac patara, magram
saintereso istoria uamboT napoleonis cxovrebidan?
- napoleonis samxedro moRvaweoba
kargad aris cnobili, magram misi piradi cxovreba - naklebad. mkiTxvelma
SeiZleba ar icodes misi xasiaTis
zogierTi Tviseba. napoleoni mcivana
iyo da uyvarda Zalian cxel wyalSi
banaoba da xSirad or saaTze met xans
atarebda abazanaSi. saSinlad ver itanda
katebs da cxovrebis bolomde hqonda
Ria karebis SiSi.
napoleons uyvarda TamaSi, magram
ver itanda wagebas da xSirad ityueboda. Wadrakis TamaSis dros xSirad
cdilobda „mokluli~ figurebis dafaze Cum-Cumad dabrunebas. samxedro niWis
miuxedavad, napoleoni sustad TamaSobda Wadraks. 1809 wels, avstrielebis
damarcxebis Semdeg, napoleoni qalaq
venaSi Sonbrunis sasaxleSi, avstrieli meqanikos iohan melceris saWadrako avtomats saxelad Turqi (`Turk~)
eTamaSa. saWadrako avtomati ungreli
baron volfhan fon kempelenis mier
iyo Seqmnili da Sedgeboda adamianis
simaRlis da Turqul tansacmelSi
gamowyobili meqanikuri Tojinisgan, romelsac win didi yuTi edga zemodan
Wadrakis dafiT. TamaSis dawyebamde
avtori gamoaRebda yuTs da mayurebels
sanTlis Suqze aCvenebda SigniTa meqanizms, Semdeg daxuravda da meqanizms
gasaRebis meSveobiT aamuSavebda. napoleonic dainteresda am avtomatiT da
ramdenime partia eTamaSa. TamaSis dros
napoleonma ramdenjerme scada, moetyuebina „Turqi~. avtomatma Tavdapirvelad Seuswora napoleons ukanono
svlebi, magram imperatorma kidev erTxel rom scada motyueba, gawbilebulma „Turqma~ saerTod waarTva figura.
napoleonma ramdenime partia iTamaSa,
magram yvela waago. man ise daasrula
sicocxle, ver gaigo, rom sinamdvileSi yuTSi malulad ijda erTi tanmomcro, magram Zlieri moWadrake iohan
algaieri, romelsac sarkeebis meSveobiT SeeZlo dafis danaxva da meqanikuri xelis meSveobiT figurebs amoZravebda.
- Tqveni samecniero kvlevebidan ro-
sami weli vikvlevdi
rusul, polonur, holandiur da germanul
saarqivo wyaroebs da detalurad avxseni, rom berezinas brZola napoleonis Canafiqri ar iyo,
aramed ramdenime faqtoris, maT Soris rusuli
jaris mxedarTmTavrebis
ususurobis Sedegi iyo.
mels gamoarCevdiT?
- axlaxan davasrule samtomeuli
napoleonis ruseTSi laSqrobaze, romelSic rusul da frangul saarqivo
masalebze dayrdnobiT, axlebulad warmovaCine bevri movlena. TiTqmis aTi
welia vmuSaobdi am samtomeulze da
pirvelma orma tomma - borodinos da
berezinas brZolebze Zalian kargi gamoxmaureba miiRo; borodinos brZolaze
wignma wlis saukeTeso wignis premiac moi pova. or kviraSi gamova mesame
tomi, romelic 1812 wels moskovSi
datrialebul movlenebs asaxavs da
saarqivo masalebze da 200-ze met memuarze dayrdnobiT davwere. imedi maqvs,
rom masac kargi gamoxmaureba eqneba.
kidev erT naSroms vaxseneb: marTalia didi ar aris, magram CemTvis mainc
mniSvnelovania. ukanaskneli 10 wlis
ganmavlobaSi aqtiurad vTanamSromlob
aSS-s umaRles samxedro saswavleblebTan, maT Soris umaRles samxedro akademiasTan (vest pointi) da umaRles sazRvao samxedro kolejTan (niuportSi). leqciebs vukiTxav amerikel oficrebs. SarSan amerikis umaRlesma samxedro akademiam gadawyvita samxedro istoriaze axali saxelmZRvanelo Seeqmna, romelic wamyvani samxedro istorikosebis mier iqneboda dawerili da
Tanamedrove teqnologiebiT (animaciuri
rukebi, qronologiebi, suraTebi, videoebi,
audio Canawerebi da a.S.) iqneboda
aRWurvili. bunebrivia, wigni eleqtronul formatSi iqneboda da TiToeul
kadets eqneboda atvirTuli. mokled,
Cemda gasakvirad, akademiis mier SerCeul istorikosTa Soris mec avRmoCndi
da napoleonis omebis istoriaze davwere Tavi. wigni ukve dasrulebulia
da meore semestria, gamoiyeneba vest
pointSi. wignis momzadebisas vest pointSi momiwia ramdenjerme Casvla, raTa
kadetebs gavsaubrebodi da gamego, rogor
udgebodnen saswavlo process. maxsovs
erT-erTi seminaris dawyebisas oTaxSi
Semosul kadetebs Soris qarTveli
kadetic davinaxe da uzomod gaxarebuli davrCi am niWieri axalgazrda
oficris gacnobiT.
- amJamad ra proeqtze muSaobT?
- amJamad ramdenime wignze vmuSaob.
7 wlis win gamoveci pirveli inglisurenovani leqsikoni saqarTvelos istoriaze, romelSic 800-mde statia
Sevitane. SarSan gamomcemelma mTxova
kidev ufro ganmevrco es leqsikoni
da TiTqmis dasrulebuli maqvs samuSao, leqsikoni ukanaskneli 10 wlis
movlenebsac asaxavs da ukve 900 statias moicavs.
CemTvis yvelaze mniSvnelovani samecniero kvleva ki amJamad napoleonis
omebis axali istorias Seexeba. marTalia am sakiTxze aseulobiT wignia
dawerili, magram yvela evropaze akeTebs
aqcents da napoleonis ZiriTad kampaniebze amaxvilebs yuradRebas. me ki
gadavwyvite napoleonis omebis, rogorc
globaluri fenomenis gamokvleva. am
midgomiT dainteresda ramdenime wamyvani
amerikuli da britanuli gamomcemloba,
magram sabolood oqsfordis universitetis gamomcemlobaze gavakeTe arCevani da amJamad misTvis vamzadeb namuSevars. daaxloebiT mesamedi maqvs mzad.
wignSi mimovixilav, msoflio masStabiT
ra zegavlena iqonies napoleonis omebma,
maT Soris saqarTvelozec vsaubrob.
- ra genatrebaT yvelaze metad?
- ojaxi da megobrebi... es gansakuTrebiT SarSan zafxuls vigrZeni, rodesac amdeni wlis Semdeg SevZeli saqarTveloSi Camosvla da Zveleburad ojaxis wevrebTan da megobrebTan erTad
movilxine.
- didi xania, amerikaSi cxovrobT piradi cxovrebiT da karieriT kmayofili, rac Zalian sasixaruloa. albaT,
aq uadgilo iqneba kiTxva - rodis
apirebT samSobloSi dabrunebas? Tqvenma Svilebma qarTuli Tu ician?
- amerikaSi ukve 14 welia vmoRvaweob da muSaobas ise gadavyevi, rom
saqarTveloSi Camosvla mxolod SarSan SevZeli. sami kvira gavatare da
bevri adgili movinaxule, Zalian bevri
ram Secvlili damxvda. samSobloSi
dabrunebas vapireb, magram jer ar maqvs
gadawyvetili, konkretulad rodis moxdeba es. ori biWi myavs - luka da sergi. zafxulobiT bebia-babuasTan vuSveb,
ase rom, qarTuli ician. sxvaTaSoris,
bebia-babuebma orTaves Coxa-axaluxi
Seukeres da gasuli Soba-axali weli
xanjlebis trialSi aRniSnes.
eTer monaseliZe
53
originaluri is mwerali rodia, sxva mwerlebs rom ar hgavs, aramed
is, vis mibaZvasac veravin
axerxebs!
Satobriani
rezo WeiSvili - 80
mwerali
safirmo niSniT
54
- scenari, rogorc miRebuli iyo,
moskovSi damtkicda. `rwyili da WianWvelas~ scenari rom gagegzavna, imasac
upovidnen mizezs da Seasworebdnen.
ase rom, msgavsi dabrkolebebis gadalaxva CvenTvis did siaxles ar warmoadgenda. msaxiobebis SerCevis procesSic
aqtiurad viyavi Cabmuli, es saqme Tanamdebobrivadac mevaleboda da moraluradac. sxvaTa Soris, zogierT reJisors
ar siamovnebs, rodesac scenaris avtori gadaRebebs eswreba, eldar Sengelaia
ki am mxriv gansakuTrebuli TvisebebiT gamoirCeva, avtorTan TanamSromloba SeuZlia da gamosdis kidec, rasac
didad vafaseb.
gadasaReb moedanze improvizebul
garemoSi uxdebodaT muSaoba, batoni
rezo Turme dekoraciebis ukan, eqspromtad werda xolme dialogebs. swored
im dialogebsa da frTian frazebad
qceul gamoTqmebs, lamis rom gagvizepirebia da yoveldRiur saubarSic xSirad viyenebT:
`givi, Cven varT, givi!~, `rodidan
rodemde aqvs dalodebis saaTebi?~, `yufaraZes rom ar daereka, magram dareka
da...~, `Tu iciT, igav-arakebs miiRebs?
ara, magram uars ar getyviT!~, `bodiSi,
Tqvenze miTxres, liftSi gaiWedao da
marTalia?~, `daanebeT Cems cols Tavi!~,
`gamagebineT, me aq var Tu iq?~, `momklavs
es ori saTauri!~…
* * *
amboben, zogjer qveynis istoriaSi
iseTi dro dgeba, paTosiT dangreuli
swored satiram unda aRadginos, gadamwyveti roli ki am saqmeSi mwerlebma
da reJisorebma Seasrulono. am mxriv
rezo WeiSvili marTlac gamorCeulia
- SemoqmedebiTi cxovreba swored adamianebis naklovanebaTa mxilebas Sealia.
dRes batoni rezo Cemi respondentia. igi mSvidad, auCqareblad saubrobs.
rodesac xumrobs, danaSaulze waswrebuli bavSviviT enTeba Tvalebi. diqtofonis paralelurad, xeliTac SemiZlia
CaviniSno pasuxebi. simarTle giTxraT,
diqtofonisken gaxedva, Semowmeba, uxerxulobasac miqmnis - sruliad gansxvavebul ganzomilebaSi gadavinacvle. Tqvenda samwuxarod, unda gagafrTxiloT,
rom Sexvedris mxolod mciredi nawilis gadmocemas SevZleb, vinaidan Cveulebrivi sityvebi, erTi werili, Tundac
Janrobrivad mravalferovani, sakmarisi
ar iqneba. realobis iluzia rom Sevqmna,
axaliD teqnologiebi, Tqven ki - binokularuli mxedveloba dagWirdebaT.
Tumca ar dafrTxeT, srulyofili
suraTis warmosadgenad rezo WeiSvi-
1973 wels italielma reJisorma federiko felinim `amarkordi~ gadaiRo. filmisTvis scenari italielma mweralma tonino gueram dawera. mas
Semdeg sazogadoebaSi xSirad kamaTobdnen, `amarkordSi~ guera `meti iyo~
Tu felini? scenaris avtorma kamaTs wertili dausva, rodesac ganacxada,
rom `amarkords~ guera furcelze, felini ki ekranis tiloze werdao.
aTi wlis Semdeg rezo WeiSvilma `cisferi mTebis~ mixedviT Seqmna
scenari amave saxelwodebis filmisTvis, romelic eldar Sengelaiam gadaiRo. `amarkordis~ msgavsad `cisferi mTebi~ klasikur Sedevrad iqca.
martivi mizezis gamo - avtorebma (mweralma da reJisorma) kargad nacnobi
garemo originaluri xerxiT warmogvidgines: Cveuli axleburad SefuTes,
axali ki yofiT ferebSi daxates. garda amisa, erTma furcels, meorem ki
ekrans Tavisi unikaluri xelwera daatyo - sabolood ki qrestomaTiuli epizodebiT gajerebuli nawarmoebi miviReT.
gavlili wlebis miuxedavad `cisferi mTebi~ xSirad gvaxsenebs Tavs
(sxvaTa Soris, `amarkordic~ dauviwyaria pirdapiri Tu gadataniTi mniSvnelobiT - erT-erT italiur dialeqtze niSnavs - `me maxsovs~). Cveni yofis
autaneli ironia saSualebas ar gvaZlevs `cisfer mTebSi~ dasmuli problemebi ugulebelvyoT. kvlav amovicnobT sakuTar Tavs personaJebis zerele saubarsa Tu qaotur saqcielSi, miuxedavad imisa, rom nangrevebis qveS
moyolis safrTxe mudam Tan dagvdevs, uars ver vambobT Zvalsa da rbilSi
gamjdar naklsa Tu cdunebebze. `gaitaneT, gaitaneT grenlandia!!!~ - ramdeni Zaxilis niSanic ar unda davsvaT, ragind xmamaRla ar unda viyviroT,
`cisferi mTebi~ dRemde relevanturia.
SesaZloa mweralis Semoqmedebaze saubars misi nawarmoebebis mixedviT
gadaRebuli filmebiT ar unda viwyebde, magram batoni rezos moTxrobebi,
romanebi da filmebi ganuyofelia, maTi erTianoba ki yvelasgan gamorCeul,
originalur, Znelad misabaZ - safirmo stils ganapirobebs.
1961-1992 wlebSi rezo WeiSvili kinostudia `qarTul filmSi~ redaqtorad, sascenaro kolegiisa Tu SemoqmedebiTi gaerTianebis wevrad, aseve erT-erT xelmZRvanelad muSaobda. am xnis ganmavlobaSi man araerTi
sruli Tu moklemetraJiani mxatvruli filmis scenari dawera, maT Soris: `eqspres-informacia~, `yvaryvare~, `Cemi megobari nodari~, `samaniSvilis dedinacvali~, `bzianeTi~, `zRvis mgeli~, `avtoportreti~, `fedia~,
`gamoaReT fanjrebi~, `gaTenebis win~, `Widaobas ra unda~ da sxva. Tumca
`cisfer mTebze~ muSaoba gansakuTrebulad daamaxsovrda:
lis wignebis wakiTxva da filmebis
naxva dagexmarebaT, zogs Tavidan, zogs
xelmeored an vin moTvlis, meramdened.
saubars quTaisis vaJTa merve saSualo skolis gaxsenebiT viwyebT:
* * *
- dResac ar vici, ratom movxvdi
mag skolaSi, saxlidan Sors iyo da
did manZils gavdiodi fexiT. skolis
ezodan rionamde kibe Cadioda, celqi
viyavi, gakveTilebidan xSirad vi parebodi sabanaod, ra Tqma unda, biWebTan
erTad, qalis mdinareSi banaoba miuRebeli saqcieli iyo. isic maxsovs, saklaso oTaxis fanjrebidan rom vuyurebdiT alpinistiviT rogor avida
erTi kaci eklesiis gumbaTze da jvari
gadaxerxa. es is dro iyo, eklesiebi
sawyobebad rom hqondaT qceuli, moqmed
taZrebSi ki siaruli ikrZaleboda.
axla yvelaferi Seicvala, Cems yofil
skolaSi episkoposis rezidenciaa ganTavsebuli. bagratis taZarSi wirvalocva aRdga, rac Zalian maxarebs da
turisti kibiT ava Tu liftiT dasaTvaliereblad, es meorexarisxovania.
momwons Cvens xalxs patriarqis pativiscema da ridi rom aqvs. patriarqi
bavSvebs rom naTlavs da qarTvelebi
mravldebian, es saqmec Zalian maimedebs.
vaJTa merve skola ebraelebis
ubanSi mdebareobda, skolis maxloblad ori sinagoga axlac
dgas, Tumca, dResdReisobiT, akldamebiviT gamociebula. sabWoTa
kavSiris daSlis Semdeg bevrma
ebraelma datova quTaisi.
- ebraelebis wasvliT didi danaklisi ganicada Cvenma qalaqma, maT Taviseburi koloriti SemohqondaT, iumoriT gamoirCeodnen, tradiciebic saintereso hqondaT. maxsovs, dasaklavi
qaTmebi xaxamTan mihyavdaT, saxlSi araviTar SemTxvevaSi ar daklavdnen, cnobismoyvare bavSvi viyavi da gadaRmidan,
uCumrad vakvirdebodi, xaxami Tavs ki
ar waaclida qaTams, yels gamoWrida
da sanam is sisxlisgan ar daiclebo-
55
da, xels ar axlebda. saidan modis es
tradicia, RmerTma icis. axla colis
SerTvas aRar ikiTxavT? winaswar daTqvamdnen vin visTvis unda SeerToT,
gansakuTrebuli ritualebi hqondaT.
Cems moTxrobebSi `qarebis dabruneba~,
`musika qarSi~ da sxva moTxrobebSi
ebraul adaT-wesze araerTxel damiweria.
1954 wels rezo WeiSvili
Tbilisis saxelmwifo universitetis filologiis fakultetze Cairicxa. swored studentobis wlebSi Sedga misi literaturuli debiuti:
- tariel kvanWilaSvilma da nodar
CxeiZem moTxrobebi momiwones, oTxi
aarCies da `pirveli sxivis~ redaqtors,
beso JRents miutanes, Tan SeTanxmdnen,
besos araferi vuTxraT, ar SevuqoT,
Torem ar dabeWdavso; arc vaZagoT,
rom ar gvisayveduros, Tu ar vargoda,
ras mogqondaTo. mokled, usityvod
gadasces. imedi hqondaT, Tu xmas ar
amoiRebdnen, ors mainc dabeWdavda. diliT, universitetSi mosul redaqtors
uTqvams, oTxive gava momaval nomerSio.
ra Tqma unda, gaukvirdaT, Tumca ufro
metad gauxardaT.
studentobis dasasruli 60iani wlebis dasawyiss daemTxva.
kardinaluri cvlilebebis, saintereso aRmoCenebis, moduri trendebis, mokled rom vTqvaT, kulturul-socialuri revoluciis xana idga. ssrk-is sazRvrebSi
marTalia neli tempiTa da mcire
doziT, magram mainc aRwevda siaxle:
- aRwevda evropidan ruseTSi, moskovidan da peterburgidan saqarTveloSi.
60-ianebi gardatexis wlebi iyo, romelTan Seguebac ufros Tobas, cota ar
iyos, gauWirda, maT axalgazrdebis siTamame da silaRe aRizianebdaT. magnitofonebi gaCnda, axleburi musika Semovida, mere TandaTan gzebic gaixsna.
sxvadasxva dajgufebebi iqmneboda: iyvnen
`stiliagebi~, Cemo batono, `sportsmenebi~, `loTebi~ TavisTavad `literatorebic~ viyaviT.
* * *
1962 wels rezo WeiSvilis sadebiuto wigni `bzianeTi~ saqarTvelos
ssr bavSvTa da axalgazrduli literaturis saxelmwifo gamomcemloba
`nakadulma~ gamosca. masSi TerTmeti
moTxroba gaerTianda. wignis mxatvari grafikosi da kinos mxatvari dimitri erisTavi iyo.
batoni rezo wignebis karadidan
frTxilad iRebs `bzianeTs~ da guldawyvetiT aRniSnavs, rom erTaderTi eg-
56
`bzianeTi~
1968
zemplari darCa, ydas dascqeris da
siamayiT dasZens, rom dima erisTavma
daxata - diax, daxata! 60-iani wlebis
qarTuli, urbanuli mxatvrobis unikaluri nimuSia, namdvili bzianeTia.
gsmeniaT bzianeTze? mwerlis gamogonili quCis saxeli JReradobiT bzas
gvagonebs, warmosaxvaSi ki mziT gaCaxCaxebuli adgili ixateba. sinamdvileSi razea saubari? mogaxsenebT, rom
safirmo stili am SemTxvevaSic daculia - WeiSviliseuli moTxroba da
scenari harmoniul erTianobas qmnis:
`bzianeTi qalaqis mTavari quCis
erT-erT Sesaxvevs hqvia. mokle quCa
dasawyisidan orasi nabijis Semdeg Tavdeba. am quCaSi avdarSic simyudrovea,
radgan gza viwroa, saxlebi maRali da
qari mis nebisad veRar daTareSobs. am
dros isev bzianeTze siaruli gerCioT. kedelTan ki Zalian axlos nu midgebiT, Torem saxuravis Rvarsadenis
gaxvretili Raridan Camovardnili wylis wveTi SeiZleba pirdapir sayeloSi CagivardeT~.
erTi mosmeniT martivsa da sada
winadadebebs mZafri eqspresia axlavs,
mxrebSi Tavis Cargva gvindeba, TiTqos,
wvimis mZime wveTma kiseri agviwva.
filmi gancdebs kidev ufro metad
amZafrebs, avtoris saTqmels reJisor
liana eliavas vizualuri xerxebi ganagrZobs da asrulebs.
`bzianeTi~ 1968 wels gadaRebuli
20-wuTiani moklemetraJiani mxatvruli filmia. filmSi, iseve rogorc
moTxrobaSi, kviraSi orjer, darsa Tu
avdarSi, sxvadasxva asakis mamakacebi
bzianeTis quCaze arsebul klubSi ikribebian, qarTul simRerebs mRerian, gulSi
ki gundis xelmZRvanels Sestrfian.
moTxrobis mixedviTGgundis xelmZRvaneli `tanadi, lamazi qali Cacmulia
sadad, samuSaod da erTi SexedviT,
mainc gamomwvevad... kofTaSemonaskvul
maRal mkerdqveS ijvaredinebs xelebs
da fiqrobs~. filmSi gundis xelmZRvanelis rols msaxiobi lia eliava asrulebs. misi partniorebi i polite
xviCia, Tengiz arCvaZe, givi berikaSvili, ioseb xaindrava da abesalom loria
arian. kompozitor sergo Jvanias musikaluri gaformeba calke aRniSvnis Rirsia.
1969 wels, kievSi, `bzianeTma~ azerbaijanis, somxeTis, saqarTvelosa da
ukrainis telefilmebis X daTvalierebis diplomi daimsaxura reJisoruli debiutisTvis, 1970 wels, moskovSi
- kinematografistTa sakavSiro saxelmwifo institutis kinofestivalis
prizi.
radgan saubari jildoebs Seexo,
aqve SegaxsenebT, rom 1984 wels `cisfer mTebs~ (scenarists, damdgmel reJisors, operators) sabWoTa kavSiris
saxelmwifo premi mieniWa, romelsac
dResdReobiT batoni rezo `imperiis
premias~ uwodebs. siamayiT aRniSnavs
saqarTvelos respublikis umaRles jildos, SoTa rusTavelis saxelobis
saxelmwifo premias. yvelaze metad
ki 2012 wels literaturis ganviTarebaSi Setanili wvlilisTvis miRebuli `saba~ gaxarebia. 2013 wlis zafxulSi, saavtoro kinos baTumis saerTaSoriso festivalze rezo WeiSvi-
li msoflio kinematografiaSi Setanili wvlilisTvisac daajildoves.
originalurobiT gamorCeuli jildoa `Zelqvis foToli~, romelic baton rezos egreT wodebul `simoneTur Sexvedrebze~ gadasces. orfurcliani sigeli sada da miniaturulia.
pirvel gverdze daviT kldiaSvilis
sityvebi daubeWdavT: `sinamdvile, mxolod sinamdvile, romelsac gadauxrelad vemsaxurebodi mTeli Cemi mwerlobis ganmavlobaSi~. meore gverdze ki,
calxazian rveuls rom mogagonebT, lamazi kaligrafiiT dauweriaT: cnobil
qarTvel mwerals, filmis `samaniSvilis
dedinacvalis~ scenaris Tanaavtors,
realizmis princi pebis erTgul Semoqmeds, rezo WeiSvils~.
* * *
1987 wlidan rezo WeiSvili mSobliur quTaiss daubrunda da almanax
`ganTiads~ gamoscemda. male almanaxi
(sxvaTa Soris, kremlis nebarTviT) Jurnalad gadakeTda. paralelurad (19871992ww), rusTavelis sazogadoebas Tavmjdomareobda, daarsa sazogadoebrivpublicisturi gazeTi `mowameTa~ da
Jurnali `mwvaneyvavila~. 1992 wels,
saqarTvelos mweralTa yrilobaze rezo
WeiSvili mweralTa kavSiris mdivnad,
Tavmjdomaris pirvel moadgiled airCies. 2000 wlidan ki saqarTvelos mweralTa fondis Tavmjdomared dainiSna.
1997-98 wlebSi batoni rezo, rogorc direqtori da samxatvro xelmZRvaneli, lado mesxiSvilis saxelobis
quTaisis akademiur Teatrs edga saTaveSi, Tumca am gadasaxedidan fiqrobs,
rom Teatris xelmZRvaneloba misi mowodeba arasdros yofila:
- Teatris msaxiobi, cota ar iyos,
gamoucnobia, daukmayofilebelia, ambiciuric. miaCnia, rom misi Sroma da niWi
saTanadod ar fasdeba, yovelTvis meti
unda.Mmale wamovedi, iq muSaoba Cemi
mowodeba ar yofila.
samagierod, rogorc mayurebels, Zalian uyvars Teatri, rasac giorgi
SavguliZeze saubris dros emociurad
amJRavnebs:
-Mmisi monawileobiT arcerTi dadgma ar gamomitovebia marjaniSvilSi Tu
quTaisSi, gastrolebze rom Camodiodnen. bevri nacnobi Tu megobari ZaliT
wamiyvania speqtaklze da axla rom
ixseneben, madlierebi arian. giorgi
SavguliZe uniWieresi msaxiobi iyo.
kinostudia `qarTul filmSi~ roca
vmuSaobdi da msaxiobebs varCevdiT, yvela reJisori erTsa da imaves gaiZaxoda, ai, am rolze SavguliZe iqneboda
zedgamoWrilio, axla giorgi rom cocxali iyos, magas davamtkicebdiTo. anu
yvela rols mouxdeboda. tragikulad
daiRupa, plexanovze tramvai daejaxa,
mZRoli iZaxda, amaze meti ra unda momisajoT, SavguliZe movkalio. wels,
Tbilisobis dResaswaulze, sajaro biblioTekaSi giorgi SavguliZis xsovnisadmi miZRvnil gamofenaze mimiwvies.
`kaci, romelic daaklda qalaqs~ - ase
hqvia gamofenas.
baton rezos xma ebzareba.
cremls iwmends.
`mogonebani fermkrTaldeba
da nazdeba dasasrulisken. dasasrulis SegrZneba dasawyisTan gaaxloebs uCveulod. dasawyisi
da dasasruli ki Tanabari aCqarebiT miiswrafian erTmaneTisken
sicocxlis erT monakveTSi~ vixseneb nawyvets misi moTxrobidan `musika qarSi~. wignebis karadas vaTvaliereb, mogonebebSi wasuls ar vawuxeb.
male gverdiT midgeba:
- ivane javaxiSvilis naSromebis
kiTxva miyvars, es ki `qarTuli samarTlis Zeglebia~, isidore doliZis Svidtomeuli, xSirad gadmoviReb xolme,
vkiTxulob da vaTvaliereb. sayvareli
wignebi ucxoeli avtorebisa `aivenho~ da `wiTeli da Savia~, Cemo batono, qarTvelebidan ki daviT kldiaSvili da akakis `Cemi Tavgadasavalia~
yvelaze naRdi.
aq, Taroebze, batoni rezos wignebic mravladaa: moTxrobebis krebulebi,
novelebi Tu romanebi: `vaime Cemo venaxo~,
`Cemi megobari nodari~, `rkinis saxkomi~,
`dali~, `yaCaRebi~, `kudiani varskvlavi~, `wifobisTve~, `mesame gza~, `cisferi mTebi~, sxvadasxva dros gamocemuli rCeulebi, tomeulebi, romlebic
mravalaTasiani tiraJiT gamodioda da
mwirad, Tumca mainc, ucxo enebzec iTargmneboda. vfiqrob, am mxriv meti yuradReba kulturis saministrom da sxva
Sesabamisma samsaxurebma unda gamoiCinon, gaiTvaliswinon CemTvis uCveulo
da TvalSisacemi faqti.
* * *
`yvelam viciT, rom literatura
asazrdoebs sazogadoebas. Cvenda samwuxarod, unda vaRiaroT, rom Cvens literaturas dRe-da-dRe sazogadoeba akldeba~, - rodesac ilia WavWavaZe `Cveni
literaturis dRevandel yofas~ aRwerda, 1886 weli idga. ar iyo internet-teqnologiebi, socialuri qselebi,
Tumca, ra Sors wavedi, arc televizori hqondaT. anu yvelaferi, rasac Cven
dRes kiTxvisadmi gulgrilobis mizezebad miviCnevT, fizikurad ar arsebobda.
- ar gamovswordiT, xasiaTSi gvizis
zereleoba, sizarmace, zedapiruloba,
vcdilobT iolad, iumoriT da sicilxarxariT gavideT fons, seriozuloba
gvaklia da Cveni bavSvebic, momavali
Taoba aseT garemoSi izrdeba.
`tyuilsa da marTals xalxi mSvenivrad asxvavebs erTmaneTisgan: adamianebi zogjer daujerebels ijereben,
mTqmels pirSi eTanxmebian, gonebaSi
mainc sxvas fiqroben da TvalebSi undoblobis sxivi ukrTiT~. es kvlav
`musika qarSia~, batoni rezos xeliT,
remingtonis sabeWd manqanaze akrefili
erT-erTi moTxroba. masSi sevda da
guliswyveta ereva erTmaneTs. ra gamogvasworebs? rodis viswavliT, rogor
da saiT mivmarToT Sinagani energia?
wlevandeli qarTuli enisa da literaturis mecxre klasis saxelmZRvaneloSi batoni rezos moTxroba `nobeli~ Seitanes. kidev erTi rigiani magaliTia qarTveli kacis uTavbolobisa:
ambavi avtoris gamogonil, naqeralas
samxreT-dasavleT kalTebze gaSenebul
sofel buynuTSi viTardeba. Sesaval
nawilSi nobelis Sesaxeb gviambobs
mwerali - rogor Seswira mecnierma
mTeli cxovreba asafeTqebeli nivTierebebis Seswavlas, umdidres adamianad
iqca, gardacvalebis Semdeg anderZi datova, fondi daaarsa da amrigad misi
saxeli `samudamod daukavSira humanizmis, progresis da mSvidobis saqmes~.
magram ra moutana dinamitma buynuTs?
saiT mimarTes buynuTelebma sakuTari
SesaZleblobebi? TiTqos `lokalur,
araoficialur omebSi iReben dResac
monawileobaso~, daiarebian `uxelTiTod~, ar gegonoT, maRaroebSi miiRes
tramvebi - maTi sisuste afeTqebaa.
`dinamits afeTqebdnen naZlevze, purmarilze da zogjer sul arafris gamoc~. magram `afeTqebeno~ rom vambob,
amasac dazusteba sWirdeba, ki ar afeTqeben, ifeTqeben Soriaxlos da zogjer
fexebSic ki~. axlomaxlo Rele-mdinareSi Tevzi gawyvites, tyeSi maCvis saxsenebeli, axla sxedan da Civian, `gadasxvaferda bunebao~! komikuri situaciaa, iseTive komikuri, rogorc nobelis prizze nominirebuli putini. batoni rezos azric mainteresebs amis
Taobaze, `humanizmis, progresis da mSvidobis saqmes~ diskreditaciis safrTxe
xom ar emuqreba?
- putins Tu misces, Cekists da
`kagebes~ polkovniks nobeli, samarcxvino iqneba! ras qvia putins aZleven!
57
saubris dasawyisSi naxsenebi, moskovSi dasamtkiceblad gagzavnili scenarebi, kremlis nebarTva qarTuli almanaxis Jurnalad gadakeTebaze - warsulis mtkivneuli sakiTxebi mosvenebas
ar maZlevs, dRevandelobasTan paralels
vavleb, Cemi respondentic aRelvebulia
nobelis prizTan dakavSirebuli usamarTlobis gamo. mokled rom vTqvaT,
sakmarisi mizezebi gvaqvs `Ramis stumrebis~ gasaxseneblad. vixsenebT da axla meti simZafriT vgrZnob tkivilisa Tu wyenis Sedegad dagrovil gamocdilebas, rezo WeiSvilis moTxrobaSi
vulkanuri lavasaviT rom aRwevs qaRaldis zedapirze:
`msmeli rusi kaxpas hgavs, Tu moaswro gamofxizleba, yvelaferi istorias
Cabardeba meored mosvlamde. `kanaoSic~
rom iyos gamoZinebuli, sasmelis sayveduri ar dascdeba. gaisworebs halstuxs, Seisxurebs (Tu gadarCa) odekalons da ise gamocxaddeba sazogadoebaSi, sicocxleSi ar daelios ra
TiTqos. piriqiTa varT Cven: zis samsaxurSi nabaxusevi qarTveli, oxravs
da Txrobs, sad dalia, jer iq movikali Tavi, mere iq movTavdi, davwydiT
smiTo da sxva... Cveni smis wesi sxvanairia, akademur-ritualuria erTgvarad,
calke Seswavlisa da gaanalizebis Rirsic kia~.
- Cveni sufra da qeifi marTlac
misabaZia. rusebma bevri ram gadaiRes
Cvengan. rogor gamouvidaT, eg sxva sakiTxia. Tumca Cvenc bevri ram daviviwyeT. magaliTad, sasmelis daZaleba. vin
moTvlis, Tamadobis dros ramdeni adamiani damixrCvia, axla aseTi saqcieli
miuRebelia. ho da, suframac pewi dakarga. hqonda mag saqmes Tavis xibli,
bolos da bolos, Cven ki ar gamovigoneT, literaturaSia daZalebis sawyisebi, vaJasTan, `CxikvTa qorwilSi~, wruwunas rom aZaleben, gana cudi adgilia? es tradicia ZvelTaganve mogvsdevda. saucxoo Tamada yofila rafiel erisTavi, daZalebis didostati.
petre umikaSvili ver svamda da erTxel
rafiels uTqvams, ar daaZaloT magas,
SeeSviT, mxolod ulvaSi auwieTo. Sexedes da imas ulvaSic ara hqonda, ras
auwevdnen. kargi Tamada iyo Temur
CirgaZe, `cisfer mTebSi~ direqtoris
rols rom TamaSobs, sufras xatavda.
`qarTvels SeuZlia saxli gauremontebeli darCes, marani ki `umaRlesad
gamoawyos~. esec `Ramis stumrebidan~
amokrefili margalitia. moTxroba `qarTuli novela (dialogi wiTel ferSi)~ ki namdvili enciklopediaa: srul-
58
yofili warmodgena SegeqmnebaT daZalebis fenomenze, gaarkvevT, xis sasmisis erTianad daleva sjobs Tu `WiqebSi
gadasxmiT~, Rvinos nela sma Tu `ylurwva~ uxdeba, rogor SeavsoT Wiqa, sadamde dautovoT satuCe da mere CatovoT
Tu ara sasmeli sasmisSi. `roca geubnebian, Seni winaprebi saxelovani msmelebi iyvnen, ki ar unda gabriyvde, magram
arc piri Sekra TavismomWrelad~. mamaSvilis dialogs praqtikuli magaliTebic axlavs: `mamakaci sawolSi zeviT
CoCdeba, Sarvlian xels ganze wevs da
Svils aCvenebs, rogor unda miitanos
sasmisi pirTan~.
* * *
tradiciebi dResac grZeldeba. miT
umetes, rom lideri kvlav mSvenier
formaSia da kapitnis Tanamdebobas darbaislurad uZRveba.
`kapitani zeda sadgurze gvibarebs!~
- Camourekaven xolme biWebi erTmaneTs,
Seikribebian da gzas daadgebian.
ar ifiqroT, romelime moTxrobis
nawyvets an filmis pasaJs gaxsenebdeT,
amjerad namdvil ambavs giambobT: kapitani rezo WeiSvili gaxlavT, rogorc
Tavad ambobs, `paraxodi ro paraxodia,
imasac sWirdeba kapitani~ da `tyis
saZmos~ xom ar datovebdnen kapitnis
gareSe? `tyis saZmo~ ki ukve TxuTmeti welia arsebobs da masSi batoni
rezos megobrebi gaerTianebulan. kodeqsic SeuqmniaT - `tyis kodeqsi~, romlis
mixedviTac kapitnis brZaneba kanonia.
tyis saZmos mosamarTled Salva kvaracxelia dauniSnavT.
- TxuTmeti wlis win, ianvris dasawyisSi, tyeSi gaviseirneT. iseTi kargi
dari idga, Crdils veZebdiT. maSin davTqviT, yoveli ianvris meore SabaT
dRes, rogori amindic ar unda iyos,
tyeSi gavideT, yovelgvari komfortis
gareSe da vi purmariloT. daTqmuls
pirnaTlad vasrulebT, wels meTxuTmeted SevikribebiT. cecxls davanTebT
da gaTenebamde viqeifebT. am RonisZiebas mokled `purtye~ qvia, anu puris
Wama tyeSi. `purtye~, rogorc wesi,
Tavgadasavlebis gareSe ar Caivlis, erTxel davikargeT kidec, gza agvebna da
tyis mcvelma gadagvarCina. imdeni vixetialeT, Cemma megobarma, Tornike erisTavma, fexsacmelebi dakarga, vamxnevebdi,
eqstremalur pirobebSi araferi mogiva,
ar idardo-meTqi da asec moxda, ar gacivda, gadarCa. erTxel dilaadrian,
monadireebi gadagveyarnen da davafrTxeT. gakvirvebulebi garbodnen.
safirmo stili daculia - cxovreba moTxrobebsa da filmebs hgavs,
zRvari gamqrala. anekdoturi situaciebi, gaSarJebuli gmirebi, saaxalwlo
maSxalebiviT ielveben Cven Tvalwin.
gvar-saxelebis wakiTxvac kmara, isterikuli sicili rom agitydes: griSa
nemsaZe (`luka paColis cxovrebis ukanaskneli wlebi~), domenti melqaZe, varden kuWuxiZe (`nobeli~), kompozitori
CiriberiZe, `miwebis ganawilebaSi~ ki
gvar-saxelebis sruli apoTeozia.
personaJebis galerea warmoudgenlad mravalferovania: samToel Talikos
kraotze dacemas polze dacema urCevnia da amis Taobaze utyuari argumentebi aqvs, axalgazrda literatori
Tvlis, rom cxovreba glejaa, Seupovari gemis kapitani aleqsandre mercxlebis didi qomagia, Tumca, sabolood,
yvelas erTi kiTxva aerTianebs:
`- ra varT adamianebi?
- araferi, batono, rava gekadrebaT!~
pasuxi martivia.
* * *
wamosvlis win suraTebs varCevT.
daxarisxebulia: zogierTi epoqaluria,
zogic gulianad gagacinebs, sevdasac
moggvris, sukeTesoebi ki meuRlis, marina verulaSvilis gadaRebulia. Tavadac amayia, moswons, moferebiT arCevs
da uyvars. mTavari xom mas daunaxavs
da aRubeWdavs.
Cven ki praqtikul saqmeebze viwyebT
fiqrs: davaskanerebT,dazipulebs internetmisamarTze avtvirTavT, fotoSopSi
davamuSavebT. 60-70-80-90-10-ianebis mTeli epoqis saTqmels erT fotosuraTSi movaqcevT. arCeva gaZneldeba.
batoni rezo magidasTan zis, qarvis
krialosans isvams quTuToebze, mexmarebao, meubneba - albaT ukeT danaxvaSi.
vemSvidobebi da vfiqrob, rom aRar
daviwuneb Jurnalistis profesias, vinaidan swored aseTi wuTebisTvis Rirs
Jurnalistoba, rodesac verasodes gaimeteb respondentis xmis Canawers wasaSlelad da momavalSi meti pasuxismgeblobiT gamoiyeneb sityvebs: `mwerali~, `prozaikosi~, `xelovani~.
P.S. `amarkordi~ sxvagvaradac SegviZlia vTargmnoT (radgan masSi sami
italiuri sityvis fuZea gaerTianebuli:
mware, siyvaruli da Zafi): `mware siyvarulis Zafebi, avtors warsulTan rom
akavSirebs~.
rezo WeiSvilis nawarmoebebi, akakisa
da daviT kldiaSvilis nawarmoebebis
msgavsad siyvarulis ZafebiT imereTTan gvakavSirebs, gvakavSirebs samudamod, vinaidan maT magiuri Zala aqvT mkiTxvels samudamod amaxsovreben Tavs.
maka ldokoneni
amerikaSi:
niu-iorkSi:
164 Brighton 11 St.
Brooklyn NY 11235
Tel: 718-934-1700
Alt: 347-500-5037
niu-jersSi:
84 Harmor Drive,
Jersey City, NJ 07305
Tel: 201-333-5555
yuradReba!
niu-jersis saTao
ofisis axali misamarTia:
ohaioSi:
9333 Reading Road
Reading, OH 45215
513-322-5102
pensilvaniaSi:
13050 Busteton Ave
Philadelphia, PA 19116
215-710-0322
saqarTveloSi:
mTavari ofisi:
winamZRvriSvilis 158
Tbilisi, 2-506833
saburTalo:
akuris quCa 13,
2-945853
gldani:
vekua. 10-1
2-654122
rusTavSi:
megobrobis q.2
2-57157
quTaisSi:
aRmaSeneblis 136
577-181846
baTumSi:
sabaJos q. 4
04222 225508
zestafonSi:
staroselkis q. 25
492-250332
gorSi:
cxinvalis gza 8
0370227049
TelavSi:
baxtrionis q. 3
350273130
marneulSi:
rusTavelis q.1
357-222712
www.barami.us
www.baramicar.com
Facebook: baramilogistix
84 Harbor Drive
Jersey City, NJ 07305
yvela momsaxureba
erT adgilas,
momsaxurebis
farTo arCevani:
avtoSesyidvebi
dagexmarebiT avtomobilis yidvasa
da gayidvaSi saqarTvelosa da amerikaSi;
gadazidvebi
avtomobilis Sida gadazidvebi
amerikasa da kanadaSi;
sazRvao transportireba saqarTvelosa
da msoflios nebismier qveyanaSi;
sahaero (saamanaTo) transportireba
saxlidan saxlamde* - 2.95$ paunti;
Cvens ofisSi motanili - 2.75$ paunti;
gTavazobT momsaxurebas komerciul tvirTebzec;
sazRvao gadazidvebi
ofisSi motanili avejis da regularuli tvirTis
gadazidva - paunti 91 centad foTis portamde.
gTavazobT adgilidan wamoRebis da saxlSi mitanis
momsaxurebasac zogierTi Statis farglebSi
damatebiT fasad.
internet-monitoringi:
tvirTis statusi da mravali informacia
Cvens veb-gverdze: www.barami.us
59
fhmbgtkfub
bedisweraTa
levan
berZeniSvili
KBCVFYBCB
60
politikur zonas, iseve rogorc
nebismier sxva sabWoTa zonas, Tavisi
aristokratia hyavda: mzareuli, mekuWnave, biblioTekari, cecxlfareSi, meabanoe,
parikmaxeri, barakis morige, kinomeqanikosi, kurieri da a.S. amaze werdnen
solJenicini, ginzburgi, Salamovi da
sxva avtorebi, romlebic saswaulebrivad gadaurCnen gulags. Tuki Zvel
droSi, breJnevis epoqamde, rodesac gulagis naxevarze met mosaxleobas 58e muxliT gasamarTlebulebi Seadgendnen, am aristokratiul Tanamdebobaze
mxolod Cveulebrivi kriminalebi, marqsistul-leninisturi Teoriis sayovelTaod aRiarebuli termini rom vixmaroT, e.w. `socialurad axloblebi~
(mkvlelebi, qurdebi, mZarcvelebi da
a.S.) xvdebodnen, axal droSi, rodesac
msoflio zewoliT politikuri patimrebi sanaxevrod aRiares da maT calke
banakebi gauxsnes (sul 4 mTel sabWoTa
kavSirSi, 3 permSi da erTic moldoveTSi, saxelganTqmuli `dubrovlagi~),
axal aristokratias jaSuSebi, samxedro damnaSaveebi da samSoblos moRalateebi Seadgendnen; sxva sityvebiT rom
vTqvaT, Tu sisxlis samarTlis kodeqsis Zveli, 58-e muxlis memkvidre axali 70-e (saqarTvelos ssr 71-e) muxliT iyavi gasamarTlebuli, parikmaxeroba an biblioTekaroba ar SegeZlo,
Tundac manamde ssrk-s saukeTeso parikmaxeri an didi biblioTekis direqtori
yofiliyavi.
bunebrivia, baraSevoSic gvyavdnen
`aristokratebi~ (Zvel droSi maT upativcemulod, `pridurkebad~ moixseniebdnen da Jora xomizuri axal droSic
mxolod am terminiT aRiarebda maT
statuss): biblioTekari andersoni, mzareulebi maqsimoviCi da petrov ufrosi,
parikmaxeri kuxaruki, cecxlfareSebi
saari da muzikiaviCusi, meabanoe da
kinomeqanikosi (SeTavsebiT) lismanisi,
mekuWnave leikusi, barakis morige krainiki da sxv.
latviel nacionalistsa da social-demokrats, 1980 wlis noemberSi
dapatimrebul dainis lismaniss latviis uzenaesi sasamarTlos daxurul
sesiaze 12 weli hqonda misjili `samSoblos~ (anu sabWoTa kavSiris) RalatisTvis. im qveynis RalatisTvis, romelSic igi ar dabadebula, romelic
okupantad da moZaladed miaCnda da
romlis winaaRmdegac iaraRiT xelSi
brZola arc ufiqria, ubralod, latviis okupaciis Semdeg iatakqveSeTSi
gadasuli im social-demokratiuli
partiis wevri iyo, romlis saTavo
ofisi germaniis federaciul respublikaSi iyo ganTavsebuli.
dainis lismanisi sakmaod pikantur
garemoebebSi gavicani. zonaSi CasvlisTanave me da daTos ori sasixarulo
ambavi dagvaxvedres, sadili da abano.
sadils pirveli movrCi da abanoSi
gamagzavnes. zonuri `abano~ saintereso dawesebuleba aRmoCnda: xangrZlivi
etapis Semdeg `Tavisufali~ saponi
rom davinaxe da gaxarebulma (higiena
Tavisuflebis ganuyofeli nawilia, abanoSi ar `zixar~ anu Tavs patimrad
ar grZnob) kargad gavisapne Tavi, aRmovaCine, rom onkanSi wyali aRar modioda. abanoSi aravin iyo, rom damxmareboda. Cveulebriv abano mxolod SabaTobiT iyo, xolo Cven xuTSabaTs CavediT, sicxe iyo da cxeli wyali arc
gvWirdeboda, magram wyali zogadad
gWirdeba, Tu abanoSi tanis dabanas
apireb. ra gza mqonda, raRac naWeri
Semovixvie welze da gareT gamovedi
Svelis saTxovnelad. pirvelive kaci
gavaCere da daxmareba vTxove. manac
amixsna, rom onkanSi wyali ar unda
iyos (diax!), rom wyali aris wina
oTaxSi, e.w. `predbannikSi~ did kasrSi
dagrovili da iqidan unda movimarago
taStSi da mere momcro vedrosxela
xisgan damzadebuli wylis saxapaviT,
romelsac hqvia `Saika~, erTi xeliT
unda visxa Tavze da meoreTi sxva
operaciebi ganvaxorcielo. maincadamainc mosaxerxebeli ar iyo, magram
saocnebo sisufTavis SegrZneba yvelafers aRemateboda.
kaci, romelmac daxmareba gamiwia
da abanoze Zalian sasacilo anekdotis
moyolac moaswro SesamCnevi latviuri aqcentiT, xmovnebis dagrZelebiT
da xan pirvel da xan meore moraze
(grZeli marcvlis mokle nawilze)
mkveTri dinamikuri maxvilis dasmiT,
sanam me did kasrsa da wyals veZebdi,
iyo dainis lismanisi, samSoblos moRalate, social-demokrati, meabanoe, kinomeqanikosi, Crdilouri ti pi, WeSmariti arieli da SesaniSnavi meojaxe
- rogorc TviTon amatebda xolme Tavis daxasiaTebas saxelganTqmuli sabWoTa Cekisti mwerlis, misive wignis
mixedviT reJisor lioznovas mier gadaRebuli yvelaze popularuli sabWoTa
serialis, `gazafxulis 17 gaelvebis~
scenaris avtoris, iulian semionovis
mTxrobeliviT, rodesac am ukanasknelis
saxeliT gestapoeli da abvereli personaJebis portretiani formularis
fonze SesaniSnavi tembris mqone sabWoTa
msaxiobi efim kopeliani mokle anketas
kiTxulobda.
dainis lismanisi mudmivad karg xasiaTze iyo. aravin icis, rogor axerxebda amas politikur banakSi, magram faqtia, rom axerxebda: moRuSuli da uxasiaTo aravis unaxavs. garda imisa, rom
TviTon iyo karg guneba-ganwyobaze, Tavis
irgvlivac aseT msubuq da mxiarul
garemos qmnida. Joras miaCnda, rom es
mxolod dasavleli adamianis `sagareo
ieri~ iyo, rafika Tvlida, rom zedapiruli kaci iyo (xumrobiT meubneboda,
ase xazgasmiT evropuli garegnoba rom
ar hqondes, eWvi Semepareboda, lismaniSvili, lismaniZe an lismanauri xom
ar ariso), jonis `Wkuamxiarulad~
miaCnda, genrixa `umisamarTod bedniers~
uwodebda, boria maniloviCi yvela baltieliviT `bunebriv~ da msubuq antisemitad saxavda, xolo mis srul antipods, gaucinar miSa poliakovs mravalgzis uTqvams, dainisTan `bolomde~ daleva saintereso iqnebodao, iankovi rogorc demokratiisTvis saerTo-sakavSiro brZolis uarmyofels eWvis TvaliT
uyurebda, Tumca `faustze~ saubars
masTan ar gaurboda (goeTe lismanisis RmerTi iyo, germanuli, ra Tqma
unda, wyaliviT icoda da karga mozrdil citatebs `urtyamda~ `faustidan~; xumrobda, - goeTe mama-RmerTia,
Sileri suliwminda da Tomas mani
Zeo). ukrainelebi gaurbodnen lismaniss, misi mudmivi Rimili damcinavad
eCvenebodaT da rusebisadmi daufarav
zizRSi antislavur gamoxtomas xedavdnen (maTi saerTo azriT, rusebis anu
`moskalebis~ zizRi marto kievis ruseTis erTaderTi kanonieri STamomavlebis,
WeSmariti ukrainelebis saqme iyo).
Cveni zonis ebraelebisgan gansxvavebiT, romlebic SabaTobiT yvela ti pis
saqmianobas gaurbodnen - griSa feldmani, magaliTad, pirSi wekos TviTnakeTi
sigaretiT (kviris wina dReebSi SabaTis marags imzadebda) da asanTiT xelSi wamogeweoda, gTxov, momikideo dainisis zeobis dRe swored SabaTs
dgeboda. SabaTs misi ormagi batonoba
myardeboda, Tavisuflebis or kunZulze
- abanosa da klub-sasadiloSi, sadac
igi `axali~ filmis demonstrirebas
axdenda (zonaSi Semotanili filmi
sinamdvileSi TiTqmis arasodes iyo
axali, filmi Cvens politikur gamosworebasa da aRzrdas emsaxureboda, amitom ideurad iyo gamarTuli da, rogorc wesi, exeboda an amxanag lenins,
an amxanag stalins, an orive am amxanags
an am amxanagebis erTgul sxva amxanagebs, magaliTad rkinis feliqss, ucxo
61
enebis mcodne frunzes an sulac sakavSiro `starosta~ kalinins).
ar vici - ratom, magram kinos xalxTan (xSir SemTxvevaSi, sruliad SemTxveviTi) axlobloba bedma marguna,
Cemi erT-erTi yvelaze sayvareli megobari kinomcodnea (ra Tqma unda, ara
SemTxveviT; sxvaTa Soris, saqarTveloSi
Zneli gamosacnobi ar unda iyos, vin
igulisxmeba); me moulodnelad gadavyrivar TbilisSi quTaisis quCaze robert redfords (erTi gamagebina, iq
ra undoda, manqanis nawils xom ar
eZebda?); anJeSi biblioTekarTa wveulebaze, rogorc Semdeg gairkva, Cemi
maspinZlis, safrangeTis erovnuli biblioTekis maSindeli direqtoris megobars, qarTuli kulturisa da, gansakuTrebiT, kulinariis damfasebels ani Jirardos, romelsac xaWapurze mokle,
magram yovlismomcveli leqcia wavukiTxe (maxsovda, rom manamde, eldar
riazanovis gadacemaSi legendarulma
frangma msaxiobma xaWapuri rom axsena, sabWoTa reJisors ratomRac xasiaTi wauxda); moskovSi, sastumro `rosias~ derefanSi kinofestivalze gamarjvebul italiel reJisor etore skolas da Jiuris wevr jina lolobrijidas, romelic ukve asakSi iyo, magram
mnaxvelebs mainc adgilze yinavda gorgona meduzasaviT; moskovi-Tbilisis
reisze davmgzavrebivar da dasvenebis
saSualeba ar mimicia lidia fedoseeva-SuqSinasTvis, romelsac Tavxedurad
vuxsnidi SukSinis prozauli Semoqmedebis Taviseburebebs; taSkenti-moskovis matareblis saerTaSoriso kupeSi
`duraka~ miTamaSia ukve `Stirlic~
viaCeslav tixonovTan; santa monikaSi
liftSi Sevjaxebivar `dauxatav~ da
daRlil Seron stouns, romelic `holandiisTvis sakmarisi iyo~ (ase upasuxa ssrk-s pirvelma da ukanasknelma
prezidentma, mixail gorbaCovma holandieli Jurnalistis SekiTxvas, - ganiaraRebis Semdeg ramdeni birTvuli qobini dagrCaTo); sigareti momiwevia
antonio banderasTan erTad `uorner
brazerzis~ studiis SesasvlelSi da
iseTi qaTinauri miTqvams qeTrin zetajonsisTvis, romelmac gadasaReb filmSi
Tavis partniors moakiTxa, rom kinaRam safrTxe iyo an maikl duglass
movekali an saxelganTqmuli amerikuli `seqSual harasmentis~ muxlisTvis
gamomekra xeli, banderass rom ar ganemarta, kavkasieli kavkasielia (erTi
`kavkasieli~ TeTri rasis warmomadgenels niSnavs da banderasma amitom ixmara ormagi kavkasielis termini) da
62
lamazi qalisTvis qaTinauri magisTvis
gamarjobis anu Tqveneburi `hais~ tolfasiao.
am satrabaxo ambebidan mxolod jina
lolobrijida da viaCeslav tixonovi Seadgendnen Cems simdidres politikur banakSi moxvedramde, yvela sxva
Sexvedra SemdgomSi moxda. lismaniss,
ra Tqma unda, ulamazes jinaze Camovugde sityva (rusi mzveravis, isaevis,
imave Stirlicis rolis Semsrulebel
tixonovTan samgzavro-samatareblo axloblobiT trabaxi ar iqneboda swori
toni patiosan latviel nacionalistTan saubrisas). lismanisi kinos namdvili partizani iyo, maSin ar vicodiT sityva, romelic axla iolad aRwers dainisis mdgomareobas, latvieli social-demokrati kinos da, gansakuTrebiT, italiuri kinos namdvili
fani iyo. rogorc ki jina lolobrijida vuxsene, lismanisi aRelda.
- ici Tu ara, Cemo qarTvelo megobaro, rom lolobrijida yvelaze amerikuli italieli msaxiobia, sofi lorenze metadac ki? lolobrijida yvelaze didi saxeli iyo ormocdaaTiani wlebisa da samocianis dasawyisis
italiur kinoSi, Tumca ra italiur,
msoflio kinoSi! da ici, ra periodi
iyo es italiuri kinosTvis? ici, rom
mas uTamaSia iseTi gigantebis mxardamxar, rogorebic iyvnen bert lankasteri, iul brineri, frenk sinatra, ser
alek ginesi?
- me mxolod is vici, rom msgavsi
silamazis qali piradad, ase vTqvaT,
`cxovrebaSi~ arasodes minaxavs, - ganvacxade me da meaTasejer daviwye moyola, Tu rogor SeveCexe italielebis
mTel xmaurian delegacias moskovis
sastumro `rosiis~ derefanSi 1975
wels, rodesac jina lolobrijida
ukve 48 wlisa iyo.
- ici Tu ara, Cemo leevan (maxviliT pirvel e-ze), rom 1947 wels
jinam monawileoba miiRo `mis italiis~
silamazis konkursSi?
- ara, es ar vicodi, magram warmomidgenia, ra triumfiT gaimarjvebda,
maSin xom 20 wlisa iqneboda?!
- ver gaimarjva! diax, ver gaimarjva! sxvam gaimarjva, luCia bozem (juzepe de santisis `ar aris mSvidoba zeTisxilis xeebis qveS~, xuan antonio
bardemis `velosipedistis sikvdili~)
da meoreze jana maria kanale gavida
(amas, sxvaTa Soris, ava gardners adarebdnen), lolobrijida mxolod mesame
iyo! daujere axla silamazis konkursebs! luCia boze Cemi da Seni dasawu-
ni qali ar iyo, magram jina?!
lismanisi kinos, bunebrivia, kinomeqanikosis jixuridan uyurebda da xandaxan moulodnel da xmamaRal komentarebsac akeTebda, ris gamoc patimarmayurebelTa erTi nawili aRSfoTdeboda xolme, xolo meore nawili gvarianad xalisobda. magaliTad, sabWoTa propagandistuli Sedevris, `damelodes~ demonstrirebisas, romelSic
qalis mTavar rols konstantine simonovis meuRle, valentina serova asrulebda, msaxiobi qalis pirveli gamoCenisTanave lismanisma filmis demonstrireba SeaCera da xmamaRali komentari gaakeTa:
- Tqven winaSea sabWoTa kinos merlin monrod wodebuli qeraTmiani lamazmani valentina vasilis asuli serova, ruseTis ekranis ocdaaTian-ormociani wlebis seqs-simbolo, stalinis
usayvarlesi msaxiobi, romelsac msoflios xalxTa beladi da kinos didi
megobari Ckalovis meuRlesTan erTad
gverdiT daisvamda xolme wveulebebze, radgan es qalbatoni sabWoTa kavSiris gmiris, espaneTis omSi TavgamoCenili pilotis, anatoli serovis qvrivi
iyo. SemdgomSi aramzada (papaiano, ar
gewyinos!) konstantin simonovis coli
iyo, rasac xeli ar SeuSlia qeraTmiani mzeTunaxavisTvis, romani gaeba maSindel general da momaval marSal konstantin konstantines Ze rokosovskisTan, iseTi romani, rom amxanag stalins
erT-erT miRebaze ukiTxavs general k.
k. rokosovskisTvis, - xom ar ici, amxanago rokosovski, visi colia msaxiobi valentina serovao; rokosovskis
amouRerRavs, - poet simonoviso, - da
amxanag belads uTqvams, - mec ase vicodio. amis Semdeg momavali marSali
Tavis gulis satrfos aRar gahkarebia. msaxiobi qali galoTda da gardaicvala martoobaSi 1975 wels, samxreTelma da `Tbilma~ simonovma kislovodskSi dasveneba ar Sewyvita da mxolod vardebis gamogzavniT dakmayofilda. sabWoTa kinos legenda ukanasknel
gzaze samiode kacma gaacila, maT Soris
- qaliSvilma, maria simonovam. ase rom,
amxanag stalins qeraTmiani lamazmanebi itacebda, gansxvavebiT misi Tanamemamule, amJamad klub sasadilos darbazSi myofi levan berZeniSvilisgan,
romelsac gaugebari pretenziebi aqvs
qeraTmianebis mimarT. ganvagrZoT filmis Cveneba, gmadlobT yuradRebisTvis,
megobrebo.
lismanisi, rogorc wesi, saSinel
komentarebs akeTebda iseTi ukvdavi
sabWoTa Sedevrebis, rogorebic iyo
`SeiaraRebuli kaci~, `lenini oqtomberSi~, `lenini 1918 wels~ da leninianas sxva sabWoTa klasikad qceuli
filmebis demonstrirebisas, magram es
komentarebi xazgasmiT latviur enaze
keTdeboda da lismaniss yovelTvis
SeeZlo eTqva leninis rolis Semsrulebeli msaxiobebis ostatobaze vakeTeb komentarebso. xandaxan lismaniss
qarTvelebic exmaurebodnen darbazidan
qarTul enaze warmoTqmuli komentarebiT, romelSic figurirebda iseTi uwyinari Sefasebebi, rogoric iyo `garewari~, `aramzada~, `dampali~, `tvingayinuli~ da sxv. am mxriv arc somxebi
CamogvrCebodnen da erTi-or lamaz Sefasebas isrodnen ukvdavi grigol narekacis enaze. ase rom, lismanisTan erTad
sabWoTa propagandis saamayo Sedevrebis, e.w. mxatvruli filmebis demonstrireba xalisianad mimdinareobda.
erTxel warmoudgeneli ram moxda:
SabaTs kinoCvenebaze namdvili kino moitanes, ingmar bergmanis `Semodgomis
sonata~ ingrid bergmanisa da liv
ulmanis monawileobiT. Cemi azriT, baraSevos arazonur kinoTeatrSi aCvenes mayurebels, romelsac igi aqtiurad ar moewona da sasjelis saxiT
Semogvigdes banakSi - esec Tqveni sayvareli dasavleTi da misi gaugebari
Sedevrio. deda-Svilis dramatul urTierTobebze gadaRebuli, sakmaod rTuli da sivrceSi Caketili filmi patimrebs maincdamainc ar moewonaT, magram
lismanisi xSirad aCerebda Cvenebas
da ingmar bergmanis oci filmis ucvleli operatoris, sven niukvistis ostatobaze amaxvilebda Cvens yuradRebas.
lismanisi namdvili mxatvari iyo, iseT
detalebs xedavda, rom saxelganTqmuli niukvisti siamovnebiT aiyvanda Tanaoperatorad Tu ara, mTavari operatoris asistentad mainc. Tanac, darwmunebuli var, sakmaod civi da mudmivad
melanqoliuri, tokioSi dabadebuli
da kanadaSi aRzrdili norvegieli liv
ulmanis gamxiarulebasac ki SeZlebda
Tavisi uTvalavi anekdotiTa da xalisiani moTxrobiT.
erTxel iseTi pativi gvces, rom,
romeliRac mxatvruli filmis garda,
e.w. Jurnalic mogvawodes. lismanisma
winaswar gagvafrTxila, - es kino ar
aris, Jurnalia, kino kidev iqnebao. `Jurnalad~ dokumenturi moklemetraJiani filmi gadioda, romelSic (ar dagaviwydeT, es yvelaferi perestroikisa
da gaqanebuli sajaroobis epoqaSi xdeba) naCvenebi iyo unikaluri kadrebi,
romelsac aTwleulobiT umalavdnen
mTel msoflios rogorc sabWoTa komunistebi, ise dasavleli demokratebi. mokled, dokumentur filmSi naCvenebi iyo, Tu rogor gadasces ingliselebma meore msoflio omis damTavrebisTanave sabWoTa kavSirs maT saokupacio zonaSi moxvedrili tyveebi.
lismanisi swrafad gaerkva situaciaSi da gamoacxada, - visac susti guli
gaqvT, darbazidan gadiT, ise vatyob,
saSineli kadrebi gvelodebao. am komentarma adgils miajaWva isinic, vinc
Jurnalis gamotovebas da wekos mosawevad gareT gasvlas apirebda (klubsasadilo marTla klubi ki ar iyo,
rom iq mowevis nebarTva miecaT vinmesTvis).
ekranze gamoCnda Zalian maRali
xidi, romlidanac mdinaris xeobamde,
sul cota, asi metri mainc iqneboda.
Zalian Soridan iyo gadaRebuli da
TiTqmis araferi Canda, magram rogorc
ki kadris daaxloeba daiwyo, gamoCnda
raRac wertilebi, romlebic xididan
qvemoT mieqanebodnen. rodesac kadri
kidev ufro axlos movida, cxadi gaxda,
rom es wertilebi adamianebia, adamianebi, romlebic sakuTari nebiT xtebian mdinareSi da Tavs iklaven.
klub-sasadilos mravlismnaxvel ekranze xididan Rrma xeobaSi xtebodnen
sabWoTa tyveebi, maT Soris qalebi da
bavSvebic, oRond ki `Tavisianebis~ xelSi ar moxvedriliyvnen; ZiriTadi masa
ukan dabrunebas cdilobda, magram ukan
mibrunebulebs ingliselebi cecxls
uxsnidnen da adgilze xocavdnen: xidze
saSineli tragedia trialebda, kacobriobis istoriaSi yvelaze sastiki omis
damTavrebidan ramdenime TveSi ukve
sisxlmonatrebul sikvdils namdvili
kalo hqonda gamarTuli - britanelTa
saokupacio zonaSi moxvedril sabWoTa tyveebs win gulagi da masSi sikvdili elodebodaT, ukan - mokavSireebis
tyviiT sikvdili da qvemoT, Rrma xeobaSi - miwaze daxeTqebamde haerSi sikvdili. am fonze gamoCnda erTi patara kaci, romelic xelebaweuli garboda
rusebisken. kameram igi sagangebod msxvili planiT aiRo: patara kaci gaxarebuli garbis Tavisianebisken, xelebs
ucnaurad iqnevs da raRacas iZaxis.
uecrad klub-sasadilo araadamianurma Rrialma SeZra:
- aaraa! aaraa! lismanis, gaaCere kino, lismanis, gaaCere!
dabneulma lismanisma marTla `gaaCera kino~ da Cvenma Tanazonelma timinma, patara kacma, romelsac manamde arasodes araferze xma ar amouRia, arada
namdvili saopero baritoni aRmoaCnda,
ekranze gaCerebul gamosaxulebas mimarTa:
- saiT garbixar, idioto! es xom me
var, biWebo! es xom me var, saxlSi movrbivar ormoci weli gulagSi amosaxrCobad!
ekranidan mas da yvelas axalgazrda
timini gviyurebda, gaRimebuls ar esmoda, ra erCoda mas ormoci wlis Semdeg
misi sakuTari, gulagSi gatanjuli
arseba. lismanisma proeqtori gamorTo,
amasobaSi xma gavarda, timinia ekranzeo
da mTeli zona klub-sasadiloSi Semovarda, maT Soris iyvnen - zonis ufrosi maiori Salini, depeenka suraikini,
aRmzrdelobiTi samuSaoebis xelmZRvaneli leiteranti arapovi, zedamxedvelebi trifonovi, kiseliovi da trimazkini da uklebliv yvela patimari, arkadi dudkinic ki, romelic, Tu berlinis aRebaze da raixstagze droSis
aRmarTvaze ar iyo kino, sxva filmebs
arasodes ar swyalobda.
- lismanis, moita timini, - brZana
Salinma da lismanisma Tavidan gauSva
filmi zustad im adgilidan, rodesac
xidze gaCerebul masas gamoeyo patara
wertili, mere es wertili nel-nela
gadidda da utyuar timinad iqca. morboda da morboda gaxarebuli timini,
morboda Tavisi monatrebuli samSoblosaken, ocdaxuTwliani ganaCenisken,
romelsac kidev oci ukve gulagSi
daemata, morboda, radgan egona, rom bolos da bolos general vlasovis armiaSi samsaxurs apatiebdnen da rusulad
mainc daelaparakebodnen. zonis xelmZRvanelobam timini iolad amoicno
da Salinidan dawyebuli trifonoviT
63
damTavrebuli, yvelas homerosuli xarxari autyda, maT zogierTi patimaric
ahyva. kargi sanaxavi iyo klub-sasadilo, sadac mayurebelTa erTi nawili
gulze skdeboda da meore nawili gulianad icinoda. sacodavma timinma
jer sxvebiviT gacineba scada, ar gamouvida, mere uecrad guli wauvida da
samxreT kavkasiis qristian xalxTa
federaciis wevrebma, qarTvelebma da
somxebma gareT gamoviyvaneT, sadac adgilobrivma eskulapusma, arnold andersonma saswrafod moiyvana gonze Tavisi saxelganTqmuli nouhauTi, romelSic arasaidumlo ingredientebidan
mravalZarRvasa da pitnis nayeni Sedioda, xolo saidumlo ingredientebis
Semadgenlobas sabWoTa polivitaminebis avtori saguldagulod malavda.
- esec Cveni sasiqadulo uinston
CerCili! - wamoiZaxa Jora xomizurma,
- ki werda amaze aleqsandr isaeviCi,
magram me mainc gadaWarbebuli kritika
megona.
- uinston leonard spenser CerCili, - Seuswora yovlismcodne vadim
iankovma, - nobelis premiis laureati
1953 wels, sxvaTa Soris, literaturis
dargSi.
- ser uinston leonard spenser
CerCili, - bolomde miiyvana saqme miSa
poliakovma, - meoce saukunis yvelaze
didi demokrati, yvela drois bumberazi politikosi (sxvaTa Soris, gamoxdeba xani da 2002 wels bi-bi-si-s
mier Catarebuli safuZvliani gamokiTxviT, Tanamemamuleebi mas istoriaSi
yvelaze did britanelad miiCneven, Seqspirsa da niutonze mniSvnelovan ingliselad CaTvlian).
- ara, biWebo, mag dros CerCili
premieri aRar iyo, klement riCard
etli iyo, leiboristebma xom sensaciurad gaimarjves 1945 wlis arCevnebSi,
- gadawyvita msoflio legendis gadarCena boria maniloviCma.
- ki magram, Cemo boria, gadawyvetileba britanul zonaSi moxvedrili
sabWoTa tyveebis ruseTisTvis gadacemis Sesaxeb swored CerCilis premierobisas, 1945 wlis TebervalSi, ialtis
konferenciaze miiRes, - Seaxsena Tanaqalaqels mware simarTle miSa poliakovma, - ase rom, am TiTqmis ori milioni timinisnairis tragediaze uwignur,
uxeS, borot da mutruk Zia josTan
erTad nobelianti putkuna keTili
Zia CerCili, aranakleb keTili Zia semi,
ukacravad, simpaTiuri franklin delano
ruzvelti da keTilSobili demokratiuli da kacTmoyvare dasavleTi ageben
64
pasuxs.
- TviTonac rom Cajdebian, Semdeg
mixvdebian yvelafers, - solJenicinis
winaswarmetyveleba gaaxsena gulubryvilo dasavleTs Joram.
- parizze rom wiTel droSas aufrialeben, - gaimeta msoflio dedaqalaqi boriam.
- magaT Tavisi droSis bolo feri
wiTelic eyofaT, Zalian eferebian komunistebs, - dauwuna komunistebisadmi
tolerantuli saqcieli frangebs iankovma.
- ra qnan, Tu omis dros kacurad
marto kaTolikuri eklesia da komunistebi iqceodnen? - davicavi bavSvobidan yvelaze sayvareli frangebi.
- eklesia airCion, - moiTxova iankovma.
klub-sasadilodan lismanisi gamovida da ganacxada:
- dRevandelma kinoJurnalma, misma
politikur zonaSi SemoRwevam, rasac
batoni poliakovi sayovelTao rusuli
`bardagiT~ xsnis, xolo me sul sxva
ram meCveneba, damarwmuna, rom sabWoTa
komunistebs maqsimum sami-oTxi weli
darCeniaT. am idiotebs, Salins da Semadgenlobas ra acinebT, ver gamigia,
male erTmaneTis yarauloba mouwevT
baraSevoSi. jer sabWoTa kavSiri daiSleba, mere mTeli msoflios komunisturi moZraoba, yvela komunisturi partia
gauqmdeba mTel msoflioSi, yvelas xom
kremli aWmevs da inaxavs.
- apokali pturi suraTia, - siamovneba ver damala msoflio komunistebis mosalodneli tragediiT iankovma,
- indoeTis sami komunisturi partiidan samive gauqmdeba!
- CineTs, CrdiloeT koreas da kubas
araferi emuqreba, Semdeg aTaswleulsac
komunizmiT Sexvdebian, - iwinaswarmetyvela Joram, - magram safrangeTis da,
gansakuTrebiT, italiis kompartiebs
gaqroba emuqrebaT, male aRarc `l'umanite~ gamova da arc `unita~.
- `morning stari~ ar dagaviwydes,
Cemo Jora, `pravdisa~ da `Jermin Jibaos~ Semdeg mesame gazeTia msoflioSi,
- Cawixla ingliseli komunisti amxanagebi dRis gmiris, timinis xaTriT
vadim iankovma.
Semdeg SabaTs lismanisma abanoSi
saguldagulod gamogvicxada: dRevandeli filmi aravin gamotovos, erTbaSad
or yvelaze ufro sanaxaobrivad momgebian Temazea, omze da siyvarulzeo
da axali filmis saTauric gagvando:
`samxedro-savele romani~.
filmis demonstrireba daiwyo Tu
ara, kinos namdvil moyvarulebs pirveli kiTxvis niSani gagviCnda: gairkva,
rom filmi odesis kinostudiaSi iyo
gadaRebuli. pesimistebis azriT, odesis
kinostudia niSnavda, rom filmi ar
vargoda, xolo optimistebis azriT,
odesis kinostudiaSi iseTi ramis gapareba SeiZleboda, rasac moskovsa da
leningradSi ver gaaparebdnen. arc reJisor todorovskis gvarma gviTxra
raime arsebiTi. marTalia, lismanisma
mogvawoda informacia, `saqalaqo romansi~ aqvs gadaRebuli da msaxiobad
uTamaSia 1970 wels gadaRebul marlen
xucievis SedevrSi `iyo maisis Tve~
(ufrosi leitenanti iakovenko). sxvaTa
Soris, qarTvelebo, levan, Jora da joni, Tqveni Tanamemamulea, xuciSvilia
gvarad, dedac qarTveli hyavda gvarad
uTeneliSvili, marleni kidev komunistma mamam daarqva, romelic TviTon
represiebma Seiwires.
martivi siuJetia (SesamCnevia, rom
saocrad hgavs `saqalaqo romansis~
siuJets, etyoba, raRac piradi iyo am
siuJetSi reJisorisTvis): iyo omi da
omma erTmaneTs Seaxvedra axalgazrdebi,
aleqsandre da luba. uyvardaT erTmaneTi, magram omma gahyara. omis Semdeg
kacis bedi kargad moewyo, sayvareli
samuSao aqvs, hyavs ojaxi. qalis bedi
sxvagvarad warimarTa. erT mSvenier
dRes did qalaq moskovSi aleqsandrma
nacnobi xma gaigona, Semobrunda da
Tavisi dakarguli luba dainaxa, oRond
sul sxvanairi - Rvezelis gamyidveli,
gauxeSebuli da gauzrdelebuli. da
iwyebs aleqsandre brZolas lubas gadasarCenad, adamianSi adamianis sapovnelad,
rac iseT anderZad dautova Tevdore
dostoevskim rusebs, rom wyevlas ufro
hgavs.
lubas pirveli gamoCenisTanave lismanisma komentari gaakeTa, - SexedeT,
ra talantia, natalia andreiCenko am
filmSi mxolod 27 wlisaa da am
kadrSi, sul cota, ormocdaaTi wlis
qals ar hgavs?
maniloviCi gagiJda. gagiJda andreiCenkoze. ara, gulgrili arc aravin
darCenila, magram boria maniloviCi
aSkarad `gadairia~ (imave wels, andreiCenko oskarosan msaxiob da reJisor
maqsimilian Sels rom gahyva colad,
boriam amoioxra, - Cems orive cols
gavayolebdi maqsimilians, oRond nataSa
CemTvis daeTmoo). vamSvidebdiT, - rad
ginda andreiCenko, ager cenzor ganiCenkos giTmobs jonio, - magram ver
wynardeboda.
lismanisi movida da miTxra:
- simarTle aravis siamovnebs, simarTle rom vTqva, maniloviCi isedac antisemitad mTvlis da axla pirdapir
rozenbergad momnaTlavs. simarTle ki
isaa, rom mag qalbatonis qmarma, maqsimilian Selma, avstrielma Tu Sveicarielma, Tu orivem erTad, 1961 wels
mamakacis rolis saukeTeso SesrulebisTvis oskari imitom daimsaxura, rom
stenli krameris film `niurnbergis
procesSi~ nacisti damnaSaveebis advokatis roli Seasrula brwyinvaled.
icis es maniloviCma, icis ra gadaxrebi aqvs mis sayvarel nataSas?
- maqsimilian Seli avstriis anSlusis Semdeg SveicariaSi gaiqca, mTels mis ojaxs nacistebi ezizRebaT,
misma dam mag niadagze auria kidevac, gamovesarCle oskarosan msaxiobs me.
- TviTon rom nacisti araa da piriqiTaa, eg ki vici, magram nacistebis
advokatis rolis ostaturad Sesrulebas maniloviCi ar apatiebs. uTxari es faqti, iqneb nataSa gulidan
amovagdebinoT da ojaxSi werili gavagzavninoT, - lismanisi, rogorc `SesaniSnavi meojaxe~, marTlac mudmivad
zrunavda yvela ojaxis mTlianobaze.
borias rom vuTxari, - maqsimilian
Sels oskari nacistebis advokatis
rolis ostaturad SesrulebisTvis
miuRiao, - gaecina da miTxra, - xom vici, am ambavs lismanisi mogiyveboda, magis metma vin icis ase wvrilad kinos
ambebi Cvens banakSio. gadaeci, boria
maniloviCis saSveli ar aris, andreiCenkoze 12 leqsi aqvs dawerili, maT
Soris sami soneti, ori balada da erTi madrigali. rac Seexeba siyvaruls,
namdvili Tu gamogonili faSistis
xelSi Cavardnili sabralo rusis qali
kidev ufro uyvars-Tqo.
kinos sakmaod iSviaTi stumari var,
bolo xanebSi kinoSi mxolod amerikaSi davdivar da saukeTeso adgils
vikaveb, rogorc wesi, cariel kinodarbazebSi. gauTavebeli sareklamo rgolebis Semdeg filmis demonstrireba rom
iwyeba, sul mgonia, rom uknidan lismanisis mxiarul da energiul xmas gavigoneb:
- yuradRebiT SexedeT, ra operatoruli namuSevaria, mauro fiore namdvili geniosia, ukana fonze ra ferebi
gaSala! sxvaTa Soris, jeims kemeroni
Teqvsmeti weli muSaobda `avatarze~,
pirveli oTxmocgverdiani scenari
1994 wels dawera. qarTvelebo klubsasadiloSi, im kompiuterul animatorebs Soris, romelTac es saswauli
Seqmnes, qarTveli kacic eria!
werili
idbkc
maikl reigans
manhetenis sanapiro,
kaliforniis Stati
1971 wlis ivnisi.
Zvirfaso maik,
werils Tan mohyveba is, rac adre
vaxsene. albaT, SemeZlo, amaze SevCerebuliyavi, Tumca es ar msurs.
SeiZleba gsmenia cinikuri xumrobebi `uiRblo qorwinebis~ Sesaxeb.
albaT, es SenTvis aravis uTqvams,
magram minda giTxra, rom gansxvavebuli mosazrebebic arsebobs. dRes Sen
adamianis cxovrebis yvelaze mniSvnelovan nawilSi Seabije da igi zustad
iseTi iqneba, rogorsac Sen Seqmni.
zogierTi mamakaci fiqrobs, rom
sakuTar Zlierebas mxolod da mxolod maSin igrZnobs, roca yvela
SesaZleblobas gamoiyenebs da araferze Seikavebs Tavs, Rrmad darwmunebuli imaSi, rom mis cols guli
ar etkineba imis gamo, rasac verasdros gaigebs.
arad, simarTle bevrad Rrmaa, vidre aseTi adamianebi fiqroben. colma
yvelaferi icis, perangze napovni
pomadis kvalisa da imis mizezis
gagebis gareSec ki, Tu ratom dabrunda misi qmari dilis 3 saaTze saxlSi da am codnasTan erTad ikargeba
urTierTobis silamazec.
cxovrebaSi erTi upirobo wesi
arsebobs - rasac dasTes, imas moimki.
kaci, romelic qorwinebaSi imis naxevars debs, rac SeuZlia, amaze mets
arc unda elodes.
darwmunebuli var, iqneba wamebi,
rodesac isev Sexvdebi vinme momxibvlels, Zveli dro gagaxsendeba da
dagainteresebs, Segwevs Tu ara Zala,
moxiblo sapirispiro sqesi, magram,
Svilo, msurs gagimxilo, Tu ra
mSvenieri gamowvevaa, daumtkico Seni
Zliereba mxolod erT qals Seni
darCenili cxovrebis manZilze.
yvelas SeuZlia iyos xepre da
RalatiT gaagrZelos cxovreba. amas
didi adamianoba ar sWirdeba. namdvili kacoba ki isaa, rom darCe mimzidveli qalisTvis, romelsac uyvarxar
- adamianisTvis, romelsac Seni xvrinvac ki smenia, unaxixar pirgauparsavi,
uzrunia Senze, rodesac cudad iyavi
da urecxia Seni binZuri sacvlebi.
moiqeci ase. agrZnobine mas siTbo da
kvlav gaigeb mSvenieri musikis xmas.
kacs, romelsac namdvilad uyvars
qali, arasodes surs, damcirebulad
agrZnobinos mas Tavi. rodesac mdivan qals esalmebi, anda gogonas, romelsac oriveni icnobT, Seni coli
ar unda grZnobdes Tavs damcirebulad imaze fiqriT, rom SeiZleba es
is gogonaa, vis gamoc gvian RamiT
dabrundi saxlSi. rodesac Seni
coli aseT gogos TvalebSi Sexedavs, unda eRimebodes imis gaanalizebiT, rom es is qalia, romelsac
mis gamo uTxari uari.
maik, Sen sxvebze ukeT ici, ras
niSnavs saxli, sadac ubeduri adamianebi cxovroben da ra SeuZlia moutanos aman sxvebs.
dRes Sen gaqvs Sansi, miiRo swori gadawyvetileba. gaxsovdes, ar
arsebobs kacisTvis imaze didi bedniereba, rodesac dRis dasasruls
saxlis kars uaxlovdeba da icis,
rom mis ukan qalia, romelic misi
nabijebis xmis gagonebas elodeba.
siyvaruliT, mama
P.S. problemebi arasodes Segxvdeba, Tuki dReSi erTxel mainc
ityvi - `me Sen miyvarxar~
65
Cveni megobaria eqimi merab boTeraSvili
msxvili varikozuli venebis mkurnalobis
uaxloesi da yvelaze Sedegiani meTodi
tkivilis gareSe!
nawiburebis gareSe!
narkozis gareSe!
lazeriT
2177 65th st.
Brooklyn, NY 11204
1-718-238-1555
66
eqim
merab boTeris
67
68
neta, sada aqvs am zvarebs bolo,
vin dargo erTad amdeni vazi.
sjobs aRar gqondes sulac samSoblo,
anda ar iyos ase lamazi!
SemecnebiT-sazogadoebrivi
Jurnali amerikaSi
`6(74)
maisi,
2014
manuCar kaWaxiZe
EDITOR&PUBLISHER MANUCHAR KATCHAKHIDZE
mTavari redaqtori
garekanze
kemos karikatura
Cveni partnioria:
asaval-dasavali
mogvwereT: PO Box 13121, Jersey City, NJ 07303
tel.: 1-347-724-0770; Tbilisidan: 2-420-320
elfosta: mamuliusa@gmail.com; www.mamuli.com
Jurnali akrebilia, dakabadonebulia,
dabeWdilia da akinZulia SeerTebul
StatebSi da am nomris gamocemis dros
warmoadgens erTaderT emigrantul,
qarTul gamocemas a.S.S.-Si.
2
dabadebis dRes vulocavT
da madlobas vuxdiT
gega SalutaSvils,
am nomris gamocemaSi
gaweuli daxmarebisaTvis
4
Jurnalis dabeWdvamde...
ulocaven `mamuls~...
5
saredaqtoro
pavleobidan ruis-urbniss dainaxav
12
uwmindesisa da unetaresis
saaRdgomo epistole
17
maT unda vcnobdeT!
gaicaniT, marina sanaZe da ramaz gociriZe
18
ticiani, paolo da ieTimi
Sexvedra mgosnebTan
22
sagastrolod
Tamriko gverdwiTeli karnegi-holSi
26
`iluzioni~ kabadonebSi
Cveulebrivi faSizmi da `mefisto~
32
famuqomania
mogzauroba nislSi
36
marTali sityva
yvela emigrantis saTqmeli
38
msoflios qarTuli bestseleri
papaSvilis `yvelaferi SeiZleba moxdes~
46
giga lorTqifaniZis mogoneba
mamam amputirebul fexze makoca
48
Zveli quTaisis monatreba
erTi vergatanili golis istoria
50
qarTveli,
romelsac unda icnobdeT!
54
rezo WeiSvili - 80
mwerali safirmo niSniT
60
levan berZeniSvilis
leismanisi
3
ekjwfdty 3vfvekc4
batono manuCar,
maqvs pativi mogilocoT Tqven
da TqvenTan erTad, amerikaSi mcxovreb
da moRvawe yvela qarTvels Jurnal
,,mamulis” aTi wlis iubile.
arian adamianebi, romelTac gansakuTrebuli wvlili miuZRviT sazRvargareT erovnuli TviTmyofadobis,
mSobliuri enis, kulturuli tradiciebis SenarCunebaSi, diasporis erTmaneTTan SekavSirebaSi. ucxo garemom,
uzarmazari qalaqebis daZabulma ritmma ver daCrdila maTi samSoblosadmi
siyvaruli, maTi gautexeli erovnuli suliskveTeba. piriqiT, ufro meti
pasuxismgeblobiT emsaxurebian qarTul saqmes da miuxedavad uamravi
sirTuleebisa, axerxeben qarTuli saqmis keTebas, miaCniaT ra, rom Tu ki
iarsebebs qarTuli sityva, qarTuli,
erovnuli sulic gadarCeba da mTel
msoflioSi mimofantul qarTvelebs
mxneobas, utex rwmenas STaunergavs
da SeunarCunebs.
aTi welia, rac Tqveni Jurnali
samSoblos monatrebul amerikis qarTvelobas ar ukargavs qarTul sityvas - eris mier Seqmnil yvelaze
Zvirfas ganZs. Jurnali ,,mamuli” amk-
vidrebs da anviTarebs erovnul da
mxatvrul Rirebulebebs da sulier
sazrdos awvdis samSoblosgan moSorebul qarTvelobas, sadac samSoblos
Sesaxeb axal ambebs mouTmenlad elian.
Jurnalma ,,mamulma”, Tavisi ganviTarebis manZilze sxvadasxva etapebi
ganvlo da aqtiur kulturul, samecniero da saganmanaTleblo organizmad
Camoyalibda. is udides rols TamaSobs
samSoblodan daSorebuli TiToeuli
qarTvelis yoveldRiur yofierebaSi.
eris ganumeorebeli, TviTmyofadi
kultura, istoria da tradiciebic
sityvaSi airekleba. swored amitom,
gansakuTrebulad visurvebdi, yvela
qveynis diasporas, SesaZleblobis
farglebSi, Tqveni magaliTis safuZvelze
Zvelze, maqsimumi gaekeTebinos im didebul saqmeSi, rasac mSobliuri enis
pativiscema da SenarCuneba hqvia.
saqarTvelom, bolo saprezidento
arCevnebis arnaxulad Tavisufal garemoSi CatarebiT gadadga nabiji demokratiuli princi pebis myari dacvisaken, qveynis Senebisaken. visurvebdi, uaxloes momavalSi, yvela samSobloSi
dabrunebis msurvel qarTvels sakuTar qveyanaSi hqondes cxovrebisa da
diana JRent
i,
JRenti,
generaluri konsuli niu-iorkSi
moxaruli var, rom meZleva brwyinvale saSualeba, rom
madloba giTxraT ulamazess saiubileo saRamoze mowvevisaTvis da aqve mogilocoT WeSmaritad qarTuli Jurnal `mamulis~
aTi wlis iubile.
gulwrfelad meamayeba, rom Cveni eris sakeTildReod arseboben adamianebi, romelTaTvis samSoblos, mSobliuri enis
siyvaruli da pativiscema umTavres Rirebulebas warmoadgens.
swored, amis magaliTi brZandebiT Tqven da yvela is adamiani,
vinc TqvenTan erTad qmnis, aRvivebs da inarCunebs qarTul sulsa
da sityvas amerikis SeerTebul StatebSi.
Jurnali `mamuli~ - es aris sulieri sazrdo da uwyveti
Zafi samSoblosTan amerikaSi mcxovrebi qarTvelTaTvis, araTu
marto Zafi, albaT mZlavri xidic.
miiReT Cemi molocva, Tanadgomisa da mudmivi mxardaWeris
survilTan erTad. Cven iq varT, sadac samSoblos vWirdebiT.
4
moRvaweobis Rirseuli pirobebi. minda icodeT, rom Tqveni mamuli
aq geliT.
kidev erTxel gilocavT am RirSesaniSnav TariRs, gisurvebT mxneobas, uwyvet warmatebas da keTildReobas.
pativiscemiT
konstantine surgulaZe,,
saqarTvelos saxelmwifo
ministri diasporis sakiTxebSi
,,
wmindanebsac hqondaT warsuli
,,wmindanebsac
da codvilTac aqvT momavali“.
gonivruli andaza
pavleobidan
ruis-urbniss
dainaxav!
araerTxel iTqva da daiwera, rom
qarTvelebi ucnauri xalxi varT, rom
winaswar ver gaTvli maT moqmedebasa
da azrovnebas. axla mxolod erT pikantur Temas Sevexebi, romelic esoden
mtkivneulia nebismieri qarTvelisaTvis
da, ra Tqma unda, CemTvisac - es aris
religiuri cnobiereba da misi zegavlena Tanamedroveobaze.
udavo faqtia, CvenSi qristianobam
ise gaidga fesvebi, rom Zireulad Secvala qarTvelTa erovnuli zne, misi msofmxedveloba. qristianoba, da mainc marTlmadidebloba da qarTveloba ganuyofeli gaxda Cveni maradi moZraobisa,
cxovrebis arsic am fundamentur cnebebSi Caisveta.
gvyavda wmida mowameebi, sasiqadulo
mRvdelmTavrebi, sanaqebo samRvdeloeba,
romliTac nebismieri eri samarTlianad iamayebda. am mxriv marTlac saamayo bevri gvaqvs da Cvenc oRond Tavsaqebari vipovoT da saTqmels ar vaklebT.
es Tviseba tradiciad Camoyalibda.
tradiciis gageba da aRqma ki ucnauri formiT viciT - Cveni SemarTebiT
vutoldebiT saSualo saukuneebis
droindel religiuri grZnobebiT daavadebul fanatikosebs. uamravi magaliTi gvaqvs sakacobrio istoriidan, qristes saxeliT Tu ra antiqristianul
danaSaulebebs sCadiodnen fanatikosi
morwmuneebi, codvaSi rom inTqmeboda
mTeli epoqis mentaliteti.
omebi xom Tavisi arsiT sastiki
fenomenia, magram omTa Soris yvelaze
daundobeli religiuri omebia. Tu
saxelmwifoTSoris da Sinaur omebSi
mebrZols raRac Sinagani zneoba akavebs,
religiur omebSi RmerTisTvis RmerTis
saxeliT mowinaaRmdegis, anu mtris, igive urwmunos ganadgureba saRvTo saqmed
iTvleba da meomars aseTi mtris mokvlisTvis garantirebuli aqvs samoTxe.
igi yvelanair adamianur grZnobebs axSobs sakuTar TavSi, raTa sawadels
miaRwios. mis winaSe dgas ara mteri,
an mowinaaRmdege, aramed RvTis mgmobeli, eSma, demoni, qristianisTvis qristes
sisxlis msmeli, muslimanisTvis muhamedis mcnebebis uarmyofeli da Semarcxveneli.
ra Tqma unda es magaliTebi Sors
wagviyvans, istoriis bnel WaobSi CaveflobiT da ZiriTad saTqmels avcdebiT.
CvenSi sadReisod Camoyalibda swored
jvarosan meomarTa tipaJismagvari ,,homosi”. mTavaria moZRvarma migviTiTos
da, yvelani Tu ara, mrevlis absoluturi
umravlesoba mzadaa Caqolos yvela da
yvelaferi ganurCevlad, gauazreblad.
aseTi magaliTebic, Cvenda samwuxarod, bevria – Tundac basili mkalaviSvilis seqtad Camoyalibebuli mrevli aviRoT (seqtas vambob da imitom
vixsenieb morwmuneTa am mcire nawils
manuCar
kaWaxiZe,
Jurnal `mamulis~ redaqtori
am sityviT, rom locvebis dros isini
ar moixseniebdnen patriarqs. kargia
Tu cudi, didi sjulis kanonis mixedviT eklesiis meTauri unda moixsenio
locvaSi, sxvafriv eklesias ayeneb umarTav mdgomareobaSi. aseTi saqcieli ki
mwvalebluri seqtis tol-fasi moRvaweobaa), Tundac marTlmadidebel mSobelTa kavSiris eqstremistuli kasta
iyos, romlebmac swored religiur
niadagze moawyves uamravi rbeva da
auto-dafe. Tan axlaxans ruxi kardinaliviT ,,gamobrwyinda” patriarqis qorefiskofosi meufe iakobi, romelmac
Tavisi agresiuli qadagebiTa da muqarebiT dagvamaxsovra Tavi. sazogadoebis raRac nawili SokSi Cavarda am
qadageba-anaTemis mosmenis Semdeg da
erTmaneTs gakvirvebulebma gadaxedes
da Caxares Tavebi.
TumcaRa, araerTi Rirseuli mRvdelTmsaxuri Riad da daufaravad amxelda
sapatriarqoSi, wmida sinodsa da sxvadasxva eparqiebSi Cabudebul mankierebas. eklesiis avtoriteti xalxSi imdenad diadia, rom es mxilebani yovelTvis darCnen ,,xmad mRaRadeblisa udabnosa Sina,” bevri maTgani gankveTes
kidec.
SegiZlia ebrZolo iaRovelebs, seqsualur umciresobebs, mkrexelobis damwer mwerlukebs, magram es brZola ar
unda gascdes sityvas. rodesac basili mkalaviSvili jvars iqnevda aqeT
da iqiT, Tavi wmida nikoloz mironlukiis mTavarepiskoposi egona, Tavis
gasasamarTlebladac amas ambobda:
`wmida nikoloz-saswaulmoqmedic
xom ase akeTebdao!”
ai, es ukve mkrexelobacaa da ampartavnobac.
ampartavani da mkrexeli –
vinc eklesias umTavrod tovebs
da Tavis locvebSi ar ixseniebs, ra
SeiZleba vuwodoT, Tu ara seqta da
seqtis meTauri. amis gamo saeklesio
da saero kanonmdeblobamac sruliad
damsaxurebuli sasjelebi gamoutana
basili mkalaviSvils – eklesiam gankveTa, xolo samarTaldamcvelebma daapatimres da miusajes ramdenime wliT
Tavisuflebis aRkveTa.
kargi, ebrZvi ieRovelebs, ebrZole,
magram ratom aseTive TavgamodebiT ar
ebrZvi (an ver ebrZvi) sxva aRmsareblobis warmomadgenlebs, Tundac sxva
seqtebis warmomadgenlebs. iqneb mxo-
5
lod imitom, rom am TavianTi qmedebiT
ieRovelTa da mxolod ieRovelTa reklamireba surT eklesiis mesveurebs.
gana sxva seqtebi mosaxleobas ,,WeSmarit” RmerTze ar esaubrebian?! magram
iseT gamZafrebul reaqcias, rogoric
ieRovelTa mimarT aqvT, am seqtebis
mimarT ar gamoxataven.
orTabrZolis orTave mxares erTnairad agresiuli brma Zala moqmedebs
- erTi Tu farulad da SemoparviT,
meore jiqur iwevs moZRvris mier dasaxuli mowinaaRmdegis mimarT. lozungi
ki kargad nacnobi Zveli sityvaTSeTanxmebaa: ,,vinc CvenTan ar aris, is Cveni
mteria.“
mters ki rogor unda gauswordnen,
yvelam kargad icis. TviT am lozungis Semqmnel komunistebs es frazebi
ise cxovlad ar ganuxorcielebiaT
cxovrebaSi, rogorc amas Cveni eklesiis
mesveurebi akeTeben. arada, gulze mjiRebs vicemT, es rogori toleranti
eri varTo. sadRegrZelos sadRegrZeloze svamen da nasmurze erTmaneTs
ise daamtvreven cxvir-pirs, ukan arc
ki moixedaven. Tu erTmaneTs ase eqcevian, gareSes da ucxos raRas uzamen?!
amaTi Semxedvare foia-foia qarTveli
xels nazad, qalurad gaiwevs da ,,sveturi” toniT ityvis: ,,amaTma unda Tqvan
evropelebi varTo?”
hm! aravis araferi SeeSalos!..
rasac evropeli ikadrebs, im sisaZagles qarTveli arc ki moifiqrebs
(,,ver” ki ara, ,,ar”), amitom rac mankierebaa, is ki ar unda gavaqilikoT, Tu
ar SevecdebiT gamosworebas, guli mainc
unda gvatkinos am garemoebam.
sadRegrZeloze gamaxsenda: Cven is
ucnauri eri varT, romelsac SeuZlia
erT dRes quCaSi gamovides patriarqis gadaCxapnili da gverdiT dudaevis uvnebeli suraTebiT da meore dRes
imave xalxma gulze mjiRebis kvriT
yoveli sufris dasawyisSi meore Tu
ara mesame sadRegrZelod amave patriarqis sadidebeli Tqvas da gaejibros
Tanameinaxeebs mWevrmetyvelebaSi, Tu
vin ufro ukeT Seasxams xotbas mRvdelmTavars. sadRegrZeloebic rom gverdze
gadavdoT, TviT cxovrebaSic patriarqis personis totaluri gakulteba
warmoebs. es xdeba yvela saSualebebiT - televiziiT, presiT, yoveldRiurobaSi, urTierTsaubrebSi, lamisaa cocxal miTad aqcion adamiani. erTis mxriv,
patriarqis siyvaruli da pativiscema
Zalian kargia, misasalmebeli da misabaZi qmedebaa yvela morwmune erisTvis.
amas Cveni mravalsaukuneobrivi sarwmu-
6
noebrivi faqtori ganapirobebs. raRac
SemTxvevaSi ucnauric araferi iqneboda
amaSi, rom ara erTi friad mniSvnelovani fsiqologiuri niuansi qarTuli
bunebisa. magram vidremde am kiTxvaze
gavcem pasuxs, msurs erT patara detalze gavamaxvilo yuradReba: ilia II-mde
avtokefaliis aRdgenis Semdeg kaTolikos-patriarqis Tanamdeboba ekava Svid
mRvdelmTavars. arc erTs ar daumsaxurebia imdeni siyvaruli, imdeni Tayvaniscema, ramdenic es moqmed patriarqsa aqvs. viTom isini ar iyvnen siyvarulisa da pativiscemis Rirsni, Tu
maSin nakleb morwmuneni viyaviT, an kidev sxva ram? viRac ityvis, arc maT
akldaT eris pativiscemao,
ki, magram aseTi isteriuli?!
isteriuli... Torem sxvas ver davarqmev eris sadReiso mdgomareobas.
sadRegrZeloebs adrec svamdnen, magram
azrad aravis mosvlia kaTalikos-patriarq kalistrates, an kirionis, an ambrosis, Tundac efremisa Tu qristefores
sadRegrZeloebi eTqvaT. eklesiebSi maSinac dadiodnen, magram TviT viwro
wreSic ki ar svamdnen gardasulTa
patriarqTa sadideblebs.
gulmodginebiT ki svamdnen stalinis
sadRegrZeloebs.
rodesac stalinis faqtori ukana
planze gadavida, mxolod amis Semdeg
daikava misi adgili ilia meorem. es
ukanaskneli ki stalinis gaxurebuli
sadRegrZeloebis drosac patriarqobda. cxra aprils, rodesac patriarqma
umagaliTo gmiroba Caidina da sakuTari Tavi safrTxis qveS daayena, xalxma misi mowodeba faqtiurad ugulevelhyo im egidiT, rom aRTqma gvaqvs
dadebulio, meore mizezad aqciis moTaveebma esec daasaxeles: ,,moRalated
gamogacxadebeno!”...
da amas eubnebian patriarqs, romlis
sadRegrZeloebsac gulze mjiRis kvriT
svamen da vinc ar daclis sasmiss, eWvis TvaliT Sexedaven:
,,Sen ieRoveli xom ar xaro?”
Ees ki iseTive iarliyad aqcies,
rogorc `xalxis mteri”, `eretikosi”,
`trockisti”, `roialisti” da sxva,
romelTa miniWeba sikvdiliT dasjis
tol-fasi iyo. kargia, rom CvenTan sikvdiliT dasja gauqmebulia, an im bnel
epoqebSi ar vcxovrobT, magram, daxeT,
gvabneleben!!!
nuTu es sazogadoebis normaluri
mdgomareobaa? vgoneb rom ara. problema
patriarqSi ki ara, sazogadoebaSia, romelic miCveulia viRac daisaxos kultad, eris damaqcevari stalini iqneba
es, Tu eris sulieri mwyemsT-mTavari.
darwmunebuli var imaSic, rom patriarqisadmi aseTi siyvaruli memkvidreobiT ar gadaecema ilia II-is Semcvlels. ra Tqma unda, es umeteswilad ganpirobebulia piradi damsaxurebiT, magram gadamwyveti es mainc ar iqneba. xalxi daiwyebs axali mxsnelis
Zebnas, radgan CvenSi mesianizmi sisxlZarRvebSia gabrjvnili. dazustebiT
ver vityvi, eklesiaSi dauwyeben Zebnas,
politikur birJaze, Tu kidev sxvagan.
erTi ki udavoa da mec amas veTanxmebi,
qarTveli rom var, mitom –
Cven gvesaWiroeba viRac, visac sruliad mivandobT
Cvens bed-iRbals,
Cvens momavals,
Cvens imedebs,
Cvens ocnebebs,
mere SevaCerdebiT mas da viqnebiT
kmayofilebi imis molodinSi, rom es
eris rCeuli
cidan mananebs Camoyris,
dagvirigebs dolarebs,
gagvamdidrebs,
mogvixnavs da mogviTesavs,
moimkis da pirSi Cagvidebs (Cven
oRond piris gaReba ar dagvezaros),
iverias gaabrwyinebs,
gagvSlis nikofsiidan darubandamdis.
saamisod Cven mxolod lodini gvevaleba da mesiidan mesiamde ferad-feradi
sizmrebis sizmroba.
ilia II am mxriv tragikuli figuraa... igi masis axirebis msxverplia
da sxva araferi. masa ki Wrelia iseTive,
rogorc sqesobriv umciresobaTa droSa. qarTul sazogadoebaSi mravlad
moiZebneba arasamTavrobo organizaciebis saxiT aTeisturi miswrafebebis
adamianebi, romlebic gulmodgined ebrZvian ara mxolod religias, aramed
TviT erovnulobasac, da amas SefarviT
akeTeben, demokratiisa da globalizaciis niRbiT. instruqciebic mravlad
mosdiT evropuli da amerikuli msoflio organizaciebisagan. mTavrobebi
ki amis mimarT loialurni arian da
yovelTvis erT saziano politikas ewevian. am mxriv maTTvis ar arsebobs
mwvadisa da Samfuris princi pi.
iTxoven,
isinic brmad emorCilebian,
Tu es maT pirad interesebTan SeuTavsebeli araa. sxvafriv gadanawilebuli aqvT gavlenis sferoebi –
erTma icis rekomendaciebi ra sferoSi da ra farglebSi gasces, raTa Sesrulebuli iyos uklebliv yvelaferi,
meoremac icis ra sferoebia maT
srul gankargvaSi.
religia da saeklesio politika
yovelTvis gadis maT interesTa sferos sazRvrad. aqamomde sapatriarqo
mainc arTmevs Tavs nebismier mTavrobasTan keTil urTierTobas, mogvwons
es Cven Tu ara. es aris swored is erTi safuZvelTagani avtokefalurobisa da daculobisa gareSe mterTagan.
vin, Tu ara saboloo jamSi mTavrobam
unda daicvas deda eklesia. es politikuri lavirebaa da amaSi srulad
vemxrobi rogorc saeklesio, aseve saero
ierarqias.
sakmarisia radikalurad Seicvalos
politikuri amindi qveyanaSi, icvleba
eklesiis mamaTa poziciebi xelisuflebebTan mimarTebaSi. erTis sityviT, ara
marto patriarqi, aramed wmida sinodic da eparqiebic aqtiurad arian CarTulni am politikur TamaSebSi, magram
amas aSkarad ar aCenen. zviadis dros
`viRacis~ araoficialuri nebarTviT
qaSveTis taZridan qvemexebi dascxes
xalxis mier arCeul xelisuflebas
da qveyanaSi gamefda sruli qaosi; SevardnaZis gadagdebis winadRes parlamentis gaxsnas ar daeswro arc erTi
mRvdelmsaxuri, maSin, roca parlamentSi
Sevarda ,,revolucia~. SevardnaZis gadadgomis mxolod meore dRes patriarqi ewvia Tavis naTluls da mouwona saqcieli gadadgomis Sesaxeb; 2012
wlis arCevnebSi ki samRvdeloeba aSkarad gamodioda saakaSvilis xelisuflebis winaaRmdeg da lamis iyo aqtiurad uqadagebdnen mRvdlebi mrevls
,,ocnebistebis” sasargeblod. ese igi
eklesiisTvis ar arsebobs maradi Rirebulebebi. roca amqveyniur tkbobaTaTvis ,,Zlierni ama soflisani” piradi
interesebisTvis iyeneben eklesiis avtoritets da amas samRvdeloebis nawili udrtvinvelad egueba, raSi gamoixateba maSin qarTuli marTlmadidebluri samociqulo eklesiis damoukidebloba da Tavisufleba?
savles pavled
qcevis dilema
iZuleba ar iyo patriarq ambrosis
dapatimreba da gasamarTleba?!
iZulebas ar ganicdida patriarqi
kalistrate mTeli Tavisi moRvaweobis ganmavlobaSi? magram maT gamoatares eklesia uvneblad im uRmerToebis wlebSi.
iZulebas da wnexs ar ganicdida
patriarqi efremi, rodesac eklesiis
wiaRSi Seifara disidenturad moazrovne axalgazrdoba?!
patriarqi efremi da
mitropoliti ilia
ra Tqma unda, sukis gareSe, ,,dauverbovkeblad” samRvdelo piri ver
moxvdeboda saeklesio ierarqiis zeda
eSelonebSi. gaxsovT, ukrainis patriarqis gmiruli aRiareba xom? ase iyo
TiTqmis mTeli sabWoeTis arsebobis
ganmavlobaSi. am dokumentebiT axla
spekulireba uzneobaa da sxva araferi.
magram...
rodesac Cven viciT is, rom savle
pavled iqca, amiT gvsurs da mowadinebuli varT yvelaSi, vinc savled migvaCnia, veZeboT pavle. es aris da es.
ufalma savles pavled gadaqcevis ubadlo magaliTi mogvca, marTalia, magram
amiT RmerTma isic dagvanaxa, rom
Tu savleSi Tavdapirvelad pavle
ar iyo, Tu Tesli myar niadagze ver
moxvda, sasurvel nayofs ver gamoiRebs, anu savle pavled ver iqceva.
,,rad mdevni, savleo?~ - RvTis es
sityva sibralulia savles pirveladi
keTilSobilebis waxdenis gamo. rom
ar yofiliyo savle Tavdapirveladve
pavle, qriste mas ar mimarTavda iseve,
rogorc ar miumarTavs kaiafasTvis,
herodesTvis, imaTSi arasodes yofila
pavle, da mitom.
es statia sulac ar isaxavs miznad
mxilebas da amiT Tavmowonebas, esaoda
rogori gambedavi varo, Cemi mizania
savleSi pavles Zieba, raTa Seviyvaro
savle RvTis mowodebamdec da RvTis
mowodebis Semdegac.
daviT aRmaSenebelma ruis-urbnisis
saeklesio krebaze dagmo qvab-avazakebi
da gankveTa isini eklesiidan. dRes
imasac amboben, rom saWiroa axali ruisurbnisio.
me sxvanairad davsvamdi sakiTxs:
masisTvis misaRebia iseTi yofa, roca yoveli saerTo sacxovreblis ezoSi
7
taZrebs aSeneben (eklesiis Seneba cudi
rodia, magram Cven zoma-wona arc am
saqmeSi viciT). taZari biznesis wyarod
aqcia bevrma mRvdelma, raRac indulgenciis magvaria mrevlisTvis totaluri
taZarTmSeneblobaSi CarTva. viRac fuls abandebs am ,,saqmeSi”, raTa aqlemi
gaaZvrinos nemsis yunwSi da TviTon
SeZvres samoTxeSi. amis pirveli magaliTebi kanonierma qurdebma mogvces,
axla gabiznesmenebulma TaRliTebma aitaces estafeta. ai, esaa anomalia, Torem
zogadad taZris Seneba ki ara.
eklesiebi yoveli Robis ZirSi ar
Sendeboda. davakvirdeT da viswavloT
taZarTa Senebis kultura da mere movkidoT am saqmes xeli. vidremde axal
ruis-urbniss moviTxovT, raTa ganvaqiqoT Cveni samRvdeloeba da amiT sakuTari pativmoyvareoba davakmayofiloT,
,,ui, eseni Cvenze uaresebi yofilano,”
pirvelyovlisa es ,,ruis-urbnisi” sakuTar Tavs unda movuwyoT yvelam calcalke da erToblivad da mere moviTxovoT sxvaTa gansja. daviT aRmaSenebelma sufTa xelebiTa da spetaki guliT moawyo eklesiis wmenda qvab-avazakTagan. mas es ki ar uxaroda, aramed
suli ewvoda geenas cecxliT, amis Sedegi iyo swored ,,galobani sinanulisani.” kargad Tu wavikiTxavT an nawarmoebs,
gavigebT,
kargad gavigebT
rodis,
rogor,
ra viTarebaSi da
ra mdgomareobaSi myofma unda moiTxovo aseTi ram.
eri jer ar aris mzad ruis-urbnisisTvis. man unda ganagdos sakuTar
TavSi mankiereba pirvelyovlisa. igi
ar aZlevs saSualebas savled qceul
samRvdeloebas sakuTar TavSi pavle
eZebos. gamudmebiT hqmnis saeklesio
pirTagan kerps. amiT arRvevs uflis
pirvel or mcnebas erTdroulad da
arRvevinebs RvTis msaxurTac (,,me var
ufali RmerTi Seni da ara iyvnen Senda RmerTni ucxoni, Cemsa gareSe”;
`ara hqmne Tavisa Senisa kerpni, arca
yovladve msgavsni, raodeni ars caTa
Sina ze, da raodeni ars qveyanasa zeda
que, da raodeni ars wyalTa Sina queSe queyanisa: ara Tayvani sce maT, arca
msaxurebde maT”). mere modgebian da
daiwyeben Zvirebis Tqmas ama Tu im
mRvdelze da sakuTar danaSauls maT
winaSe ver dainaxaven, Tu vin aqcia
isini qvab-avazakebad, ase-rigad rom miiswrafian maT gansaqiqeblad.
8
ruis-urbnisisTvis dro yovelTvisaa, magram pirvelad TviTgvemiT unda
daviwyoT morwmuneebma da ara sxvisi
gamaTraxebiT. amis Semdeg eqneba axal
ruis-urbniss legitimacia da sasurveli Sedegi.
vidremde Cven ar davanebebT Tavs
wamxeduri sadRegrZeloebis Tqmas da
amiT mavanTa TvalSi nacris Seyras,
vidremde Cven ar viswavliT eklesiaTa Senebis kulturas da adre aSenebulTa dacvas,
vidremde Cven ar davanebebT Tavs
codvilTa Caqolvas manam, sanam Tavad
ar gavxdebiT ucodvelni,
iveria ver gabrwyindeba.
aba, SevxedoT da vTqvaT, quCebSi
taburetkebiT morbenali mRvdlebi miaRweven eris sulier ganspetakebas?
an eri, romelic `im~ qorefiskofosis
qadagebaze ar SeZrwundeba da masSi
ver dainaxavs morwmune mrevlis individiuumis Seuracxyofas, ruis-urbnisis krebis simaRlemde verasodes amaRldeba.
me ar vambob:
es kargia,
an es cudia,
me msajuli ara var.
me mxolod arsebul realobas vafaseb, arc aravis vebrZvi da arc aravis
viwvev sabrZolvelad.
imisaTvis, rom savle pavled iqces,
saWiroa sibrmavisagan gankurneba - ,,visac Tvali aqvs, Sexedos, visac yuri
aqvs, isminos”... gankurnebuli Tavad
Cavardeba sinanulSi, sinanuli ki sxva
araferia, Tu ara ruis-urbnisi. mere
yvelaferi ioli iqneba, dainaxo Seni
Tavic da sxvac. im sxvas gankiTxvas
ki ar mouwyob, aramed amxel da amxel
ara sixaruliTa da gulze mjiRis
kvriT, aramed sinanuliT, radgan SenSi
maSin Semova ufali da misi xmis tonalobiT gaTqmevinebs: ,,savle, ratom mdevni
meo?” im ,,me”-Si RmerTTan Tanaziari
iqnebi da auxel moyvass Tvals, ki ar
ganagdeb, axlos miizidav, raTa eSmakeulma aRaraferi avnos.
swored aseTi moZRvrebi minda iyos
iveriis samociqulo marTlmadideblur eklesiaSi.
amis Semdeg gansadevnic aravin iqneba,
radgan puris TavTavebTan sarevelas
adgili ar eqneba. gulidan ganvagdebT
eqstremistul miswrafebebs sakuTar
rwmenaSi da mrwamsis es muxli
,,...da erTi ufali ieso
qriste, Ze RmrTisa mxolodSobili, mamisagan Sobili uwinares
yovelTa saukuneTa. naTeli naT-
lisagan, RmerTi WeSmariti
RmrTisagan WeSmaritisa, Sobili
da ara qmnili, erTarsi mamisa,
romlisagan yoveli Seiqmna. romeli CvenTvis, kacTaTvis da Cvenisa cxovrebisaTvis gardamoxda zeciT da xorcni Seisxna
sulisagan wmidisa da mariamisagan qalwulisa, da gankacna.
da juars ecua CuenTvis pontoelisa pilates ze, da ivno, da
daefla, da aRsdga mesamesa dResa
msgavsad werilisa da amaRlda
zecad, da mjdomare ars marjueniT mamisa. da kualad momaval
ars didebiT, gansjad cxovelTa
da mkudarTa, romlisa sufevisa
ara ars dasasrul...”
gaxdeba ara dasazepirebeli teqsti, aramed marTlac mrwamsi da cxovrebis kredo. Cven jer kidev Zvel aRTqmaSi vcxovrobT - ,,Tvali Tvalis
wil, kbili kbilis wil” - maSin,
roca gankacebulma ufalma mogvca magaliTi mtrebTan brZolisa da mowinaaRmdegeTa Sevrdomisa, rogorc amas
iTxovs RvTiuri saTnoeba da Tundac
mebrZoli qristianoba.
anomaliaTa kaskadi
kidev erT detals minda Sevexo,
romelic oficialurad ar xmaurdeba,
magram kuluarebidan Worebis doneze
mainc gamodis samzeoze. TumcaRa, esec
sakmarisia imisaTvis, rom Seiqmnas
mcdari,
araswori,
mrude
sazogadoebrivi azri esaa patriarqze zewola,
visgan,
rogor,
ra viTarebaSi,
amis Sesaxeb, visac ar ezareba, ra
Tqma unda, gamuqebulad saubrobs yvelgan. asaxeleben pirovnebebsac (zogi
maTgani ukve politikuri leSia, zogic
politikur leSad gamzadebuli) - TofuriZeo, ugulavao, bokeriao da misTanani. vin rogor aferadebs am ambebs,
maT namusze iyos:
esao-da, xeliT Seexen patriarqsao,
ara, xeliT undodaT Sexeba, magram
dacva gadaefarao,
sulac mowamvla surdaT da ver
ki moaxerxeso.
amitom waiyvanes germaniaSi samkurnalodo, Torem samkurnalo araferi
sWirda rao.
daauZlureso.
amiT undaT warmoaCinon politi-
kuri portreti moZaladeTa, Tu rogor
esxmian Tavs, rom araferi vTqvaT kaTalikos-patriarqze, moxucebulze, rogor
miiweven misken xeldaxel, raTa gamosZalon mas saWiro da sasurveli qadageba.
am scenaris avtori, rbilad rom
vTqvaT, uWkuao da becia. is, marTalia,
cdilobs daxatos mefistofelis suraTi, magram igi me miCvenebs Cems patriarqsac iseTs, rogori portretic araa
sasurveli arc CemTvis da arc nebismieri gulSematkivrisTvis, romelsac
uyvars Cveni uwmindesi; qristiani erisTvis didi dartymaa, roca ismens sibinZures, nebismieri vigindara Tu rogor
ubedavs qveynis yvelaze saTayvano da
avtoritetul adamians imas, rasac unda.
erTi ram udavo da WeSmaritia –
im moZaladeebs, Tu aseTebi arian, `saSantaJe” masalas saukeTesod iyeneben. amitomaa ase anomaliurad rom gafuyes
patriarqis avtoriteti - simaRlidan
dacema ufro mtkivneulia da damangreveli, vidre miwasTan axlos myofisa.
adre ganawyenebulebs (umTavresad
mxedvelobaSi myavs zviadistebi da
saxelmwifo gadatrialebis Sedegad
devnilobaSi aRmoCenili adamianebi)
miaviwyes Zveli wyena, qveyanaSi erTgvari
reitingebiT mani pulacia da masebis
hi pnozireba warmoebs. yvelas SeiZleba dauvardes reitingi, ilia meoris
garda da es maSin, roca masac hyavs
almacerad momziralni - rogorc samRvdelo, aseve saero warmomadgenlebSi.
am bolo periodSi gamoCnda, ufro
swored Jurnalistebma gamoaCines utyvi beri, romelic dadumda ilia II-is
aRsaydrebis dRidan da dRemde xmas
ar iRebs. enebi imasac amboben, rom patriarqad swored is unda yofiliyoo;
amboben, sadRac gauCinarda patriarq
daviTis anderZio, romlis mixedviTac
gansazRvruli iyo patriarqis memkvidreo. erTis sityviT, kriminaluri Seferiloba miiRo am ,,aRmoCenam”, lamis
aris patriarqi daviTi moklulad, an
mowamlulad gamoacxadon. am ambis gagrZelebaa is, rom TiTqos XII saeklesio krebis 1977 wlis 23 dekembris
arCevnebi gaayalbeso. ese igi avis msurvelebi ilia meoresac hyolia. saqmeSi Caxedulebi da sxvis TvalSi bewvis maZiebelni erTi xani Cvens patriarqs ayvedridnen msoflio eklesiaTa
sabWos prezidentobas da es gagrZelda
manam, sanam qarTulma eklesiam uari
ar Tqva ekunemur eklesiasTan Serwymaze.
TumcaRa viRac-viRaceebi mainc ar isvenebdnen:
mamxilebeli epistoleebi igzavnebo-
da sapatriarqoSi ilia II-is saxelze,
avtorebi amxeldnen eklesiaSi mokalaTebul mamaTmavlebs, mohyavdaT mravali
magaliTi rogorc sasuliero seminariidan, aseve sxvadasxva eparqiebidan.
avtorebi ki iyvnen arc meti, arc naklebi
episkoposebi da mitropolitebi. saxeldeboda am werilebSi konkretuli
gvarebi da Txovdnen kaTolikos-patriarqs isini ganekveTa eklesiidan, an sulac moeSorebina sazogadoebis Tvalsawieridan.
mxilebulTagan arc erTi dasjila,
arc erTi maTgani ar CamoqveiTebula saeklesio ierarqiis safexuridan
da Tu vinme imaTgani cocxalia, dResac ganagrZobs mixrwnilebSi sasuliero moRvaweobas.
anu qmedebiTi nabijebi – reagireba
ar mohyolia am mxilebebs.
piriqiT, mamxilebelTagan
zogi imierSi gaistumres,
zogic ki gandevnes eklesiidan.
ase iyo nikorwmindeli mitropolit ambrosis (qaTamaZis) SemTxvevaSic.
mas zviadistobis iarliyiT aiZules
daetovebina saqarTvelo, xolo prezidentis saqarTveloSi gadmosvenebisas
kurTxeva misces dabrunebuliyo samSobloSi, sadac sul male aResrula kidec. aseve iyo iloris wminda giorgis taZris moZRvari mama miriani (CalabaSvili), romelic quTaisSi saeWvo
viTarebaSi sakuTar saxlSi gaziT gaguduli i poves, ZmisSvilTan da rZalTan
erTad. mas bevri sibinZure daswames,
romlis ganmeorebac ki sircxvilia.
CamosaTvleli gamrudebuli biografia
bevria. Rrmad darwmunebuli var am
mamxilebeli werilebidan arcerTi miuvidoda patriarqs, Torem axla Cven
sxva realoba gveqneboda.
yvelaferTan erTad erTi tragikomikuri situacia moxda saqarTveloSi,
romlis Sesaxebac yvelas rcxvenia saubari:
saerosac,
sasulierosac,
mTavrobasac da
opoziciasac.
2008 weli gugunebda saqarTveloSi,
am sityvis pirdapiri mniSvnelobiT.
saWiro iyo xalxis daokeba, omi zRurblTan idga, mteri kbilebs ilesavda.
hoda, am aboboqrebul masas qveyana rom
ar waeleka, sruliad saqarTvelos kaTalikos-patriarqma erTi gasaocari gamosavali SesTavaza: igi gamovida konstituciuri monarqiis aRdgenis ideiT.
es gaveSebuli xalxi TiTqos erTbaSad mowyda da moiTenTa. skamebis maZi-
eblebma daiwyes monarqiis relsebze
gadasvla, iqamde, saprezidento kandidati mzad iyo ramdenime TveSi gadamdgariyo Tanamdebobidan. kovzi CauvardaT
nacarSi respublikelebs, magram maTac
naxes sargebeli patriarqis mowodebaSi. maT farad aifares uwmindesi prezidentobis institutis gasauqmeblad.
,,aRdgenao”, Tqva patriarqma da nebsiT
Tu uneblieT dauSva Secdoma:
rac arasodes yofila, imisi aRdgena
SeuZlebelia. qarTveli mefeebi arasodes yofilan SezRudulni raimeTi, an
vinmeTi, arcerT dros, arcerT epoqaSi.
yvelaze susti mefec ki uflebrivad
absoluturi monarqi iyo. TviT evropel monarqebsac ki SeSurdebodaT qarTveli mefeebis Tavisufleba moqmedebaSi, arealic ganusazRvreli hqonda
Tav-TavianT teritoriaze. iyo raRac
parlamentismagvari - samefo darbazi
iqneboda es, Tu kari, Tu kidev raRac
sxva misTana, magram maT hqondaT ara
sakanonmdeblo uflebebi, aramed mrCevlis CarCoebSi iyvnen moqceulni, samefos ki mefe da uxucesni (saxlTuxucesi, mwignobarTuxucesi, molareTuxucesi da misT.ATu ministrebi) ganagebdnen. da es daiwyo qarTveli eris saxelmwifoebriobis Camoyalibebidan, gagrZelda uwyvetad zaqiWamia giorgimde
da dasrulda ruseTis mier saqarTvelos samefoebis gauqmebiT da qveynis
etapobrivi aneqsiiT.
es uflebebi met-naklebad icvleboda droebasTan SefardebaSi, magram princi pi absolitizmisa odnavadac ar Sesustebula. amas icavda didic da patarac. mxolod erTxel Seecada yuTlu-arslanis dasi Seesustebina mefis
uflebebi da gaeZlierebina karavi (anu
parlamenti), magram erma mtkice uari
uTxra am ,,reformators” da mefed
da patronad isev Tamari dasaxes. bagrationTa sruli hegemonia mxolod ruseTma Sewyvita, ramac gamoiwvia samefo gvaris degradacia. taxtze pretenziis gamosaTqmelad maTi diferenciacia ruseTma martivad moaxdina, dayo
ra es gvari sam ganStoebad: bagration-gruzinskebad (anu qarTl-kaxeTis
Sto), bagration-muxranskebad (anu muxranuli Sto) da bagration-imeretinskebad (anu imereTis Sto). am diferenciaciis paralelurad maT Soris ararsebuli taxtisTvis iseTi SuRli
Camoagdes, rom dRemde gauTaveblad davoben - sabas ZaRlebis igavisa ar iyos.
es patriarqmac kargad icis da
imisaTvis rom gamovides axali hibridi
bagrationebisa, muxranski da gruzinski
9
bagrationebi erTmaneTSi daaqorwina.
viRac imasac ityvis, es xom sisxlis
aRrevaao - bagrationTa erTmaneTSi
qorwinebao. gana gardasul saukuneebSi ar qorwindebodnen qarTlis, imereTis, kaxeTis bagrationebi erTmaneTSi?
ena-kvimati kaci moWris sityvas:
`hoda, swored magitom gvqonda awyobili saqmeo...”
maSindel droSi urTierTSoris
qorwineba gamouvali mdgomareobiT iyo
nakarnaxevi saxelmwifos gaerTianebisaTvis. roca Zlierebi viyaviT da erTi
ski ptra da gvirgvini gvpatronobda,
rZlebad erTmaneTi ki ara, Semaxiis
dedoflebi, monRolTa yaenebis asulebi,
bizantieli princesebi, Sah-armenTa da
yivCaRTa mTavris asulebi, somexTa mefeebis debi da qaliSvilebi da ovsTa
ufliswulebi mogvyavda colebad da
siZeebad.
axla ra politikuri aqti ki iyo
meqalTane daviTis qorwili.
didi Zalisxmeva Cado da imedebi
dasaxa patriarqma, magram yvelaferi
romeliRac avbediTma tele-Soum da
seqs-simbolod monaTlulma Sorena begaSvilma xelis erTi mosmiT daamsxvries. iqneb, yvelaferi es winaswar dagegmili iyo antimonarqiuli Zalebis mier,
magram iyo ki ase aqtualuri da saSiSi saprezidento taxtisaTvis es uRimRamo da xalxSi reitingwaxdenili
bagrationebis sakiTxi imad, rom Cemi
uwmindesis, Cemi unetaresis es Sorsgamiznuli wadili ase rigad gaTeliliyo fexT-qveS?! gana konstituciuri
monarqiis Seqmnis (da ara aRdgenis)
yvelanairi pirobebi ar iyo Seqmnili
erovnul-ganmaTavisuflebeli moZraobis gariJraJze, - solomon meoris neStis gadmosvenebac xom dasturi iyo
am ideis momwifebisa.
maSin erovnuli forumi Seikriba,
am forumSi sxvebTan erTad monarqistuli partiac iyo warmodgenili, romelic imxanad gamsaxurdias frTas moemxro da forumi daiSala. kaTolikospatriarqi maSin konstituciuri monarqiis aRdgenis momxre ar yofila da
Wanturia-wereTlis frTas miemxro.
es ki, is bneli Zala iyo, romelic
sabWoTa imperiis agentebidan imarTeboda, romelmac SemdgomSi moawyo saxelmwifo gadatrialeba da iniciatori
gaxda samoqalaqo dapirispirebisa dasavleT saqarTveloSi.
uwmindesma yvelaze gvian da yvelaze
arasaWiro dros iqadaga brZnuli idea
monarqizmisa. bevrma sakuTar gvarSi
dauwyo Zieba bagratovanTa kvals, erTi
10
aseTi saakaSvilic iyo da pirdapir
da daufaravad Tqva, bebia myavda bagrationio. es imas hgavs - ilf-petrovis
,,oqros xbos” gmirebs, gamalebiT rom
Cndebodnen kapitan (Tu leitenant)
Smitis Svilebad gaurkveveli warmomavlobisa da reputaciis ti paJebi.
saqarTvelos uaxles warsulSi yvelafer amas daemata politikuri elferi, yvelafridan ki gamovida ,,ajafsandali”.
darwmunebiT SemiZlia vTqva, rom
patriarqis mizans namdvilad ar warmoadgenda movlenaTa aseTi scenariT ganviTareba, magram mas xelidan sadaveebi
gamoacales, man ver gaiTvaliswina swored Sorena begaSvilis da misTana
avantiuristebis faqtori, verc daviT
,,ufliswulis” fsiqologiuri gauwonasworebloba, yvela imedebi rom masze
daamyara.
me Tavs davdeb nebismieri dinastiis winaSe, romelic TviTon ibrZolebs
taxtisTvis. napoleonisTvis imperatorobis gvirgvini aravis miurTmevia, amisTvis man ibrZola da miaRwia kidec
da Seqmna bonapartTa dinastia. aseve
TviTon miaRwia imperatorobis titulamde safrangeTis pirvelma prezidentma lui napoleon bonapartem, napoleon III_is saxelwodebiT rom Sevida msoflio istoriaSi, xolo rogori prezidenti da Semdeg imperatori
iyo, es sxva sakiTxia.
me ar minda saqarTvelos iseTi mefe, romelic CirgvebSi zis da misi
taxtisTvis sxva ibrZvis, Tundac es
patriarqi iyos. sakmarisi iyo misi
uwmidesobis gancxadeba, rom sad iyo
da sad ara, italiidan, Tu espaneTidan
Camovidnen saqarTveloSi evropuli aqcentebiT molaparake samefuke kandidatebi da qvelmoqmedebas mohyves xeli,
esao-da vinZlo gavmefdeo. Cems TvalSi
aseT mefeebs nulovani legitimacia
aqvT, ragind mravalricxovani mxardaWera hqondeT erSi...
da finali: SemaZrwunebeli iyo dididan pataramde yvela dadumda sircxvilisagan da amis Semdeg (albaT
erTxel da samudamod) Sewyda polemika da msjeloba saxelmwifos monarqiul wyobaze.
locva da anaTema
arafers vityvi 2013 wlis 17 maisis movlenebze, mxolod erT sakiTxs
Sevexebi – piradad CemTvis homoseqsualizmi iseTive miuRebelia, rogorc
yvela normaluri adamianisaTvis, magram
es imas ar niSnavs, rom amis gamo qva
da koxiT gamovedevno seqsualur umciresobebs. me, rogorc pirovnebas da
moqalaqes gamaCnia Tmenis valdebuleba.
quCaSi rom gaval,
dRes SeiZleba homofobiasTan meb-
rZolTa aqcia iyos,
xval iqneb socialur problemebTan
dakavSirebuli mitingi,
zeg sulac SeiZleba politikuri
aqcia Catardes.
Tu es aqciebi kanons ar arRvevs
da kanonierebis CarCoSia moqceuli,
yvelas aqvs Tavisi uflebis gamoxatvisa da warmoCinebis ufleba. SeiZleba
sulac ar momwondes esa Tu is mitingi
da aqcia, amisaTvis aqciis monawileebs
taburetiT unda gavekido mxolod
imisaTvis, rom ,,roca daviRlebi sirbilisgan, zed davisveno.”
samwuxarod, am samarcxvino rbevis
ganmzraxvelad ugunurma da sulswrafma mRvdlebma patriarqi aqcies, amcno
ra mrevls Tavisi gancxadeba, roca
mouwoda qalaqis mesveurebs, Tavi SeekavebinaT dagegmili manifestaciis sanqcirebisgan. xolo ra moxda momdevno
dRes, mTelma msofliom ixila – gaveSebuli mRvdlebi WinWrebiTa da taburetebiT xelSi. rwmeniT SeiZleba Cven
axlo momavalSi rwmena movuklaT oriaTaswlovan morwmune ers. amdeni qebadidebiT Cveni sasulieri pirebi TandaTan ampartavnebaSi Cavardnen. kargad
unda davakvirdeT im kadrebs Tu ra
saxeebiT arRvevdnen mRvdlebi policiis
kardonebsa da jebirebs viTom mxolod
imisTvis, rom brbos agresiisagan daecva
seqsualuri umciresoba?!
es ar iyo morwmune eri.
neta macodina `is~ qorefiskofosi
rogor daemuqreboda, an daemuqreboda
ki vinmes qaSueTis eklesiidan rom
zarbaznebs uSendnen araTu xalxis mier
arCeul xelisuflebas, aramed TviT
saqarTvelos.
misi keTili azris gamo ar minda
Sevexo patriarqis saSobao epistolesac, mxolod erTs davsZen - saqarTveloSi problematuri ara surogaciis
gziT dabadebuli bavSvebi, aramed uwignuri samRvdeloebaa, romelmac ar icis,
an ar unda gaigos ra aris msoflio
teqnikuri revolucia. RmerTma adamians gauxsna goneba da misca imisi saSualeba, rom gamoekvlia alternatiuli gzebiT bavSvis Casaxvis fenomeni.
aqamomde ufali amis saWiroebas ar
xedavda, msoflio teqnizaciam klimati Secvala, degradaciis gzas daadga
RmerTis Seqmnili buneba (mTlianobaSi), maT Soris adamianic. Seiqmna genmodificirebuli produqti, sinjaraSi
simindis gamoyvana Tu SeZles, SeZles
adamianTa gamravlebac. saRvTo werilSi
araferia naTqvami imis Sesaxeb, rom
teqnikur progress daqvemdebarebuli
sazogadoeba ganwirulia geenis cecxlSi dasawvavad. iq sxva ram weria:
adamianis sulis sifaqizeze,
mimteveblobaze,
bavSvebze - es gansakuTrebuli xazgasmiT.
ufali ieso qriste bavSvebs angelozebs adarebs, Tu bavSvebiviT ar
moiqceviT da ar icxovrebT, sasufevelSi ver SexvalTo. araviTar sinjarul
da bunebriv Sobaze araa saubari. nuTu
macxovarma ar icoda, SeiZleboda Tu
ara qveynierebaze surogaciis gziT bavSvebis dabadeba, icoda, magram arc apokali psSi, arc Tavisi miwieri cxovrebisas warmoTqmul winaswarmetyvelebaSi sulis warwymedad moxseniebuli
araa Sobadobis alternatiuli gza.
niutonamde xidan vaSli miwaze vardeboda da viRacas an xvdeboda TavSi,
an kalTaSi uvardeboda, ase gagrZelda
niutonis Semdegac;
atomi ainStainamdec arsebobda da
is iSleboda protonebad da neitronebad da ainStainis Semdegac ganagrZobs
atomi daSlas...
rac bunebaSia,
yvelaferi arsebobda da
iarsebebs qveynierebis dasawyisidan
mis dasasrulamde.
asevea surogaciac.
kacobrioba mivida ganviTarebis raRac
kondiciamde da man esec aRmoaCina.
Tavdapirvelad borbali iyo,
mere am borbalze ganviTarda msoflio civilizacia.
surogaciis Temac erT-erTi filosofiuri msjelobis sagania, rogoric
iyo aviaciis gamogoneba, da masTan dakavSirebiT eSmakeul sulTa kvalis Zieba;
metros Seqmna da amis gamo atexili saeklesio skandali, esao - da moZravi kibeebiT jojoxeTSi CayavT adamianebi da ar erwmunoT am axal aRmoCenasao;
medicinis sferoSi teqnikisa da
saerTod adamianis gonebis ganviTarebis naTeli dasturi iyo narkozis,
rogorc aseTis, aRmoCena. maSinac didi
ayal-mayali mohyva saeklesio pirTagan
am preparatis gamoyenebas da rom ara
misi aRmomCenis enamoswrebuli Tqma,
`pirvelad RmerTma gamoiyena narkozi
da adamianis daZineba, roca adams liTargiuli Zili mihgvara da mecamete nekni
amouRo da misgan qali Seqmnao”, vin
icis ra beds SeamTxvevdnen mas sasamarTlo procesze.
vici, sadRacidan mecamete goWi gamomixteba, bibliaSi arsad
weria mecamete neknio, - damamu-
0
naTebs... da ar ecodineba, rom
yvelaferi es literaturuli
saxea, kargad gamoyenebuli da
literaturul nawarmoebebSi
araerTgzis da araerTis naxmari frazebi bernard SousTan,
meterlinkTan, eliotTan da visTan ara. ra Tqma unda, mecamete
neknis malaze araferia naTqvami
bibliaSi, es mxolod xatovani
Tqmaa, rac gulisxmobs odesRac
mTlians, magram arasrulyofils,
arasrulfasovans. SemTxveviTi
araa 13 rom raRac TvalsazrisiT Tarsad iTvleba. es im mTlianobis xsovnaa swored, dakarguli romaa samaradisod, Seqmnismieri nostalgiuri tkivili.
dRes surogacia sakamaTo Temaa, xval
es sakiTxi ufro daixveweba da sircxvilic iqneba amaze kamaTi iseve, rogorc gulis, filtvis da sxva organoebis gadanergvisas xdeba. manamde ki
moTminebiT unda velodoT sazogadoebis ganviTarebas da evropizacias, Tu
marTlac gvinda vinme qomagi da gulSematkivari gveyolos erTxel mainc
msoflioSi.
erTsac davsZen, ra Tqma unda uwmindess hqonda ufleba, da movalec iyo
gamoeTqva Tavisi da eklesiis pozicia
arsebul problemasTan dakavSirebiT.
CvenSi es axali xilia, davakvirdeT,
iqneb samomavlod marTlac problematurni gaxdnen aseTi bavSvebi, an iqneb
arc... RmerTia mowyale!!!
11
yovladsamRvdelono mRvdelmTavarno,
mamano da dedano, diakonno, ber-monozonno, sasuliero da saero dasno, mkvidrno
saqarTveloisa da Cveni samSoblos sazRvrebs gareT mcxovrebno Tanamemamuleno, qriste aRdga!
aRdgomis madliTa da sixaruliT
aRvsili vadidebT ufals da Tqven
yovelTa guliTadad gilocavT am brwyinvale dResaswauls.
aRsrulda!
aRsrulda is, rac ganCinebuli iyo
uwinares saukuneTa!
,,vnebiTa miT SeniTa, qriste, vnebaTagan ganvTavisufldiT da aRdgomiTa
SeniTa xrwnilebisagan vixseniT, ufalo,
dideba Senda!~
49 dRe emzadebodnen morwmuneni am
zeimis Sesaxvedrad.
Svidi kviris ganmavlobaSi yvelani
vcdilobdiT sulieri kibiT zesvlas,
raTa Zalisamebr Cvenisa momzadebulni
vziarebodiT paseqis sixaruls, romlis
sadidebelad ena amaod daSvreba, radgan
adamianuri metyveleba uZluria, gadmosces RvTis siyvarulis is saocari gamovlineba, risi momswre da mxilvelic
kacTa modgma 1981 wlis win gaxda.
aRdgoma, es aris netar maradisobasTan
ziarebis, waruvali sikeTisa da sixarulis mauwyebeli dRe.
,,sada ars, sikvdilo, sawerteli Seni?
sada ars, jojoxeTo, Zlevai Seni?~.
qriste aRdga! gixarodeT!
garda imisa, rom macxovarma Cvenma
boroteba Semusra, TiToeul Cvengans
uCvena gza xsnisa, uCvena magaliTi cxovrebisa, iseTi sicocxlisa, romelic WeSmarit bednierebasTanaa dakavSirebuli.
bedniereba, es aris is cneba, is mdgomareoba, romelsac eswrafvis yvela adamiani, ara aqvs mniSvneloba, romeli qveynisa
da eris warmomadgenelia igi. oRond,
ra Tqma unda, bednierebas esa Tu is
pirovneba sxvadasxvanairad aRiqvams.
mTavari gansxvaveba ki is aris, rom
zogni amas RmerTTan siaxloveSi xedaven,
zogni ki, mis gareSe moiazreben.
am gaorebas saTave samoTxeSi daedo.
RmerTTan erTobis periodSi adami
da eva aq uzrunvelad cxovrobdnen,
magram, rodesac maT, sakuTari Tavis
kidev ufro metad gandidebis mizniT,
uflis darigeba ugulebelyves, qvena
midrekilebebs gauxsnes kari da TviTonac da maTi STamomavlobac gaorda:
kaenis sulis mqoneT RmerTs zurgi
aqcies da daemonnen egoistur zraxvebs, ambicias, xorciel da grZnobad
moTxovnilebebs: isini cdiloben aq, am
wuTisofelSi, miiRon SesaZlo pativi,
12
uwmindesisa da unetaresis,
sruliad saqarTvelos kaTolikos-patriarqis,
mcxeTa-Tbilisis mTavarepiskoposis da
biWvinTisa da cxum-afxazeTis mitropolitis
ilia II-is 2014 wlis
cffqlujvj tgbcnjkt
simdidre, siamovneba... imqveyniuri cxovrebisa ki an ar swamT, an am Temaze sakuTari warmodgena aqvT da yvelafers
saTavisod gansjian.
abel-seiTis gziT mavalni ki bednierebas mxolod uflis wiaRs ukavSireben. maTTvis miwieri cxovreba, es aris
samoTxidan gandevnilTa adgili, is
dro da sivrce, sadac adamianma sabolood unda gadawyvitos Tavisi xvedri
da Seamzados Tavisi maradiuli momavali.
aseTi pirovnebebisaTvis adamianuri
namdvili bednierebis saidumlo Semoqmedis am sityvebSia gacxadebuli: ,,Seiyvare ufali, RmerTi Seni, yovliTa guliTa SeniTa, yovliTa suliTa SeniTa
da yovliTa gonebiTa SeniTa da yovliTa
ZaliTa SeniTa. es aris pirveli mcneba.
meore aris: Seiyvare moyvasi, viTarca
Tavi Seni~ (mr. 12, 30-31).
pirveli mcneba gulisxmobs RvTisadmi iseT siyvaruls, romelic yvelaze
Zlieri unda iyos CvenSi.
- rogor mivxvdeT, varT Tu ara am
ganwyobiT?
- Semoqmedze win ar unda davayenoT
aravisi da arafris siyvaruli da
amasTan, yovelive Cvens Tavze mowevnuli, - sixaruli Tu gansacdeli, - unda
miviRoT madlierebiT.
- gana Tundac mSoblebis an Svilebisadmi gamorCeuli siyvaruli swori
ar aris?
- qristianoba siyvarulis sarwmunoebaa, gulmxurvale, Tavganwiruli siyvarulis religia da, bunebrivia, axloblebisadmi didi siTbosa da mzrunvelobis gamoCena ara Tu kargia, Cveni
valdebulebaa. amis gareSe cxovreba
warmoudgenelia, magram Cvenc, Cvens mSoblebsa da maT winaparT, iseve rogorc
Cvens Svilebs da maT STamomavlebs,
sicocxlec da sxva yovelive sikeTec
uflisagan mogveca. igi aris yvelaze
didi mSobeli, yvelaze didi axlobeli yvelasaTvis, yvelaze marTali da
gulwrfeli gulSematkivari, imedi da
nugeSinismcemeli Cveni.
amitomac, roca, Tundac, mZime mdgomareobaSi aRmovCndebiT, unda vicodeT,
rom es saWiroa CvenTvis.
- magaliTad, Svilis gardacvalebac?
- ra Tqma unda, es udidesi tkivilia da bolomde RvTis gangebulebas
veravin Cawvdeba. Tumca, aseT SemTxvevebSi vxedav im azrs, rom ufals adamiani Tundac axalgazrda, gayavs am
qveynidan misi cxonebisaTvis saukeTeso periodSi. da, bunebrivia, igi caTa
Sinac Sesaferis adgils daimkvidrebs;
xolo is tkivili, rac mSoblebs, naTesavebsa da megobrebs mieyenebaT, kidev
erTxel daafiqrebT maT sicocxlis
sazrisze, mTavar Rirebulebebze, cxovrebis wesze, zesTasofelze... yovelive
es ki iwvevs feriscvalebasa da ukeTesobisaken maT Secvlas. anu, faqtobrivad, es axalgazrdebi mizezni xdebian
Tavisi axloblebis sulieri gadarCenisac, rac udidesi madlia im qveynad
wasulTaTvisac da aq myofTaTvisac;
xolo Tu am xalxs aseTma gansacdelmac ver uSvela, Zalian didi albaTobaa imisa, rom maTs gulebSi uflis
adgili arc arasodes iqneba.
- da raki adamiani gamudmebiT scodavs, miTumetes Cvens droSi, gansacdelebiT amitom varT savseni?
- es, marTlac asea. demoni yovelnairad cdilobs TiToeuli adamianis
suli miizidos da miitacos. sTesavs
masSi eWvsa da urwmunoebas, yvelafrisadmi zerele damokidebulebas, bindavs
gonebas aTasgvari siamovnebiT da Tvalsawiers mxolod wuTisofliT ufarglavs, raTa igi gons ar moegos da xelidan ar dausxltes.
ase iyo yovelTvis, asea dResac, Tumca
Tanamedrove Cveni yofa ufro damZimda da dasneulda, radgan masiurad
xdeba waxaliseba codvis propagandisa. borotis Semotevis aseTi farTo
masStabebi adre ar iyo. adre devnidnen da awamebdnen morwmuneebs, angrevdnen
taZrebs, Seuracxyofdnen siwmindeT, magram zneobaze sityviT mainc uars ar
ambobdnen.
Tanamedrove fsevdo-liberalizms ki
surs, mospos cneba codva. maTi azriT,
codvis gancda Turme zedmetad ,,boWavs~
adamians da ,,Tavisuflebas~ akargvinebs.
amitomac undaT, gaaqron morali da
masTan erTad sindisis qenjnac. ieriSi
mitanili aqvT zneobaze, rac dRes ukve
gulisxmobs brZolas ara marto religiur mcnebebTan, aramed sayovelTao,
zogadadamianur RirebulebebTanac, faqtobrivad, isini cxovelebze ufro dabali cxovrebis wess sTavazoben sazogadoebas da sruli sulieri gadagvarebisaken ubiZgeben. aCveneben sadizmiTa da seqsopaTiiT gajerebul filmebs da Tan ,,garTobis~ mizniT sxvadasxva ,,Sousa~ da gadacemebSi ironiiT
saubroben adamianur Rirsebebze, kulturaze, tradiciebze, raTa, maTi TqmiT,
xalxi ,,gankurnon nevrozisa da fobiebisagan.~
es meTodika iseTi formiT inergeba,
rom zogjer TviT am ,,speqtaklebis~
monawileTac ar esmiT, sinamdvileSi
ras emsaxurebian da ratom aqvT aseTi
dakveTebi. viTom originalobis da siaxlis Semotanis surviliT akeTebineben
amas, sinamdvileSi ki sayovelTao urwmunoebasa da eSmakeul cnobierebas
amkvidrebineben, riTac, ra Tqma unda,
RmerTs ganarisxeben:
,,vai im kacs, visganac modis cduneba. misTvis umjobesi iqneboda wisqvilis qva daekidaT kiserze da zRvis
ufskrulSi CaeZiraT - brZanebs ufali.
bunebrivia, adamianis isedac sust
bunebas uWirs gauZlos borotis amden
maxes. amitomac, saxeze gvaqvs sayovelTao dacema da am fonze arc marTlmadideblebi arian gansxvavebul mdgomareobaSi. maT Sorisac gaxSirda sicrue
da Ralati, egoisturi midgomebi, uaris
Tqma ojaxur valdebulebebze, gulgriloba. yovelive es ki sulier samyaroSi iwvevs seriozul rRvevebs, rasac
zogierTi grZnobs, magram ar reagirebs,
zogierTi ki verc acnobierebs da agrZelebs codvasTan kavSirs.
magram Tu ufals es adamiani uyvars
da ara hyavs mitovebuli, masze RvTisagan daeSveba gansacdeli (an gansacdelebi), raTa igi gamofxizldes da dafiqrdes Tavis mdgomareobaze.
es procesi gagrZeldeba manam, vidre
ar moxdeba gacnobiereba danaSaulisa
da misi gamosyidva.
me piradad araerTi adamiani minaxavs gulwrfeli aRsarebiTa da zia-
rebiT mZime senisagan gankurnebulni,
aseve rTuli da, erTi SexedviT, gamouvali mdgomareobidan Tavdaxsnilni;
es xom dasja ar aris! igi ufskrulidan Cveni amoyvanaa, WuWyisagan Cveni
ganTavisuflebaa.
amitomac gansacdeli madlierebiT
unda miviRoT.
amasTan, Cvens TavSi unda gavaZlieroT mebrZoli suli, ar SeveguoT dacemas, ramdenjerac ar unda SegvemTxvas
igi, da yovelTvis unda movZebnoT Zala
vnebaTa dasaTrgunad, asadgomad da gzis
gasagrZeleblad.
,,sasufeveli caTai iiZulebis, da
romelni aiZulebden, maT miitacon igi,~
(mT. 11,12.). anu sasufeveli caTa sakuTar TavTan WidiliT, _ codvaTa daZleviT moi poveba da vinc am omSi gaimarjvebs, is daimkvidrebs mas.
vimeoreb, es dapirispireba dRes gansakuTrebuli simwvaviT mimdinareobs.
boroti TavgamodebiT ibrZvis da Cvenc
TavgamodebiT gvmarTebs davicvaT Cveni
meoba, Cveni suli, Cveni Rirebulebebi.
macxovari WeSmarit qristianebs Tavisianebsa da rCeulebs uwodebs da
ase moixsenebs: ,,vicni Cemni igi da mician CemTa maT~ (in. 10,14).
rogori didi wyalobaa, ufals miaCnde Tavisianad!
me minda, mivmarTo Cvens xalxs, romelmac bolo periodSi mravali gansacdeli gadaitana, - ar SedrkeT! es tkivili, es mwuxareba sworedac niSania
imisa, rom ufali CvenTanaa, rom RmerTs
vuyvarvarT da amitomac gvwvrTvnis
SecodebaTa gamo.
- marTalia, sxvaTa msgavsad Cvenc
rTul droSi gviwevs cxovreba da es
gavlenas axdens Cvens sulier mdgomareobaze, magram isic xom faqtia, rom
mravali taZari aigo, eklesiebi savsea
xalxiT, mosaxleobis didi umravlesoba Tavs marTlmadideblad miiCnevs. sxvagan aseTi procesebi ar aris, Tumca
isini Cvenze ukeT arian. Cven ra davaSaveT, rom gamocdis da gansacdelebis
periodi aseTi xangrZlivi da mZime
aRmoCnda?
- jer erTi, visac bevri mieca, metic
moeTxoveba. Cvens xalxTan mimarTebaSi swored es viTarebaa. amasTan, marTalia, sazogadoebaSi didi dadebiTi Zvrebi moxda, magram mTavari naklovanebebi jer kidev ar aris gamosworebuli.
TiToeulma Cvenganma (amjerad vgulisxmob mxolod morwmuneT, maT Soris
sasuliero pirebsac) CavixedoT sulSi
da piruTvnelad SevafasoT Cveni ganwyobebi da damokidebulebebi.
13
vfiqrob, cotani arian iseTni, romelTa gulis taxtze ufalia dabrZanebuli. umetesi nawili ki ZiriTadad,
sityviT da nawilobriv ki, saqmiTac
RvTis madidebelia, magram bolomde
mainc ar aris mindobili RmerTs.
es hgavs im pirovnebis mdgomareobas, romelmac curva ar icis, zRvis
sanapiroze mxolod fexs isvelebs da
curvis siyvarulze ki saubrobs.
ra Tqma unda, aTeisturi azrovnebisagan xalxi maleve ver ganTavisufldeba da zemoTqmuli amis Sedegic aris,
magram ukve dadga dro, mTavari sulieri orientirebis gasworebisa; xolo
Tu es ase ar moxdeba, mTeli Cveni Zalisxmeva, Cveni vedreba amao iqneba, radgan
arasworad aRvlenili locva haerSi
ganibneva da Sedegs ver gamoiRebs.
Cveni cxovreba, Cveni saqmianoba, azri
da fiqric ki, SesaZleblobisamebr, RmerTiT unda iyos ganmsWvaluli da sworebas mudam masze unda vaxdendeT. aseTi
damokidebuleba sasicocxlod aucilebeli aris TiToeuli CvenganisTvis.
mxolod am SemTxvevaSi SevZlebT,
Tavi davicvaT codvisagan da mivuaxlovdebiT im mdgomareobas, rac dacemamde iyo Semoqmedsa da Cvens pirvelmSoblebs Soris, - SevcuravT uflis
siyvarulis okeaneSi da aRvivsebiT
misi madliTa da wyalobiT.
vin aris moyvasi da ratom aris misi siyvaruli Cveni gadarCenisaTvis,
aseve, aucilebeli piroba?
- moyvasia yvela, vinc ki cxovrebis
gzaze gxvdeba. dawyebuli Seni ojaxis
wevrebidan, axloblebidan da megobrebidan da damTavrebuli ucnobi, magram
SenTan SexebaSi myofi pirovnebebiT;
ra Tqma unda, amaT ricxvSi Sedian is
adamianebic, romelTac Cven mtrebs vuwodebT.
axloblebisa da Cveni moyvaruli
adamianebis siyvaruli rom aucilebelia, gasagebia. es grZnoba imdenad bunebrivad mkvidrobs CvenSi, rom aq movaleobazec ki laparaki ar aris, es Cveni moTxovnilebaa.
Cveni xalxis xasiaTis warmosaCenad
or moments gavixseneb: Tuki qveyanam
gauZlo bolo oci wlis duxWir cxovrebas, es swored megobrebis, mezoblebis, naTesavebis erTsulovnebiT moxda.
ubralo adamianebi, TviTonac aras-mqoneni, masze gaWirvebulT uSurvelad unawilebdnen Tavis lukmas, rac bunebrivad, dauyvedreblad xdeboda.
es xom gmirobis tolfasia!
Tqven iciT, me yovelTvis movuwodebdi da movuwodeb ucxoeTSi wasul
14
qarTvelebs, dabrundnen samSobloSi da
aq eZion saSualebebi dasaqmebisa, Tundac
soflis meurneobis mimarTulebiT, magram ar SeiZleba ar davafaso am adamianebis didi nawilis, gansakuTrebiT
qalbatonebis, Tavdadeba, rogorc Tavisi Svilebis, ise meuRleebisa da axloblebis mimarT.
maT miatoves yvelaferi da ucxoeTSi umZimesi Sroma ar iTakiles, rom
rogorme fizikurad gadaerCinaT Tavisi
sayvareli pirovnebebi.
es moyvasis mimarT Sewiruli msaxurebaa.
- Cvens urTierTobebSi didi problemebi maSin iwyeba, rodesac codvas vexebiT da wyena da gulistkena Cndeba.
rogor moviqceT?
- codvis pirveli ucilobeli wamali sinanulia.
Tu Sen xar damnaSave, bunebrivia, bodiSi unda moixado, aRiaro danaSauli, mixvide masTan, visac guli atkine
da sTxovo patieba. es Seni valdebulebaa. Tumca adamianebs zogjer uWirT
am nabijis gadadgma da pativmoyvareobis daZleva, rac friad samwuxaroa.
- rogor vigrZnoT, guliT vapatieT,
Tu ara sxvas danaSauli?
- patieba niSnavs ara marto imas,
rom samagieros ar miageb mas, aramed
imasac, rom dafarav da ar ganacxadeb
Seni Semcodis codvas. ufro maRali
safexuri ki gulisxmobs im mdgomareobas, rodesac am adamians Sen sikeTiT upasuxeb.
- SeiZleba naklebad Semcodes Seundo,
miTumetes, Tu igi Sendobas iTxovs,
magram rogor Seviyvaro mtrebi, isini,
romelnic usamarTlod, saSinlad gveqcevian?
- codva, ra Tqma unda, ar aris is,
Tu aseT damnaSaves samarTlebriv farglebSi pasuxs moTxov, magram es urTierTobis SedarebiT dabali donea.
saerTod ki, Sen unda moindomo, mas
auxsna saqmis realuri viTareba, rom
gaRizianeba daiZlios; magram Tu es
qmedeba amao gamodga, igive axla sxvaTa
saSualebiT gaakeTe; xolo Tu Sedegi
am SemeTxvevaSic ver miiRe, ecade RvTis
sadidebelad daiTmino ciliswameba, riTac Sens sxva mraval
codvas aRxocav da sulieradac
amaRldebi; maSin ,,mtris~ Sxamiani qmedebebis miRma dainaxav, rom Seni Seuracxmyofeli, faqtobrivad, Tavisi nebiT
wiravs Tavs Seni ganwmendisaTvis da
amasTan, uRirsi saqcielis gamo, sakuTar Tavs gaucnobiereblad, RvTis risxvas umzadebs.
gana ra unda iyos amaze meti sasjeli misTvis! Sen ki, Tu gonieri xar,
aseT pirovnebaSi did keTilismyofels
aRmoaCen, Seibraleb da Seiyvareb mas.
ase rom, Cveni piradi mtris Seyvareba SesaZlebelia!
gavixsenoT mama gabrieli (urgebaZe),
- aRmsarebeli da salosi.
mogexsenebaT, salosobis instituti,
Zveli droidanve iyo cnobili marTlmadideblobaSi, magram am gziT mavalni Zalian cotani iyvnen;
isini yvelas dasanaxad ise iqcevian,
rom Tavis araraobas gausvan xazi da
sxvaTa TvalSi damcirdnen. anu salosebi marto ki ar iTmendnen Seuracxyofas, aramed sazogadoebaSi xels uwyobdnen maTze uaryofiTi damokidebulebis
Camoyalibebas, raTa yvelasagan faruli,
didi Rvawli locvisa etvirTaT ara
marto calkeuli pirovnebisa da erisaTvis, aramed mTeli msofliosaTvis.
ase icxovra mama gabrielmac, - daimdabla Tavi da amitomac amaRlda.
aranaklebi madlmosileba aqvT beTaniel berebsac, - arqimandritebs: giorgi mxeiZesa da giorgi-ioanes (maisuraZes) da XX s-Si gabrwyinvebul sxva
wmindanebs (aRarafers vambobT wina saukuneebSi moRvawe sxva wmindanebze).
- gamodis, rom WeSmariti qristianisTvis mteri ar arsebobs?
- mteri arsebobs da misi saxeli
aris boroti suli, eSmaki, romelic
Tavisi miznebis gansaxorcieleblad
iyenebs calkeul pirovnebebs, gansakuTrebiT urwmunoT. ai, vin unda gvZuldes
da moviZagoT. misi gavlenis qveS moqceuli adamianebi ki, - gviyvardes da
gvebralebodes, rogorc sneulni da
vecadoT, vumkurnaloT maTs wylulebs.
arsebobs aseTi mokle locva:
RmerTo, acxovne (unda iTqvas maWirvebelTa saxeli) da misi locviT mec
macxovne, _ am sityvebSi didi sibrZnea.
magram, mogexsenebaT, wamloba xSirad
mwarea, Tumca misi miReba aucilebelia Cveni gamojanmrTelebisTvis. asea
cxovrebaSic, siyvaruli ar niSnavs yovelives patiebas, dausjelobas. ufalic
xom gvwvrTnis danaSaulTa gamo! amitomac, Cvenc unda vicodeT, rom siyvaruli ar niSnavs umoqmedobas, rom
Cven erTmaneTSi ar unda avurioT Rirsebis dacva da pativmoyvareoba, Tavdacva
da Zaladoba, simarTlis Tqma da gankiTxva, mxileba da dabezReba, daTmena da
sisuste.
SeuZlebelia, Seni saxelmwifos
mtrebis mimarT iyo gulgrili da ar
daicva qveyana, misi warsuli da momava-
li rogorc sityviT, ise fizikuradac.
SeuZlebelia, siwmindis tolfasad
codvis aRiarebas gaiZulebdnen da es
dauSva.
SeuZlebelia, megobars, zogadad adamians sasikvdilod imetebdnen, an Tundac... usamarTlod epyrobodnen da Tanadgoma ar gauwio mas.
ukiduresobebi araferSi ar varga,
miT umetes, azrovnebaSi. am sferoSi
ukiduresobebs mivyavarT an fanatizmamde, an fsevdo-liberalizmamde. orive
gadaxvevaa WeSmaritebidan da, amdenad,
miuRebelic.
pirovnebis sworad Camoyalibeba damokidebulia ojaxSi aRzrdaze. es garemo, saswavlebelTan da eklesiasTan erTad, gadamwyvet rols asrulebs axalgazrdis formirebaSi.
komunisturi reJimis pirobebSi bevri ram damaxinjda, gaukuRmarTda, maT
Soris, Svilebisadmi siyvarulic. mSoblebi Tavisi gagebiT ufrTxildebian
maT da cdiloben, hqondeT saukeTeso
Casacmeli, araferi etkinoT, ar ewyinoT, ar daiRalon, aramed gaerTon da
isiamovnon... anu uqmnian sasaTbure pirobebs da Tavisdauneburad bavSvebSi
egoistur suls aRazeveben.
es aris gaucnobierebeli mtroba
Svilebis mimarT!
aseTi damokidebulebis Sedegad axalgazrda ususuri xdeba, ara aqvs Sinagani simtkice, xSirad iCens simxdales, mudmivad eZebs sayrdens da sxvazea damokidebuli, daqveiTebuli aqvs
azrovnebac da sicocxlisunarianobac;
amasTan, aris ambiciuri da ,,me~-ze orientirebuli.
es yvelaferi sxvadasxva ekonomiuri SesaZleblobis mqone fenaSi sxvadasxva saxiT vlindeba, Tumca did nawilSi
erTi saerTo mdgomareoba SeimCneva, arsebuliT dakmayofileba, uiniacitivoba da miSvebuloba.
xSiria SemTxvevebi, roca maT bevri
ram akliaT, magram ezarebaT viTarebis
gamosworebisaTvis zrunva. SedarebiT
ukeTes mdgomareobaSi myofnic, zedmetad Tavs ar iwuxeben, radgan ara aqvT
Ziebis survili. es moswavleebi da
studentebi amTavreben ra saswavlebels,
amTavreben urTierTobas wignTan da
mxolod internetis TamaSebiT iqceven
Tavs.
bevri mieCvia uSromelad, an SedarebiT ioli saqmianobiT, Tavis gatanas
da aRar eZebs sxva gzebs mdgomareobis gamosasworeblad; amasTan, Tu erTxel ar gaumarTla mcdelobam, uimedoba i pyrobs, depresiuli xdeba da
iwyebs cxovrebis kibeze kidev ufro
daRma daSvebas. amitomac gamravlda
narkomania, loToba, qurdoba, mkvleloba,
aRviraxsniloba... es yvelaferi araswori aRzrdis Sedegia.
Cveni Svilebi Tavidanve Zlier pirovnebebad unda aRvzardoT da, pirvel
rigSi, RvTis siyvaruli da imedi STavunergoT; imedi imisa, rom Tu sworad
icxovreben, martoni arasodes iqnebian
da problemebs uflis SewevniT aucileblad gadalaxaven.
amasTan, patarebi unda mivaCvioT Serigebas, wyenis daviwyebas, megobrebisadmi
da, saerTod, adamianisadmi erTgulebas,
madlierebas, sxvis daxmarebas, swored
imis gaRebas, rac TviTon yvelaze metad
uyvars da sxvisi sixaruliT gaxarebas, unda mivaCvioT samarTlianobas, amtanobas, tkivilis gaZlebas, rTul situaciaSi gamosavlis povnas, ra Tqma
unda, Sromasa da wignis kiTxvas; anu
movamzadoT cxovrebisaTvis.
fizikuri da inteleqtualuri datvirTva aucilebelia jansaRi Taobis
aRsazrdelad, rom saWiroebis SemTxvevaSi Tavic daicvas da sxvac, amasTan,
gaarCios, sad aris Savi da sad - TeTri, ra aris kargi da ra - cudi piradad misTvis, misi ojaxisaTvis, axloblebisa da qveynisaTvis, rom Tavis Sinagan samyaroSi igrZnos silaRe, Tavisufleba, siZliere da siyvaruliT aRvsili am Tvisebebis sxvaTaTvis gamziarebeli iyos sicocxlis bolomde.
am miznis misaRwevad ded-mamam piradi
magaliTi unda uCvenon da, amave dros,
urTierTpativiscemiTa da SeTanxmebulad unda imoqmedon.
qarTveli qali yovelTvis iyo ojaxis deda-boZi da dResac, emansi paciis
pirobebSi, isev man unda SeZlos mTavari gamawonasworebli rolis Sesruleba
ojaxSi da yvela wevris Cabma momavali Taobis sworad aRzrdis procesSi (aq igulisxmeba ojaxuri saubrebi,
saintereso Temebis ganxilva da sxva).
saxelmwifos valdebulebaa, bavSvebi daicvas mavne zegavlenebisagan, SesTavazos sworad dagegmili saswavlo
procesi da amasTan skolidanve SeaCvion patarebi analitikur azrovnebas;
unda Seiqmnas filosofiuri da literaturuli wreebi, sadac moswavleebi
waikiTxaven saintereso wignebs da gaarCeven maT, daweren Tavisufal Temebs
da imsjeleben sxvadasxva sakiTxze.
axalgazrdebma da, saerTod, nebismierma pirovnebam, Rrma azrovnebis gansaviTareblad saWiroa ikiTxon rogorc
sasuliero wignebi, ise mxatvruli, fi-
losofiuri, istoriuli, fsiqologiuri da sabunebismetyvelo literatura;
amis gareSe maTi xedvis diapazoni viwro iqneba da ver gaakeTeben swor arCevans.
isini unda akontrolebdnen Tavis
fiqrebs, unda icodnen, sad aris oqros
Sualedi, sad unda daedos zRvari
maTs azrovnebas, rom uflisagan moniWebuli arCevanis ufleba da Tavisufleba borotis msaxurebad ar aqcion.
Tu es ganxorcielda, maSin mSoblebs
SeuZliaT CaTvalon Tavisi vali Svilebisa da samSoblos winaSe aRsrulebulad.
daaxloebiT aseTia morwmunis damokidebuleba bednierebisadmi.
yovelive zemoTqmuli ki emsaxureba
erT mizans, rom Cven viswavloT im
gzebiT siaruli, romelic namdvil bednierebasa da siyvaruls gvaziarebs da
rwmeniT, WeSmaritebiT, siwmindiT, sikeTiTa da sixaruliT aRgvavsebs.
am madls arcerTi epoqa ar moicavda
srulad, magram arc iseTi dro yofila odesme, rom srulad ganZarculi
yofiliyo igi am wyalobaTagan.
dResac, teqnikis ganviTarebisa da
misi batonobis periodSi, ambiciurobis,
cru humanizmis, nel-Tbili rwmenisa
da borotTan saidumlo garigebis xanaSi, kvlav gvesmis aRdgomili macxovris
imedismomcemi da ganmamtkicebeli xma:
,,me Tquen Tana var yovelTa dReTa
da vidre aRsasrulamde soflisa~.
maS, visi meSinodes, an visgan SevZrwunde?
marTalia, boroti Zala gamudmebiT
gvebrZvis, magram masze ganuzomlad Zlieri da dausabamoa RmerTi, romelic
mudam CvenTan aris da dResac
saaRdgomo trapezze gvixmobs: qarTvelebs, osebs, rusebs, afxazebs, berZnebs,
iezidebs, udiebs, asirielebs, ebraelebs,
azerbaijanelebs, somxebs, ukrainelebs...
rogorc mesame, ise meTerTmete Jamis
qristianebs.
maS, romelni xarT keTil msaxurni
da RmrTismoyvareni, iSvebdiT keTilsa
amas da brwyinvalesa krebasa; romeli
ars mona? keTilgonieri, Sevedin sixaruliT sixarulsa amas uflisasa...
da yovelTave miiReT simdidre sitkboebisa..., rameTu aRsdga qriste da dairRva jojoxeTi; aRsdga qriste da daecnes eSmakni; aRsdga qriste da cxovreba
moqalaqobs, aRsdga qriste da arcaRa
erTi mkudarTaganic ars saflavsa Sina,
aRsdga qriste mkvdreTiT da iqmna igi
dasabam SesvenebulTa, romlisa ars dideba da simtkice, ukuniTi ukunisamde, amin!
15
16
gnebavT - ar eSveboda mdidari jeltmeni.
- me aRar minda am Temaze meti
saubari, kargad brZandebodeT, - upasuxa glexma da gabrunda, rom wasuliyo, magram am dros saxlidan gamoiqca patara biWi.
- es Tqveni Svilia? - ikiTxa mdidarma stumarma.
- diax! - amayad upasuxa glexma da
bavSvs Tavze xeli gadausva.
- modiT, maSin gavakeToT ase, me
waviyvan Tqvens Svils londonSi, davafinanseb mis ganaTlebas. Tu is
iseve madlieria, rogorc misi mama,
maSin arc me da arc Tqven ar vinanebT
am gadawyvetilebis Sesaxeb.
gavida ramdenime weli, fermeris
Svilma daamTavra skola, medicinis
universiteti da male misi saxeli
gaicno mTelma msofliom, rogorc
adamiani, romelmac gamoigona penicilini. mas erqva aleqsandre flemingi.
omis dawyebis win, erT-erT mdidrul klinikaSi moaTavses swored
im mdidari jeltmenis Svili, filtvebis anTebis mwvave diagnoziT da
rogor fiqrobT ram gadaarCina misi
sicocxle amjerad?
diax penicilinma, romelic Seqmna
aleqsandre flamengma.
xolo mdidari jeltmeni, romelmac
daafinansa misi ganaTleba, iyo lendorf CerCili, xolo mis Svils erqva uinston CerCili, romelic Semdgom gaxda inglisis premier-ministri.
swored amis gamo, erTxel uinston
CerCilma Tqva: `Seni gakeTebuli, Senve
dagibrundeba~.
@!@8)@@8!*@@
meoce saukunis bolos erTi Sotlandieli glexi saxlSi brundeboda,
roca moesma bavSvis Semzaravi yvirili - bavSvi Svelas iTxovda. glexi gaiqca im mimarTulebiT, saidanac
yvirili ismoda da dainaxa bavSvi,
romelic WaobSi ixrCoboda. ganwiruli bavSvi cdilobda amosuliyo,
magram yoveli moZraobisas piriqiT,
sul ufro da ufro Waobis lafSi
iZireboda.
glexma saswrafod motexa grZeli
toti da gauwoda mas. bavSvi moeWida tots da amgvarad moaxerxa
Tavi daeRwia Waobidan. glexma gamoiyvana bavSvi usafrTxo adgilas, romelic karga didxans veRar ikavebda cremlebs. glexma SesTavaza bavSvs
- `wamodi CemTan, moisvene, gaSri da
gaTbi~, magram bavSvisagan uari miiRo - `ara, mama melodeba, albaT Zalian nerviulobs~, uTxra bavSvma,
madlierebiT Sexeda TvalebSi fermers da gaiqca.
meore dRes fermerma dainaxa, rom
mis saxls miadga mdidruli etli,
romelzedac jiSiani cxenebi iyvnen
gamobmuli. etlidan gadmovida mdidrulad Cacmuli jeltmeni da ikiTxa:
- Tqven gadaarCineT guSin Cemi
Svili?
- diax! - upasuxa glexma.
- ramdeni gadagixadoT?
- araferi, me moviqeci ise, rogorc
unda moqceuliyo nebismieri normaluri adamiani.
- ara, me ar SemiZlia es ase ubralod davtovo, Cemi Svili CemTvis
Zalian Zvirfasia, miTxariT, ramdenic
144 E44th street
New York, NY 10017
`mamulis~ Segoneba
axlave amoiwere da Seinaxe niu-iorkSi saqarTvelos
generaluri sakonsulos axali telefonis nomeri:
rubrikis premiera
feisbukidan moparuli foto
es pirveli SemTxvevaa, roca Txovnas jiutad ar viTvaliswineb. mTxoven, es saidumlod davtovo, me ki yvelas
gasagonad dayvirebas vlamob.
Cemma mkiTxvelma kargad icis, rogor
hobad Tu uZilo Rameebad gadameqca
amerikaSi qarTuli emigraciis istoriis Seswavla; dakarguli saflavebis
moZieba; rkinis fardis gamo saguldagulod miCqmaluli Cveni Tanamoqalaqeebis warmatebebis aRmoCena; im ukve
reliqviad qceuli nivTebis Segroveba,
Cemi qveynis wils rom adasturebs
amerikis mSeneblobis saqmeSi.
vkiTxulob 1950-56 wlebSi niuiorkSi gamomavali gazeTis `qarTuli
azris~ gacrecil furclebs da fiqrebiT im epoqaSi vinacvleb.
cxadad vxedav:
- princ maCabels, - Cemi qveynis saamayo di plomats da amerikis pirvel
parfiumers, cnobili `maCabelis~ sunamoebis mwarmoebels, am qveyanaSic rom
qarTuli ieriT ikvlevs gzas, mefe giorgi meTormetes samefo gvirgvinis
miniaturuli formis qilebSi Camosxmuli marad dauviwyari surnelis parfiumeriiT;
- ager TeTr cxenebs vxedav, saocrad Sekazmulebs, sastumro `pensilvaniis~ win dganan, darbazidan gamosul
qarTvelebs elodebian, saqarTvelos damoukideblobis dRes rom zeimoben Suagul manhetenze, rom long ailendis
tyeebisken gaaqrolon stumrebi, sadac
alaverdoba ewyoba;
- es kolia qvariania, msoflios beWdaudebeli falavani, quTaTurTa legenda, mravali qarTvelis maspinZeli niuiorkSi, 42-e quCaze, Wadrakis saxli
rom gauxsnia da siberis wlebs usamSobloobis dardSi atarebs;
- ooo, balanCini, qarTveli giorgi
balanCivaZe ki am dros aocebs dedamiwas sabaleto feierverkebiT, ager, `maknatunas~ premiera Sedga...
me am fiqrTa labirinTebSi, maTi
erTmaneTTan saubaric mesmis, wuxilic.
qarTuli salocavis daarsebaze meramdened rom daiwyes saubari, barierebis
daZlevaze rom daobdnen, biurokratizmTan brZolaSi daRlilebi...
maT auxdenel ocnebad darCaT qarTuli eklesiisTvis miwis SeZena, salocavis aSeneba, Semdeg galavanSi maTi
ZvalTSesalagic rom moiZebneboda.
da Cven, ekonomiuri gasaWiris gamo
Cvenive nebiT samSoblodan gadaxvewilebma SevZeliT is, rac ver SeZles am
titanebma, Cvengan gansxvavebiT iZulebiT
gaZevebulebma samSoblodan.
maT
unda
vcnobdeT!
dekanoz aleqsandre TandilaSvilisa da wmida ninos saxelobis qarTuli eklesiis mrevlis muxlCauyreli
Sroma zustad is movlenaa, emigraciis istoria gverds rom ver auvlis
da oqros asoebiT Caiwereba.
eklesiis SeZena rom SevZeliT, Semdeg
davinaxeT, rom misi SenarCuneba gacilebiT mZime yofila. TiTqosda enTuziazmic miinavla da...
am dros wvimas danatruli glexis
sixaruls hgavda is Semonawiri, rac
Cvenma eklesiam miiRo sruliad ubralo, mSromeli col-qmarisagan, WeSmaritad qarTuli, patrioti ojaxisagan am ramodenime Tvis win.
moaklo Svilebs, sakuTar Tavs, Sens
momavals simwriT naSovni, xelfas-xel-
fas Segrovili asi aTasi, diax, asi aTasi
dolari, dameTanxmebiT, rom gmirobaa.
Tanac iseTi gmiroba, samagaliTo
rom unda iyos, da gadamdebic.
marina sanaZe da
ramaz gociriZe
- es is saxelebia, kargad rom unda
davimaxsovroT, da vcnobdeT kidec.
es adamianebi Cumad, Tavdaxrilni
cxovroben Cvens gverdiT, am ambis gasaidumloebac ki moiTxoves, magram Cemi
qveynis emigraciis istorias am misabaZ
gmirobas namdvilad ver davukargavdi.
Tanac, Cems fiqrebSi ukve vxedav
galaRebul da bednier saxeebs im didi
korifeebis, amerikul miwaSi dardad
rom CayvaT qarTuli eklesiis daarseba.
manuCar kaWaxiZe
17
poet tician tabiZes meuRled hyavda Cveni axlo naTesavi, nino mayaSvili, qarTuli silamaziT Semkuli, warmosadegi qali. is da mTeli misi ojaxi
Sinaurul da megobrul urTierTobaSi iyo Cvens ojaxTan. is TiTqmis Cveni ojaxis wevrad iTvleboda. ase rom,
ticiani (SinaurTaTvis tite) erT-erT
Cven siZed iTvleboda. CemTan yovelTvis
karg urTierTobaSi iyo, colisZmas meZaxda da patimrobis dros (rac Zalian
xSiri iyo) amanaTebs da saWmels ar
maklebda cixeSi.
erTxel, 1924 wlis miwuruls, raRac manqanebiT isev gadarCenili daxvretas, Tumca ki universitetidan garicxuli, rogorc SemCneuli kontrrevoliucioneri, umuSevari da mTavrobis
mudmivi meTvalyureobis qveS myofi,
Tavisuflad davexetebodi Tbilisis
quCebSi. am xetialis dros SeveCexe
tites, Cveulebriv sufTad gamowyobils,
ganuSorebeli mixakis yvaviliT gulze.
gamiRima, momesalma. tkbili, sasiamovno
da gulwrfeli iyo misi Rimili. xeli
mklavSi gamiyara da seirnoba ganvagrZeT.
`Cemo elizbar, Zalian mixaria ubedurebisgan Seni gadarCena da janmrTelad
yofna. Zalian mindoda SenTan Sexvedra da SemTxveviT rom ar menaxe, mainc
vapirebdi Sens naxvas. albaT ici, rom
zeg ninaobaa, Cemi meuRlis dReoba. sadilze miwveuli myavs bevri megobari,
pirvel rigSi – Cveni qarTveli mwerlebi da poetebi. Senc usaTuod unda
daeswro Seni biZaSvili ninas dResaswauls. icode, geliT!” patara yoymanis
Semdeg (Caucmelobis gamo) davyabuldi.
`koxta yaralaSvils gamouare da modiT Cvensa zeg 11 saaTze”, - daamTavra
titem.
daniSnul dRes koxtas mivadeqi,
ukve kinomsaxiobs, Cems did megobars.
rusTavels SevuyeviT yvavilebiT xelSi. Semogveyara cekva-simReriTa da oxunjobiT ganTqmuli kosta kobiaSvili.
`saiT? albaT saqeifod?” `ara, kosta,
Cven ganaTlebul saxlSi varT dapatiJebulni”, pasuxobs koxta. `mec wamoval”. `kaco, suni aiRe?! Cemi dReoba
ki ar aris, ninaobaa, ticianis colis
dReoba. Cven dapatiJebulni varT”. `mec
movdivar. me patiJi ar minda, ticianis
megobari var”, - iZaxis kosta. agvekida.
titesTan rom mivediT, kari gaiRo
da nino Semogvegeba, gadamexvia, da-Zmurad
gadamkocna da Sin Segvi patiJa. dedaSvilurad Camikra barbare mayaSvilma,
ninos dedam. karebSi momRimari saxiT
mogvegeba titec. mogvesalma, SegvipatiJa. sufra gaSlili dagvxvda. ukve
18
qarTvelma politikurma emigrantma elizbar mayaSvilma sicocxlis ukanaskneli 64 weli safrangeTSi gaatara. is daibada kaxeTSi, 1905 wels. 1922-27 wlebSi monawileobda bolSevikuri
okupaciis winaaRmdeg mimarTul partizanul brZolebsa da aralegalur muSaobaSi. 1927 wels iZulebuli gaxda gaqceuliyo samSoblodan. is samxreT safrangeTSi dafuZnda. iqve daqorwinda
da frangi meuRlisgan eyola qaliSvili. periodulad Cadioda
parizSi, raTa monawileoba mieRo qarTuli emigraciis politikur
cxovrebaSi. is gardaicvala qalaq nimSi, 1991 wlis 6 ivniss.
qvemoT gTavazobT nawyvets misi mogonebebidan, romelSic aRwerilia tician tabiZis ojaxSi gamarTuli qeifi. mogonebebis xelnaweri
saqarTveloSi baton rezo nikolaZis saSualebiT moxvda.
Sexvedra mgosnebTan
mosuliyvnen sandro SanSiaSvili, paolo iaSvili, ioseb mWedliSvili da
sxva poetebi. qaliSvilebic iyvnen, erTimeoreze moxdenilni. yvelas mivesalmeT.
sufraze auareba sanovage da xvanWkara Rvino dagvxvda. aleqsandrem (SanSiaSvilma) me da koxtas gadmogvxeda
da tites miubrunda: `kaco, tite, am
alaznis velze gazrdil Svilebs ras
gviSvrebi? xvanWkara ra Cveni saqmea,
kaxuri dagvalevine!” `Cemi Tavi genacvaloT!” daiZaxa titem da male magidaze `saeros” boTlebi gaCnda. sufras
SemovusxediT. gverds gvimSvenebdnen
msaxiobi qalebi: T. WavWavaZe, Tiko RviniaSvili da sxvebi, romelTa gvarebi
aRar maxsendeba. TiToeuls werweta
tani da qarTuli silamaze amSvenebda.
gvaklda poetebi griSaSvili, galaktioni, mgoni quCiSvilic, romlebmac werilobiT mouloces ninos dResaswauli da moubodiSes, rom ver daeswrnen
sxvadasxva sapatio mizezis gamo. darbazi iyo didi da naTeli. iqve, calke
magidasTan isxdnen damkvrelebic WianuriT, TariT da doliT. arc erTs
ar daeviwyebina tites sufra. karze
kakuni gaisma. Semovidnen iumoristi
Taguna, `eSmakis maTraxis” yofili redaqtori da kopali (kopalaZe). orives
kargad vicnobdi metexidan. amitomac
iyo, rom Zmurad gadamkocnes. didi
sixaruli gamoiwvia Tagunas - komikuri
mwerlis da moswrebuli sityvis patronis mosvlam.
sufraze myofebma madis mosasvlelad TiTo WaWis arayi davlieT. aleqsandre wamodga da Tavisi dinji kaxuri
kiloTi sufras mimarTa, Zveli qarTuli sufris wesze moiTxova Tamadis
daniSvna: `paolo, sufris Tamadad me
piradad Sen gasaxeleb. Tu Sen ar iq-
nebi sufris ufrosi, yvelas ewyineba
da albaT Senc”, daamTavra RimiliT
sandrom. yvelam WiqiT xelSi miuloca paolos Tamadoba. mas uari ar uTqvams, ar ganazebula, usityvod ikisra
sufris xelmZRvaneloba. mSvenieri sityva warmoTqva WiqiT xelSi, mowiwebiT
moixsenia wminda nino, vazis jvriT
qristianobis Semomtani saqarTveloSi,
da dalia nino tabiZis sadRegrZelo.
lamazad styorcna, leqsad da eqspromtad. damkvrelebma dascxes Zveli qarTuli meomarT tuSi, Semdeg ki koxta
yaralaSvilma kobiaSvilTan erTad mravalJamieric SemosZaxa. banic kargi
misces. me Tina RviniaSvilisa da mweral kldiaSvils Soris movxvdi.
sadRegrZelo sadRegrZelos misdevda paolos mSvenieri qarTuliT, romelic TiToeul sadRegrZelos iqve SeTxzuli eqspromtiT amTavrebda. misi
Tamadoba damRleli ar iyo, piriqiT:
sufTa qarTuli suliT iyo gamsWvaluli. yvelani mowiwebiT vugdebdiT yurs.
paolom saqarTvelos sadRegrZelo Sesva, Tumca mtris xelSi datanjulis,
magram mainc mSvenieris. yvelas siamovneba da aRtaceba SevniSne. mxolod
kldiaSvilis Tvalebi gamoiyurebodnen
raRacnairi SiSiT. `amas eSinia,” gavifiqre CemTvis. Tikos TiTqmis bavSvobidan vicnobdi. mogvixda kidec Telavis TeatrSi erTad gamosvla. xmadabla vbaasobdiT da vigonebdiT warsul bavSvobis wlebs. simRera simReras mosdevda. saamod trialebda Wianuris, Taris da dolis tkbili xmebi.
daiwyo Cveni mama-papuri cekva darbaisuli (dRes lekurad wodebuli).
marjved Camouara wres kobiaSvilma
da Tiko gaiwvia sacekvaod. lamazi da
moxdenili iyo maTi cekva da didi
taSiTac daajildoves. sad iyo cisferyanwelTa da axladSemosuli futuristuli, bevrisTvis gaugebari saubari! aq iyo namdvili da Seudarebeli
qarTuli sufra, mSvenieri qarTuli
ena. aRtacebiT vusmendi paolos Tamadobas da SuSxuna eqspromtebs. araCveulebrivi, RvTiuri niWi moCanda masSi.
sxvaTa Soris magondeba, rom sufraze miwveulni iyvnen qarTveli moWidaveebi. ticiani qarTuli Widaobis didi
moyvaruli gaxldaT. ori falavani
kunTiani mklavebiT dinjad da darbaislurad ijda.
daiwkriala darbazis karis zarma.
titem kari gaaRo da daiZaxa: `vinc
movida, gaumarjos!” yvelani karebs mivaCerdiT. gamoCnda ubralod, magram sufTad Cacmuli, ulvaSiTa da mokle wveriT, Cveni saxalxo mgosani eTem gurji. marcxena mklavze nabadi gadaegdo
da marjvena xelSi kalaTa eWira. TiTqmis yvelani fexze wamovdeqiT. `gaumarjos, gaumarjos!”, ismoda xmebi. eTem
gurjma nabadi gverdze gadado da kalaTiT xelSi sufras miuaxlovda. win
paolo Seegeba da Zmurad gadahkocna.
Semdeg TavisTan miiwvia da gverdiT
moisva. eTem gurjs amRvreul Tvalebze etyoboda, rom ukve cota gadaekra.
fexze wamodga, erTi Wiqa kaxuri urigod gadahkra da Tamadas sityvis neba
sTxova. `brZane, eTemo, brZane”. imanac
cota aRelvebulma da patara xrinwiT
xmaSi daiwyo. vambob mis sityvas daaxloebiT da mokled.
`Zmebo, debo da Svilebo, jer bodiSs
movixdi dagvianebisTvis. SemosvlisTanave msurs Sevsva Cveni tanjuli mamulis sadRegrZelo. Tumca Cvens Tamadas ar gamoeleva sadRegrZeloebi, rogorc mercxals WikWiki, magram me, moxucebulobaSi Sesul ubralo kacs, Tavi
movaled mimaCnia, rogorc qarTuli
adaTi da wesi moiTxovs, jer imaTi
mogoneba vTqva, vinc dRes aRar aris,
gansakuTrebiT ki - vinc samSoblosTvis
daeca.~
eTemma tabaxmelaze iunkerTa gmiruli brZola gaixsena, gaixsena saburTaloze daxvretilebi, winaparTa brZola. bolos dRevandel dResaswauls
ninaobas miadga: `xelcarieli mosvla
am saxlSi Cveni ninos dReobaze wesi
ar aris. amitomac momirTmevia mcire
saCuqari~.
kalaTidan amoalaga SoTi puri, xmeli, damarilebuli Tevzi, doSi da sxva.
boTliT kaxuri Rvinoc amoiRo, bolos
ki xiliT Semkuli vazis jvari. sazogadoebas jvari gadawera da jvarsve
tician
tabiZe
ieTim
gurji
19
tician tabiZe
da nino mayaSvili
paolo
iaSvili
20
miabara daxocilTa suli.
aman yvelas aRtaceba gamoiwvia, yvelam moisurva jvris axlos naxva, zogi kidec mowiwebiT emTxvia mas. darbazSi `vaSa” gaisma.
`aba, nasyid, masaxele!” - gadasZaxa
eTem gurjma erT-erT damkvrels. tkbilad amRerebul Tars tiriliT ahyva
Wianuri, medolem dolic miumarjva.
mSvenieri da sevdiani xmiT daiwyo
nasyidam:
raT morTulxar Savad, Cemo dedao?
raT damtiri cxared saflavzedao?
miwaSi var, TvaliT vera gxedavo,
qva da lodi mayaria zedao.
gaxsovs dedav, damxarodi xSirada,
akvanSiac CamRerodi tkbilada,
gaizarde saqarTvelos Svilada,
iqneb Sens ers gamoadge gmirada.
exla mnaxe, dedav, ra cud dReSi var,
gvel-bayayis da xvlikebis xelSi var,
vai, dedav, ra ubedur dReSi var,
me gaxrwnili da dampali leSi var!
baiaTma raRac Sveba mohfina Cems
guls. im qarTvel dedas vnatrobdi,
romelmac Tavis Rrma mwuxarebaSi Svilis saflavs miagno. me amisi Rirsic
ar gamxada ufalma. eTem gurji Tvalcremliani wamodga, damkvrelebs miuaxlovda da saTiTaod gadahkocna (vfiqrob, es leqsi-moTqma ekuTvnoda TviT
eTem gurjs). Semdeg vazis jvriT xelSi
ninosken gaemarTa, miarTva, erTxel kidev
daloca, dReoba miuloca da mama-Svilurad gadahkocna. Tvalgabrwyinebuli nino mxarze eambora mas. es CemTvis
eniTauwereli suraTi iyo. Tvalwin
damidgnen Cveni winaprebi. eTem gurjma
sufras Tvali gadaavlo: `ar moswyindeba qarTvels gazafxulispirs frinvelTa WikWiki, bulbulis saamuri galoba, magram ra vqna, iZulebuli var
darbazi davtovo da Cems qoxs Sevefaro”, - warmoTqva man, erTxel kidev gadaavlo Tvali darbazs, - `ver vxedav
Cems galaktions, Cvens mgosanTa mefes”,
- dasZina (didi megobari da pativismcemeli iyo galaktionis). Semdeg gamogveTxova, Tavze kaxuri qudi daixura,
nabadi moigdo da wasasvlelad moemzada.
darbazma taSis cemiT gaacila. erTxans siCume Camovarda. sufra kvlav
paolom gamoafxizla. kvlav sadRegrZeloebi gaCaRda paolos SeasaniSnavi eqspromtebiT. kvlav mxiaruleba
moitana Tagunas, koxtas da kostas
moswrebulma sityvebma. Semdeg isev paolo wamodga da Tavisi sasiamovno xmiT
kvlav eqspromtad warmoTqva:
de, gagiJdes Wianuri,
de, gagiJdes Cveni Tari,
vTxov da kidec icekvavebs
axalgazrda elizbari.
es ukve me mommarTavdnen. did xania
ar mecekva, magram am leqsma siamovnebis Jruanteli momgvara. wamovdeqi, wres
Semovuare, biZaSvili ninos win gavCerdi
da Tavi mowiwebiT davukari. ninos ar
daugvianebia, narnariT gamomyva sacekvaod. cekvis dros buranSi viyavi. bolos
Cveni cekva dasrulda, erTxel kidev
gadavkocne nino. gaisma vaSas Zaxili
da taSis griali. Cems alags davubrundi. uceb raRac uxilavma Zalam momiara, fexze wamovxti da mec eqspromtad
SevZaxe:
rom qarTvelma cekva icis,
ver davwamebT Cven mas cilsa,
modiT, axla cekva vTxovoT
TviTon pavlo iaSvilsa!
kvlav vaSa, kvlav taSi, `gTxovT,
gTxovT”, gaisma xmebi. paolo fexze
wamodga gabrwyinebuli saxiT da moxdeniT mi pasuxa:
leqsi mtyorcne megobaro,
leqsi tkbili, Tanac mwvave,
cekvis niWi ar mqonia,
me leqsiT var mocekvave!
dResaswauli grZeldeboda. dailia
TiToeuli iq myofis sadRegrZelo.
yvelas Sexvda paolos leqsi. leqsis
damaxsovreba bavSvobidanve mexerxeboda, magram exla vatyob, rom bevr rameSi mRalatobs mexsiereba. an vis SeeZlo paolos gauTavebeli eqspromtebis
zepirad damaxsovreba! maxsendeba kidev
erTi misi leqsi mimarTuli moWidave
vano kaspelisadmi:
saamoa qarTvelT cekva,
bunebrivi, ara Zneli,
albaT cekviT Cven dagvatkbobs
moWidave es kaspeli.
damkvrelebma baRdaduri dahkres,
kaspelma kunTiani mklavebi gaSala, baRdadi xelSi moimarjva da lamazi buqniT Semouara wres.
nadimi gagrZelda, tkbili da sasiamovno. arsad araviTari polemika, araviTari Wirveuloba, sufTad iqna daculi qarTuli sufris tradiciebi. movida Cemi dRegrZelobis jeric. paolo
fexze adga, didi mWevrmetyvelebiT Semaqo, bevri ram Tqva, bevri ram momiwona. cota ar iyos, eWvi gamiCnda. ara
paolos sityvebis gulwrfelobaSi, aramed sakuTar TavSi. `ra gavakeTe iseTi,
rom amxela qeba davimsaxure? vcdilobdi momexada Cemi vali samSoblos winaSe da isic mxolod nawilobriv SevZeli”, - vfiqrobdi CemTvis. Semdeg mTlad
Cemsken Semotrialebulma eqspromtic
majaxa:
ra Zneli xar da ra mkacri
ekliano Sen aRmarTo!
modi, axlo qarTvelurad
msurs, rom xeli CamogarTo!
paolo xelgamoSverili wamovida
Cemsken, mec Sevegebe, xeli mxurvaled
CamomarTva, gulSi Camikra da namdvilad
Zmurad gadamkocna. amasac taSiT Sexvdnen. koxtam wkriala xmiT SemosZaxa
Cemi sayvareli simRera `vina sTqva saqarTveloze, eg aris lomi kvdebao”.
yvela mowiwebiT da aRfrTovanebiT
usmenda, eZina mxolod Zlier damTvral
axalgazrda poets, gerontis. grZeldeboda qeifi da siamovneba. sadils vaxSami mohyva. sityva mieca TiToeul stumars, TiToeulma poetma warmoTqva Tavisi SeTxzuli leqsi, erTimeoreze
ukeTesi. Tagunam xalxi gaamxiarula,
roca warmoTqva iumoristuli leqsi
griSaSvilze (mxolod nawili maxsovs):
griSaSvilma mTxova:
dawere rameo
da Cems saRamoze
warmosTqvi xvaleo.
me ki vupasuxe:
`aba sad viSovo
muza gasaxeTqi?
muzas me gasesxeb,
nu swuxdebi masze,
ara gvian, Zmao,
xvaleve dilaze.
diliT adre muzam
zedi-zeda mtyorcna:
Cqara dawereo
kocna, kocna, kocna.
da mec kocnas vuZRvni,
vinc lamazi aq zis,
gana mxolod Cemis griSaSvilis muzis.
mSvenieri sityva warmoTqva kotetiSvilma. usurva Tamadas dRegrZeloba.
SuaRame gadasuliyo. Tamadis dRegrZeloba ukve qeifis dasasrulad iTvleboda. `aba, paolo, gviTxar erTi Seni saxumaro quTaTuri!” paolo wamodga
da namdvili quTaisuri kiloTi leqsad
aRwera quTaisis saseirno baRi saRamoTi (bulvarad wodebuli), iq moseirne usaqmo qal-vaJi da maTi arSiyoba. maxsovs mxolod daboloeba, romelSic laparakia erT skamze myudrod mjdar wyvilze. qali eurCeba
grZnobiT aRvivebul vaJs:
sad moCoCav, gerasim,
geiwie iqiT racxa,
xedav, xalxi midi-modis,
egoneba vincxas racxa.
nadimi damTavrda. erTmaneTs gamovemSvidobeT da me gavudeqi Cemi carieli oTaxis gzas. koxtam saxlamde
mimacila. sinaTlis aunTeblad da gauxdelad loginze mivweqi. es iyo Cemi
ukanaskneli siamovneba da sixaruli.
Cemda saubedurod da Tan amayi guliT
kvlav Cavebi saSiS moZraobaSi, samSoblos siyvaruliT da piradi SurisZiebiT aRsavse. aq ukve Cemi devna gaxSirda. rkali TandaTanobiT Seviwrovda.
Cems gamo Seaviwroves Cemi megobrebi.
iZulebuli gavxdi dametovebina samSoblo da gadmovxvewiliyavi ucxoeTSi.
P. S. rodesac Tavisi mSvenieri sityvebis Semdeg eTem gurjma Cveni sufra
moulodnelad datova, misi es moqmedeba me cota ar iyos meucxova. Zveli
tradiciebis mqone qarTveli kacis mier
ujerod Rvinis daleva makvirvebda, es
CemTvis gaugebari iyo da mgoni sxvebzec aseTive STabeWdileba datova. mindoda gamerkvia Tu raSi iyo saqme.
sarwmuno wyaroebidan gavige, rom
am martoxela kacs, ar vici ra saSualebiT gauzrdia mitovebuli Cvili,
romlisTvisac saxelad malxaza daurqmevia. bavSvi gazrdila, niWieric gamomdgara simReraSic da weraSic. Semdeg
ki, saubedurod, aralegalur brZolaSic
Cabmula, aqtiuri monawileoba miuRia
1924 wlis ajanyebaSi, daWrila kidec
mgoni daba vazianTan da komunist jalaTebs Cavardnia xelSi. didxans eTemma
Svilobilze araferi icoda. Semdeg
gaigo, rom CekaSi hyavdaT da raRacnairad Sexvedra dauniSnia viRac bobolasTan swored im ninaobis dRes. ai,
ratom datova im dRes sufra. Sexvedraze ki misTvis pirdapir miuxliaT,
rom misi sayvareli malxaza ukve karga
xnis daxvretili iyo. amaze guldaTuTqul eTems es leqsi dauweria:
Cven Rvinos vsvamdiT,
arras vgrZnobdiT galeSebulni,
Sen ki gxvretavda
giJi Sulmani gamxecebuli,
Sen rom gxvretavda, me vxvrinavdi,
meZina tkbilad,
im did kaloze, saburTaloze,
gmarxavdnen wyvilad.
da arca vnanob, rac Cavidine,
Zalad gamxadeT me exla Tqveni,
magram ra vqna, rom sicocxle minda,
Sulmanis xeliT daxvretas veli.
eTemi gurjo, aba, ras ityvi,
Tu rame gjera,
mainc boloa Cveni daxvreta,
ox, bediswera!
vfiqrob, es simRera man Cveni qeifidan dabrunebis Semdeg dawera.
publikacia moamzada
biZina mayaSvilma
21
- Tqvens saxlSi yvelaze didi adgili TeTr roials uWiravs, romelsac,
rogorc amboben, adgils xSirad ucvliT. ratom akeTebT amas?
- xandaxan meCveneba, rom saxlis
sxvadasxva kuTxeSi roiali ukeTesad
JRers. Cems roials gorgolaWebi aqvs
da amitomac SemiZlia sruliad martom
gadavaadgilo. ase mgonia, rom moZraoba Cems roialsac uyvars, amas namdvilad vgrZnob.
- moZraoba Tqveni cxovrebis stilia. rogorc Cans, boSuri suli gaqvT,
xSirad icvliT sacxovrebel adgils
- cxovrobdiT TbilisSi, Semdeg moskovSi gadaxvediT, mere ki iyo niu-iorki,
bostoni, parizi...
- boSur sulTan dakavSirebiT marTali xarT. im qalaqebs Soris, romlebic CamoTvaleT, bevri iyo iseTi, sadac
namdvilad bednieri viyavi. arasworia,
Sen moskovSi cxovrobde, Seni Svili
– sxva kontinentze, amitomac xandaxan
adgilis Secvla cxovrebisgan iyo nakarnaxevi. zogierTi gadabargeba ki iRblian periodebs ukavSirdeba. raRaceebze uaris Tqmac momiwia. magaliTad,
rodesac momgebiani kontraqti SemomTavazes safrangeTSi, sadac 2 weli opera
`bastilia~ unda memRera, uari vTqvi.
- aseT winadadebaze uari ram gaTqmevinaT?
- ori weli ojaxis gareSe, sruliad
martos unda mecxovra. karieristi
ar var, Tavbrudamxvev warmatebas da
did fuls arasodes gamovkidebivar.
momgebiani kontraqtis gamo ojaxTan
urTierTobaze uars ver vityodi. konservatoria wiTel diplomze davamTavre,
musikas vwerdi, albaT sxva cxovrebis
pirobebi rom yofiliyo, kompozitori
viqnebodi. sabWoTa kavSiri maSin daingra, TbilisSi samoqalaqo omi daiwyo.
me, rogorc dedas, Cemi Svilis momavalze
unda mezruna, mis gamokvebaze unda mefiqra. maSin Tavis profesias yvela
anebebda Tavs. Cemi Svilis mama, Cemi
pirveli meuRle (giorgi kaxabriSvili), `pirveli arxis~ mTavari reJisori
iyo. CemTvis miuRebeli iqneboda, Tu
is Tavis saqmes miatovebda imis gamo,
rom me verCine.
- gamodis, rom es funqcia sakuTar
Tavze aiReT. es xom mamakacis prerogativaa, saxlSi fuli moitanos. amas
Tqveni qmari rogor daTanxmda?
- rTuli situacia iyo. me arCevanis winaSe videqi. Tu musikas avirCevdi da moskovSi an parizSi wavidodi,
es Cemi ojaxis dangrevas gamoiwvevda,
radgan Cems qmars Tbilisis datoveba
22
Tamriko gverdwiTels msoflios moqalaqes uwodeben. is mReris qarTulad,
rusulad, italiurad, frangulad, espanurad, inglisurad da ebraulad. 9
wlis iyo, rodesac dedam sabavSvo ansambl `mziurSi~ miiyvana. 19 wlisam
soWSi pirveli granpri miiRo. msoflio aRiareba ki 1991 wels ewvia, rodesac parizSi miSel legranis gverdiT gamoCnda.
qarTveli momRerali ucxoeli korespondentisTvis micemul interviuSi Tavis cxovrebas erTgvar Sejamebas ukeTebs da nanobs, rom operas estrada arCia, axla ki ramis Secvla ukve gviania.
gTavazobT ucxour presaSi dabeWdili intervius Semoklebul variants.
ar undoda. aranormaluria, meuRleebi sxvadasxva qalaqSi cxovrobdnen.
im adamianebis ar mjera, romlebic calcalke cxovroben da amboben, bednieri
ojaxi gvaqvso. rac Seexeba materialur mxares, me yovelTvis damoukidebeli viyavi. qmrisTvis arasodes momiTxovia kli pis gadaReba an koncertis
dafinanseba. yvelafers CemiT da Cemi
musikiT vakeTebdi.
- 1991 wels miSel legranTan erTad safrangeTSi imRereT, Semdeg niu
iorkSi, `karnegi holSi~. ratom dabrundiT moskovSi? Tqveni xmis patrons
amerikaSi, albaT, meti perspeqtiva geqnebodaT.
- amerikaSi yovelTvis raRac ise ver
iyo, rogorc unda yofiliyo. Cemi rTulad warmosaTqmeli gvari maTTvis seriozul problemas warmoadgenda. amasobaSi SeiZleba xalxs moskovSic daveviwyebine. 5 wliani gaurkvevlobis Semdeg gadavwyvite, moskovSi davbrunebuliyavi da aqcenti estradaze gamekeTebina. Tavidan estrada ar mindoda.
am Janrs Zalian bevri standarti aqvs,
romelic gaiZulebs, mas daemorCilo.
sxvagvarad unda gamoiyurebode, gamxdari unda iyo.
- rogor CajeqiT am standartebSi?
- xandaxan amis gamo simRera sxvanairadac miwevs, anu koncertis xasiaTidan da koncefciidan gamomdinare
vmReri. CemSi Sinagani brZola xSirad
yofila. ruseTSi yovelTvis kargad
miRebdnen, magram ver vxvdebodi, sad
iyo Cemi adgili. SesaZlebloba rom
iyos, Cems cxovrebaSi bevr rames Sevcvlidi.
- pirvel rigSi ras SecvlidiT?
- gulTan bevr rames ar mivitandi
da naklebad davitanjebodi. viRac Cemi
bedis xaliCas rom qsovdes, am saqmeSi
meore dResve daikargeboda.
- magram albaT Tqveni cxovrebis
Sansebi rom gamogeyenebinaT, SeiZleboda dRes msoflio donis operis momRerali yofiliyaviT.
- `ver vityvi, rom rames vnanob~ es sityvebi mxolod edit piafs SeeZ-
lo eTqva, me ki bevr rames vnanob. rasac bolo 18 wlis ganmavlobaSi vmReri,
SemoqmedebiTad didad arafers maZlevs.
- roca profesiaSi ver axerxebT,
is iyoT, vinc gindaT, es rogor aisaxeba
Tqvens axloblebTan urTierTobaze?
- rogor giTxraT... magaliTad, deda
Tvlis, rom SesaniSnavi Svili var.
rogorc dedas, Tavad mimaCnia, rom SvilisTvis araferi damiklia. pirad urTierTobebSi ki es, ra Tqma unda, sxvadasxvagvarad aisaxeba. ar CaTvaloT,
rom Wirveuli qali var, me varskvlavuri egoizmic ki ar maqvs, romelic karieris gasakeTeblad aris saWiro.
- gismenT da vxvdebi, rom Tqven gverdiT aucileblad unda iyos mamakaci,
romelsac musika iseve eyvareba, rogorc
Tqven. ramdenime wlis win colad gahyeviT qirurgs da ambobdiT, rom bednierebisgan mecxre caze iyaviT. imitom
xom ar daingra Tqveni bedniereba, rom
man Tqveni cxovrebis stili ver miiRo?
- ra Tqma unda, Znelia, rodesac Sen
gverdiT sul sxva profesiis adamiania. vfiqrob, rom Cven bolomde ver
gavugeT erTmaneTs. amis mizezi wesierad arc vici.
- marTalia, rom qmarma mogTxovaT,
scena dagetovebinaT da ubralod coli
da diasaxlisi yofiliyaviT?
- ara, is normaluri adamiani iyo.
ubralod raRac momentSi gaCnda SegrZneba, ris Semdegac adamianebi erTad
aRar unda iyvnen. amis sityvebiT gadmocema gamiWirdeba.
- iqneb yvela didi artistis xvedri martoobaa?
- SeiZleba. albaT Zalian cota mamakaci moiZebneba, romelic qals yvelafers miscems da samagieros ar mosTxovs. imedi maqvs, rom dedamiwis zurgze aseTi adamiani mainc arsebobs. yovel SemTxvevaSi, axla zustad vici,
rogori mamakaci ar unda iyos Cem
gverdiT. scenaze mdgomi qalisaTvis
yovelTvis problemaa siyvaruli.
- sakuTari Tavis ZiebaSi xarT?
- garkveulwilad, ki. deda dRemde
mexmareba, sakuTar TavSi gaverkve.
Tamriko gverdwiTeli:
XTVB ,TLBC [FKBXFC HJV MCJDLTS-
FV CFMVTIB LFBRFHUT,JLBS!
- albaT iSviaTia iseTi dedaSviluri urTierTobebi, Tqven rom gaqvT.
- Cven Soris konfliqti maSin iwyeba,
rodesac deda ambobs - Sen dasveneba
ginda, gverdiT mamakaci gWirdeba. is
Tvlis, rom amis gareSe cxovreba Zalian
gamiWirdeba da ar unda, marto damtovos. dedaCemi Sinaganad yvelaze kargad
micnobs. xSirad uTqvams, Sen Camqrali
vulkani xaro. marTlac, yvelafers Zalian emociurad aRviqvam. deda ki is
adamiania, romelic Cemi emociebis Caqrobas cdilobs.
- scenaze Zalian gulaxdili qalis
STabeWdilebas tovebT. rogori xarT
realur cxovrebaSi?
- scenaze yovelTvis sxva ganzomilebaSi var. arasodes vici, ras vimRereb. xSirad iseTi simRerebi mimReria,
romelic programaSi saerTod ar yofila. koncertis Semdeg Sinaganad iseTi daclili var, rom saxlSi misuli
laparakis unars vkargav, Tumca is ori
saaTi, romelsac koncertze vatareb,
gacilebiT Zlieria, vidre Cemi yoveldRiuri cxovreba. realur cxovrebaSi gamorCeuloba ar miyvars da iseTi
SegrZneba maqvs, rom Cems Tavze fardaa
CamoSvebuli, romelic garesamyarosgan
micavs. xandaxan minda, es farda gavxio
da gavTavisuflde.
- scenaze ZiriTadad farCis kabebi
gacviaT, gikeTiaT myvirala, didi zomis
samkaulebi. Cveulebriv dReebSi ki Zalian mSvid tonebSi icvamT da Tan ZiriTadad Savs irCevT.
- Cemi siyvaruli Savis mimarT depresias ar ukavSirdeba, piriqiT, Savi
Zalas mmatebs. Zalian bevr samkauls
da CanTas mCuqnian, magram maT yvelas
erT did skivrSi vinaxav.
- parizSi cxovrebam Tqvens gemovnebaze ra gavlena iqonia?
- parizSi gemovnebas quCa mkarnaxobda. saocreba iyo, quCaSi gamovidodi
Tu ara, maSinve yvelgan mesmoda - madam
tamara. parizs vaRmerTeb! am qalaqSi
Cemi musikisaTvis yvelaze mniSvnelovani aRmoCenebi gavakeTe. roca minda,
Cems musikalur samyaroSi aRmovCnde,
parizSi mivdivar, Tu minda, davisveno
- TbilisSi.
mziuris
wlebSi
deda dRemde
mexmareba
14 ivniss,
Tamriko
karnegi
holSi,
niu-iorkSia
23
rokis samanqano gvirabi saqarTvelos
Tanamedrove istoriaSi Sav furclad
Seva, romelmac mniSvnelovnad daarRvia
Cveni qveynis teritoriuli erTianoba.
soxumeli separatistebisgan gansxvavebiT, aTwleulebis ganmavlobaSi cxinvalsa da javaSi mzard separatizms
ar hqonda pirdapiri damakavSirebeli
gza `ufros ZmasTan~ - ruseTTan manam,
sanam 1986 wels rokis gvirabi ar gaixsna.
daakvirdiT, es swored is wlebia,
rodesac sabWoTa kavSirSi `perestroika~ gamocxadda da ramdenime respublikaSi daiwyo aqtiuri moqmedebebi
TviTgamorkvevisa da damoukideblobis
mopovebisTvis.
baltiis samive respublikisgan gansxvavebiT, kavkasiis qedi erTgvari bunebrivi zRude gaxldaT Crdiloeli mezoblisgan Tavis dasacavad.
magram rad gindaT - am zRudeSi
Cvenive xeliT gavWeriT `xvreli~, `Savi
xvreli~, romelmac rokis gvirabis saxiT udidesi uaryofiTi roli Seasrula saqarTvelos damoukideblobis Camoyalibebisa da teritoriuli mTlianobis SenarCunebisTvis brZolaSi 1990
wlidan 2008 wlis agvistomde da
dRemdec.
rokis gvirabis gaWris istoria movayoleT damsaxurebul mSenebels, baton
givi nikolaiSvils. is maSin TbilgvirabmSenSi muSaobda, xelmZRvanelobda
#15 samSeneblo razms, romelsac CrdiloeTidan gamohyavda gvirabis nawili.
batonma givim Zalze saintereso ambebi gagvacno. rogorc irkveva, kavkasionze ruseTidan saqarTvelosken gvirabis gayvanis ori proeqti arsebobda.
pirvelis Tanaxmad, mamisonis uReltexilze daaxloebiT 7 km-iani gvirabi
unda gaeWraT. aq ukeTesi bunebrivi
pirobebi iyo, gasasvlelebic - ufro
usafrTxo; amitom gvirabis gaWra SedarebiT ioli gaxldaT.
meore proeqtis mixedviT, gvirabis
gayvana rokis uReltexilze iyo dagegmili, sadac rTuli bunebrivi pirobebia. zamTarSi Crdilo oseTis teritoriaze gvirabamde 8 km-ian gzaze 100-ze
meti zvavi Camodis.
logikurad - gvirabi mamisonis uReltexilze unda gaeWraT, magram saqmeSi piradi nacnoboba Caeria. maSindeli
skkp Crdilo oseTis saolqo komitetis pirveli mdivani bilar kabaloevi
Turme sagangebod Sexvda Crdilo kavkasiis samxedro olqis sardals, aseve
osi erovnebis armiis general isa plievs da, savaraudod, CrdiloeTiT da
24
rokis
gvirabis
saidumloebani
samxreTiT mcxovrebi osi xalxis gasaerTianeblad, sTxova, moskovisTvis erCia, mamisonis nacvlad rokis varianti
daemtkicebinaT.
generali plievi, romelic omis gmirad iTvleboda da kremlSi didi nacnoboba hyavda, maSindeli ssrk-is ministrTa sabWos Tavmjdomares kosigins
eaxla... Sedegmac ar daayovna - moskovma
brZaneba gasca, gvirabi gaeWraT ara
mamisonze, aramed rokis uReltexilze.
rokze samanqano gvirabis gaWra jer
kidev leninis sicocxleSi igegmeboda. arsebobda aseve osi erovnebis inJinris ruten gagloevis proeqti, romelSic aRwerili iyo 5,5 km sigrZis gvirabis teqnikuri parametrebi. metic,
1930 wels saqarTvelos teritoriidan dawyebulic yofila samxreT portalis mSeneblobis mosamzadebeli samuSaoebi.
ra SeniRbuli Canafiqri iyo Cadebuli kavkasionis qedze gvirabis gaWraSi da Tanac maincdamainc rokis uReltexilis qveS da ara mamisonze, maSindeli saqarTvelos xelisuflebac
xvdeboda. 1972 wels saqarTvelos kompartiis pirvel mdivans vasil mJavanaZes rokis gvirabis mSeneblobis sawinaaRmdego werilic gaugzavnia moskovSi,
magram sasurveli Sedegi ar gamoiRo.
`soiuzdorproeqtma~ gadaamuSava
ruten gagloevis 1920-iani wlebis
proeqti da gasaWreli gvirabis adgilis gadataniT Tavad gvirabis sigrZe
5,5km-dan 3,66km-mde Seamcira.
saintereso ki isaa, rom rokis gvirabis gaWra `TbilgvirabmSens~ daevala,
anu momavali damoukidebeli saqarTvelos erT-erTi mTavari safrTxe - rokis
gvirabi, ZiriTadad isev qarTveli inJinrebisa da muSebis xeliT gaiWra!
1975 wels `TbilgvirabmSenis~ me-
13 razmma muSaoba samxreTis mimarTulebidan, xolo 1976 wels #15 razmma
- CrdiloeTidan daiwyo. mZime da Seuwyveteli samuSaoebis Sedegad 1983
wels samxreTi da CrdiloeTi gvirabebi SeerTda.
amasTan dakavSirebiT givi nikolaiSvili ixsenebs, - sazeimo mitingze Crdilo oseTis warmomadgenlebi emociebs
ar eridebodnen da gulwrfelad laparakobdnen im gulTbil damokidebulebaze, rac qarTvelebma osebis mimarT
gamoxates, arc imis aRniSvna daviwyebiaT, rom 1725 wels, kazakebisgan Seviwroebulma mravalma osma saqarTveloSi
hpova TavSesafari da meore samSoblo.
mitingze sityviT mec gamovedi da
vTqvi, rom CrdiloeT da samxreT oseTis gaerTianebis survilis SemTxvevaSi gvirabs SeiZleba didi usiamovneba
gamoewvia. amaze Crdilo oseTis kompartiis saolqo komitetis pirvelma mdivanma kabaloevma kidev erTxel gaimeora, aseTi ram arasodes moxdeba, radgan
samxreTi oseTi saqarTvelos miwazeao.
kidev sami weli dasWirda gvirabis
keTilmowyobasa da saeqspluataciod
momzadebas. rokis gvirabi oficialurad 1986 wels gaixsna da Cans, maSinve
gaxda mzardi separatistuli moZraobis mTavari xelSemwyobi faqtori.
ukve aSenebuli gvirabis Tund droebiT mwyobridan gamoyvana, rom Crdilo kavkasiidan aTasi juris SeiaraRebul daqiravebul pirs javasa da
cxinvalSi ar SemoeRwia, urTulesi
amocana aRmoCnda.
givi nikolaiSvili ixsenebs, rom
1990 wlis dekembris bolos, zviad
gamsaxurdias xelisuflebis dros, mas
uSiSroebam gvirabis afeTqebaSi daxmareba sTxova. cxinvalSi Casulebma ki
gaarkvies, rom am specoperaciis damgeg-
mavebi naklebad erkveodnen realobaSi
da saukeTeso cementiT aSenebuli gvirabis afeTqebas Turme `limonkebiT~
apirebdnen. sanam maT specialistebi
auxsnidnen gvirabis konstruqciul Taviseburebebs da ufro safuZvlianad
momzadebis aucileblobas, informacia
mouvidaT, rom gvirabs ukve Crdilokavkasieli `boevikebi~ akontrolebdnen
da samxreT portalTan ukve dacvis
postebi hqondaT...
mas Semdeg rokis gvirabs mudmivad
icaven. 2008 wlis agvistos omamde
ki gvirabis samxreT portalTan ganTavsda rusuli haersawinaaRmdego Tavdacvis sazenito saSualebebic.
moskovSi seriozulad eSinodaT, rom
rokis gvirabis mwyobridan gamoyvanis
SemTxvevaSi maTi saokupacio jarebis
gadmosrolas didi problemebi Seeqmneboda.
qarTul mxares araviTari seriozuli mcdeloba ar hqonia, Caeketa rokis
gvirabi, saidanac uwyvet nakadad Semodioda rusuli javSan-kolona. gvirabSi rusuli tankebisa da javSanmanqanebis gadaadgilebis Tundac erTi saaTiT Seferxeba SeiZleba damRupveli
gamxdariyo rusuli javSanteqnikis ekipaJebisTvis, radgan gvirabSi datanebuli saventilacio sistema ar funqcionirebda da gamonabolqvi gazebi masobriv xuTvas gamoiwvevda.
agvistos omis Semdgom saqarTvelos
xelisuflebis maRalCinosnebi acxadebdnen, qarTul aviacias ar hqonda SeiaraRebaSi iseTi bombebi da raketebi,
romlebic rokis gvirabs aafeTqebdao.
amisaTvis aucilebeli ar iyo rokis
gvirabis afeTqeba. qarTul aviaciasa
da Sorsmsrolel artilerias SeeZloT
`emuSavaT~ rokis gvirabis samxreTportalidan gamomaval gzaze da uReltexilis ferdobebze, maTi CamoSlis Semdeg
javisa da cxinvalisken momavali gza
droebiT mainc Caiketeboda...
nurc is gvegoneba, rom rokis gvirabi
auRebeli cixesimagrea. TviT gvirabSi
aris ramdenime susti adgili, romlebic kargad moexsenebaT specialistebs.
Sesabamisi moqmedebiT sasurveli Sedegis miRwevac SeiZleba...
dRes rokis gvirabis Caketva-arCaketvaze saubari dagvianebulia da mware
realobas naklebad Secvlis.
zogierTs SeiZleba arc moswondes
azri gvirabis afeTqebisa, magram isic
xom simarTlea, rom swored rokis
gvirabma `aafeTqa~ saqarTvelos teritoriuli mTlianoba...
irakli aladaSvili
25
`iluz
ion
i~
`iluzion
ioni~
Cveulebrivi
faSizmi
oTar sefiaSvili,
saqarTvelos xelovnebis
damsaxurebuli moRvawe
filmi, kinonawarmoebi oden maSin
aRwevs dasaxul mizans, amarTlebs Tavis
arsebobas da daniSnulebas, roca masSi
ismis WeSmarit mxatvar-Semoqmedisa da
misi Tanadroulobis cocxali majiscema, roca suraTSi gamJRavnebulia
avtoris droisSvilobis, xalxisSvilobis wrfeli grZnoba da mgznebareba. aseTi nawarmoebi - sulerTia, wigniromani iqneba es, fertilo, simfonia
Tu kinosuraTi - drois, epoqis piruTvnel mxatvrul dokumentadac warmogvidgeba da saWirboroto gauxunar
xsovnad rCeba samomavlodac.
uTuod, swored aseTi qmnilebebia
germaneli mwerlis klaus manis romani ,,mefisto” da mis mixedviT gadaRebuli, reJisor iStevan sabos mier dadgmuli antifaSisturi filmic.
amTaviTve aRvniSnav: suraTma ukve
triumfalurad moiara msoflios kinoekranebi, rac marTla iSviaTobaa aseTi
rTuli, fsiqologiurad Rrma, dramatulad daZabuli, metaforul-ferweruli nawarmoebis SemTxvevaSi.
dRes swored am suraTs vixilavT
,,iluzionSi.” igi ar aris iolad aRsaqmeli. amitom windawin gTxovT misadmi gansakuTrebul gulisyurs.
* * *
klaus manis romani ,,mefisto” gamoqveynda 1936 wels. filmi ki, mis mixedviT, gadaiRes 45 wlis Semdeg - 1981Si. suraTs imave wels kanis msoflio
kinofestivalze mieniWa ,,fi presis” kinopresis saerTaSoriso federaciis
prizi... mec im 1981-Si vnaxe igi moskovis saerTaSoriso festivalis ekranze,
sadac ,,mefisto” konkursgareSe iyo
warmodgenili da gamogitydebiT, dRemde
momyveba am Tanadrouli kinoSedevriT
gamowveuli maSindeli gaogneba da Jruantelis SegrZneba. TumcaRa, isic iyo,
rom iqve gamielva TavSi raRac ,,kramolurma,” arsaTqmelma azrma, romlis
gamxelac maSin, albaT, Cemi Tavisa da
filmis SemoqmedTa winaSe Cadenili
danaSauli iqneboda…
klaus manis romanis gamoqveynebis
momentSi mkiTxveli advilad amoicnobda mis personaJebSi Tanadroul rea-
26
kabadonebSi
`mefisto~
lur pirebs, TumcaRa, avtori maT sxva,
gamogonili saxelebiT niRbavda. wignSi
ar igrZnoba e.w ,,drois distancia.”
igi iwereboda yoveldRiuri socialur-polituri movlenebis cxel
kvalze; iwereboda avtorisaTvis mSobliuri germaniis gamo udidesi gulistkivilisa da sircxvilis grZnobiT,
germaniisa, romelsac hitlereli nacistebi marTavdnen. imJamad am grZnobiT
iyo gaTanguli mTeli germanuli emigracia. klaus manic, - Svili didi Tomas
manisa, - iseve rogorc mamamisi, gaxiznuli iyo samSoblodan da emigraciaSi
qmnida Tavis ,,mefistos” - an rogorc Tavad uwoda qvesaTaurSi - ,,erTi karieris istorias,” werda gulsSemonTebuli risxviT, antifaSisturi paTosiT.
filmis mTavar gmirs - hendri hiofgens, romelsac marTla gamaogneblad
asaxierebs avstrieli klaus maria
brandaueri, - hyavda realuri, cxovrebiseuli prototi pi - gustav griundhensi, niWieri, nacistur germaniaSi
Zalze popularuli msaxiobi - klaus
manis megobari, odesme misi sulierad
monaTesave, Semdeg ki namdvili naTesavic: igi klausis siZe iyo, qmari Tomas
manis asulis - erikisa... mwerali mZimed
ganicdida yofili megobrisa da Tanamoazris Sinagan evolucias, romelSic sabolood pativmoyvareobam sZlia rwmenas...
imJamindel germaniaSi SeTxzuli da
gavrcelebuli iyo gustav griundhen-
sis ,,paraduli biografia.” antifaSisti klaus mani mas upirispirebda hipertrofirebuli pativmoyvareobiT da egocentrizmiT Tav-gul gamoWmul konformistis fsiqologiurad marTal, beletrizebul biografias. wigni Tanadroulobis simZafriT sunTqavda.
filmSi lamis mTlianad aris gadmotanili romanis farTo da mdidari
fabula - siyalbis gafetiSeba, tragikuli movlenebi - epoqis SeSlili
saxeieri. reJisori iStvan sabo mxolod amkveTrebs romanis zogierT motivs da amatebs finalur scenas, romlis gamWoli azric isev Tavad wignidan
momdinareobs. ekranizaciis avtori xazs
usvams im garemoebas, rom romanis da,
maSasadame, filmis gmirs ar gaaCnia
zneobrivi sayrdeni da amdenad, misi
evolucia - garigeba faSistebTan misive Sinagani, fsiqologiuri aramdgradobis kanonzomieri Sedegia. hendrik
hiofgenis arakacTmoyvare, antihumanuri
bunebisaTvis niSandoblivia Tandayolili niWiTa da SeZenili profesionalizmiT avadmyofuri siamaye, usazRvro
Tavmowoneba, iseve rogorc nacizmisaTvis - Tavgasuli, aulagmavi erovnuli
ampartavneba an - ufro zustad - sakuTar
rasobriv upiratesobaSi Tavdajereba.
* * *
citata
citata: ,,sixaruliani SegrZneba sakuTari Zlierebis, sxeulisa da kunTebis moqniloba, gamarjvebis zarxoSi,
Zlevis codna da unari, msmenelTa aTasTaviani brbos damorCileba...” es romen
rolanis sityvebia da axla ase mgonia,
TiTqos did mwerals Tvalwin edga
klaus maria brandaueriseuli hendrik
hiofgeni filmidan ,,mefisto.” magram
isini - mwerali da msaxiobi - sxvadasxva droSi aRmoCndnen da gaimijnen.
genialuri rolani gardaicvala 1944Si. swored im wels daibada brandaueri. magram TiTqos imTaviTve ase inebao
bedisweram, isini erTxel mainc unda
aRmoCeniliyvnen erTimeoris gverdigverd. TumcaRa, amjerad maT akavSirebda
mesame saxeli - siymawvilidanve Cvens
xsovnaSi naTlad darCenili - ,,Jankristofi.” brandauerma zustad ise moirgo
es saxeieri Tu roli, rogoradac warmoedgina igi romen rolans. es moxda
1979-Si, frangi reJisoris fransua
vilies mravalseriian telefilmSi.
marTalia, Tavad filmi aravis miuCnevia kinosamyaroSi movlenad, magram swored masSi gaisma pirvelad Weqa-quxiliviT mgrgvinavi
- b r a n d a u e r i !
aqamde iSviaTad, kanti-kuntad Tu
gamoCenila kinoSi. JurnalistebTan Sexvedrebisas, roca undoda aexsna - Tu
rarig aris Tavad mijaWvuli Teatralur scenas, igi xSirad imeorebda
,,mefistoSi” Tavisi gmiris - hendrik
hiofgenis efeqtur da erTdrouladac,
polemikur frazas - ,,me Teatrze var
jvardawerili!” erT-erT interviuSi
ki acxadebda: ,,me viyavi da vrCebi Teatralur msaxiobad. Tumca imavdroulad, me am saukunis Svili var da Cems
cxovrebaSic kuTvnil adgils ikavebs
kino, televizia, radio. me am sferoebSic mixdeba xolme gavla da maT avkargze Tvalis Sevleba, magram yovelTvis
vubrundebi scenas...”
pirveli kinoroli ki 1972-Si Seasrula amerikeli li keCinis suraTSi
neofaSiszmze - ,,zalcburgul bandaSi.”
xolo ungrel reJisorTagan andraS
kovaCma gaacno igi pirvelad farTo
mayurebels filmiT ,,oqtombris kviradRe.” es iyo omisdroindeli qronikebi,
romelSic brandaueri gaiZvera germanel di plomats asaxierebda.
amaT mohyva isev ungreli reJisoris
- iStvan sabos ,,mefisto”. (diax, ara
,,mefistofeli,” rogorc sabWoeTis kinogaqiravebaSi ,,monaTles” suraTi, aramed swored ,,mefisto” - miTologiuri, goeTes genialuri nawarmoebis Semdeg
ki misi personaJis saxelis es varianti irCia jer klaus manma Tavisi
antifaSisturi romanisaTvis, da Sesa-
`mefisto~ 1981
`mefisto~ 1981
`mefisto~ 1981
27
bamisad, iStvan sabomac Tavisi filmisaTvis.)
* suraTi, iseve rogorc misi literaturuli Tavwyaro, eZRvneba ,,Teatrsa da adamians” - zviadsa da saxelis moxveWiT guluZReb, brma vnebaTRelvebis da Jinis mouTokav msaxiobs,
romelic nacizmis Jams sakuTar sindisis qenjnas iSoSminebda lamis sasowarkveTili SeZaxiliT: ,,me mxolod
da mxolod msaxiobi var,” ,,didi msaxiobi - Teatrze jvardawerili!..”
es RarRilia cTunebul sulis, Tavidan bolomde rom Cagvesmis filmidan
qvecnobierad. magram rogoria misi gamoZaxili CvenSi?!
da aqve kidev erTi, SesaZloa sulac
SemTxveviTi, magram Tavisi idumalebiT
uTuod sagulisxmo Tanxvedra faqtebisa: gustav griundhensi manilSi gardaicvala swored im dRes, roca brandauerma pirvelad Seasrula roli Seqspiris piesaSi profesionalur scenaze.
Tavisi winamorbedis ucxoeTSi pativdaudeblad aRsasruliT guldaTanRrulma, man meore dResve sagangebod
moiZia klaus manis romani da sulmouTqmelad CaikiTxa mravalgverdiani
wigni. ,,TiTebi micaxcaxebda, - ambobda
igi Semdeg, - roca vfurclavdi am ,,antifaSisturi paTosiT” daweril griundhensis biografias. iqneb imitom,
rom Cemi personaJi ,,mefistoSi” - hiofgeni, rogorc msaxiobi da me raRac
mcirediT mainc venaTesavebiT erTmaneTs.
ise rogorc mas, mec mwyuria viyo yvelasaTvis sayvareli da saxelovani, dafasebuli, Tan mdevdes warmateba, aRiareba. amitomac am filmSi TamaSi CemTvis erTgvari Terapia iyo TiTqos...
magram CemTvis erTnairad ucxo da miuRebelia hiofgenis rogorc Segneba
da Tvalsazrisi, ise misi moqmedebanic.
ar SeiZleba, dauSvebelia, rom msaxiobi ganyenebulad cxovrobdes sazogadoebaSi. yvelas unda axsovdes, rom Sen
adamiani da moqalaqe xar.”
da rodesac im momentidan TiTqmis
ori aTeuli wlis Semdeg mas telefoniT daukavSirda reJisori iStvan
sabo da mTavari roli SesTavaza samomavlod film ,,mefistoSi,” aRtacebulma brandauerma TavSeukaveblad, lamis yviriliT CasZaxa yurmilSi: ,,ho,
ho, es Cemi rolia, icode - me Seni kaci var!..” mogvianebiT ki erT-erT interviuSi ambobda:
,,me vicodi, rom - Tundac oci wlis
mere mainc - momecemoda SesaZlebloba
yvelafris Tqmisa, rac aqamde Tavs iyrida CemSi; vicodi, rom SevZlebdi
28
bevrad ufro mkveTrad gamoxatvas, vidre
Cems mier Sesrulebul sxva rolebSi,
Tu rogoria Cemi yofa-wuTisofeli,
risi unari Semwevs, risi keTeba SemiZlia rogorc msaxiobs im sazogadoebaSi, romelSic mixdeba cxovreba...”
da Semovida igi am rTul, dramatulad daZabul metaforul-ferwerulfsiqologiur suraTSi ,,Teatrsa da
adamianze” Tavisi nafiqraliT, gansjiT,
Tanadrouli sinamdvilis mwvave gancdiT, pasuxgaucemeli SekiTxvebiT.
* * *
filmis pirvelive epizodSi SevxvdebiT brandaueris personaJs - hendrik
hiofgens da gvamaxsovrdeba, rogori
dauokebeli wadiliT da jadoqruli
xelovnebiT icvlis igi niRbebs, rogor
malavs, aravis umxels - Tavis Tavsac
ki - sakuTar namdvil saxes.
... mayureblebiT gadavsebuli Teatris darbazi. daucxromeli ovaciiT
xvdebian scenaze operetis primadonas
aRtacebuli Tayvanismcemlebi. kulisebsmiRma ki, sagrimioroSi, mosarkul
kedlebSi, sadac Soridan aRwevs mayureblebis yiJina da taSis griali, zis
SuriT aRvsili, moqufruli provincieli hendrik hiofgeni da aZagZagebuli xelebiT ixSobs yurTasmenas, rom
ar gaigonos, ar daijeros sxvisi warmateba. magram gamoxdeba erTi wuTic
da... igi saocari TavisZleviT iSorebs
saxidan xafangSi moqceul tyiur mxecis manWvas da irgebs moCvenebiTi Semwynareblobis niRabs...
hendrik hiofgeni oden erTxel ixsenebs Tavis pirvel colTan - barbaresTan saubarSi siymawvileSi gancdil
epizods, roca momReral bavSvTa gundSi,
sxvebisagan rom gamorCeuliyo, xmas
auwia da gadavida maRal tonebSi. iqve Tavs daadga maswavlebeli da mkacrad
ubrZana: - ,,dadumdi!..” swored maSindeli iZulebiTi dadumebis tkivilis
sazRaurs iTxovs axla cxovrebisagan
- aRzevebuli hiofgeni. es sazRauri
ki SeiZleba iyos martoden warmateba
- aplodismentebi, egzaltirebuli
brbos taSisgriali, yurs rom esalbuneba da malamod edeba odesme dakodil,
mourCenel mis pativmoyvareobas...
filmis avtorebi cdiloben brandaueris personaJis sneulebis sawyisis mignebas da amTaviTve diagnosis
dasmas... (Cems xsovnaSi ki, suraTis
pirvel xilvisTanave, ratomRac amotivtivda galaktionis - ,,aq notrdamTan
(snebian fantaziis naxati)..~ Turme
SeiZleba taZris saxeierSic ki dainaxo
da ganicado ,,snebian fantaziis” kvali)...
* raRa Tqma unda, aseTi rTuli
amocanis gadawyvetis ZiriTadi tvirTmZimoba msaxiobs awveba mxrebze. reJisori iStvan sabo mindobilia mTavari
rolis Semsrulebelze, brandaueri ki
Tavisi personaJis sulwiaRSi Rrmadmwvdomi xelovania. igi wuTiTac ar
arRvevs distancias mayurebelsa da
Tavis gmirs Soris, ase Sedis da xsnis
ucnauri sulis yvela kuTxe-kunWuls,
- pirvel rigSi, - mis farul Surs
dabadebiT rCeulTa mimarT da mis saguldagulod damalul martodSTenilobas sakuTar kompleqsebTan.
da rac Semdgom xdeba filmSi: hendrik hiofgeni SesaSuri SeupovrobiT
rom miiwevs warmatebis kibis safexurebiT maRla; odesme ubralod saimedo niWis hamburgeli artisti imperialuri berlinis favoriti gaxdeba,
siamis gancdiT gadaeSveba da CaiZireba TayvanismcemelTa aplodismentebis
morevSi; da guls ar ikarebs, arad miaCnia qveynis av-kargi da erTTavad pirze
akeria - ,,me mxolod da mxolod msaxiobi var!..”
ara-da, kacma rom Tqvas, film ,,mefistoSi” brandaueris gmiris realuri,
cxovrebiseuli prototi pi - gustav
griundhensi imJamindel Teatralur
scenaze lamis iseTive gavlenis figura iyo, rac nacistur kinoekranze dokumentalisti leni rifenStali, romelic Tavis propagandistul filmebSi
(,,nebisyofis triumfi,” ,,olimpia”) mTeli mrwamsiT da aSkara, daufaravi paTosiT qadagebda faSistur ideologias...
brandaueriseul personaJSi ki ar igrZnoba da arc vlindeba rwmena risime,
aris oden rolebi, aris niRbebi da ar
ki aris cocxali saxeebiT cxovrebiseul realiebTan Sexebis wadili.
brandaueri - hendrik hiofgenis
rolSi - iStvan sabos utyuari reJisoruli alRos dasturi da marTla
bednieri arCevania. isini erTi Taobis
warmomadgenlebi da Tanamoazreni arian.
SemTxveviT an ulogikod ki ar momxdara,
brandauerma rom telefoniT saubrisas
CasZaxa reJisors - ,,icode, me Seni kaci var!” maTi SemoqmedebisaTvis lamis
erTnairad damaxasiaTebelia: TaobaTa
da adamianTa winaaRmdegobis daZlevisa da maTi dialogis Tema; idealebsa
da sinamdviles Soris Tanafardobis
migneba; istoriuli memkvidreobis
kvleva da mis siRrmeebSi CaZieba - es da
sxva saWirboroto problemebi Tavs iyrian ,,mefistoSic” asociaciuri dramaturgiis kanonebiT agebul TxrobaSi
- uxvi realiebis, fsiqologiurad mar-
Tali da emociuri detalebis, lirikuli obertonebis moxmobiTac ki...
da axla ase mgonia, - ara, ki ar
mgonia, darwmunebuli var, - am ekranuli qmnilebisaTvis ase bunebrivi da
sisxl-xorceuli rom ar aRmoCeniliyo
klaus maria brandaueris niWi da xelovneba, mas rom cim-cim, misxal-misxal
ar Semoetana suraTSi klaus manis
romanis jerac kvlavindeburad gavarvarebuli politikuri sunTqva; Taviseburi gaazrebiT ar warmoesaxa literaturuli Tavwyaros gmiris lamis
pirvelqmnili isteriebi, misi borgva
da wriali, da iqve - simSvidis yalbi
niRbebi, misi bedkrul eul ZaRliviT
ymuili mTvaris SiSveli mSvenierebis
winaSe, an - Tu gnebavT, - misi aRgznebaaRtkinebani, romlebSic ,,imdenive SemoqmedebiTi cecxlia, ramdenic SemonTebuli pativmotvareoba” - filmi ver
miaRwevda romaniseul duRilis wertils, ver gasZlebda ekranze or saaTze metxans, Tu ara brandaueris personaJis vulkaniviT mfeTqavi temperamenti, misi zRvarsgadasuli, aulagmavi
ltolva amaoeba amaoebisadmi, dauokebeli wadili - rac ar unda daujdes
- gamoiwvios msmenel-mayureblebSi taSis griali, aplodismentebi! es aris
hendrik hiofgenis salocavi xati, misi
religia. amis gareSe mas sisxli eyineba
ZarRvebSi, suli exuTeba da ar enaRvleba, arafrad uRirs yofierebis codo-madli, borotisa da sikeTis urTierTrkena, eSmaksac wauRia yvelaferi,
rac xdeba am sabediswerod atortmanebul qveynierebaze - ,,me mxolod msaxiobi var! - artisti, - Teatrze jvardawerili!..”
* suraTis laitTemaa e.w ,,mefistofelis motivi~. mravalmniSvnelovnad
aris gaTamaSebuli cTunebis, satanasTan
garigebis, eSmakisaTvis sulis miyidvis
Tema. mefistofelis sityvebi - ,,yvelaferi SeiZleba iqces Cveulebad” - TiTqos xsnis kidec filmis mTavari
gmiris sulierad msxvrevisa da gadagvarebis process.
imavdroulad, filmSi gatarebulia
erTi ubralo, magram samaradJamo azri:
ar arsebobs, SeuZlebelia faSizmTan
,,mcire”, ,,cota” kompromisi. - Cayvebi?
- CagiTrevs!
da Cagvesmis bertolt brehtiseuli gafrTxilebac, sadReisodac rom
aqtualurad JRers: ,,ar gaberwebula
saSo, romelmac Caisaxa urCxuli!”
P.S. 1981-Sive Sedga ,,mefistos” triumfaluri svla msoflios kinoekraneb-
29
ze da, albaT, ar iqneba gazviadeba Tu
vityvi: ar darCenila imJamad kinosamyaroSi arsebuli raime mniSvnelovani
jildo an sapatio wodeba, romelic
mas ar moexveWos. sxvaTaSoris, aseTi
uxvi nadavli pirveli ar yofila iStvan sabos SemoqmedebiT biografiaSi.
magondeba: erTma Jurnalistma gamoTvala
- rac ki gadauRia ,,mefistomde~ iStvan
sabos, TiTqmis yvela suraTi sxvadasxva
prestiJuli jildoTi aRniSnula saerTaSoriso kinoforumebze, maT Soris
- kanSi, berlinSi, moskovSi... maSin Jurnalistma iStvan sabos ,,msoflio kinofestivalebis bedis nebieri” Searqva.
es gamoTqma Sevaxsene sabos erTxel
pirad saubarSi. man, cota Semcbarma,
gamomcdelad gamomxeda JRal warbwamwam qveS dakvirvebiT mzirali TvalebiT da TiTqos me ki ar mpasuxobda,
ufro TavisTvis Cailaparaka: ,,jer sadaa
mag Tqmis dasturi?!” pauzis mere ki
ganagrZo: ,,ara-da, alRo Tu ar mRalatobs, Sors ar unda iyos misi axdomis jeri... SevswrebivarT odesme cxovrebaSi movlenaTa aseTi ulmobeli siswrafiT ganviTarebas, Sinauri Tu sagareo ambebis dRecismare cvalebadobas,
romelTa Sedegis winaswar amocnoba
SeuZlebelia... vacaloT, mosaxdeni moxdeba... me ki, erTad erTi, rac vici, isaa,
rom RmerTma ar inebos imis gameoreba
rac iyo...~
es saubari Sedga TbilisSi, sastumro
,,iveriaSi” - 1970-iani wlebis Suaxans, sabWoTa kavSirSi gamarTul ,,ungruli kinos kvireulze.” maSin, im
,,kvireulze” marTla SemZra Tavisi
gabeduli JReradobiT reJisor karoi
makis filmma (mgoni ,,siyvaruli” Tu
,,qalis siyvaruli” erqva), romelSic
Zalumad ismoda CvenSi tabuirebuli
istoriuli movlenis - ungreTSi 1956
wlis oqtomber-noembris kontrrevoluciis damarcxebis sevdiani ganwyobileba... gaocebuli viyavi, ver amexsna,
rogor moxda aseTi - CvenSi mkacrad
aTvalwunebuli reJisor mikloS ianCos
filmebis mxarisambmeli suraTis sabWoeTSi Semotana? rodesac amis gamo Camovugde sityva, iStvan sabom dumili
arCia, xma ar gauRia arc Tavisi veterani kolegis, arca misi filmis gamo.
ara-da, raRac gumaniT vxvdebodi, rom
,,bedis nebier” iStvan sabos sulwiaRSic mniSvnelovani Zvrebi xdeboda. am
varaudis dasturad gaisma iStvan sabos
da klaus maria brandaueris ,,mefisto.”
1982-Si ki, albaT, ar darCenila msoflioSi romelime Jurnali da gazeTi, romelSic ar dabeWdila sensaci-
30
uri fotosuraTi: siamayiT saxegabadrul sabos da brandauers xelSi uWiravT dRevandel kinosamyaroSi yvelaze
prestiJuli jildo - amerikis kinoakademiis ,,oskari”... sul cota xanSi
presaSi gamoCnda foto - iStvan sabo
donatelos ,,daviTis” patara oqrocurvili qandakiT xelSi, - tradiciulad - romSi rom aniWeben wlis
saukeTeso sazRvargareTul films...
iqve gamoqveynda isev romSi gadaRebuli samaxsovro suraTi - brandaueri
donatelos ,,daviTis” iseTive qandakiT
- ,,mefistoSi” mTavari rolis saukeTeso SesrulebisaTvis...
sxva ra Rirseba unda enatra reJisorsa Tu msaxiobs - okeanis gaRma da
evropis Suagul ,,maradiul qalaqSi”
quxda maTi saxelebi. sabo da brandaueri araerT qveyanaSi aRiares wlis
yvelaze gamoCenil kinoxelovanebad. evropaSi ki, metadre e.w ,,kinoklubebSi”
kidev didxans ar damcxrala ,,mefistos” sajaro ganxilvebi. iyo filmis
Rrma analizis wadili, mis mxatvrul
da fsiqologiur qveteqstebSi wvdomisaken swrafva, cxare kamaTi, gansxvavebul SexedulebaTa Sejaxeba. CvenSi ki,
samwuxarod, arc filmisa da arc mis
irgvliv vnebaTaRelvis gamo araferi
iwereboda, TumcaRa, Tavad suraTi sabWoeTis mTel sivrcezec popularuli
iyo da hyavda farTo mayurebeli... da
ai, mogvianebiT gazeT ,,sovetskaia kul-
turaSi” moulodnelad wavawydi mokle
reportaJs avstriaSi - brandaueris
samSobloSi - televiziaSi ,,mefistos”
sajaro ganxilvidan. sagazeTo reportaJis avtori acxadebda, rom telegadacema gadazrdila mwvave polemikaSi
Tanadroul sazogadoebaSi xelovanis
adgilsa da mowodebaze... kamaTSi monawileobdnen xelovnebaTmcodneni, Jurnalistebi, kinos moRvaweni, maT Soris cnobili germaneli dramaturgi rolf
hohuti da Tavad klaus maria brandaueri. swored isini aRudgnen win zogzogi mokamaTis aSkara mcdelobas filmi aReqvaT da ganexilaT antikomunizmis rakursSi; acxadebdnen: brma
da smenadaxSuli unda iyo, rom ar
dainaxo da cxadliv ar igrZno am filmSi, iseve rogorc klaus manis romanSi, Warbi antifaSisturi paTosi...
me ki, gamogitydebiT, am reportaJis
wakiTxvisas, isev mecxada moskovSi, 1981Si, saerTaSoriso kinofestivalze ,,mefistos” pirvel xilviT CemSi gaCenili eWvi Tu imJamad arsaTqmeli azri:
Turme sulac ar yofila dauSvebeli
da gamoricxuli iStvan sabos da klaus maria brandaueris naxelqmnari Sedevris aseT ,,kramolur” rakursSi
warmodgena da interpretireba. am Tvalsazrisis gamo (sulo codvilo!) arc
maSin, 1981-Si, arc Semdeg - filmis ,,iluzionSi” Cvenebis win saubarSi - 1984is seqtemberSi, sityva ar damcdenia.
ubodtds cfveifjl kbvepby-cthdbcib
Cven ar viZleviT fuW dapirebebs!
Cven vexmarebiT
didi Tanxis gamomuSavebaSi
@ piradi sesxebi;
@ kredit
kredit--iunionis sesxebi;
@ avtomatiuri gamoqviTva
piradi xarjebis;
@ Zlieri brendi;
@ monawileoba maRali klasis
saprezidento servisSi
kvalificiuri mZRolebisaTvis
winaswari interviu ar aris aucilebeli!
gvewvieT:
522 W 37th St, New York, NY 10018; www.LimousineinNewyork.com
- Cven mogexmarebiT manqanis SeZenasa da
finansirebaSi kredit-istoriis miuxedavad;
- avtomobili unda iyos 2010 wlis zemoT,
Tuki sakuTariT gsurT muSaoba;
- gagiwevT daxmarebas ti-el-sis miRebaSic;
- 7.5% interesi mcire pirvelad SenatanTan.
@!@8^@)8((##
dbyb ext #@@$
atkbmcb ext #__)
31
afvemjvfybf
vjupfehj,f ybckib
32
Turqulidan naTargmni pirveli wigni - gamomcemloba `sabWoTa saqarTvelos~ mier 1967 wels gamocemuli
suaT derviSis `fosforiani jevrie~
11-12 wlisam wavikiTxe da ra Tqma unda, bevri veraferi gavige. maxsovs srul
uimedobasa da sasowarkveTaSi CaZiruli qveynis suraTi, romelic kiTxvis
dros warmomidga Tvalwin. es Zalian
ubeduri adamianebis samyaro iyo, romlebsac arCevani ar hqondaT. meCveneboda,
rom mwerali gangeb ki ar amuqebda im
socialur fons, romelzec drama unda
gaSliliyo, ara, is TurqeTs ise aRwerda,
rogoric is sinamdvileSi gaxldaT.
didi xnis manZilze swored suaT derviSis mier aRwerili bneli, uimedobiT
moculi, mudmivi safrTxeebiT gawamebuli qveyana maxsendeboda, roca vinme
TurqeTs axsenebda. es iyo adgili, sadac cxovreba ar mindoda da darwmunebuli viyavi, rom arc momindeboda.
dRes stamboli orhan famuqis mkiTxvelebisTvis namdvili meqaa: erTxel
mainc unda waxvide da moiloco. SeuZlebelia am mwerlis wignebi giyvardes
da misi qalaqis, misi qveynis mimarT
gulgrili darCe. mkiTxvelebs, romlebic gatacebiT kiTxuloben yvelaze
cnobili Turqi mwerlis romanebs, stamboli warmosaxvaSive ucocxldebaT:
ubnebi, quCebi, Senobebi, xidebi da uamravi
sxva ram, risganac qalaqis ganumeorebeli saxe iqmneba. isini orhan famuqis
sanobele leqciaSi naxseneb dasavlel
mogzaurebs hgvanan, Zvel droSi samxreTis mxridan rom miadgebodnen xolme
qalaqs da nislidan moulodnelad
wamomarTuli stambolis peizaJebiT
tkbebodnen. swored ase wamoimarTeba
mwerlis qalaqi mkiTxvelis Tvalwin
da kiTxvis dasrulebisas ukve misicaa,
mTeli Tavisi evropul-aziuri mSvenierebiT da surneliT.
ra Tqma unda, es sxva stambolia
da kargad ici, rom warmosaxvaSi gacocxlebuli qalaqi namdvils ar daemTxveva, magram mainc jiutad gjera mwerlis,
romelmac dagarwmuna: misi samyaro Seni
samyarocaa, imitom, rom orives erTnairi
sevda giRrRniT guls.
orhan famuqi araerT interviuSi
aRiarebs, rom yovelTvis guls uklavda periferiaSi, Caketil kulturul
garemoSi cxovrebis gancda, iseve, rogorc mTeli msoflios gulgriloba
misi qveynis warsulisa da awmyos, Turquli kulturis, Turqi mwerlebis mimarT. frankfurtis wignis bazrobaze
pirvelad moxvedrili axalgazrda avtori metad daTrguna gamocemuli wig-
nebis simravlem da mravalferovnebam,
miuxedavad imisa, rom im wels `TeTri
cixesimagris~ germanul Targmans kritikosebi keTilganwyobiT Sexvdnen. gana
ioli ar iyo, rom misi xma samudamod
Cakarguliyo am veeba sivrceSi? `gadavdiodi darbazidan darbazSi, sarTulidan sarTulze, Senobidan SenobaSi, Tvals
mixarebda ferad-feradi wignebis uamravi wyeba mTeli msofliodan, maocebda
maTi mravalferovneba, roca vfurclavdi. amave dros ki vxvdebodi, ra rTuli
unda yofiliyo, rom Cemi xma vinmesTvis
gamegonebina, sakuTari kvali dametovebina,
Tavi damerwmunebina, rom adamianebi
sxvebisgan gamomarCevdnen~, - aRiara mweralma wlebis Semdeg, 2008 wlis 14
oqtombers, roca frankfurtis wignis
bazrobis gaxsnisas sityvas warmoTqvamda. im wels bazrobis sapatio stumris
statusiT TurqeTi sargeblobda, rac
Turquli literaturiT msoflios
sagamomcemlo biznesisa da mkiTxvelTa
farTo wris dainteresebas erTmniSvnelovnad gulisxmobda. orhan famuqma
ara mxolod mTeli msoflio miaxeda
Tanamedrove TurqeTisken, aramed mkiTxvels gza gauxsna sxva Turqi mwerlebisken, evropul-aziur tradiciebs Soris amozrdili, mdidari Turquli literaturisken.
didi xnis manZilze ar vicodi,
rom suaT derviSi qali iyo - warbSekrul, Rrmad Cafiqrebul kacad warmomedgina. qarTvel mkiTxvels ama Tu im
Turqi mwerlis gacnobis bedniereba
manamdec hqonda, magram orhan famuqTan
erTad man TurqeTi, rogorc erTdroulad nacnobi da ucnobi qveyana, Tavidan
aRmoaCina.
Cveni biWi
orhan famuqis pirveli wigni, romelic qarTulad iTargmna, kinoscenari
`faruli saxe~ gaxldaT. is Tamar
alfeniZem gasuli saukunis bolos
Targmna, Tumca mxolod 2008 wels
gamosca gamomcemloba `elfma~ TurqeTis kulturis saministrosTan arsebuli saagentos daxmarebiT. amave wels
gamovida qeTevan tomaraZis naTargmni
`TeTri cixesimagre~ (gamomcemloba `inteleqti~). momdevno wlebSi mwerlis
sxva, maT Soris yvelaze mniSvnelovani
wignebic iTargmna da gamoica: `jevdeT
bei da misi vaJiSvilebi~ (mTargmneli:
nana janaSia, bakur sulakauris gamomcemloba, 2009), `me wiTeli mqvia~ (mTargmneli: lia ClaiZe, bakur sulakauris
gamomcemloba, 2010), `umankoebis muzeumi~ (mTargmneli: ekaterine axvlediani,
gamomcemloba `diogene~, 2011), `Tovli~
(mTargmneli: nana janaSia, bakur sulakauris gamomcemloba, 2011), `stamboli
- mogonebebi da qalaqi~ (mTargmneli:
Tamar alfeniZe, gamomcemloba `diogene~, 2012), `mdumare saxli~ (mTargmneli:
lia ClaiZe, bakur sulakauris gamomcemloba, 2012). uaxloes momavalSi `diogene~ gamoscems Tamar alfeniZis naTargmn orhan famuqis kidev erT romans
`axali cxovreba~, aseve - eseebis krebuls `sxva feri~, romelsac xaTuna
basilaSvili Targmnis da wigns romanis xelovnebis Sesaxeb, romelic harvardis universitetSi wakiTxuli leqciebis cikls warmoadgens (mTargmneli:
ia bersenaZe). bolo ori wigni inglisuri enidan iTargmneba. bakur sulakauris gamomcemloba ki orhan famuqis
`Savi wignis~ gamocemas apirebs, romelsac isev nana janaSia Targmnis.
orhan famuqi erTaderTi Tanamedrove mweralia, romlis yvela wignic qarTulad naTargmnia (an axla iTargmneba). gamomcemlobebis amgvari mondomeba
ki mxolod erTze mianiSnebs: qarTvel
mkiTxvels misi wignebi moswons, Sesabamisad, isini sxva, aranakleb cnobili
mwerlebis wignebze ukeTesad iyideba.
gamomcemloba `diogenes~ im wignis
gamocemis uflebac ki aqvs mopovebuli,
romelic famuqs jer ar dauweria.
ratom moswons qarTvel mkiTxvels
ase Zalian orhan famuqi? gamomcemeli
bakur sulakauri Tvlis, rom es, didwilad, nobelis premiis damsaxurebaa, romelic mweralma literaturis dargSi
2006 wels miiRo: `modaSia. advili
asaxsneli ar aris, ratom. pirveli: marTla kargi mweralia. meore: Temebi
sainteresoa mkiTxvelisTvis. Tan yvelaferi erTmaneTs daemTxva: rom ar dainteresebuliyo politikuri problemebiT, nobelis premias ver miiRebda. nobelis premia rom ar mieRo, inglisurad
Tavidan ar Targmnidnen da inglisurad
aseTi masStabiT rom ar iyos naTargmni,
aseTi popularulic ver iqneboda. uceb
gaxda popularuli mTel msoflioSi
da rac mTel msoflioSia popularuli,
CvenTanac maSinve popularuli xdeba~.
gamomcemeli Tamar lebaniZe darwmunebulia, rom orhan famuqis wignebis
wakiTxva did Zalisxmevas ar moiTxovs
da maT swored amitom kiTxuloben
didi xalisiT saqarTveloSi: `famuqi
rTulad ar wers. qarTvel mkiTxvels
ki kiTxva uWirs - ver arCevs literaturas, rogorc aseTs. daReWili lukmebi uyvars. garda amisa, yofiTi kultura
gasagebia mkiTxvelisTvis. aRweril ga-
33
remosTan da situaciebTan mas distancia ar aqvs. isic unda iTqvas, rom famuqi kargad xatavs personaJs - misi
yvela personaJi cocxalia~.
TurqeTisa da saqarTvelos warsulSi xSiria ara ubralod gadakveTis wertilebi, aramed es TiTqmis saerTo istoriaa saukuneebis manZilze.
aseTi siaxlove da erTad cxovrebis
gamocdileba SesaZloa Turqi mwerliT
didi gatacebis erT-erTi mizezic iyos.
Turqul-qarTuli yofiTi realiebi
msgavsia. msgavsia kompleqsebic, romlebsac periferiaSi cxovrebis gancda
aCens. filosofosi giga zedania radiogadacemaSi `wignebi~ aRniSnavs, rom
famuqis kiTxvisas misTvis gamaognebelia es faqti: miuxedavad orasi wlis
ganmavlobaSi sxva kulturis - rusulslavuri kulturis - batonobis qveS
yofnisa, bevri Sre SevinarCuneT, romlebic dRevandel Turqul sazogadoebasTan gvaaxloebs, Tumca pirdapiri kontaqti Zalian didi xania, ar gvqonia.
es aris raRac daviwyebulis gaxsenebac da amave dros gancda, rom tyupiscalebi, romlebic dabadebidanve daaSores, erTmaneTs xvdebian - maT Soris
msgavsebac TvalSisacemia da gansxvavebac.
orhan famuqi qarTveli mkiTxvelisTvis bevrad ufro axlobeli da gasagebi aRmoCnda, vidre Tundac pol osteri, romlis niu-iorkic Soreul da
miuwvdomel metropolisad rCeba. stamboli aqvea - namdvilic da gamogonilic - xelis gawvdenaze. rogorc Cemi
megobari ambobs, famuqi Cveni biWia da
misi Seyvarebis erT-erTi mTavari mizezi es unda iyos. Cemi azriT, mTeli
saidumlo es aris.
mediumebi
yovelTvis mjeroda, rom wignis kiTxva, rogorc yovel jerze gansxvavebuli gamocdilebis miReba, mkiTxvels
cvlida. Tu wigni, romelsac kiTxulob,
gcvlis, ra saxis zemoqmedebas axdens
wigni, romelsac Targmni? me-16 saukunis Turqi ilustratorebis msgavsad,
mTargmnelis ideali individualobis
dakargvas gulisxmobs. misi xelovneba naTargmn wignSi bolomde gaqrobis
xelovnebaa. idealur SemTxvevaSi, Targmnis procesi ver gcvlis, radgan ar
arsebobs is, vinc unda Secvalos. sanacvlod, iolad SesamCnev anabeWdebs tovebs - TiTqmis fosforians - Sens msoflmxedvelobaSi, metyvelebaSi, kanze.
amitomac daviwye mwerlis xmis, misi
TiTebis anabeWdebis Zebna mTargmnelebSi
- TiTqmis ise, rogorc `Savi wignis~
34
personaJi - galifi iwyebs sayvareli
ruias kvalis Zebnas yvelaferSi, rasac
is Sexebia.
orhan famuqis qarTveli mTargmnelebi wina qveTavSi ukve vaxsene. ai, ra
momwera Tamar alfeniZem: `rom kiTxulob, ggonia, rom, ici, saiTken midixar
da moulodnelad sxvagan aRmoCndebi.
magaliTad, `axali cxovreba~ ase iwyeba:
erT dRes wigni wavikiTxe, romelmac
mTeli Cemi sicocxle Secvala. Semdeg
or-sam gverdze hyveba, raze iyo wigni
da ra Seicvala masSi wakiTxvis Semdeg.
kiTxulob da fiqrob, es yvelaferi
axla Tu miTxra, mere raRas apirebs,
mTeli wigni raze unda melaparakoso,
da esaa swored is, rac giTrevs da mizezi, ratomac mogwons mwerali. roca
unda, xelovnebaTmcodnesaviT laparakobs ferweraze, kaligrafiaze, xelovnebaze, zogadad; roca unda, literaturaTmcodnesaviT saubrobs literaturis daniSnulebaze; roca unda, siyvarulze ise giyveba, TiTqos dRes Seuyvarda 21 wlisas TavdaviwyebiT da pirvelad cxovrebaSi; roca unda, sarkastulad gadmogcems cxovrebiseul sibrZnes da icis, rom es sarkazmi masSi
im SiSis da naklis maniSnebelia, romelic Cveulebriv adamianad warmoadgens;
roca unda, istorikosiviT gacnobs
qveynis istoriis im ZiriTad aspeqtebs,
romlebic aucileblad miganiSnebs imaze,
Tu ra aRmoCnda misi sazogadoebis
aseTad Camoyalibebis mizezi. faqtobrivad, xelis gulze gidebs yvelafers,
ris Seswavlasac didi dro moandoma,
da ar gRlis~.
lia ClaiZem kidev erTi Turqi
mwerali gamacno, romelic 70-ian wlebSi uTargmnia da maSin 40-aTasiani tiraJiTac gamocemula - dramaturgi haldun Taneri. sabednierod, misi piesebis
xelaxal gamocemas male gaecnoba qarTveli mkiTxveli. orhan famuqis wignebiT qarTuli sazogadoebis dainteresebis mizezebi ki ase amixsna: `Zalian
kargi mweralia, Tumca nobelis premiamac iTamaSa didi roli. xSirad xdeba
xolme, rom mkiTxvelebi fexis xmas
hyvebian. famuqi udavod didi mweralia da amas imsaxurebs. Rirsebaa is
ena, romliTac wers. es gansakuTrebiT
Cans `wiTel wignSi~, romelic Zalian
lamazi eniT dawerili wignia. Cven
Turq mwerlebs cudad vicnobT. komunistebis dros mxolod socialuri Sinaarsis nawarmoebebi iTargmneboda, imaze
dawerili wignebi, Tu rogori gaWirvebulebi da ubedurebi arian. am dros
hyavdaT namdvili mwerlebi, romleb-
sac ar vicnobdiT. Tundac haldun
Taneri, udidesi evropuli ganaTlebiT.
moulodnelobis efeqtma didi roli
Seasrula: famuqis wignebiT uceb aRmovaCineT ara marto Turquli literatura, aramed TurqeTi~.
nana janaSia suaT derviSis `fosforiani jevries~ mTargmnelicaa, Tumca
masTan saubrisas am romanze xma ar amomiRia. rasakvirvelia, famuqomaniis mizezebis garkveva vcadeT: `mTavari mizezi
nobelis premiaa. amis Semdeg gaCnda
aseTi didi interesi. isic unda iTqvas,
rom Tavad mwerali Zalian kargia.
rac ufro mets vTargmni, miT ufro
metad vijereb amas. wers iseT problemebze, romlebic Cveni mkiTxvelisTvis
axlobelia. gasaTvaliswinebelia istoriuli kavSiric Cvens qveynebs Soris.
namdvilad bevri saerTo gvaqvs. famuqis popularobis erT-erTi mizezi isic
aris, rom yvelaferi iTargmneba, rac
ki dauweria. sabednierod, Turqologiis
ZirZveli skolaa saqarTveloSi. Turqi
mwerlebi yovelTvis iTargmneboda. CvenTan rom aseTi Zlieri skola ar yofiliyo, rasakvirvelia, famuqiT mkiTxvelis
aseTi dainteresebac ar iqneboda~.
qeTevan tomaraZe: `orhan famuqis
Semoqmedebisadmi gamorCeuli interesi
swored mis garegnul gulwrfelobasa da im `aRiarebiT CvenebebSi~ unda
veZioT, romlebsac mwerali mimarTavs,
da rac ase originalurad erwymis
mis nawerebSi ganfenil mistikas. es
yvelaferi arasodes aris xelovnuri,
naZaladevi da ara marto wuTier ganwyobas qmnis, fiqrisken ubiZgebs mkiTxvels. famuqi iseT Temebsa da ideebs
irCevs, romlebic zogjer Sokismomgvrel zemoqmedebas axdens wignis moyvarul, mwerlobaSi kargad gaTviTcnobierebul mkiTxvelzec ki. aRmosavleTisa
da dasavleTis Sexvedrisa da gadakveTis adgili, stamboli mwerlisTvis
mxolod geografiul cnebad, an Tundac
geopolitikuri vnebaTaRelvis obieqtad rodi moiazreba. is mTeli arsebiT grZnobs ori civilizaciis Sexvedrisa da mdumare Tanxmobis qalaqs. es
famuqis umTavresi Rirseba, simdidre
da upiratesobaa, romlis meSveobiTac
qmnis sakuTar saazrovno vels, ganumeorebel samyaros. mwerali siRrmiseulad icnobs evropul da aziur kulturebs, tradiciebs, maT naklsa da
Rirsebebs, da umTavress da saukeTesos
iTavisebs, rac sinTezirebis procesSi
fasdaudebel samsaxurs uwevs. famuqi
saukeTeso mTxrobelia: ostaturad aTavisuflebs nawers moralisturi ten-
denciebisgan da qmnis WeSmarit mxatvrul teqsts, namdvil literaturas,
romelic Zaldautaneblad Semodis SenSi da samudamod rCeba~.
mimoweris dasawyisSi qeTevan tomaraZem mirCia, famuqomaniis mizezebis
Ziebisas, pirvel rigSi, mkiTxvelebis
azri gamego. amas aqamdec vakeTebdi:
orhan famuqis wignebis kvals Cems
yvela megobarsa da nacnobSi veZebdi.
mTargmnelebs ki marTlac didi siamovnebiT vusmine da maTi werilebic siamovnebiT vikiTxe. momeCvena, rom fluorescenciuli naTebebic SevniSne.
stambolis katebi
qarTul blogebze bevrs weren orhan famuqze, Zalian bevrsac ki. sakuTari mosazrebebis gaziarebis moTxovnileba gansakuTrebiT maT uCndebaT, mwerlis wignebs sulmouTqmelad rom kiTxuloben da pirvelive SesaZleblobisTanave gasul wels gaxsnili muzeumis monaxulebas rom apireben. ramdenime kritikul SeniSvnas Tu ar CavTvliT, romlebic politikuri sakiTxebiT dainteresebas da cota ar iyos,
gawelil siuJetebs ukavSirdeba, blogerebi orhan famuqis romanebiT aRfrTovanebuli mkiTxvelebis did jgufs warmoadgenen.
`mivikvlevT gzas famuqis labirinTSi da ukve eWvic ki gvepareba - gvinda
Tu ara saerTod gasasvlelis povna.
iqneb samudamod aq darCena gvirCevnia,
aRmosavleTis surneliT gaJRenTil
furclebSi, sadac mxatvris sanukvari
ocneba Tvalis sinaTlis dakargvaa, raTa
samyaro alahis TvaliT dainaxos; sadac mkvleloba mxolod srulyofisken
mimaval gzaze gadadgmuli nabijia; sadac siyvaruli iseTi tkbilia, rogorc
Seqiures saxeli da iseTi gizgiza,
rogorc xmeli xisgan danTebuli koconi~, - wers blogeri moli blumi.
axalgazrda orhans ki eSinoda, rom
misi xma sxva mwerlebis xmebSi iolad
Caikargeboda. zogierTisTvis es xma
yvelaze mkafiod stambolSi, Cuqurjumas ubanSi ismis: `bednieri var imis
gamo, rom Tavi qesqinebis namdvil ojaxSi megona. bednieri var imis gamo, rom
am sawolTan ramdenime wuTi vijeqi
da megona, rom sul cota xnis win iq
Cemi ufrosi megobari, qemal bei iwva,
romelmac sikvdilis win miTxra: TamTaxanum, minda, yvelam icodes, rom ubednieresi cxovreba gaviare~.
erT-erT blogze aseT mimarTvasac
gadavawydi: `orhan-bei, ra aucilebeli
iyo iseTi radikaluri nabiji, rogoric somxebis genocidis aRiarebaa?
es xom princi pis sakiTxia TiToeuli
TurqisTvis! magram es iyo kidev erTi
biZgi, romliTac Tqven TurqeTis sazRvrebs gascdiT da saerTaSoriso mniSvneloba SeiZineT. ar vici, gaTvaleT Tu
ara. faqti erTia: Turqi eris siamaye
unda yofiliyaviT da axla Tqvens
xsenebaze Tanamemamuleebi uxerxulad
iSmuSnebian. Tumca es verafers gaklebT
Cems TvalSi, radgan ar ityuebiT!~.
muzeumebi ar miyvars - eqsponatebi,
romlebsac xeliT ver vexebi, daukmayofileblobis gancdas mitovebs da
TiToeul jerze imasac vgrZnob, rom
TvalierebisTvis gansazRvruli dro
arasdros aris sakmarisi. amitomac ar
mimiwevs guli Cuqurjumas muzeumisken.
yvelaze Zalian stambolis katebi
mainteresebs - amboben, rom iq marTlac
uamravi kataa da es am qalaqis kidev
erT ganmasxvavebel niSans warmoadgens.
am dReebSi bevrs vfiqrobdi am katebze, romlebic gadarbian da gadmorbian
stambolis quCebidan orhan famuqis
wignebSi da wignebidan stambolis quCebSi. vfiqrobdi imaze, Tu rogor xdeba
raRac ubralo da yoveldRiuri - Zalian piradi, roca mogonebad iqceva;
rogor SeuZliaT mogonebebs sakuTari
cxovrebiT icxovron da sabolood,
gaqcion imad, vinc xar; rogor SeiZleba wero sakuTar Tavze, ojaxze, qalaqsa da qveyanaze ise, rom movlenebis
SuagulSic iyo da Tan damkvirvebelic iyo; rogor SeiZleba mkiTxvels
Seni warmosaxviTi muzeumi ise moataro, rom TiToeuli eqsponatis xelSi
aRebis da didxans Tvalierebis gancda
darCes.
blogi rom mqondes, amaze davwerdi.
da raRac piradic...
`Soreuli enebidan naTargmni yvela
avtori aRmoCenila am situaciaSi: romanisti zustad im poeziaze saubrobs,
romelsac Tavis cxovrebaSi xedavs, an
im Crdilebze, romlebic pirad cxovrebas ubnelebs, kritikosebi da mkiTxvelebi ki mis wignebs kiTxuloben, rogorc qveynis poeziisa Tu Crdilebis
gamoxatulebas. romanistis TviT yvelaze pirad warmodgenebsa da SemoqmedebiT Taviseburebebs mTeli erisTvis
damaxasiaTeblad aRiqvamen - am eris
saxedac ki~, - ambobs orhan famuqi
frankfurtis wignis bazrobaze warmoTqmul sityvaSi. es gaRizianeba, albaT,
imiT aris gamowveuli, rom misgan mudmivad gansazRvruli rolis TamaSs
moiTxoven, roca misi wignebi 60 enazea
naTargmni da mTel msoflioSi gafantuli, roca samyaros xmebSi misi xma
ase mkafiod ismis.
popularobas Tavisi sazRauri aqvs
da umravles SemTxvevaSi, es sakuTari
Tavis nawilobriv an srulad gawirvaa.
amboben, rom bolo wlebSi orhan famuqi
swored orhan famuqs TamaSobs, rac
metismetad TvalSisacemia. Sesabamisad,
misi nabijebi sul ufro iolad prognozirebadi xdeba.
miuxedavad yvelafrisa, me vici, ra
momwons mis wignebSi: swored is piradi,
rac xan Zalian axlos aris poeziasTan da xan CrdiliviT efineba yvelafers,
rasac mwerlis xeli exeba.
irma taveliZe
35
>DTKF TVBUHFYNBC CFSMVTKB
dila iwyeba daRlili sxeuliTa
da sxeulze metad aCqarebuli guliscemiT.
isini bevrni arian, Zalian bevrni...
imaze metni, vidre odesme yofilan...
arian saberZneTSi, italiaSi, espaneTSi,
germaniaSi, amerikaSi... arian ruseTSic...
arian yvelgan, sadac ki fexi gauwvdaT,
xeli miuwvdaT da gulma gauwia... sadac ki viRac egulebodaT TavianT
Tvistomidan; arian alalbedze wasulebi da bedisa da bedisweras brmad ayolilebi...
arian yvelgan da ,,yofna-aryofnis~
filosofias yoveldRiurad, realurad
,,exebian~ xeliT - xexaven unitazebs,
cvlian ,,pampersebs~, clian Ramis qoTnebs... asufTaveben oTaxebs, ezoebs, quCebs... aSeneben saxlebs, sZinavT xaraCoebze... sZinavT iqauri SromiTa da aqauri
fiqriT gadaRlilebs... sZinavT, magram
,,yofna-aryofnis~ filosofiis msgavsad,
arc maT Zil-buranSi yofnas hqvia Zili...
dila iwyeba daRlili sxeuliTa da
sxeulze metad aCqarebuli guliscemiT... iwyeba SiSiT - qalbatons ,,raRac~ ar moewoneba, batons dResac
,,xeli waucdeba~, batoniSvils
kerZi ar moewoneba, policiels
TvalSi ar mouva...
jojoxeTs jojoxeTi emateba, aqaur dards iqauri
dardi cvlis, iqaurs aqauri, kedlis moSlili saaTiviT wikwikebs da Cerdeba goneba - procentis gadaxda gviandeba, bavSvis
swavlis fuli gasagzavnia,
dedis wamlis sayidelia, mamis ormoci gadasaxdeli...
isini bevrni araian, gasaocrad bevrni... mtkivneulad bevrni... am tkivils daxeTqil xelisgulebze igroveben, fulad erTeulad aqceven da mere im xelisgulebs
ugzavnian, romelTa Sexeba da mofereba yvelaze metad enatrebaT...
mizezi yvelas sxvadasxva aqvs, mizani - yvelas erTi.
ocnebac saziaro aqvT, samSobloc
da survilic Sin dabrunebis... dedis
mier Ziliswin wakiTxuli zRapris
msgavsad cxovrebaSi arc erT maTgans
ar daxvedria gzisgasayarze warwera:
,,am gziT Tu waxval, is gelis, im gziT
Tu waxval - iso...~ ar ewera, magram imedi xom is ,,uxilavi Tanamgzavria~
36
htlfmnjhbcfufy|
ar SeiZleba elga foladiSvils ar icnobdes kargi mkiTxveli,
- es is avtoria, Tuki odes misi naweri wagikiTxavs, advilad rom
ver daiviwyeb.
saerTod, Jurnalistikas am epoqaSi, Cvenda saubedurod, moaSores
mxatvruli Rirebulebebi, sityvis siRrmec sadRac gaqra.
ai, elgas nawers rom kiTxulob, imdenad datvirTulia misi
yoveli sityva emociebiT, tkiviliTac, rom guli feTqvas umatebs
da Tvalze cremlic TavisTavad modis.
meamayeba, rom elga Cemi megobaria, da mis am werilsac yovelgvari
nebarTvis gareSe vbeWdav.
uimedobis Jamsac, sakuTari aCrdiliviT
Tan rom gdevs, miT ufro Tuki sxeuliT ucxo miwaze dgaxar da fiqriT
mSobliurze ,,daabijeb~...
imedi yvelas hqonda, imedi imisa,
rom rac ar unda Sors da didixniT
wasuliyo,
rac ar
unda
didi xifaTi da faTerakiT Sexvedroda am gzaze, rac ar unda mZime yofiliyo gansacdeli, rac ar unda areoda gza-kvali da labirinTSi Cakarguliyo, bolos imave gziT odesme isev
Sin dabrundeboda. zogi dabrunda da
zogi vera...
bavSvebi dedis gareSe gaizardnen...
qalebi ucxo qveyanaSi, ucxo ojaxebSi, ucxo bavSvebs uvlian, dahyavT skolebSi, baRebSi, umzadeben sadils da
vaxSams da sicxianebs Ramesac uTeneben RviZli mSobeliviT...
sanacvlod maT Svilebs, saqarTveloSi dedis gareSe darCenil Svilebs, aqvT feradi tansacmeli, fumfula saTamaSoebi da kaloriuli sakvebi... magram cxovrebas,
roca mas Sav-TeTrad, anu dedasTan erTad da dedis
gareSe yofnis ferebSi xedav - feradi tansacmliT
ver ,,gaiferedeb~...
verc erTi fumfula
saTamaSo ver mogcems im
siTbos dedis, Tundac gauxeSebul xelisgulebs
rom aqvT... da arc amqveynadac arsebobs imaze kaloriuli sakvebi sxeulisaTvis, vidre sulisTvis deda-Svilobis madlia.
mSoblebi Svilebis dautireblad wavidnen am qveynidan... da vin icis, ramdenma
dedam daxuWa ukanasknelad Tvalebi martoobaSi swored im
dros, roca misi Svili ucxo qveynis, ucxo moxucs dolbandakruli
dawylulebul sxeuls uwmendda...
vin icis, ramden mamas eWira suli
kbiliT imis molodinSi, rom adre Tu
gvian kars misi Svili SemoaRebda da
am qveynidan ise wavidoda, kubos amwevic eyoleboda, saflavis gamWrelic
da Wiqis wamqcevic...
isini bevrni arian, gasaocrad da
ika SavguliZis foto
Svils momlodine deda
mtkivneulad bevrni... naTesavebisTvis
samudamod Tu ara, droebiT mainc dakargulebi, megobrebisTvis gaucxovebulebi,
ojaxis wevrebisTvis fulisa da dardis erTdroulad momtanebi... saarCevno
biuletinisTvis gauqmebulebi da statistikisTvis Sav grafaSi Casmulebi...
magram vin arian isini sakuTari
Tavisa da qveynisaTvis? lukma purs
,,zvarakad~ Sewirulebi? mTvarianSi Zu
mglebiviT saSovarze gasulebi, Tu caluRela laba xarebi, mTeli ojaxis
simZimes rom miaTreven gaukvlavSi...
sad iwyeba da sad mTavrdeba maTi
sisuste da siZliere? sad aris Cixi
da sad gamosavali? iqneb iq, sakuTar
,,mes~, meze ufro Zvirfasis ,,gamravlebul mes~, anu ,,Cvens~ rom Seswirav...
iqneb swored esaa maTi sisusteca
da siZlierec, gaurkvevel momavalSi
mtkiced rom abijeben da awmyoSi darCenilebs momavlamde sagzals awvdian...
iqneb swored isaa ,,Cixi~, roca carieli varclis anabarad darCenil dedabers hgavs mTeli ojaxi da cxadia,
rom viRac unda ,,gaiwiros~... da ,,gamosavalic~ iqneb swored isaa, roca ityvi,
rom - ,,me waval~...
magram vin arian isini sakuTari
TavisTvis? sakuTar TavSi dakargulebi
da gzaabneulebi, Tavisufleba CamorTmeulebi, Seuracxyofilebi, Sromisgan daqanculebi, dardisgan danacrulebi, mudamdRe ojaxsa da axloblebs danatrebulebi, sevdiani mzeriTa da wylia-
ni TvalebiT gaurkveveli momavlisken
mziralebi, sadac kalendari zantad
da swrafad Slis furclebs... sadac
weliwadis oTxi dros nacvlad, mxolod ori ,,dro~ arsebobs - iq yofnis
da aq dabrunebis!..
vin arian isini sakuTari qveynisTvis? gerebi, romelTaTvisac avma dedinacvalma xmeli lukmac ver gaimeta?
romelsac mudamdRe saxres urtyamda
da didi urduliT urazavda Tbili
keriaSi Semaval kars?
vina arian isini, TavianTi qveynisTvis _ 21-e saukunis ,,mamluqebi~, maqmanebiani winsafrebiTa da rezinis xelTaTmanebiT Tu ,,amaoebis~ did bazarze
groSebad gayiduli ,,monebi~? nuTu amqveynad maTi wili miwa da haeri, maTi
wili sarCo da sabadebeli, maTi wili
siTbo da siyvaruli, maTi wili erTguleba da sakeTebeli ase Znelad mosapovebeli da mosaZebni iyo...
vin arian isini, TavianTi qveynisTvis?
dakarguli Taobebi, ugzo-ukvlod gabneuli genofondi... realuri da potenciuri dedebi... fesvebs mowyvetili
Svilebi...
rodis da rogor SeZlebs es arSemdgari saxelmwifo im adamianebis arSemdgar qveyanaSi dabrunebas? an Tu SeZlebs riTi? sityvieri, cru dapirebebiT Tu caTambjenebiT, moasvaltebuli
gzebiTa da mudmivi eleqtroenergiiT? dabrunebulebs daxvdebaT ki aq is
garemo ,,Sin dabrunebis~ gancdas rom
qmnis?
isini bevrni arian, gasaocrad bevrni... yoveli wuTi da saaTi, yoveli
dRe da Tve fulad erTeulSi gadahyavT... isini ar cxovroben, isini cocxloben da am sicocxlesac zustad
is ,,ekvivalenti~ aqvs, ramdenadac maTi
Sroma fasobs...
iman saxli iyida, iman manqana, viRac
warmatebulad gaTxovda, viRacas gaumarTla... iman moqalaqeoba miiRo, iman
Sromis ufleba, iman mwvane baraTi...
viRaca mezoblis ambavs yveba, viRaca
naTesavis, viRac sazogadoebriv transportSi yurmokruls...
mokled, mogebas da SenaZens yvela
Tvlis, aqac da iqac... magram arc iq
da arc aq, aravin Tvlis ,,danakargs~,
radgan is fulad erTeulSi ar iTvleba. danakargi ki didia, ganaxevrebul
sicocxlemde dasuli...
isini bevrni arian, mtkivneulad bevrni... yvelas viRaca gvaklia... zogs
yvela erTad... da xSirad, Zalian xSirad,
arc es ca, arc es mze da arc es miwa
ar gvergeba, radgan maT gareSe modis
zamTarica da Semodgomac, maT gareSe
modis gazafxuli... maT gareSe izrdebian Svilebi, maT gareSe berdebian megobrebi da maT gareSe kvdebian mSoblebi...
elga foladiSvili
P.s. tkivilebs unda erqvaT ,,saxeli~, tkivilebs, romelsac gulTan axlos vgrZnobT - Cvenc da isinic...
37
pirveli dRe
dilis 5 saaTze gemis Zravebi gaCerda. 37 dRis Semdeg gemze pirvelad
daisadgura siCumem.
Cven amerikaSi viyaviT.
me wamovdeqi, iatakze mwoliare mgzavrebs gadavalaje da iluminators mivadeqi, magram wylisa da nislis garda
veraferi davinaxe. Cven Ruzas vuSvebdiT romeliRac kunZulis maxloblad.
Cavicvi da gembanze avedi.
da ai, aqedan daiwyo Cemi tanjvawameba. gemi berZnuli iyo, me triumfis mgzavri gaxldiT da amitom jer
kidev Sua gzaze Semomexarja mTeli
fuli. ufulod ki napirze ar gadamiSvebdnen.
Cemi eqvskaciani kaiutis erT-erTi
mgzavri, Turqi hasani, fexdafex amomyva
gembanze.
- aki garigebdi Wkuas, - momaxala
man, rogorc ki momiaxlovda, - ai, ukve
amerikaSi varT da fuli ki ara gaqvs,
rom napirze gadaxvide. Sen ukanve dagabruneben. ufulod vin SegiSvebs amerikaSi? vai, sircxvilo! Sen adgilas namdvilad Tavs moviklavdi!
hasani gibraltaridan moyolebuli
mxolod damarilebul zeTisxilsa da
mlaSe yvelze gadadioda. mas acofebda patara xis Samfurze Camocmuli
mwvadebi, romlebsac gembanis stiuards
vatovebinebdi xolme.
gemidan xidiT CavediT did darbazSi. mgzavrebi fotosuraTebiT xelSi
aqeT-iqiT awydebodnen da damxvdurebSi
TavianTi naTesavebis amocnobas cdilobdnen. inspeqtorebi magidebs usxdnen
da Camosulebs sabuTebs usinjavdnen.
kari gaiRo da darbazSi viRac axalgazrda Semovida. mas xelSi erTi meoreze dawyobili ubralo zoliani naW-
38
redaqtorisagan:
giorgi da helen papaSvilebis @yvelaferi SeiZleba moxdes~
avtobiografiuli novelebis krebulia.
igi inglisur enaze daiwera da pirvelad 70 wlis winaT,
1944 wels gamoica. dRemde am wignis 20-milionamde egzemplaria
gayiduli, Cvidmetjer gamoica amerikaSi, iTargmna italiur,
frangul, norvegiul, daniur enebze. gadaRebulia amave saxelwodebis filmadac holivudSi.
wigni gvixatavs 1930-iani wlebis qarTveli emigrantis cxovrebas da amav dros glexis TvaliT danaxul amerikas.
anTologiaSi, msoflios 50 saukeTeso wigns Soris, romelSic
yvelaze ukeT aisaxa amerika - jek londonis, ficjeraldis, selinjeris da hemingueis gverdiT SexvdebiT am wignsac.
risagan Sekerili ,,xinkala” qudebi
eWira. pirvelad igi fanjarasTan gaCerebul kravelis boxoxian moxucTan
mivida, Semdeg – rigSi mdgom kazakTan,
bolos me momadga.
- erTi Sen quds Sexedos kacma, miTxra man rusulad, - Sen ra, mTeli
sicocxle xamad ginda darCe? hm, kravelis qudi! xom ar ggonia, SeerTebul
StatebSi Sens garda vinmes exuros
bewvis qudi? ager, Sexede inspeqtors,
eqims, kapitans, egeTi qudebi axuravT?
ra Tqma unda, ara!
me araferi vupasuxe.
- ici, ras getyvi? mec odesRac xamad viyavi am qveyanaSi da Sen rom giyureb, guli mikvdeba. ar minda, vinme
Cavardes im dReSi, me rom viyavi. ai, Cemi kepebi. naxe, ra Zvirfasi zoliani
naWeria! aseT kepebs xom memanqaneebi,
mRebavebi da maRaroelebi atareben, biWma qudi TiTze daatriala, - nu geSinia, es namdvili amerikuli stilia.
am quds rom daixurav, yvelas amerikis moqalaqe egonebi. me var amis Tavdebi. ici, Tanaxma var, Cemi kepi mag daqeqil kravelis boxoxSi gagicvalo, pirdapir gagicvalo. sarTad erTi penic
ar minda.
unda giTxraT, rom kravelis qudi
zed gamomgzavrebis win SeviZine da
jer sul axalTaxali gaxldaT. igi
mSvenieri vercxlisferi kravelisagan
iyo Sekerili. saqarTveloSi rom mecxovra, albaT, mTeli sicocxle meyofoda, magram...
- ici, ra, - miTxra qudebis gamyidvelma, - minda samudamod dagamaxsovrdes,
rom amerikaSi Camosvlis dResve fuli
gaakeTe. dolars gimateb. movrCiT?
me boxoxi movixade da kepi davixure. kepi patara momivida, Zlivs mifaravda kinkrixos, magram amerikaSi amerikulad unda Caicva da Tanac ra sasiamovnoa, roca gemovnebiT icvam! ase Cavigde xelSi pirveli dolari.
sirieli isaaksi grZel skamze ijda,
iaffasian sigarets abolebda da Cvens
vaWrobas Tvals adevnebda. isaaksi Cems
kaiutaSi cxovrobda da amitom kargad
icoda, ra avladidebis patronic viyavi. qudebis gamyidveli Semdeg muStars
rom miadga, isaaksma sabaJos inspeqtorisagan Tavis daZvrenis kargi xerxi
maswavla.
es marTlac SesaniSnavi xerxi aRmoCnda: sanam inspeqtori Cems pasportsa
da vizas sinjavda, me ukve movemzade
TavdacvisaTvis.
- gxvdebian Tu ara megobrebi? –
mkiTxa man, - gaqvs Tu ara fuli, rom
Tavi gaitano amerikaSi.
me mwvane amerikuli dolarebis msxvili dasta amoviRe, 10 da 20 dolarianebis mozrdili, reziniT Sekruli
dasta.
- o qei, gaiareT, - miTxra inspeqtorma
da sabuTebze beWedi damirtya.
bargi aviRe da gareT gavedi. fulis
dasta ki isaaksis megobars arapuleopuloss davubrune. igi, axla albaT
sxvas miaqiravebda am dastas. arapuleopulosi sul erT dolars iRebda am
fulis TxovebaSi. TiTqmis muqTia, ara?
gareTa baqanze osi zurabegi davinaxe. zurabegic triumiT Camovida amerikaSi, magram gana pirvelad – igi
amerikis moqalaqe iyo da saTanado
sabuTebic hqonda amis dasamtkiceblad.
garda amisa, `gaspadin” buffalo bi-
lis megobaric gaxldaT. zurabegi pirvelad 20 wlis winaT ewvia amerikas.
maSin igi cirkis mojiriTe iyo, Semdeg
ki mTavari mzareuli gaxda. mas ramdenimejer daegrovebina fuli da colis
saSovnelad wasuliyo samSobloSi, magram dRemde veravin eSovna.
- rao, napirze gadasvlis ufleba
ar mogces? – mkiTxa zurabegma.
- rogor ara, magram fuli ara
maqvs, rom im gemSi Cavjde da napirs
mivadge (momcro gemi TuxTuxiT dacuravda kunZulsa da napirs Sua da saSviani mgzavrebi gadahyavda). iqneb gadamecura, magram bargs ra movuxerxo?
sul cota. ori gza unda gavakeTo.
- ai, Se virisTavo, - miTxra zurabekma, - es xom amerikaa. gemi ufasoa.
igi Cem mTavrobas ekuTvnis. Cven muqTad
gadagviyvanen. wavediT.
ase movxvdiT napirze.
napirze ki: quCebi, xalxi, xmauri.
saxeebi da kvlav saxeebi. qoTqoTi, jijRini, yvirili, magram yvelaze meti –
fusfusi da moZraoba: win da ukan,
ukan da win, Tvalebi amiWrelda.
ase gaviareT ramdenime kvartali.
aq Cveni sabuTebi gamaxsenda, amoviRe,
nakuw-nakuwad vaqcie da urnaSi Cavyare. ,,amis Semdeg veRaravin damimtkicebs,
rom amerikis moqalaqe ara var”, - gavifiqre da zurabegs mivubrundi: axla
ra unda vqnaT-meTqi.
- samuSao unda viSovoT. eg ukve
Cemze iyoso, - mi pasuxa man.
orive muSebis damqiravebel saagentosaken gavemarTeT. sabednierod, agentma
rusuli icoda. man zurabegi maSinve
rusul restoranSi gaagzavna Sef-mzareulad.
- axla Tqvens megobars mivxedoT.
aba, risi gakeTeba SegiZliaT? – mkiTxa
agentma.
- me tyavis lamazad gamoyvanis
ostati var. gansakuTrebiT kargad vici
Zveleburi maTraxis taris keTeba.
- RmerTo Cemo, - amoixvneSa agentma,
- es xom SeerTebuli Statebia, aq
cxenebs ra unda, avtomobilebia. sxva
ra SegiZlia?
sabednierod, mamaCemi windaxeduli
kaci iyo da ori xeloba Semaswavla.
ifiqra, erTi umtyunebs, meoreTi gaitans Tavso.
- me maxvilebis keTebac vici, mokle
da grZeli maxvilebis, sevadiTa da
usevadoT. sanadiro danebis damzadebac
– ubralo ginda Tu moxatuli, wrToba,
alesva, piris awyoba, - vuTxari agents da
Cemodnidan qarglobis mowmoba amoviRe.
- o, RmerTo, maTraxebisa da xmlis
ostati, - amoixvneSa agentma da zurabegs miubrunda: - jobs SenTan waiyvano da WurWeli arecxino, - restoranSi yovelTvis akliaT xolme WurWlis
mrecxavebi.
Cven miwis qveS CavediT, matarebelSi CavsxediT da ramdenime gvirabi
gaviqroleT. am gvirabebma samxedro
gzis gvirabebi momagona, sadac uzarmazari Ramurebi budoben, oRond aqauroba ufro uaresad yarda.
restorani SesaxvevSi mdebareobda.
,,xazeikam~ Zalian tkbilad migviRo:
- Sen saCaiedan maxsovxar, - uTxra
man zurabegs, - moxaruli var, rom
CemTan imsaxurebT. mgoni, ,,piraSkebis~
ostati xarT, ara?
- yvelafrisa, madam, yvelafrisa, Tavmomwoned upasuxa zurabegma, - erTma
Cemma megobarma, bufalo bilma, erT
jerze 30 cali Rvezeli SeWama. es
Cemi megobaria. WurWels garecxavs.
restornis patrons Tavi davukari.
samzareulo patara da CaxuTuli
iyo. aq yvelaferi Roris SiganiviT
iyo gaqonili. zurabegma danebi amoalaga, mzareulis qudi daixura, Sinaurulad datrialda samzareuloSi da
marjved Seudga mwvanilis daWras.
- Sen ki amaT darecxav, - miTxra
diasaxlisma, - oTxi saaTisaTvis unda
moaswro, magida SegvikveTes.
me erTi langari Wiqebi unda damerecxa, Tanac ra Wiqebi: muclianebi,
39
maRalfexianebi, erTi cicqnebi, TiToSi
TiTo ylupi Tu Caeteoda. pirveli
maSinve Camatyda xelSi, meorec Tvalsa
da xels Sua gamiqra. rva, rogorc
iqna, gavrecxe, meTerTmete Tavidanve gabzaruli iyo; meTormete Tasis kides
moxvda, erTi daiwkaruna da gaTavda.
me, albaT, dResac iq vimuSavebdi,
magram swored im wuTas, roca pirveli langari sarkmlidan darbazSi unda
gadamewodebina, fexebSi restornis katam gamirbina.
roca namsxvrevebis axveta davamTavre, zurabegs mivubrundi:
- axla puri vWamoT, ukve SuadRea.
age, muStrebic miirTmeven. maT cqeraSi mada gamexsna. mwvadi Sewvi, kitri
daWeri, erTi kargad visiamovnoT am
axal qveyanaSi.
- es restorania, - mi pasuxa zurabegma, - saqarTvelos samxedro gzis
piras miyuJuli duqani ar gegonos,
sadac stumrebi da Sinaurebi erT sufraze qeifoben. es restorania da Tavisi wesebi da kanonebi aqvs. muStrebi
rom gamoilevian, maSin unda davnayrdeT
nasufraliT. aba, isev Wiqebs mixede,
oRond, Tu Zma xar, aRar Semarcxvino.
me erTi Careqi araJani vi pove, restornis ukan, xeivanSi gavedi da purs
Sevatane. amas erTi qila xizilalac
davayole. xizilala Zalian mlaSe gamodga. albaT, saeqsportod Tu iyo
damzadebuli.
,,xazeikam~ momagno. fexze wamovdeqi.
- miirTviT araJani, geTayvaT, miirTviT, - miTxra man, - daamTavreT, daamTavreT. oRond Semdeg iqneb wasuliyaviT Cemgan. sadme Sors wasuliyaviT.
nu ki gewyinebaT, magram Wiqebi da xizilala Zalian Zvirad miRirs. Seni megobris wyeninebasac veridebi. Zalian
mWirdeba kargi mzareuli. rom SegeZlos Cumad wasvla, uceb rom gauCinarde, me 5 dolars mogcem.
- jer araferi gamikeTebia da fulic
ar mergeba Tqvengan, rac aris, aris.
restorani Cemi bedi ar yofila. waval,
zurabegs ar vemSvidobebi, Tqven uTxariT Semdeg.
,,xazeikam~ qudi da raRac qaRaldSi
Sexveuli gamomitana. xeivans davyevi
da quCaSi gavedi. viare, viare, fexis
gulebi amewva siaruliT, kiseri metkina
aqeT-iqiT yurebiT, magram mainc mivdiodi da mivdiodi. ukve meore dRe
megona.
Sevecade inglisurad gamovlaparakebodi gamvlelebs. ,,ra saaTi”, - vikiTxe,
magram aravin gamompasuxebia. ese igi,
ver gamiges-meTqi, vifiqre da axla
40
sxvanairad Sevabrune sityva, - ,,ramdeni saaTia”, - mivmarTe viRac gamvlels.
man Tavis majaze mimiTiTa, - xuTis naxevari iyo.
ra saocari qveyanaa! Tu moindomeb,
uceb iswavli kaci inglisurs.
parkSi Sevedi, Crdili movnaxe, fexze
gavixade da wamovweqi. gavxseni ,,xazeikas~ gamotanebuli Sekvra. puri da
Zexvi aRmoCnda Sig. axal qveyanaSi
cxovrebis dasawyebad xuTcentiani nikelis fulic moeyolebina.
ra vqna, rogor moviqce? - sanam ama-
ze vfiqrobdi, CameZina kidec.
viRacam gamomaRviZa. Tavze policieli madga da raRacas meubneboda. me
Tavi gavaqnie, veraferi gavige-meTqi, vaniSne. policielma xelebi, fexebi, Tvalebi da Tavi moiSvelia (igi Zalian magonebda TbilisSi nanax Tojinas) da,
rogorc iyo, mimaxvedra, rom balaxze
wamowola akrZalulia. Tu gindaT, skamze dabrZandiTo. skamebi ufasoa, yvelas
SeuZlia dajdeso. ai, rogori qveyana
yofila!
magram dawola arc iseTi ioli
aRmoCnda. skamebze, yoveli ori futis
daSorebiT, rkinis saxelurebi daemagrebinaT. SeZroma ar gindoda?! jer cali
fexi Sevyavi, Semdeg meorec mivayole
da davweqi. magram gverdi veRar vicvale. Tanac, rogorc ar unda davwoliliyavi, rkina nikapze mebjineboda. karga
xans vifiqre, Tu rogor movqceuliyavi. mere wavedi, Cemi xuTcentianiT miwis Txili viyide da ciyvebs davuyare.
parkis irgvliv aRmarTul koSkebSi
sinaTlis anTeba daiwyes. ukve dabnelda. me Saragzis maxloblad, ferdobze
avedi. aq kldis qveS patara qviSnari
vipove. Samfuri gavTale, xis totebiT
koconi gavaCaRe, Zexvi Seviwvi da purs
Sevatane. male, isev momSivda. pijaki
davaxvie, TavqveS amovide (ase omSi vakeTebdi xolme) da daviZine.
damRala amerikam da amitom karga
xans meZina. ukve SuaRame iqneboda, rom
Suqma Tvali momWra. Cems qveviT, Saragzaze msubuqi manqana moTaxTaxebda. Suqi
misi wina naTurebidan modioda. rom
gamisworda, erTi amoixrotina da dadga.
manqanidan kaci gadmovida. mTeli saaTis ganmavlobaSi jaxirobda, xsnida
da xuravda kapots, ukakunebda manqanas
raRac iaraRebs, magram veraferi gaawyo. me ferdobze Cavcocdi da gzaze
gavedi, omSi TviTmfrinavebTan mqonda
saqme da avtomanqanac xom TiTqmis
igivea, ra Tqma unda, Tu frTebs ar miviRebT mxedvelobaSi. weRandeli policielis msgavsad, xelebiT, fexebiT, TaviT mivaxvedre, - momeci iaraRebi, aba,
erTi me vcdi-meTqi. man iaraRebi momca
da TviTon gzispira skamze Camojda.
Sevamowme sanTlebi, gamanawilebeli, gragnila, davxede benzinis mimwodebel mils, magnetos. Semdeg manqanis
daqoqva movindome. vatriale, vatriale, kinaRam guli amomvarda, magram avtomobili sdumda. gavcecxldi da lanZRva-gineba davuwye manqanas. ra ar vuwode - mTis devis Svili, qvabulis eSmakis etli, davarisxe igi Savrqiani Txis
saxeliT da, roca qarTulad aRaraferi damrCa, rusulze gadavedi, rom bolomde momeoxebina guli. Semdeg erTi
gemoze Cavcxe radiatorSi wixli. avtomanqana Zveli iyo, T modelisa. man
erTi daifrutuna, verxviviT acaxcaxda
da amuSavda. manqanis patroni CemTan
moiWra. micinoda, xels marTmevda, raRacas meubneboda, raRacas mekiTxeboda.
magram aq polismenis meTodi ar gamogvadga – marto Jestebi ara kmaroda.
uceb Cemi leqsikoni gamaxsenda – inglisur-rusuli da rusul-inglisuri.
xalaTis jibidan amoviRe da manqanis
patrons mivawode. man leqsikoni sinaTleze daiWira da furcvla dauwyo.
,,muSaob”? – mkiTxa da inglisur sityvaze mimiTiTa. mis gaswvriv daweril
rusul sityvas davxede da Tavi gavaqnie. ,,bina?” – maCvena man meore sityva.
kvlav uariT vupasuxe.
gamovarTvi leqsikoni, ,,gemi” da
,,dRes” movZebne da vaCvene.
,,wamodi”, - maCvena leqsikonSi, ,,uid mi”, - miTxra da TiTi mkerdze
miido, ,,Wama”, ,,Zili”, ,,samsaxuri”, Semdeg karga xans iqeqeboda leqsikonSi - ,,samsaxuri xval”. - ,,avtomobilebi?” – vkiTxe me, Cven xom qarTuladac ,,avtomobils” vityodiT.
,,avtomobilebi”, - damidastura da
Zalze nasiamovnebi darCa, rom erTi
saerTo sityva mainc aRmogvaCnda.
manqanaSi CavsxediT, mravali mili
gaviareT, mravali quCa, romelTa orsave mxares saxlebi iyo Camwkrivebuli.
bolos mis saxls mivaRwieT. SevediT,
karga blomad vsviT da vWameT, sabednierod, Wama-smas, rogorc mogexsenebaT,
enis codna ar unda. Semdeg misma colma
oTaxi momiCina da davweqi. Zilis win
vfiqrobdi: ,,ai, mTeli dRea vcxovrob
amerikaSi da swored ise yofila, rogorc ambobdnen, - amerika is qveyanaa,
sadac yvelaferi, marTlac, yvelaferi
SeiZleba moxdes”.
ukve oci welia vcxovrob amerikaSi da aqaurobaze dRemde am azrisa var.
diax,
Tqveno umwikvloebav!
eqvsi Tvis Casulic ar viyavi amerikaSi, rom kinaRam cixeSi amovyavi
Tavi. es ambavi ase moxda:
is pirveli eqvsi Tve niu-iorkSi
gavatare. kvireebi usazRvrod grZlad
meCveneboda. arc dResaswaulebi iyo
da arc qeifebi, rom cotaTi mainc gavxalisebuliyavi. movidoda SabaTi da
konvertiT 12 an didi-didi 14 dolars
momcemdnen xolme. Camosvlis dRes rom
kacs Sevxvdi centralur parkSi, iman
dapireba Seasrula da samuSao momca
garaJSi. magram ori Tvis Semdeg sidedri gauxda avad, garaJi miaketa da ojaxianad sofelSi gadasaxlda. Cemi CiqorTuli inglisuriT Zalian gamiZnelda axali samuSaos Sovna.
cota xans abreSumis fabrikaSi vimuSave, Semdeg qandakebis Camomsxmel
saxelosnoSi gadavedi. TabaSirisagan
vasxamdiT ulazaTo qandakebebs. am saxelosnos manam SevrCi, sanam mTavarma
moqandakem aqlemis Camosxma ar damavala.
es aqlemi ufro Zroxas waagavda. me ar
vikadre aseTi maxinji cxovelis Camosxma da aqa-iq Sevaswore, rom aqlemis
ramdenime niSan-Tviseba mainc mimeca.
roca moqandakem Cemi namuSevari
naxa, gacecxlda da is skolebi CamomiTvala, sadac eswavla - londonis, parizis, drezdenis (darwmunebuli var, am
qalaqebSi aqlemis WaWanebac ar iyo).
da kvlav umuSevari davrCi.
Semdeg oTaxebis moxatvaze vimuSave, magram me da Cemi ufrosi rogorRac ver SevewyveT erTmaneTs. mere erTi
qarTveli vnaxe (im dros sul orisami Tu viqnebodiT niu-iorkSi), romelic tansacmlis sawmend saxelosnoSi muSaobda. am qarTvelma TanaSemwed
amiyvana. saSineli samuSao iyo. tansacmels benzinSi vrecxavdiT, rom laqebi amosuliyo. benzini tvinSi mirtyamda,
yelSi Cadioda da yurebidan gamodioda. mTeli kvira benziniT viyavi gaJRenTili.
rac unda jojoxeTuri kvira gvqonoda, dasvenebis dRes mainc SesaniSnavad vatarebdiT, radgan yvela mTeli
dRiT mivdiodiT vankoTlandis parkSi.
es xeebiTa da yvavilebiT savse parki
qalaqgareT iyo... iq SegveZlo cecxli
gagveCaRebina, batknis mwvadebi Segvewva,
mTeli dRe gveseirna, samuSaoze ar
gvefiqra da erTi dRis ganmavlobaSi
mainc davmtkbariyaviT adamianuri cxovrebiT.
kviradReobiT, dilis eqvsi saaTidan,
metros vagonebSi ukve teva aRar iyo
xolme. vis ar SexvdebodiT aq – rusebs,
berZnebs, somxebs – mihyavdaT moxucebi
da Cvilebi, mihqondaT doqebi, dasakeci
skamebi, naxSiriani toprakebi, hamakebi,
samovrebi, sauzmiT savse kalaTebi da
fardagebi. yvela amoCemebuli adgilisaken mieSureboda. iq Cais gaawyobdnen,
sauzmes amoalagebdnen da natrobdnen,
neta gvian daRamdeso.
is dauviwyari kvira dRe, roca ubedureba SememTxva, gazafxulis miwuruli iyo. kaSkaSa dRe idga, mowmendil
caze aqa-iq Rrublis TeTri qulebi
dacuravda. swored rom, faTerakebis
Sesaferi dRe gaxldaT.
im dRes pirvelad mecva amerikaSi
SeZenili kostumi, mewamul zolebiani
halstuxi mekeTa da cxvirsaxocic
halstuxis Sesaferi mqonda. Tavze Wilis qudi mexura, swored iseTi, ianki
dudli rom atarebda. Tavs bednierad
vgrZnobdi da, cota ar iyos, vijgimebodi kidec.
xuT-eqvs axalgazrdasTan erTad
parkSi vseirnobdi. erTi nacnobi ojaxidan meoreSi gadavdiodiT. aq TiTo
Wiqa Rvinos gadavkravdiT, iq namcxvars
wavatexdiT xolme. erTgan bufalodan
axalCamosuli biZa gagvacvnes, meoregan - haerze pirvelad gamoyvanili
Cvili vinaxuleT...
parkis bolos gvindoda gavsuliyaviT da myudro biliks davadeqiT. gzad
lamazi xe Semogvxvda. TeTrad gadapentiliyo, gegoneboda, aqafebuliao. ingliselebi ZaRlis xes etyvian.
- yvavilebi, yvavilebi, - aRrialda
erTi rusi, saxelad kirile, - davglej,
Taiguls gavakeTeb da Cem megobar qals
mivarTmev.
am kiriles ar vicnobdiT, sadRac
gzaSi mogvetmasna.
kiriles sxvebmac aubes mxari.
- davglijoT! davglijoT yvavilebi,
Taigulebad SevkraT da megobar qalebs
mivarTvaT.
- xe ratom unda gavafuWoT, - vuTxari me, - cota tvini gaanZrieT. Tu gindaT lamaz qals daumegobrdeT, TxoveT
saseirnod gamogyveT, uTxariT, SesaniSnav
raRacas gaCvenebT, saxlisodena Taiguls,
Taiguls, romelic pirdapir miwidan
izrdeba-Tqo, iSviaTi sanaxavia-Tqo. Tu
ase izamT, Zalian advilad dauaxlovdebiT seirnobis dros da ukan rom dabrundebiT, iqneba nayinis saWmeladac
SemogyveT.
ara, aravin gamigona. maincdamainc
xe unda daemtvriaT. mglebiviT miesivnen da nawil-nawil dauwyes gleja.
xtodnen, konwialobdnen, vin ufro did
tots motexso! lamis cudad gavxdi.
- Cemda Tavad, - vuTxari maT, - momerideboda qalisaTvis muqTad naSovni,
moparuli yvavilebis mirTmeva! viyiddi.
ai, es iqneboda pativiscema, Tu arada,
sul ar mivarTmevdi.
uceb, kirile, romelsac ukve yvelaze didi Taiguli Seekra, xis kenwerodan Zirs Camococda da miTxra:
- fexsacmlis zonari unda Sevikra,
es Taiguli erTi wuTiT damiWire, male davbrundebi.
mec davuWire da imav wuTs Cem
gverdiT policieli gaCnda.
- kargia, kargi! - Tqva man, - es xom
sazogado qonebis ganadgurebaa.
gvarebi gamogvkiTxa da patar-patara
qaRaldze Camowera.
- rasa Svreba? – vkiTxe sergeis.
- uwyebebs gvaZlevs!
- uwyebebs?
- ho, sasamarTloSi unda warvsdgeT.
- dapatimrebuli varT?
- TiTqmis, Tu jarimas gadavixdiT
saqme miCumdeba, magram Tu Tavis aridebas
movindomebT da uwyebebs gadavyriT, mogvnaxaven da cixeSi gamogvamwyvdeven.
- ra gvari xar, Zmobilo? – mkiTxa
policielma.
Sevecade damejerebina, rom totebi
me ar damimtvrevia. es Taiguli sxvam
damaWerina-meTqi, magram ar damijera.
miTxra – nu medavebi, Torem aqve dagapatimrebo.
kvlav davuwye axsna-ganmarteba:
- ai, biWebi damimowmeben, rom me ar
momiwyvetia, sxva iyo-meTqi, - magram
arc imaT daujera, - nu amarTlebTo, uTxra.
swored ar mindoda im policiels
vgvanebodi: iseTi eWviani vyofiliyavi,
rom yvela matyuara mgoneboda. aba, ra
41
gemo aqvs iseT cxovrebas, Tuki veravis endobi.
ase rom, CemTvisac gamowera uwyeba
da wavida. is axalgazrda, ai, is kirile ki aRar gamoCnda – jer kidev ar
moeTavebina fexsacmlis Sekvra.
- saSineli saqme dagvemarTa, - vTqvi me.
- araferia, - gaicina sergeim.
- araferi? mTeli cxovreba samSobloSi gavatare da arafers gadavyrivar.
axla sul eqvsi Tvis Camosuli var
amerikaSi da ukve gaiZvera damerqva.
es araferia? mamaCemma rom gaigos es
saSineli ambavi? rom gaigos Cemi dapatimreba, sofeli ras ityvis? pirveli
adamiani, romelic kobianTkaridan amerikis SeerTebul StatebSi wavida da
risTvis? imisaTvis, rom tusaRi gamxdariyo.
- momxede, - miTxra sergeim, - Sen arc
ki dagWirdeba sasamarTloSi wasvla.
fuli gagzavne da Tavi damnaSaved scani.
- ki, magram, rom ara var?
- Tqvi, var-Tqo, dros moigeb!
- maSin policieli swore yofila,
rom aravis ujerebs, Tuki jer ityvian,
araferi damiSavebiao, mere ukuRma Seabruneben, davaSaveo.
- Tu Tavs damnaSaved ara scnob, sasamarTlos winaSe unda warsdge, saqme
unda gaarCion.
- hoda, warvsdgebi kidec!
- erTi dRis xelfass dahkargav!
- davkargo!
- policieli rom vnaxoT da kidev
erTxel movelaparakoT? – SemogvTavaza arkadim.
- araferi gamova, Tqva sergeim, - piradad me sasamarTloSi Tavs damnaSaved vcnob. giorgi ivanes Zes ki mxolod
erTiT SegviZlia davexmaroT. ukan, niuiorkSi davbrundeT da fiqseri vinaxuloT:
- ras niSnavs viqseri, - vkiTxe me,
viqseri melia unda iyos, ara?
- ,,f”. fiqseri adamiania. xalxi
fuls aZlevs saqmeebis mosawesrigeblad. sxvadasxvagvari nebarTvis Sovna
SeuZlia, gadasaxadis blankebs avsebs,
transportis bileTebs auqmebs. vTqvaT,
licenziaze uari giTxres - fiqsers
fuls aZlev da igi raRaca manqanebiT
mogixerxebs.
- hoda, melia yofila!
- melia viqsenia, - ganmimarta sergeim,
- sityvebi Tav-Tavis adgilas unda
Cailago TavSi. yvelafers erTmaneTSi
urev. fiqsers didi nacnoboba da gavlena aqvs.
wavediT fiqserTan. mas didi oTaxi
eWira, viTomda, didi kaci varo, magram
42
iataki xelovnuri marmarilos hqonda. Tunuqis torSerebi mooqrovili
iyo, faneris magidaze qaRaldis vardebiT savse uzarmazari fiala idga.
neta kedlis panelebi urTxelisaa?
– xeliT movsinje, - ara, fanera yofila.
- am oTaxiT Tu vimsjelebT, me
mgoni, fiqseri namdvili adamiani arc
unda iyos, - vuTxari biWebs. – albaT,
TiviT gatenili fitulia da enis
magivrad patefoni udevs pirSi.
- xma gaiwyvite, Torem orjer mogiwevs cixeSi wasvla.
- aba, riT SemiZlia dagexmaroT, biWebo, - gvkiTxa fiqserma. – SegemTxvaT
rame?
me uwyeba gavuwode.
- policiasTan gaqvT uTanxmoeba?
– fiqserma Tavi gadaaqnia. – policiasTan dava saxumaro saqme ar aris.
Tqven ueWvelad ucxoeli iqnebiT, ara?
- ki, aq ucxo var!
- kargi. honorars winaswar viReb.
Cveulebriv aT dolars. Sen xuTs dagjerdebi. mere movifiqroT, risi gakeTeba SegviZlia.
fiqsers fuli CavuTvale.
- axla miambeT.
Cemi meurve dawvrilebiT mouyva
yvelafers.
fiqseri Cafiqrda. raRac qaRaldebi gadaaTvaliera. bloknotSi raRac
Caiwera, kvlav fiqrebs mieca da bolos
ganacxada:
- iciT ras getyviT? Sen xval sasamarTloSi waxval da Tavs damnaSaved scnob. es erTaderTi gamosavalia.
raRac or dolars gadaixdi da saqme
morCeba. garda amisa, me mTel Cem nacnobobas davixmar saqmis mosagvareblad.
- momismineT, - vuTxari fiqsers, Tundac borkilebis mouxsnelad CamomaxrCon, imas ver davibraleb, rac ar
Camidenia.
ase gaTavda es ambavi. fiqseri metiT
verafriT dagvexmara da Zalianac gagvibrazda.
sergeim Tqva:
- ra iqneba moxuci mister koeni
gvenaxa, ra xania, amerikaSi cxovrobs
da iqneb raime moifiqroso.
- ai, ra, - gviTxra mister koenma,
roca Cveni naambobi moismina, - fiqsermiqsers moeSviT da me damijereT. ukve
47 welia, rac amerikis sruluflebiani moqalaqe var. TviT prezidentma
heisma momiwera xeli. wadi sasamarTloSi. roca pirvel kiTxvas mogcemen, uTxari – ara var damnaSave, Tqveno
Rirsebav-Tqo.
- ara var damnaSave, Tqveno Rirse-
bav! ras niSnavs ,,Tqveno Rirsebav”?
- mosamarTles. amerikaSi yvela mosamarTles ase mimarTaven.
- ara var damnaSave, Tqveno Rirsebav. mere?
- mere adeqi da Seni ambavi mouyevi.
- Cemi damtvreuli eniT?
- moindome da kargad gamogiva. iqneb
mosamarTlem mogisminos da Seecados
gagigos. ra Tqma unda, SeiZleba uxeiro mosamarTle Segxvdes, an Zalian
daRlili iyos da yuradRebiT ar mogeqces, anda ucxoelebs ar TanaugrZnobdes, magram aseTebi CvenSi TiTze CamosaTvlelia. Tu maincdamainc cudi mosamarTle Segxvda, gadaixade jarima, davas
nu dauwyeb. oRond amerikas nu SeiZuleb. maSinve modi da Sematyobine.
- ras gaakeTeb?
- rogor Tu ras, ra Tqma unda, Sav
kenWs Cavugdeb momaval arCevnebze. Tu
wesierad ar moiqceva, mets aRar avirCevT.
meore dilas sasamarTloSi mivedi.
jer sxvebis saxelebi waikiTxes: igori! arkadi! sergei! fili pe! – aRiara
danaSauli, aRiara, aRiara. jarimis fuli yvelas gamoegzavna.
ai, mec gamomiZaxes. raRacas mekiTxebodnen, magram erTi sityvac ver gavige. vRelavdi. Cemi inglisuri CitiviT gafreniliyo. rogor mimarTe mosamarTleso? Tqveno keTilsindisierebav! ara. Tqveno umaRlesobav! ara! es
rusulia. Tqveno... kidev raRaca mkiTxes,
me unda mepasuxa. mxneoba movikribe da
viyvire
- damnaSave ara var, Tqveno umwikvloebav!
sasamarTloSi erTi vai-uSvelebeli
atyda. mTeli darbazi axarxarda. mosamarTlem CaquCi daabraxuna – bax! bax!
bax! saxe mamlis bibilosaviT gauwiTlda. neta ra Cavidine? eWvi ar mepareboda, rom axlave sing-singSi gamagzavnidnen da yvelaze Rrma jurRmulSi Camagdebdnen, magram mosamarTle jer
darbazs miubrunda, sityva ,,umwikvloebis” gamo aseTi sicilis atexa sasamarTlos Seuracxyofas niSnavso.
- axalgazrdav, - momibrunda mosamarTle, roca darbazi kargad Seaxura,
- sasamarTlos mimarTeT ,,ser”.
- kargiT, ser!
- rogorc vxedav, Tavs damnaSaved
ara scnobT, xom asea?
- diax, ser, ara var damnaSave!
- es oficeri ki ambobs, rom Tqven
da Tqvenma megobrebma daarRvieT municipalitetis brZanebuleba - Turme xes
afuWebdiT, totebs amtvrevdiT.
- diax, ser, sxvebi amtvrevdnen, me
ara!
- raime damamtkicebeli sabuTi
gaqvT?
- ara, ser. CemTan megobrebi iyvnen,
magram dRes ver SesZles mosvla. yvelam
damnaSaved scno Tavi da jarima gamogzavna. ase ufro iafad gamovidnen –
erTi dRis xelfasi SeinarCunes.
- ratom Senc agre ar moiqeci?
- imitom, rom, Tu damnaSave var,
vaRiareb xolme, magram roca ara var,
veravin maiZulebs davibralo. ginda
giTqvams damnaSave varo, roca ara xar,
da ginda giTqvams, ara varo, roca xar!
sulerTia, orivejer styuixar!
- diax, sworia. ramdeni xania, rac
SeerTebul StatebSi imyofebiT?
- eqvsi Tve.
- aq nasamarTloba gaqvT?
- ara, ser.
- iq, samSobloSi xom araferSi gareulxarT? vinmes xom ar dasxmixarT
Tavs. xom aravin mogiklavT?
- diax, ser momiklavs!
- ramdeni?
- uamravi. marto pirvel wels viTvlidi, mere Sevwyvite.
- eg sad xdeboda?
- omSi. me snai peri var. Cemi movaleoba iyo momekla yvela germaneli,
romelsac davinaxavdi. iSviaTad, bulgarelebic mxvdebodnen, magram im sawylebs maincdamainc ar exalisebodaT
sangridan Tavis amoyofa.
- gasagebia, magas ar gekiTxebodi.
jarSi ki ara, manamde xom aravin dagiSavebiaT, xom aravisTvis gagirtyamT?
- diax, ser, erTxel!
- ra erTxel?
- erT kacs kbilebi Cavumtvrie, oriode kbili!
- ratom?
- wavaswari, rom Cem ZaRls mowamlul xorcs aWmevda.
- gasagebia. meti araferi CagideniaT?
- ara, ser.
- namdvilad?
- diax, ser.
- Tqven namdvilad dainaxeT, rom es
kaci xes amtvrevda? – hkiTxa misma
umwikvloebam policiels.
- ara, ser. darwmunebiT ver vityvi,
magram danarCenebi gamotydnen. egec
imaTTan iyo da xelSi yvavilebis Taiguli eWira.
- oficero, me mwams, rom es kaci
gulwrfeli adamiania. Tqven, albaT, SecdiT. saqme warmoebiT ispoba!
da misi umwikvloeba, didi amerikeli mosamarTle, Cemsken gadmoixara da,
iciT, ra miTxra, me ubirs, uenos, eqvsi
Tvis Casul gamoucdel ucxoels?
- axalgazrdav, me msurs xeli CamogarTvaTo, - da marTlac, CamomarTva.
mTeli darbazi gviyurebda.
uzrdeli kaci
niu-iorkis cements veRar vitandi.
quCebSi mTel sigrZeze didZali cementi iyo dafenili. ufro meti gorebad iyo aRmarTuli gzis orive mxares.
Tavi qvisTaRian sardafSi megona. garda
amisa, isic mawuxebda, rom qveynad, albaT,
mavTuliT SemouRobavi arc erTi xe,
balaxi da yvavili ar iyo darCenili.
da es mxolod imitom, rom axlos ar
gavkarebodiT maT.
sxvagan ki sad wavsuliyavi. uzurSi araferi mqonda. magram ai, erTxel,
rodesac samsaxuridan metroTi vbrundebodi Sin, ori kacis saubari Semomesma. ramdenadac mivxvdi, erTi maTgani axlaxan dabrunebuliyo dasavleTidan, maRali mTebis gadaRma mdebare qalaqidan. es tyiani mxare Turme amerikis
kide iyo. ori didi mdinare RrialiT
da zavTiT uerTdeboda erTmaneTs da
Semdeg megobrulad agrZelebda gzas.
marTali giTxraT, cnobis wadilma wamZlia da mivayurade. iq, Turme, mravali
slavi cxovrobda. yvelanairi samuSao
yelTamde iyo da fassac kargs iZleodnen. sul ar minania, rom oriode
miliT gavcdi Cems gaCerebas. samagierod, garkveviT gavigone im qalaqis
saxeli.
da ai, SabaTs, rogorc ki xelfasi
miviRe, sadgurSi wavedi da im SesaniSnavi qalaqis bileTi viyide. es pitsburgi iyo, pensilvaniis Statis qalaqi. roca Cavedi, simarTle unda vTqva,
igi iseTi ar aRmoCnda, rogorsac movelodi.
magram wuwunis ufleba ar mqonda.
axi iyo Cemze – yuri ar unda damegdo
ucxo xalxis saubrisaTvis. rac iyo,
iyo. gulxeldakrefili xom ar viqnebodi. samuSaos Zebna daviwye. or Tves
vixetiale quCebSi. bolos webos qarxanaSi gamovnaxe adgili, magram iqaurobas mxolod sam dRes SevrCi. ufrosi
sxapasxupiT laparakobda da verafers
vugebdi. samsaxuridan pirdapir Sin
gavrbodi, raTa kidev raime SemeZina Cemi ,,sityvebis wignidan”, magram SeuZlebeli aRmoCnda odesme davweodi am
kacs. mas ukve mTeli saukuniT gaeswro CemTvis.
SabaTs momces Cemi eqvsi dolari
da miTxres, rom, Tu odesme ukeT iswavli
inglisurs, dabrundi da amave adgil-
ze migiRebTo. didi SeRavaTia, ara? da
ai, kvlav quCaSi aRmovCndi. xan erTi,
xan meore fabrikis karTan avituzebodi xolme. erTxel, xetialis dros,
romeliRac sadalaqos mivadeqi. dalaqi ukraineli iyo. Tumca, maSin arc
rusuli vicodi xeirianad, magram inglisurze metad mainc gamegeboda. ase
rom, SevZeliT gamovlaparakebodiT erTmaneTs.
- muSaob? – mkiTxa man.
- ara-meTqi! – vupasuxe.
- ginda muSaoba?
- raki Wama minda, muSaobac unda
mindodes.
- saRamos 9 saaTze modi, Seni Cemodanic moitane. iqneb adgili giSovno.
- ra adgilia?
- kargi adgilia. ai, moxval da
naxav.
cxra saaTze sadalaqoSi mivbrundi.
Zvirfas abreSumis perangSi gamowyobili brge kaci savarZelSi ijda da 25
centian sigarets abolobda, ori kaci
ki fexsacmelebs uprialebda mas.
- kidev kargi, rom rvafexa araa, vuTxari dalaqs rusulad, - maSin xom
mTeli armia dasWirdeboda gasaprialeblad.
- xma Caiwyvite, - rusuladve damibruna dalaqma, - mister blek, - mimarTa
im kacs inglisurad, - ai is kaci, me
rom giTxariT. Zalian unda muSaoba.
- kargi muSaa?
- diax, ser, magari muSaa.
- saimedo Tua!
- diax, ser, sul ramdenime Tvis Camosulia amerikaSi.
mister bleki axla me momibrunda
da mkiTxa, inglisurad Tu laparakobT.
,,rom vicruo, vlaparakob-meTqi da
es adgilic davkargo, ar ivargebs, jobs
amTaviTve icodes yvelaferi”, - gavifiqre da Tavi gavaqnie, - ar vlaparakob-meTqi.
- Zalian kargi, Zalian kargi, - mister blekma xelebi moifSvnita da ise
Semomxeda, TiTqos saSobao goWi vyofiliyavi da aqnas mi pirebda.
modi da gaige: zogan moswonT, rom
inglisuri ici, zogan ki – ara. ai, rogoraa saqme amerikaSi.
- erTi hkiTxe, SeuZlia Tu ara,
dResve wamovides? - uTxra blekma
dalaqs. dalaqma rusulad gadmomca
blekis kiTxva.
Tavi davuqnie da Cemodanze vaniSne.
rogorc ki mister bleki gaparses
da uxvad asxures odekoloni, Cven mis
manqanaSi SevZveriT da daviZariT.
Tormetcilindriani kadilakis mo-
43
tori ise uxmod muSaobda, rom, etyoboda, sagangebo SekveTiT iyo damzadebuli.
aqa-iq Cven SevCerdiT da naxevar
duJinamde xalxi wamoviyvaneT - ori
Cineli, erTi yru-munji biWi, erTi meqsikeli da erTic xnieri germaneli. sul
iseTebi SeviyareniT, ityodiT, moxetiale cirkis xalxiao.
gzas bolo ar uCanda. dalaqma aki
Tqva, Sori gza mogeliTo, da asec gamodga. cota Tvali movatyue. gaTenebisas gamomeRviZa da win qarxnis milebi,
didi saxlebi da anTebuli brZmedebi
davinaxe. mister blekma manqana SeaCera da samjer daaWyvira. Semdeg adgilidan movwydiT, 70 milis siCqariT
daveSviT daRmarTze da qarxnis Ria
WiSkarSi SevvardiT. WiSkari maSinve
mogvaketes.
manqanidan gadmovediT. gviCvenes, sad
unda gvebanava.
viRaca kacma yava da funTuSebi
mogvitana da Semdeg samuSaoze dagvayena. meorem samuSao iaraRebi momaCeCa
xelT. axla ukve SemkeTebel xelosnad
viTvlebodi. Zalian kargi. amasac vcdi.
daviwye saamqroSi miyril-moyrili
manqanebis SekeTeba. gavida ramdenime
saaTi. erTi kaci momiaxlovda, damTavrebuli samuSao Semimowma da ramdenjerme damikantura Tavi. es niSnavda,
rom saqme kargad midioda.
gulma migrZno, rom karg adgilze
movxvdi. samuSaos Tavs mivaklav. saRamoobiT vimecadineb, gakveTilebze vivli.
adre moval samuSaoze da gvian waval.
Semdeg damawinaureben. ukve vxedavdi
Cems diad momavals: 30 centian sigaras vewevi da Zvirfas kostumSi gamowyobili davdivar, magram or kacs ki
ar gavawmendineb fexsacmelebs. es xom
yoyloCinoba iqneba. SuadRis sayvirma
im dros momiswro, roca vfiqrobdi,
pakardSi davabando fuli, Tu kadilakSi-meTqi.
es Cemi pirveli dRe iyo da, ra Tqma
unda, sauzme Tan ar mqonda. is iyo
qarxnis duqnis moZebna davapire, mindoda
Rvezeli, biskviti, gaziani wyali da
Semwvari xorci meyida, magram davinaxe, rom yvela erTi meoris miyolebiT
gadioda erT-erT karSi da mec maT
avedevne.
didi gawyobili magidebi, Txlad
daWrili Semwvari SaSxi, puri, kartofili, Wyinti lobio, moxarSuli simindi, karaqis mozrdili oTkuTxedi naWrebi... miirTvi, ramdenic genebos! muJuJi,
mwnili! swored rom aRdgomis sufra
gegoneboda. magram sufras xalxis uc-
44
nauri krebuli amSvenebda – namdvili
erTa liga iyo. cal mxares holandieli mejda, meore mxares ki – viRac
sayureebiani kaci, mgoni, sicilieli,
cota moSorebiT mjdomi, namdvilad
sirieli iyo.
visadileT. Semdeg movida Rvezeli.
yava da nayini. kvlav aRrialda sayviri. Cven oTaxidan gamovediT. karSi
fuli amoviRe, saWmelSi gadavixdimeTqi. magram ar gamomarTves da isev
Sevinaxe. vifiqre, xelfasidan damikaveben-meTqi. kargia! yoveldRe aq visadileb.
samuSao damTavrda da im kacTan
erTad momixda gamosvla, romelic sirielad Sevicani. rogorc mivxvdi, gazeTili qaRaldebis sacecxlurSi SekeTeba evaleboda. ucnauri samuSao –
WuWyiani da kvamliani. me oriode sityviT gamovelaparake mas. igi beiruTeli iyo, magram ucxvirpiro da sityvaZviri kaci gamodga. vkiTxe – sada cxovrob, iqneb Sens diasaxliss CemTvisac
moeca oTaxi-meTqi.
- sacxovreblad? – gaikvirva man, ras ambob? Cven aqve vaTevT Rames.
- fabrikaSi?
- rasakvirvelia!
- aqve vivaxSmebT xolme?
- ra Tqma unda.
- ratom?
- pasuxi ar gamca.
vaxSmoba movida, moitanes ori diumis sisqis bifSteqsebi, Semwvari kartofili, mwvane muxudo, stafilo, salaTa,
namcxvari, xili, Semdeg didi yuTiT
sigarebi Camoatares.
- sxvebi sadRa Wamen? – vkiTxe siriels gamosvlisas.
vfiqrobdi, iqneb vinme gamomlaparakebeli menaxa, sxva sasadilo oTaxSi
rom movxvedriliyavi. pirdapir cudad
vxdebodi, roca Wamis dros veravis
vesaubrebodi.
- vin sxvebi?
- sxva muSebi.
- meti aravinaa.
- Sen ra, imis Tqma xom ar ginda, rom
am veeberTela fabrikas Cven, orasiode
kaci vamuSavebT? aq aTasebia saWiro.
pasuxs veRar movucade. sasadilos
gamgem maniSna, ukan gamomyevio. man sawolebiT savse did oTaxSi Semiyvana, sawoli momiCina. sawolebi lamazad iyo
gawyobili. qaTqaTa zewrebi, Tbili sabnebi. me dawolisTanave dameZina, sizmarSi ki vfiqrobdi, amerika marTlac SesaniSnavi qveyanaa-meTqi.
gaTenda meore dRe. orjer gaixrigina sanitarulma manqanam ezoSi. pir-
velad ori axalgazrda gamoitanes manqanidan da medpunqtSi Seitanes, meored – sami. isini Tavidan fexamde
gasisxlianebuli iyvnen. ras izam, saSiSi samuSao hqoniaT, Cemi bedi, rom
SemkeTebeli ostati var!
bolos dadga SabaTic. davinaxe, muSebi romeliRac fanjarasTan miquCebuliyvnen da mec ukan mivudeqi, xelfasis dRe iyo. konverti momces. konvertSi ki, RmerTo didebulo, 42 dolari naRdi fuli ido! Wamisa da Ramis
gaTevisaTvis araferi daekavebinaT. es
kompaniis xarjze yofila. 7 cincxali
dolari TiToeul namuSevar dReSi.
ise gamixarda, rom suli kbiliT
meWira, sanam qalaqSi wavidodi da fuls
davxarjavdi. is sirieli movnaxe da
vuTxari: ,,ginda qalaqSi gaviseirnoT?
erT boTl Rvinos vkisrulob. cota
visiamovnoT-meTqi”.
- ras ambob! – mi pasuxa sirielma, srul Wkuaze xar?
eh, yvelafers mivxvdi. aseTi xalxi
adrec Semxvedria. isini Wiqa Rvinos
ar dagileven. eSiniaT, rom mTeli boTlis Camodgma ar mouxdeT. fulis giJi yofila. bednierebas vusurveb. de,
iqamde icocxlos, rom Tavis gemoze
moixmaros danazogi. Tumca, Cveulebriv
ase ar xdeba xolme.
daviwye xetiali, rom vinme sxva
mepova. klubis oTaxSi, romelic mSvenivrad moewyo CvenTvis kompanias, banqos or moTamaSes wavawydi. isini ,,durakobanas” TamaSobdnen. ,,durakobana”
rusuli TamaSia da amitom gadavwyvite
gamovlaparakebodi.
moTamaSeebma raRac damtvreul enaze
mi pasuxes. isini fineTidan, latviidan
Tu sadRac im mxridan unda yofiliyvnen. rogorc saubridan mivxvdi, rusuli jarSi eswavlaT da CemsaviT uxeirod icodnen. unda iTqvas, ukeTes meinaxeebs veZebdi, magram raRas vizamdi,
mainc davpatiJe. maT iseve iuares, rogorc sirielma. ,,Sen ra, tvini ara
gaqvs TavSi? Senc sanitaruli manqaniT xom ar ginda dabruneba?!” ra daemarTa am xalxs, me gavgiJdi Tu eseni?!
- ai, ra, biWebo! erTi ubralo kiTxva
minda mogceT. gindaT Tu ara gareT
gamosvla da erTi boTli Rvinis daleva Cems xarjze?
- gareT mogklaven, - miTxra finelma, - ukan uTavod mogixdeba mosvla!
- vin momklavs?
- gaficulebi, - mipasuxa man inglisurad, – gareT gaficulebia.
- kargi. iyvnen gaficulebi, magram
me ratom unda momklan?
- gaficuli imas hqvia, - ganmimarta man, - vinc winaT aq muSaobda da
axla aRar muSaobs.
- ki magram, me ras merCian? isini
wavidnen, me movedi. xalxi yoveldRe
icvlis samuSaos!
- sul ki ar wasulan. marto imitom
Sewyvites muSaoba, rom ufrosis micemuli fuli ar yofnidaT.
- aSeneba xom ar undodaT? aseTi
samuSaos datoveba SeiZleba? ras iSovian ukeTess! rostbifi, muqTi Tambaqo,
sufTa logini da 7 dolari. piradad
me sixaruliT vimuSavebdi aq kidev
erT weliwads.
- maT arc amdens aZlevdnen, - arc
aWmevdnen da arc awvendnen. marto or
dolarnaxevars aZlevdnen dReSi. isini
ki sam dolars moiTxovdnen.
- me ki Svidi dolari vujdebi
ufross, ratom ar aZleven maT sam dolars dReSi? ver yofila kargi biznesmeni.
- ufrosi Svid dolars manam mogcems, sanam gaficulebi lodiniT ar
daiRlebian da kvlav or naxevar dolarad ar daiwyeben muSaobas. an iqneb
or dolarsa da ocdaxuT centsac
dajerdnen, - maSin Cveni ufrosi sxvagan
wagviyvans.
- sad sxvagan?
- sadac sxva gaficva iqneba.
- es Cveni ufrosi romelia? is kaci, Cven rom mogviyvana? mister bleki?
- ho, isaa.
me Cavfiqrdi.
isini kvlav TamaSobdnen: tyap - Camovarda tuzi, tyap - valeti.
- bodiSi, rom xels giSliT, - mivmarTe maT ramdenime wuTis Semdeg, - magram, iqneb gaxsovdeT, rogor iTqmis is
sityva rusulad? - gaficuli.
- zabastovCik? aha! zabastovCik! axla ki gamaxsenda. Cemma megobarma arsenam,
iq, samSobloSi, kargad icoda gazeTidan ambebis amokiTxva. igi yvela sayuradRebo SemTxvevas miambobda xolme.
gasagebia! zabastovCiki!
- es adgili ar momwons, - vTqvi me,
- axlave mivdivar aqedan. magram is
sad aris? mister blekis oTaxi?
- mTavar SenobaSi.
- sawyobebis gverdiT?
- ara, imis iqiT, aguris saxli.
ezo gadavWeri da kibeze avedi. ,,daakakuneT” - ewera karze. mec davakakune.
- SemodiT!
es mister blekis xma iyo. igi ijda, fexebi magidaze Seewyo, pirSi kbilis
saCxreki hqonda gaCrili.
- me mivdivar, - mivmarTe bleks, -
oRond jer qaRaldi unda momceT, romelSic ewereba, rom ar vicodi Tu
vqurdobdi.
- aa, es Sen brZandebi? – mister
blekma jagrisi yurze Camoido, - me ki
megona, inglisuri ar icodi. kargi
gamZvrali yofilxar.
- amdeni ki vici, - vupasuxe me, iseTi qaRaldi momeci, sadac naTqvami
iqneba, rom aq SemTxveviT movxvdi, rom
ar vicodi, Tu vqurdobdi. ai, Semdeg
ki waval. aq sakamaTo ra aris?
- kargia! ai, Tqve tiliano CamoTreulebo. yvelani erTnairebi xarT. aTiode dolars moigdebT xelSi da qveyana Tqveni ggoniaT!
- CamoTreuli, gamZvrali, tiliani!
ukacravad, magram Tqveni xnis kaci ase
ar unda laparakobdes. damiwere qaRaldi da waval.
- ai, Se gamoTayvanebulo nabiWvaro!
– mister bleki savarZlidan wamoxta.
– arafersac ar dagiwer. wadi, waeTrie, Torem aqedan gisvri, – man magidaze muStebis braxuni daiwyo, – ar
gesmis? gaeTrie!
gverdiTa oTaxis kari gaiRo da
iqedan maRali, gamxdari, WaRara kaci
gamovida, mister blekma muStebis braxuni Sewyvita da kraviviT uwyinari
gaxda: ,,ras mibrZanebT ser? diax, ser”.
aha! es, albaT, yvelas ufrosia, - gavifiqre me.
- ras niSnavs yovelive es?! – ufrosi alublis kurkebiviT isroda sityvebs. – me mgoni, ici, rom aq mawanwalebi ar unda SemouSva.
me ukve aRar SemeZlo amdeni lanZRva-ginebis atana.
- nu meZaxiT mawanwalas. es wuTia
amasve veubnebodi Tqvens megobars, mister bleks. Tqven, miT umetes, drouli
kaci xarT da meti unda gesmodeT.
lanZRva-gineba?! es xom lawirakebis
saqmea. Tqven kaci xarT da kacurad
moiqeciT!
- momaSoreT es kaci!
mister blekma qaRaldis wera daiwyo.
- es ki icodeT, - ufrosma Tavisi
grZeli TiTi Cemsken gamoiSvira, - piradad me vizruneb, rom Tqveni saxeli
SeerTebuli Statebis yvela sawarmos
Sav siaSi moeqces.
- milionobiT adamians, albaT, arc
ki gaugonia Tqveni saxeli da eg Savi
siac fexebze kidiaT. isini momcemen
samuSaos.
- amasac vnaxavT!
mister blekma wera daamTavra.
- aha, Seni qaRaldi, oRond, roca
alayafis kars gacdebi da gaficulebi nawlavebs dagayrevineben, me nu damemdurebi! Sen naxe sanitaruli manqaniT moyvanili xalxi? rogor fiqrob,
samarTlianad moeqcnen maT?
- Tu vinmes, cols, fuls, saxls,
bavSvebs movtaceb, - vupasuxe me, - maSin
mas ufleba eqneba yovelnairad SemiSalos xeli.
- kmara, waeTrie! – gacofda bosi, kidev erTi sityva da qarxnis mcvelebs
davuZaxeb. maT ician SenisTanebis movla!
- ar miyvars, roca maSineben, - gavbrazdi me, - axla ukve meZneleba wasvla,
es gaqcevas emgvaneba, mag sityvebze bodiSi moixadeT. ai, maSin waval da bari-barSi viqnebiT.
- ici, ras gizamen mcvelebi?!
- ras, momklaven? omis dros yoveldRe vxedavdi, rom Cemze ukeTesi biWebi ecemodnen da aRar dgebodnen. erTxel dabadebuli, erTxel mokvdeba dRes Tu xval, ra bedenaa.
mister bleki telefonis mils daswvda, magram me movelodi amas. telefons xeli vtace da magidaze davde.
gagrZeleba
Semdeg nomerSi
45
@vfvf vjdblf^
cfojkpt xfvjvb]lf^
cf,fyb uflfv[flf lf
fvgenbht,ek
at[pt vfrjwf#
46
`1938 wels, travmis Semdeg fexi
momkveTes. saavadmyofoSi viweqi. saTuod iyo Cemi saqme, egreT wodebuli
haerovani gangrena damemarTa. profesori WeiSvili madga Tavze. am dros
gaiRo kari da mamaCemi Semovida. deda
misken gaqanda: - axlave, wadio. vaiTu,
vinmes ecno da mTavrobisTvis Seetyobinebina. mama movida, sawolze Camomijda,
sabani gadamxada da amputirebul fexze
makoca...
miTxra: mTavaria, kaci iyoo! dedam
Zlivs gaagdo. fanjris axlos viweqi
da iqidan davinaxe, quCaSi Savi `emadini~
idga... mama ZaliT Setenes manqanaSi.
aT wuTSi Cekistebi dagvadgnen Tavs.
dedas hkiTxes, - Tqveni meuRle iyo
aqo? arao. erTi me Camomijda.
- biWiko, mamaSeni iyo aq? - mkiTxa.
profesori WeiSvili miubrunda: gTxovT, bavSvs Tavi daaneboT. krizisul mdgomareobaSia. aq ucxo aravin
yofilao.
bodiSi moixades da wavidnen. deda
profesor WeiSvils mivarda madlobis
gadasaxdelad, araviTari madlobao...
mainc daitova saTqmeli - araferi daminaxavso. es im dros gmiroba iyo~.
jer kidev pataras Tavisi avtoriteti hqonda TbilisSi: `omis droa.
marika dabadebis dReze iyo da Sin
gvian brundeboda. daxvdnen... yaCaRoba
iyo, paltos xdidnen, aba, fuli vis
hqonda!.. daiwyo marikam gaxda. uceb
gaigona, erTi eubneba meores, - es gigas
da ar ariso!? etyoba, an Cemi klaseli
iyo, an viRac vereli biWi, romelic
micnobda. gamouSves. movarda Sin marika
- mogklav, es ra xalxSi gaqvs saqmeo...
araferi saqme ar mqonda, magram micnobdnen da ra vqna~, - hyveboda xalisiT...
giga lorTqifaniZis Semoqmedebaze
saubari albaT usasrulod SeiZleba...
Tumca misi Semoqmedeba saTaves misive
cxovrebidan iRebs da im gancdebiT
aris gamdidrebuli, rac sruliad
axalgazrdam Tavis Tavze gamocada...
`1951 weli iyo. institutSi mqonda
gakveTili. telefonTan damiZaxa qalbatonma gogucam - TanamSromelma. deda
mirekavda: vaxtangi da Tiniko (evgeni
miqelaZis Svilebi) waiyvaneso. maSin
im bavSvebsac asaxlebdnen, visac mSobeli dapatimrebuli hyavda, Tan naTesavebi ucxoeTSi cxovrobdnen. dedam
miTxra: - navTluRis sadgurSi arian
da raRacis mitana da gadacema SeiZlebao. qalbatoni goguca urTierTdamxmare salarosac ganagebda. vTxove fuli. 3.000 maneTi gamomitana. wavedi
navTluRSi. bavSvebi satvirTo vago-
bevrs ar vicnobdi misnairi gautexeli sulis adamians... miuxedavad imisa, rom 11 wlisam ukve cxovrebis umZimesi dartyma
miiRo - travmis Sedegad fexi dakarga, wuTiTac ar damorCilebia beds... swored ise, rogorc albaT pirvelad saavadmyofodan
gamosulma Tavis Tavs sZlia da TanatolTa gverdiT dgoma ar
Sewyvita, merec, mTeli sicocxlis manZilze mtkiced idga iq,
sadac swamda, rom unda mdgariyo...
mis cxovrebaSi bavSvobis droindelma mogonebam bevri ram
gansazRvra. giga lorTqifaniZe ase hyveboda im dramatul epizods:
nebSi SeeyaraT. Tina da vaxtangi Zalian
patarebi iyvnen. wasayvanad rom misulan, Tinas utiria, - ver wamoval, sakontrolo maqvso...
vyviri saxelebs. uceb saqonlis Tavis gamosayofidan vaxtangs vxedav. maniSnebs, - Cumado. xom ar gagiJda es
bavSvi-meTqi. iman: nu yviri, Tiniko tiroda da axla CaeZinao. ukve kaci iyo!
mivawode fuli. aiRo. yvelaze Semzaravi is iyo, rom veRar vuZlebdiT am
saSinelebis yurebas! matarebeli rom
daiZra, atyda yvirili, tirili, xalxi
paltoebs ixdida, vagonSi tenida... waiyvanes yazaxeTSi~
SemTxveviT xom araferi xdeba amqveynad... arc is iyo SemTxveviTi, rom orma didma mweralma Tavisi nawarmoebebis xelnawerebi mas waakiTxa: `saswauli iyo, roca Cemma ubnelma, nodar
dumbaZem `me bebia, iliko da ilarionis~ (maSin `sofleli biWi~ erqva)
xelnaweri momca. mTeli Rame vkiTxulobdi. xan vxarxarebdi, xan vtirodi.
qeTino colad axali moyvanili myavda.
iman da dedaCemma ifiqres, gagiJdao...
gadavwyvite, damedga speqtakli. misi
yvela nawarmoebi maqvs dadgmuli... Cemi
mwerali vi pove!
aseve momca Wabua amirejibma `daTa
TuTaSxias~ xelnaweri~...
speqtaklma `me bebia iliko da ilarioni~ da kinofilmma `daTa TuTaSxiam~ udidesi popularoba moutana...
bunebrivad gamiCnda kiTxva da erTxelac vkiTxe: politikis siaxloves saerTod ra gindodaT-meTqi... politikas
CemTvis Tanamdeboba ar moucia da keTildReoba... CemTvis yovelTvis mTavari
iyo saqarTvelio da misi kulturao...
magram xasiaTs veraferi mouxerxa, bavSvobidanve mebrZoli da Semtevi iyo,
usamarTlobas unda dapirispireboda...
politikaSi ki usamarTloba, mogexsenebaT, yovelTvis iyo...
giga lorTqifaniZes araCveulebrivi
iumoris grZnoba hqonda, cxovreba xumrobiT samad dayo: axalgazrdoba, Suaxani da `ra kargad gamoiyurebiT~, anu
kidev cocxali xarTo... axla mesame
etapze var da yvela meubneba, ra kargad
gamoiyurebio... arada, marTla kargad
gamoiyureboda, rogorc garegnobiT, ise
profesionaluri TvalsazrisiTac. 80
wlis iubiles sami speqtakliT (`waTes wiTeli waRebi~, `lamanCeli~, `qeTo
da kote~) Sexvda... ase Zalian iSviaTad xdeba xolme cxovrebaSi...
suliT Zlieri iyo, magram mas mere,
rac uamravi adamiani dakarga, rac megobrebi gardaecvala, gulistkivils ver
malavda: - vzivar Sin da vfiqrob, vis
davureko... is aRar aris... isic gardaicvala... aseT dros Zalian miWirs, Zalian ganvicdi, rom Cemi Taoba wavida
ukveo...
Zalian samwuxaroa, rom batoni gigac
wavida... Tumca, rogorc erTxel batonma
Tamaz WilaZem brZana, cxovreba da adamianebi ki ar midian, piriqiT, modian
da CvenTan rCebian, rogorc yvelaze
Zvirfasi saunje...
lela jiyaSvili
47
... Cemi biWobidan moyolebuli, sul
maxsovs misi saxe - daZarRvuli, daZabuli, azartiT da STagonebiT savse.
Tvalebi yuradRebiT ucqerdnen mowinaaRmdege gundis karebs, rom pirvelive SesaZlo momentSi Zlieri, zusti
dartymiT saocari goli gaetana iq, gulSematkivrebis, niZlavdadebulebis
da fexburTze bodvaatexili patara
biWebis xarbi TvalebiT SeWmul mowinaaRmdegis karSi...
aseTi maxsovs igi... da ara marto me,
Cemi Taobis yvela biWs da ufrosi
Taobis adamianebsac. is ki arada, man
uamrav `saRadao~ frazas da anegdots
daudo safuZveli `iumoris qalaqad~
wodebul quTaisSi:
- rava dinamoze dakosebuli qandakebasaviT gaCikinebulxaro!
- raia, biWo, ra dinamos stadionis
qandakeba-fexburTelisaviT miyurebo!
... arada, idga es ymawvili patiosnad `dinamos~ stadionis SesasvlelTan,
kvarcxlbekze, win burTi edo, moeqnia
fexi da TiTqos zustad im moments
eloda uamravi xalxis gasaxareblad...
moments eloda... im bednier moments, romelzedac dasawyisSive mogaxsenebdiT...
am momentis lodinma enakvimatebis
qalaqSi saqiliko Tematikas axali
waxnagebi SesZina. TiTqosda, SeumCnevlad am fexburTelis arsi uiRblobis,
argamarTlebis, wamowyebuli saqmis CafuSvis da auxdeneli ocnebis metaforad iqca. saxelic ki Searqves - `nevezuCi kostaia~.
`ravarc kostaia ver daartyams im
burTs, ise ver Caabareb misaRebs wleulso~ - eubnebodnen qalaqelebi moumzadebel abiTurients.
`saqme Tu ar gaqvs, wadi da kostaias eTamaSe fexburTio!~ - daucacxanebdnen zogs.
`magasTan Rvinis dalevas, mTeli dRe
kostaiasTan da mis burTTan dgoma
gerCioso~ - ambobdnen cudi simTvralis mqone moqalaqeze.
erTma gansakuTrebiT enakvimatma ki
(da Tu ar meSleba, eg xumara vaJa Wyonia iyo), erT uniWo fexburTelze ase
Tqva: erTi magas ar Seugdia karebSi
goli da meore nevezuCi kostaiaso!
biZaCemma, vaJa biZiaze aranakleb susxiani enis patronma, oTarim (qandaria),
es naTqvami rom gaaxmovana, maSin patara biWi viyavi da sxvasTan erTad mec
gulianad gamecina.
gadioda dro. ratomRac Zalian xSirad magondeboda vaJa Wyonias es `aforizmi~ da yovel gaxsenebaze ufro da
48
ufro metad mnestravda. ra Tqma unda,
Cveni saxelebis identurobis gamo ara,
aramed raRac ufro didis, mniSvnelovanis, zogadsakacobrios da yoveli CvenTaganis cxovrebaSi gardauvalis gamo.
vgrZnobdi, rom mawuxebda es Tema.
weli wels misdevda, vizrdebodi,
raRac siRrmeebsac veuflebodi, magram
amasTan erTad erT dros enamoswrebuli xalxis mier Cems qvecnobierebaSi
uneblied Cagdebuli Teslic Rvivdeboda da izrdeboda, sanam mTlianad ar
moedo mTels Cems arsebas.
idga da eloda... vaJa-fSavelas uamravi novela uCuqnia kacobriobisTvis
mcenareebze, cxovelebze, fesvebze, aTasnair, - TiTqosda SeumCnevel da usulo
arsebebze, - magram maTi yofa, bedi da
momavali TviT zenaarisgan iyo gansazRvruli, gawerili da gawonasworebuli!
videqi, vuyurebdi da ver gadamewyvita,
vaJaseuli personaJis romeli kategoriisTvis mimekuTvnebina igi - uiRblo
kostaia, romelic droTa mdinarebis
Semdeg jer konstantined, mere biZia
konstantined da sabolood kowia babuad moinaTleboda albaT `mxiarul qalaqSi~.
mklavda imis gafiqreba, rom erTi
vaJas ususur arsebaTa mimarT saTuT,
cremlnarev TanagrZnobas - daundobeli laxvariviT apobda meore, lazRandara vaJas sarkastuli ironia kategoriamiukuTvnebeli am rkina-betonis
konstruqciis daudgeneli funqciis
da uazro arsebobis Sesaxeb.
biZaCemis saxli axlos iyo am qandakebasTan. hoda mec, sanam im qalaqSi
vcxovrobdi, xSirad mivdiodi da TvalebSi Sevyurebdi mas. Sevyurebdi da
vgrZnobdi tlanq maradisobad daRvril
im TandaTanobiT metamorfozebs, mis
naxtomad SekumSul daZarRvul sxeuls
nel-nela rom eufleboda.
avdris drosac xSirad davkvirvebivar. SemimCnevia, rom kokispiruli wvimisas am namuSevris erTaderTi mSrali
detali isev da isev burTi iyo. arafrad vagdebdi misi Semqmnelebis Canafiqrs, figuris Taviseburebebs, misi
burTisadmi daxris kuTxes da sxva
teqnikur abdaubdas da aSkarad, cxadi
TvaliT vxedavdi, wvimaSi, Tovlsa da
qarSi rogor gadafareboda mTeli Tavisi sxeuliT sanukvar burTs ilajgawyvetili fexburTeli, romlisTvisac
es rkina-betonis sfero, romelic verc
erTi karisaken verasdros ver gafrindeboda, imedisa da momavlis ocneba
Tu nugeSi gamxdariyo.
davdiodi da vakvirdebodi. TiTqos
kote
malania
erTi
vergatanili
golis
istoria
ixtibars ar itexda. idga ase, yanCasaviT cal fexze damdgari, gahyurebda
SoreTs da eloda im diad wams WeSmaritebis momentad rom movixseniebT xolme Cven - homosapiensebi.
idga da eloda.
... RmerTisTvis araferia SeuZlebeli. vin icis, iqneb pigmalionis msgavsad
STaebera misTvis suli. iqneb, samarTlian
gangebas didi gamocdis Semdeg briyvi
pinoqios msgavsad namdvili adamianis
sxeuliT daejildoebina igi, rameTu
es zogadsakacobrio fraza - `elode
da imedi iqonie!~ yvelaze didi gamocda
da gansacdelia yvela momlodine arsebisaTvis - sulierisTvisac, da erTi
SexedviT, usulosTvis...
mere ki nel-nela daetyo daRla.
jer ferebi gaufermkrTalda da gauuferulda. Semdeg TiTqos daZarRvuli
saxe gauprialda, waeSala momlodine
gamometyveleba da is mebrZoli, moieriSe grimasac Cauqra. amis mere Tvalebic uazro da arafris mTqmeli niRbis
naxvretebad iqcnen. mzera waerTva da
mis nacvlad Tvalebis budeebidan ori
wvetiani firfita amoizarda... igi TvaldaTval hkargavda formas: dneboda,
mcirdeboda, mCatdeboda, uferuldeboda; magram isev da isev Tavs evleboda
kompoziciis umTavres RerZs - fexburTelis erTaderT fars, maxvils, siyvaruls da imeds - sanukvar burTs.
ifaravda uamindobisgan, ifaravda iavarqmnisgan da imedi hqonda, rom erT
dRes, roca mWedlebi kvers Semohkravdnen
da mijaWvuli amiranis gawyvetamde
misul jaWvs gaamTelebdnen, misi dauZlurebuli sxeuli erTs aifofreboda, Rrmad amoisunTqavda, gaglejda konstruqciis jaWvebs, omaxiani yiJiniT
SeiWreboda xalxiT gaWedili stadionis mindorze da aboboqrebuli gulSematkivrebis ovaciebis TanxlebiT Tavis
erTaderT da ukanasknel, nanatr gols
Caaxvevda gaognebuli metoqis karis
badeSi.
droTa ganmavlobaSi, rac ufro Rrmad
wavedi adamianuri arsis siRrmeebisaken, mivxvdi, ratom ganvicdidi `nevezuCi kostaias~ istorias ase mZafrad.
is xom paraleluri metafora iyo
Cveni cxovrebisTvis damaxasiaTebeli
momentebisTvis. yvelas cxovrebaSi dagorebula erTi an ramdenime aseTi
burTi, romelTa sanatreli miznisken
gasatyorcnad bevri ofli da cremli
gviRvria uamrav CvenTagans, Tumc zogjer uSedegod, magram mainc didi mondomebiT.
stoicizmiT samarTlianad aRvsilebs
kmayofilebis grZnoba gagvCenia Tundac
imis gamo, rom es Sansi iyo da ararealizebulobis ukmarisoba ar gvqonia.
rCeulebs cxovreba uxvad asaCuqrebs
uamravi aseTi bednieri momentiT da
isinic Tavmomwoned xarjaven bedisgan
moZRvnil am limitirebul SesaZleblobas, Tumc ar dafiqrebulan imaze, rom
bunebaSi yvelaferi Tvladi raodenobisaa da am siuxvis sapirispirod zogierTi, - RmerTisa da bunebis winaSe masaviT Tanabari sxva adamiani, - verafriT gamxdara am Sansis Rirsi erTjerac ki - ise rogorc `nevezuCi kostaia~!
... oci weli gavida Cemi da Cemi sexniis bolo Sexvedridan. sxva
qalaqSi gadabargebuls aTasnairma
problemam Camaxuta Tavisi uxeSi torsi. maTTan SedarebiT is raRac, komunistebis droindeli qandaki ufro
araarsebiTad momeCvena da sadRac, Cemi
gonebis romeliRac farul kunWulSi
dabinavda. Tumca warmatebis gzaze gabijebis yoveli mcdelobisas drodadro
amomitivtivdeboda xolme.
da erTxel, roca Cemi bavSvobis
erT-erTi megobari mestumra did qalaqSi, gaSlil sufrasTan RimiliT gavixseneT bavSvoba, or-ori qviT gakeTebuli safexburTo karebebiani moedani da
`dinamos~ stadionis win mdgari idioturi qandakeba, romlis win Turme me
(rogorc bavSvobis megobarma daufaravi
ironiiT momiyva), SemeZlo saaTobiT
vmdgariyavi da Tvalebdauxamxameblad,
pirdaRebuls mecqira misi suleluri
sifaTisTvis.
da ai, reziumec, an epilogi, an finali, an farda, an dasasruli, an `finita
la komedia~... rogorc geneboT.
Cven erTmaneTs wlebis ganmavlobaSi TvalebSi SevvyurebdiT. vdardobdiT,
ganvicdidiT, imeds vaZlevdiT erTmaneTs da vgrZnobdiT yvelafers. me Cveulebrivi adamiani da is - viRacis
mier oriode kapikis gasakeTeblad Se-
TiTxnili saeWvo gemovnebis qandakeba.
wvimaSi, qarSi, TovlSi, sicxeSi vfiqrobdiT erTmaneTze da vnatrobdiT
erTmaneTis garsSi gansxeulebas. is,
golis gatanas adamianad reinkarnaciisTvis natrobda, me ki... netav ratom
mtkioda, magram ratom mSurda misi
bedis? SeiZleba imitom, rom viRac
Cemnair meocnebes didxans, pirdaRebuls ecqira CemTvis, eamaya
CemiT da efiqra, rom zogjer
pigmalionic qceula adamianad da suleli pinoqioc.
Tumc ar mRirseboda im burTis dartyma da gatana,
mTeli Cemi cxovrebis ganmavlobaSi Tvalwin meqneboda
Cemi Sansi, Cemi
mizani da arsi Cemi yofierebisa,
romelic
viRac
moqandakeebma kompoziciis sicxovelisTvis Tamamad damigdes win, gadamafares mas da amiT Tavisdauneburad SeTxzes Cemi maradiuli lodinis preludia, rameTu...
CvenTan saswaulebi ar xdeba.
iq, absolutis samyaroSi ki, ramdenic gnebavT!...
P.S.: megobris saxlisken mimavals,
Tvali wamcda yofili `dinamos~ stadionis ukve sodom-gomorad qceuli teritoriisken. Sevecade warmomedgina,
Cems axalgazrdobaSi sad idga is - im
fexburTelis qandakeba da Tqven warmoidgineT, vi pove kidec!
erTmaneTSi azelil, uamrav vadagasul qaosSi Zlivs amovicani didebuli postamenti, romelsac mxolod da mxolod sakmaod kargad
Senaxuli burTiRa SemorCenoda.
fexiT wavedi qalaqis centramde da qalaqis meriasTan Zvel
nacnobs Sevxvdi. misi nalaparakevidan davaskveni, rom Cveulebrivi,
rigiTi Cinovnikobidan droTa ganmavlobaSi qalaqis erT-erT xelmZRvanel adamianad qceuliyo.
gavixseneT axalgazrdoba da im
qandakebis fragmentzec vuambe
oriode sityviT.
- ici, ra? - meubneba, - Cven im
stadionis aRdgenas vapirebT. proeqti ukve mzadaa. Tanxebsac gvaZlevs saxelmwifo, male davcxebT da
gavacocxlebT!
- mereda is fexburTeli? - aRelvebulma vkiTxe, - is xom saerTod daifSvna?
mTeli kompoziciisgan marto burTia
darCenili!
- burTi burTadve darCeba, - mSvidad
ganmimarta man, - ubralod fexburTels
gamoZerwaven sxvas. Zveli burTi da
axali fexburTeli! ha, rogoria? es
Taviseburi xidi iqneba Cveni bavSvobis
droebasTan gadebuli. saxeli ki Tu
ginda Sen SeurCie!
aRar gvinda is komunistebis droindeli `kostaia~! iqnebi misi naTlia?
karga xani, albaT, miyura TvalebgaSterebuls da Tavis saqmeebze wavida.
rom gamoverkvie, aRar idga Cems gverdiT.
...eh, ra mniSvneloba aqvs saxels.
amqveynad yvelaferi Tavisi RerZis irgvliv brunavs. yvelaferi meordeba, grZeldeba, an transformirdeba. mova dro
da sul sxva fexburTeli daikavebs
`nevezuCi kostaias~ adgils, mere sxva;
mere isev sxva da ase, maradiulad.
burTi ki iyo, aris da iqneba mudam,
radgan arasdros kvdeba ltolva, ocneba,
mizani da viT xelixelsagogmanebel
obol margalits, mudam ufrTxildebian,
eferebian, mfarveloben im imedsa Tu
ararealizebul SesaZleblobas, romlis
sanukvar miznisaken gatyorcnas ase vnatrobT da vinatrebT yoveli CvenTagani
manam, sanam mze ar Cagvqrobia da `nevezuCi kostaiasaviT~ silad da ferflad ar vqceulvarT...
49
portretebi
qarTveli,
romelsac
unda
icnobdeT!
50
- ben veiderTan gagzavnilma erTma
patara werilma Tqveni cxovreba mTlianad Secvala. gjerodaT, rom revoluciuri epoqis gansakuTrebuli interesi
odesme aseTive gansakuTrebul warmatebas mogitandaT?
- sruliad moulodnelad, saqarTvelodan 14 wlis win gavemgzavre. bavSvobidan saqarTvelos istoriiT viyavi
gatacebuli, Semdeg revoluciurma epoqam damainteresa, kargad maxsovs is
dRe - 11-12 wlis viqnebodi, Tamar mefis gamzirze mivseirnobdi da wignebis maRaziaSi Seviare (im dros marjvena
mxares iyo erTi patara, magram Zalian
kargi wignebis maRazia) sadac aRmovaCine cnobili sabWoTa istorikosis,
manfredis wigni napoleonze. kargad
dawerili wignia da didi roli iTamaSa napoleonis epoqaSi Cemi interesesis gaRvivebaSi. am wignis wakiTxvis
Semdeg napoleonze moviZie TiTqmis yvela rusuli da qarTulenovani literatura da male saxlSi sakmaod mozrdili biblioTekac Sevqmeni.
16 wlis asakSi gadavwyvite napoleonis biografiis dawera da 300 gverdamde davwere kidec. (axla rom gadavxedav xolme, mecineba) istoriiT gatacebis miuxedavad, arasodes megona, rom
seriozulad gavyvebodi istoriul mecnierebas. universitetSi Cabarebaze rom
dadga saqme, saerTaSoriso samarTali
avirCie, Cavabare Tsu-Si da adamianTa
uflebebis sakiTxebze vmuSaobdi. sagareo saqmeTa saministroSi muSaobisas
Cemi pirveli wigni gamoveci adamianis
uflebaTa evropul sasamarTloze da
swored am ganxriT mindoda muSaobis
gagrZeleba.
magram Semdeg metad moulodneli
ambavi SememTxva. internetiT davukavSirdi napoleonis saerTaSoriso organizaciis prezidents, ben veiders, romelsac axladgamocemuli hqonda wigni wm.
elenes kunZulze napoleonis gadasaxlebasa da gardacvalebaze. weriliT
gavecani mas da vuTxari, rom vwerdi
erTi patara, bedkruli qveynidan, - rom
mainteresebda napoleoni da misi wignis
SeZena msurda. Cemda moulodnelad,
TviTon gamomepasuxa da wignebis erTi
yuTi gamomigzavna, maT Soris Tavisi
namuSevaric. uzomod gaxarebuli viyavi,
dauyovnebliv Cavujeqi wignebs da cota xanSi veideris wignze recenzia
davwere (axalgazrda da kadnieri viyavi,
Torem 20 wlis asakSi ris mcodne
viqnebodi) da erT-erT ucxour gamocemaSi gavagzavne. Cemda moulodnelad,
moewonaT da gamoaqveynes. veiderma wai-
bavSvobidan istoriam gaitaca... 16 wlis asakSi wers safrangeTis imperatoris biografias. napoleonis saerTaSoriso organizaciis prezidents, ben veiders „patara weriliT~ ukavSirdeba,
xolo Semdeg, rogorc Tavad ambobs, „kadnieri axalgazrda~ veideris wignze recenzias erT-erT ucxour gamocemaSic aqveynebs...
pasuxebi da SeTavazebebi moulodnelia. emSvidobeba samSoblos...
am dRis Semdeg ki 14 weli gadis...
qarTveli istorikosi aleqsandre miqaberiZe ukve didi
xania moRvaweobs amerikaSi. man napoleonis cxovrebaze da napoleonis omebze mniSvnelovani wignebi gamosca, romlebsac amerikis universitetebSi napoleonis epoqis kursebis swavlebisas
iyeneben. axalgazrda qarTveli istorikosi luizianas saxelmwifo universitetis asocirebuli profesoria. is pirveli inglisurenovani qarTuli istoriuli leqsikonis avtoria, romelic aSS-Si
gamoica. saerTaSoriso konsorciumis direqtorTa sabWos wevri da
napoleonis saerTaSoriso sazogadoebis samecniero Jurnalis mTavari redaqtori, - es aleqsandres warmatebebis arasruli CamonaTvalia.
kiTxa es statia da misgan miviRe werili, romelSic Cems zogierT SeniSvnas
pasuxobda. erTmaneTSi mimowera gavaCaReT. albaT, movewone, vinaidan male
dampatiJa napoleonis mier siria-palestinaSi laSqrobis 200 wlis aRsaniSnavad israelSi mowyobil saerTaSoriso konferenciaze.
Tqven kargad mogexsenebaT, am periodSi (1997-1998) ra ekonomikuri viTareba iyo saqarTveloSi, israelSi wasvlaze ki ara, yoveldRiur gasaWirze
fiqrSi viyaviT. sagareo saqmeTa saministroSi xelfasebs ramdenime Tvis
dagvianebiT gvaZlevdnen xolme da rasac gvaZlevdnen isic kapikebi iyo. mokled, mivwere veiders, rom ver SevZlebdi
Casvlas. man gamomkiTxa, raSi iyo problema da Semdeg SemomTavaza mgzavrobis
yvela xarji daefara, raTa Cavsuliyavi israelSi. aseT SemoTavazebaze aravin
ityoda uars. ase moxvdi 1999 wlis
zafxuls israelSi, sadac Tel-avivis
universitetSi mokle moxsenebiT gamovedi da bevri saerTaSoriso mkvlevari gavicani, maT Soris amerikeli istorikosebi floridis saxelmwifo universitetidan, sadac, rogorc aRmovaCine,
arsebobs napoleonisa da safrangeTis
revoluciis instituti. am xalxs
imdenad movewone, rom SemomTavazes Cavsuliyavi aSS-Si da kvleviTi samuSao
damewyo institutSi. mgzavrobis, swavlebis da muSaobis yvela xarjs instituti faravda. aseT SesaZlebobas xelidan vin gauSvebs da 2000 wlis 15 agvistos (napoleonis dabadebis dReze)
samSoblos gamovemSvidobe da ucxo
miwa-wylisken aviRe gezi. mas Semdeg
ager aq vmoRvaweob da garkveul warmatebebsac mivaRwie.
- wlis saukeTeso wignisTvis napoleonis saerTaSoriso sazogadoebis
literaturuli prizi daimsaxureT.
arada, napoleonis Sesaxeb naxevar milionze meti wignia dawerili. ram gansazRvra Tqveni aRiareba, ra TqviT axali?
da kidev, marTla Rirs Tu ara Tqveni
wignebi 300 dolaramde?
- ar vici, romel wignebze mekiTxebiT, magram gamomcemlobebTan urTierTobaSi ar maxsovs romelimes aseTi
maRali fasi daedos, Tumca Cemi ori
enciklopedia, islamuri samyaros samxedro istoriaze da samxedro danaSaulebebis istoriaze, 200 dolaramde
Rirs.
Cemi specialoba revoluciuri epoqaa da napoleonze dawerili wlis
saukeTeso wignis premia orjer movipove, erTi napoleonis winaaRmdeg
mebrZo-li ruseTis oficerTa korpusze
dawerili wignisaTvis, xolo meorejer
borodinosTan brZolaze daweril wignisTvis.
Tqven marTali brZandebiT, rom napoleonze asobiT aTasi wignia dawerili,
is erT-erT yvelaze kargad Seswavlil
istoriul pirovnebas warmoadgens. amdenad saWiroa axleburi midgoma. me
Zalian gamimarTla imaSi, rom napoleonis omebze arsebuli wignebis absoluturi umravlesoba mxolod frangul da inglisur wyaroebs eyrdnoba
da amdenad, movlenebs, Tu pirovnebebs
calsaxad warmoaCens. warmoidgineT Sah-
51
napoleoni
aleko miqaberiZe
kadri
si-spenis arxis
gadacemidan
52
abasis saqarTveloSi Semoseva rom mxolod iranul wyaroebze iyo aRwerili,
bunebrivia, bevri ram dafaruli iqneba. igive viTarebaa napoleonis omebSic
da didi xania arsebobda napoleonis
kampaniebis Seswavlisas axali wyaroebis gamoyenebis saWiroeba. swored amas
vemsaxurebi me. magaliTad axlaxan davasrule samtomeuli ruseTSi napoleonis laSqrobaze. bunebrivia, am sakiTxze asobiT namuSevari arsebobs, magram
TiTqmis yvela franguli TvalTaxedviTaa dawerili. me ki rusuli, polonuri,
Tu germanuli mxridan vafaseb da bevr
siaxles warmovaCen. magaliTad, dasavleTSi didi xani miaCndaT, rom berezinas brZola, sadac napoleonma moaxerxa rusebis alyis garRveva da ruseTis Tavis daRweva, napoleonis brwyinvale gegmis Sedegi iyo. 2007 wels
davinteresdi am sakiTxiT da sami weli vikvlevdi rusuli, polonuri, holandiuri da germanuli saarqivo da
pirveladi (memuarebi, werilebi, a.S)
wyaroebis safuZvelze da 2010 wels
gamoveci wigni, romelSic detalurad
avxseni, rom berezinas brZola napoleonis Canafiqri ar iyo, aramed ramdenime faqtoris, maT Soris rusuli jaris
mxedarTmTavrebis ususurobis Sedegi
iyo.
swored aseTi midgoma ganasxvavebs
Cems wignebs Cemi winamobedebisagan.
- Tqven ambobT, rom istoriam bavSvobidan gagitacaT. Tqveni wignebis erTerTi mTavari adresati - napoleoni
ki ambobs, rom „istoria zRaparia~...
safrangeTis mmarTvels aseve Taviseburi Sexedulebebi aqvs revoluciazec...
iziarebT mis mosazrebebs?
- napoleons aqvs gamonaTqvami, rom
„istoria aris im sicrueTa erTianoba, romelzedac xalxi SeTanxmda~. garkveulwilad, napoleoni marTalia, vinaidan sazogadoebaSi bevri istoriuli
miTi, Tu tyuli arsebobs. es erovnul
istoriasac Seexeba. magram profesionali istorikosebis moRvaweoba - arqivebSi muSaoba, masalebis safuZvliani
Seswavla, Sefaseba, kritikuli midgoma,
a.S. - didi rols unda asrulebdes
„istoriuli zRaprebis~ gabaTilebis
saqmeSi.
- qarTul enaze Tu apirebT napoleonze wignis gamocemas?
- diax, vapireb da pirveli nabiji
gadavdgi kidec. 2012 wels, Cems megobarTan, axalgazrda istorikosTan, nika
xoferiasTan erTad, gamoveci napoleonis piradi mcvelis, mamluqi rustamis
memuarebi. aseve nikasTan TanamSrom-
lobiT, vasruleb muSaobas axal wignze,
romelic napoleonis marSlebs Seexeba. gegmaSi maqvs qarTul enaze napoleonze vrceli wigni davwero, magram
es samomavlo saqmea, vinaidan am momentSi ramdenime inglisurenovan xelnawerze vmuSaob.
- SegiZliaT, rom Cvens mkiTxvels
xelmiuwvdomeli, Tundac patara, magram
saintereso istoria uamboT napoleonis cxovrebidan?
- napoleonis samxedro moRvaweoba
kargad aris cnobili, magram misi piradi cxovreba - naklebad. mkiTxvelma
SeiZleba ar icodes misi xasiaTis
zogierTi Tviseba. napoleoni mcivana
iyo da uyvarda Zalian cxel wyalSi
banaoba da xSirad or saaTze met xans
atarebda abazanaSi. saSinlad ver itanda
katebs da cxovrebis bolomde hqonda
Ria karebis SiSi.
napoleons uyvarda TamaSi, magram
ver itanda wagebas da xSirad ityueboda. Wadrakis TamaSis dros xSirad
cdilobda „mokluli~ figurebis dafaze Cum-Cumad dabrunebas. samxedro niWis
miuxedavad, napoleoni sustad TamaSobda Wadraks. 1809 wels, avstrielebis
damarcxebis Semdeg, napoleoni qalaq
venaSi Sonbrunis sasaxleSi, avstrieli meqanikos iohan melceris saWadrako avtomats saxelad Turqi (`Turk~)
eTamaSa. saWadrako avtomati ungreli
baron volfhan fon kempelenis mier
iyo Seqmnili da Sedgeboda adamianis
simaRlis da Turqul tansacmelSi
gamowyobili meqanikuri Tojinisgan, romelsac win didi yuTi edga zemodan
Wadrakis dafiT. TamaSis dawyebamde
avtori gamoaRebda yuTs da mayurebels
sanTlis Suqze aCvenebda SigniTa meqanizms, Semdeg daxuravda da meqanizms
gasaRebis meSveobiT aamuSavebda. napoleonic dainteresda am avtomatiT da
ramdenime partia eTamaSa. TamaSis dros
napoleonma ramdenjerme scada, moetyuebina „Turqi~. avtomatma Tavdapirvelad Seuswora napoleons ukanono
svlebi, magram imperatorma kidev erTxel rom scada motyueba, gawbilebulma „Turqma~ saerTod waarTva figura.
napoleonma ramdenime partia iTamaSa,
magram yvela waago. man ise daasrula
sicocxle, ver gaigo, rom sinamdvileSi yuTSi malulad ijda erTi tanmomcro, magram Zlieri moWadrake iohan
algaieri, romelsac sarkeebis meSveobiT SeeZlo dafis danaxva da meqanikuri xelis meSveobiT figurebs amoZravebda.
- Tqveni samecniero kvlevebidan ro-
sami weli vikvlevdi
rusul, polonur, holandiur da germanul
saarqivo wyaroebs da detalurad avxseni, rom berezinas brZola napoleonis Canafiqri ar iyo,
aramed ramdenime faqtoris, maT Soris rusuli
jaris mxedarTmTavrebis
ususurobis Sedegi iyo.
mels gamoarCevdiT?
- axlaxan davasrule samtomeuli
napoleonis ruseTSi laSqrobaze, romelSic rusul da frangul saarqivo
masalebze dayrdnobiT, axlebulad warmovaCine bevri movlena. TiTqmis aTi
welia vmuSaobdi am samtomeulze da
pirvelma orma tomma - borodinos da
berezinas brZolebze Zalian kargi gamoxmaureba miiRo; borodinos brZolaze
wignma wlis saukeTeso wignis premiac moi pova. or kviraSi gamova mesame
tomi, romelic 1812 wels moskovSi
datrialebul movlenebs asaxavs da
saarqivo masalebze da 200-ze met memuarze dayrdnobiT davwere. imedi maqvs,
rom masac kargi gamoxmaureba eqneba.
kidev erT naSroms vaxseneb: marTalia didi ar aris, magram CemTvis mainc
mniSvnelovania. ukanaskneli 10 wlis
ganmavlobaSi aqtiurad vTanamSromlob
aSS-s umaRles samxedro saswavleblebTan, maT Soris umaRles samxedro akademiasTan (vest pointi) da umaRles sazRvao samxedro kolejTan (niuportSi). leqciebs vukiTxav amerikel oficrebs. SarSan amerikis umaRlesma samxedro akademiam gadawyvita samxedro istoriaze axali saxelmZRvanelo Seeqmna, romelic wamyvani samxedro istorikosebis mier iqneboda dawerili da
Tanamedrove teqnologiebiT (animaciuri
rukebi, qronologiebi, suraTebi, videoebi,
audio Canawerebi da a.S.) iqneboda
aRWurvili. bunebrivia, wigni eleqtronul formatSi iqneboda da TiToeul
kadets eqneboda atvirTuli. mokled,
Cemda gasakvirad, akademiis mier SerCeul istorikosTa Soris mec avRmoCndi
da napoleonis omebis istoriaze davwere Tavi. wigni ukve dasrulebulia
da meore semestria, gamoiyeneba vest
pointSi. wignis momzadebisas vest pointSi momiwia ramdenjerme Casvla, raTa
kadetebs gavsaubrebodi da gamego, rogor
udgebodnen saswavlo process. maxsovs
erT-erTi seminaris dawyebisas oTaxSi
Semosul kadetebs Soris qarTveli
kadetic davinaxe da uzomod gaxarebuli davrCi am niWieri axalgazrda
oficris gacnobiT.
- amJamad ra proeqtze muSaobT?
- amJamad ramdenime wignze vmuSaob.
7 wlis win gamoveci pirveli inglisurenovani leqsikoni saqarTvelos istoriaze, romelSic 800-mde statia
Sevitane. SarSan gamomcemelma mTxova
kidev ufro ganmevrco es leqsikoni
da TiTqmis dasrulebuli maqvs samuSao, leqsikoni ukanaskneli 10 wlis
movlenebsac asaxavs da ukve 900 statias moicavs.
CemTvis yvelaze mniSvnelovani samecniero kvleva ki amJamad napoleonis
omebis axali istorias Seexeba. marTalia am sakiTxze aseulobiT wignia
dawerili, magram yvela evropaze akeTebs
aqcents da napoleonis ZiriTad kampaniebze amaxvilebs yuradRebas. me ki
gadavwyvite napoleonis omebis, rogorc
globaluri fenomenis gamokvleva. am
midgomiT dainteresda ramdenime wamyvani
amerikuli da britanuli gamomcemloba,
magram sabolood oqsfordis universitetis gamomcemlobaze gavakeTe arCevani da amJamad misTvis vamzadeb namuSevars. daaxloebiT mesamedi maqvs mzad.
wignSi mimovixilav, msoflio masStabiT
ra zegavlena iqonies napoleonis omebma,
maT Soris saqarTvelozec vsaubrob.
- ra genatrebaT yvelaze metad?
- ojaxi da megobrebi... es gansakuTrebiT SarSan zafxuls vigrZeni, rodesac amdeni wlis Semdeg SevZeli saqarTveloSi Camosvla da Zveleburad ojaxis wevrebTan da megobrebTan erTad
movilxine.
- didi xania, amerikaSi cxovrobT piradi cxovrebiT da karieriT kmayofili, rac Zalian sasixaruloa. albaT,
aq uadgilo iqneba kiTxva - rodis
apirebT samSobloSi dabrunebas? Tqvenma Svilebma qarTuli Tu ician?
- amerikaSi ukve 14 welia vmoRvaweob da muSaobas ise gadavyevi, rom
saqarTveloSi Camosvla mxolod SarSan SevZeli. sami kvira gavatare da
bevri adgili movinaxule, Zalian bevri
ram Secvlili damxvda. samSobloSi
dabrunebas vapireb, magram jer ar maqvs
gadawyvetili, konkretulad rodis moxdeba es. ori biWi myavs - luka da sergi. zafxulobiT bebia-babuasTan vuSveb,
ase rom, qarTuli ician. sxvaTaSoris,
bebia-babuebma orTaves Coxa-axaluxi
Seukeres da gasuli Soba-axali weli
xanjlebis trialSi aRniSnes.
eTer monaseliZe
53
originaluri is mwerali rodia, sxva mwerlebs rom ar hgavs, aramed
is, vis mibaZvasac veravin
axerxebs!
Satobriani
rezo WeiSvili - 80
mwerali
safirmo niSniT
54
- scenari, rogorc miRebuli iyo,
moskovSi damtkicda. `rwyili da WianWvelas~ scenari rom gagegzavna, imasac
upovidnen mizezs da Seasworebdnen.
ase rom, msgavsi dabrkolebebis gadalaxva CvenTvis did siaxles ar warmoadgenda. msaxiobebis SerCevis procesSic
aqtiurad viyavi Cabmuli, es saqme Tanamdebobrivadac mevaleboda da moraluradac. sxvaTa Soris, zogierT reJisors
ar siamovnebs, rodesac scenaris avtori gadaRebebs eswreba, eldar Sengelaia
ki am mxriv gansakuTrebuli TvisebebiT gamoirCeva, avtorTan TanamSromloba SeuZlia da gamosdis kidec, rasac
didad vafaseb.
gadasaReb moedanze improvizebul
garemoSi uxdebodaT muSaoba, batoni
rezo Turme dekoraciebis ukan, eqspromtad werda xolme dialogebs. swored
im dialogebsa da frTian frazebad
qceul gamoTqmebs, lamis rom gagvizepirebia da yoveldRiur saubarSic xSirad viyenebT:
`givi, Cven varT, givi!~, `rodidan
rodemde aqvs dalodebis saaTebi?~, `yufaraZes rom ar daereka, magram dareka
da...~, `Tu iciT, igav-arakebs miiRebs?
ara, magram uars ar getyviT!~, `bodiSi,
Tqvenze miTxres, liftSi gaiWedao da
marTalia?~, `daanebeT Cems cols Tavi!~,
`gamagebineT, me aq var Tu iq?~, `momklavs
es ori saTauri!~…
* * *
amboben, zogjer qveynis istoriaSi
iseTi dro dgeba, paTosiT dangreuli
swored satiram unda aRadginos, gadamwyveti roli ki am saqmeSi mwerlebma
da reJisorebma Seasrulono. am mxriv
rezo WeiSvili marTlac gamorCeulia
- SemoqmedebiTi cxovreba swored adamianebis naklovanebaTa mxilebas Sealia.
dRes batoni rezo Cemi respondentia. igi mSvidad, auCqareblad saubrobs.
rodesac xumrobs, danaSaulze waswrebuli bavSviviT enTeba Tvalebi. diqtofonis paralelurad, xeliTac SemiZlia
CaviniSno pasuxebi. simarTle giTxraT,
diqtofonisken gaxedva, Semowmeba, uxerxulobasac miqmnis - sruliad gansxvavebul ganzomilebaSi gadavinacvle. Tqvenda samwuxarod, unda gagafrTxiloT,
rom Sexvedris mxolod mciredi nawilis gadmocemas SevZleb, vinaidan Cveulebrivi sityvebi, erTi werili, Tundac
Janrobrivad mravalferovani, sakmarisi
ar iqneba. realobis iluzia rom Sevqmna,
axaliD teqnologiebi, Tqven ki - binokularuli mxedveloba dagWirdebaT.
Tumca ar dafrTxeT, srulyofili
suraTis warmosadgenad rezo WeiSvi-
1973 wels italielma reJisorma federiko felinim `amarkordi~ gadaiRo. filmisTvis scenari italielma mweralma tonino gueram dawera. mas
Semdeg sazogadoebaSi xSirad kamaTobdnen, `amarkordSi~ guera `meti iyo~
Tu felini? scenaris avtorma kamaTs wertili dausva, rodesac ganacxada,
rom `amarkords~ guera furcelze, felini ki ekranis tiloze werdao.
aTi wlis Semdeg rezo WeiSvilma `cisferi mTebis~ mixedviT Seqmna
scenari amave saxelwodebis filmisTvis, romelic eldar Sengelaiam gadaiRo. `amarkordis~ msgavsad `cisferi mTebi~ klasikur Sedevrad iqca.
martivi mizezis gamo - avtorebma (mweralma da reJisorma) kargad nacnobi
garemo originaluri xerxiT warmogvidgines: Cveuli axleburad SefuTes,
axali ki yofiT ferebSi daxates. garda amisa, erTma furcels, meorem ki
ekrans Tavisi unikaluri xelwera daatyo - sabolood ki qrestomaTiuli epizodebiT gajerebuli nawarmoebi miviReT.
gavlili wlebis miuxedavad `cisferi mTebi~ xSirad gvaxsenebs Tavs
(sxvaTa Soris, `amarkordic~ dauviwyaria pirdapiri Tu gadataniTi mniSvnelobiT - erT-erT italiur dialeqtze niSnavs - `me maxsovs~). Cveni yofis
autaneli ironia saSualebas ar gvaZlevs `cisfer mTebSi~ dasmuli problemebi ugulebelvyoT. kvlav amovicnobT sakuTar Tavs personaJebis zerele saubarsa Tu qaotur saqcielSi, miuxedavad imisa, rom nangrevebis qveS
moyolis safrTxe mudam Tan dagvdevs, uars ver vambobT Zvalsa da rbilSi
gamjdar naklsa Tu cdunebebze. `gaitaneT, gaitaneT grenlandia!!!~ - ramdeni Zaxilis niSanic ar unda davsvaT, ragind xmamaRla ar unda viyviroT,
`cisferi mTebi~ dRemde relevanturia.
SesaZloa mweralis Semoqmedebaze saubars misi nawarmoebebis mixedviT
gadaRebuli filmebiT ar unda viwyebde, magram batoni rezos moTxrobebi,
romanebi da filmebi ganuyofelia, maTi erTianoba ki yvelasgan gamorCeul,
originalur, Znelad misabaZ - safirmo stils ganapirobebs.
1961-1992 wlebSi rezo WeiSvili kinostudia `qarTul filmSi~ redaqtorad, sascenaro kolegiisa Tu SemoqmedebiTi gaerTianebis wevrad, aseve erT-erT xelmZRvanelad muSaobda. am xnis ganmavlobaSi man araerTi
sruli Tu moklemetraJiani mxatvruli filmis scenari dawera, maT Soris: `eqspres-informacia~, `yvaryvare~, `Cemi megobari nodari~, `samaniSvilis dedinacvali~, `bzianeTi~, `zRvis mgeli~, `avtoportreti~, `fedia~,
`gamoaReT fanjrebi~, `gaTenebis win~, `Widaobas ra unda~ da sxva. Tumca
`cisfer mTebze~ muSaoba gansakuTrebulad daamaxsovrda:
lis wignebis wakiTxva da filmebis
naxva dagexmarebaT, zogs Tavidan, zogs
xelmeored an vin moTvlis, meramdened.
saubars quTaisis vaJTa merve saSualo skolis gaxsenebiT viwyebT:
* * *
- dResac ar vici, ratom movxvdi
mag skolaSi, saxlidan Sors iyo da
did manZils gavdiodi fexiT. skolis
ezodan rionamde kibe Cadioda, celqi
viyavi, gakveTilebidan xSirad vi parebodi sabanaod, ra Tqma unda, biWebTan
erTad, qalis mdinareSi banaoba miuRebeli saqcieli iyo. isic maxsovs, saklaso oTaxis fanjrebidan rom vuyurebdiT alpinistiviT rogor avida
erTi kaci eklesiis gumbaTze da jvari
gadaxerxa. es is dro iyo, eklesiebi
sawyobebad rom hqondaT qceuli, moqmed
taZrebSi ki siaruli ikrZaleboda.
axla yvelaferi Seicvala, Cems yofil
skolaSi episkoposis rezidenciaa ganTavsebuli. bagratis taZarSi wirvalocva aRdga, rac Zalian maxarebs da
turisti kibiT ava Tu liftiT dasaTvaliereblad, es meorexarisxovania.
momwons Cvens xalxs patriarqis pativiscema da ridi rom aqvs. patriarqi
bavSvebs rom naTlavs da qarTvelebi
mravldebian, es saqmec Zalian maimedebs.
vaJTa merve skola ebraelebis
ubanSi mdebareobda, skolis maxloblad ori sinagoga axlac
dgas, Tumca, dResdReisobiT, akldamebiviT gamociebula. sabWoTa
kavSiris daSlis Semdeg bevrma
ebraelma datova quTaisi.
- ebraelebis wasvliT didi danaklisi ganicada Cvenma qalaqma, maT Taviseburi koloriti SemohqondaT, iumoriT gamoirCeodnen, tradiciebic saintereso hqondaT. maxsovs, dasaklavi
qaTmebi xaxamTan mihyavdaT, saxlSi araviTar SemTxvevaSi ar daklavdnen, cnobismoyvare bavSvi viyavi da gadaRmidan,
uCumrad vakvirdebodi, xaxami Tavs ki
ar waaclida qaTams, yels gamoWrida
da sanam is sisxlisgan ar daiclebo-
55
da, xels ar axlebda. saidan modis es
tradicia, RmerTma icis. axla colis
SerTvas aRar ikiTxavT? winaswar daTqvamdnen vin visTvis unda SeerToT,
gansakuTrebuli ritualebi hqondaT.
Cems moTxrobebSi `qarebis dabruneba~,
`musika qarSi~ da sxva moTxrobebSi
ebraul adaT-wesze araerTxel damiweria.
1954 wels rezo WeiSvili
Tbilisis saxelmwifo universitetis filologiis fakultetze Cairicxa. swored studentobis wlebSi Sedga misi literaturuli debiuti:
- tariel kvanWilaSvilma da nodar
CxeiZem moTxrobebi momiwones, oTxi
aarCies da `pirveli sxivis~ redaqtors,
beso JRents miutanes, Tan SeTanxmdnen,
besos araferi vuTxraT, ar SevuqoT,
Torem ar dabeWdavso; arc vaZagoT,
rom ar gvisayveduros, Tu ar vargoda,
ras mogqondaTo. mokled, usityvod
gadasces. imedi hqondaT, Tu xmas ar
amoiRebdnen, ors mainc dabeWdavda. diliT, universitetSi mosul redaqtors
uTqvams, oTxive gava momaval nomerSio.
ra Tqma unda, gaukvirdaT, Tumca ufro
metad gauxardaT.
studentobis dasasruli 60iani wlebis dasawyiss daemTxva.
kardinaluri cvlilebebis, saintereso aRmoCenebis, moduri trendebis, mokled rom vTqvaT, kulturul-socialuri revoluciis xana idga. ssrk-is sazRvrebSi
marTalia neli tempiTa da mcire
doziT, magram mainc aRwevda siaxle:
- aRwevda evropidan ruseTSi, moskovidan da peterburgidan saqarTveloSi.
60-ianebi gardatexis wlebi iyo, romelTan Seguebac ufros Tobas, cota ar
iyos, gauWirda, maT axalgazrdebis siTamame da silaRe aRizianebdaT. magnitofonebi gaCnda, axleburi musika Semovida, mere TandaTan gzebic gaixsna.
sxvadasxva dajgufebebi iqmneboda: iyvnen
`stiliagebi~, Cemo batono, `sportsmenebi~, `loTebi~ TavisTavad `literatorebic~ viyaviT.
* * *
1962 wels rezo WeiSvilis sadebiuto wigni `bzianeTi~ saqarTvelos
ssr bavSvTa da axalgazrduli literaturis saxelmwifo gamomcemloba
`nakadulma~ gamosca. masSi TerTmeti
moTxroba gaerTianda. wignis mxatvari grafikosi da kinos mxatvari dimitri erisTavi iyo.
batoni rezo wignebis karadidan
frTxilad iRebs `bzianeTs~ da guldawyvetiT aRniSnavs, rom erTaderTi eg-
56
`bzianeTi~
1968
zemplari darCa, ydas dascqeris da
siamayiT dasZens, rom dima erisTavma
daxata - diax, daxata! 60-iani wlebis
qarTuli, urbanuli mxatvrobis unikaluri nimuSia, namdvili bzianeTia.
gsmeniaT bzianeTze? mwerlis gamogonili quCis saxeli JReradobiT bzas
gvagonebs, warmosaxvaSi ki mziT gaCaxCaxebuli adgili ixateba. sinamdvileSi razea saubari? mogaxsenebT, rom
safirmo stili am SemTxvevaSic daculia - WeiSviliseuli moTxroba da
scenari harmoniul erTianobas qmnis:
`bzianeTi qalaqis mTavari quCis
erT-erT Sesaxvevs hqvia. mokle quCa
dasawyisidan orasi nabijis Semdeg Tavdeba. am quCaSi avdarSic simyudrovea,
radgan gza viwroa, saxlebi maRali da
qari mis nebisad veRar daTareSobs. am
dros isev bzianeTze siaruli gerCioT. kedelTan ki Zalian axlos nu midgebiT, Torem saxuravis Rvarsadenis
gaxvretili Raridan Camovardnili wylis wveTi SeiZleba pirdapir sayeloSi CagivardeT~.
erTi mosmeniT martivsa da sada
winadadebebs mZafri eqspresia axlavs,
mxrebSi Tavis Cargva gvindeba, TiTqos,
wvimis mZime wveTma kiseri agviwva.
filmi gancdebs kidev ufro metad
amZafrebs, avtoris saTqmels reJisor
liana eliavas vizualuri xerxebi ganagrZobs da asrulebs.
`bzianeTi~ 1968 wels gadaRebuli
20-wuTiani moklemetraJiani mxatvruli filmia. filmSi, iseve rogorc
moTxrobaSi, kviraSi orjer, darsa Tu
avdarSi, sxvadasxva asakis mamakacebi
bzianeTis quCaze arsebul klubSi ikribebian, qarTul simRerebs mRerian, gulSi
ki gundis xelmZRvanels Sestrfian.
moTxrobis mixedviTGgundis xelmZRvaneli `tanadi, lamazi qali Cacmulia
sadad, samuSaod da erTi SexedviT,
mainc gamomwvevad... kofTaSemonaskvul
maRal mkerdqveS ijvaredinebs xelebs
da fiqrobs~. filmSi gundis xelmZRvanelis rols msaxiobi lia eliava asrulebs. misi partniorebi i polite
xviCia, Tengiz arCvaZe, givi berikaSvili, ioseb xaindrava da abesalom loria
arian. kompozitor sergo Jvanias musikaluri gaformeba calke aRniSvnis Rirsia.
1969 wels, kievSi, `bzianeTma~ azerbaijanis, somxeTis, saqarTvelosa da
ukrainis telefilmebis X daTvalierebis diplomi daimsaxura reJisoruli debiutisTvis, 1970 wels, moskovSi
- kinematografistTa sakavSiro saxelmwifo institutis kinofestivalis
prizi.
radgan saubari jildoebs Seexo,
aqve SegaxsenebT, rom 1984 wels `cisfer mTebs~ (scenarists, damdgmel reJisors, operators) sabWoTa kavSiris
saxelmwifo premi mieniWa, romelsac
dResdReobiT batoni rezo `imperiis
premias~ uwodebs. siamayiT aRniSnavs
saqarTvelos respublikis umaRles jildos, SoTa rusTavelis saxelobis
saxelmwifo premias. yvelaze metad
ki 2012 wels literaturis ganviTarebaSi Setanili wvlilisTvis miRebuli `saba~ gaxarebia. 2013 wlis zafxulSi, saavtoro kinos baTumis saerTaSoriso festivalze rezo WeiSvi-
li msoflio kinematografiaSi Setanili wvlilisTvisac daajildoves.
originalurobiT gamorCeuli jildoa `Zelqvis foToli~, romelic baton rezos egreT wodebul `simoneTur Sexvedrebze~ gadasces. orfurcliani sigeli sada da miniaturulia.
pirvel gverdze daviT kldiaSvilis
sityvebi daubeWdavT: `sinamdvile, mxolod sinamdvile, romelsac gadauxrelad vemsaxurebodi mTeli Cemi mwerlobis ganmavlobaSi~. meore gverdze ki,
calxazian rveuls rom mogagonebT, lamazi kaligrafiiT dauweriaT: cnobil
qarTvel mwerals, filmis `samaniSvilis
dedinacvalis~ scenaris Tanaavtors,
realizmis princi pebis erTgul Semoqmeds, rezo WeiSvils~.
* * *
1987 wlidan rezo WeiSvili mSobliur quTaiss daubrunda da almanax
`ganTiads~ gamoscemda. male almanaxi
(sxvaTa Soris, kremlis nebarTviT) Jurnalad gadakeTda. paralelurad (19871992ww), rusTavelis sazogadoebas Tavmjdomareobda, daarsa sazogadoebrivpublicisturi gazeTi `mowameTa~ da
Jurnali `mwvaneyvavila~. 1992 wels,
saqarTvelos mweralTa yrilobaze rezo
WeiSvili mweralTa kavSiris mdivnad,
Tavmjdomaris pirvel moadgiled airCies. 2000 wlidan ki saqarTvelos mweralTa fondis Tavmjdomared dainiSna.
1997-98 wlebSi batoni rezo, rogorc direqtori da samxatvro xelmZRvaneli, lado mesxiSvilis saxelobis
quTaisis akademiur Teatrs edga saTaveSi, Tumca am gadasaxedidan fiqrobs,
rom Teatris xelmZRvaneloba misi mowodeba arasdros yofila:
- Teatris msaxiobi, cota ar iyos,
gamoucnobia, daukmayofilebelia, ambiciuric. miaCnia, rom misi Sroma da niWi
saTanadod ar fasdeba, yovelTvis meti
unda.Mmale wamovedi, iq muSaoba Cemi
mowodeba ar yofila.
samagierod, rogorc mayurebels, Zalian uyvars Teatri, rasac giorgi
SavguliZeze saubris dros emociurad
amJRavnebs:
-Mmisi monawileobiT arcerTi dadgma ar gamomitovebia marjaniSvilSi Tu
quTaisSi, gastrolebze rom Camodiodnen. bevri nacnobi Tu megobari ZaliT
wamiyvania speqtaklze da axla rom
ixseneben, madlierebi arian. giorgi
SavguliZe uniWieresi msaxiobi iyo.
kinostudia `qarTul filmSi~ roca
vmuSaobdi da msaxiobebs varCevdiT, yvela reJisori erTsa da imaves gaiZaxoda, ai, am rolze SavguliZe iqneboda
zedgamoWrilio, axla giorgi rom cocxali iyos, magas davamtkicebdiTo. anu
yvela rols mouxdeboda. tragikulad
daiRupa, plexanovze tramvai daejaxa,
mZRoli iZaxda, amaze meti ra unda momisajoT, SavguliZe movkalio. wels,
Tbilisobis dResaswaulze, sajaro biblioTekaSi giorgi SavguliZis xsovnisadmi miZRvnil gamofenaze mimiwvies.
`kaci, romelic daaklda qalaqs~ - ase
hqvia gamofenas.
baton rezos xma ebzareba.
cremls iwmends.
`mogonebani fermkrTaldeba
da nazdeba dasasrulisken. dasasrulis SegrZneba dasawyisTan gaaxloebs uCveulod. dasawyisi
da dasasruli ki Tanabari aCqarebiT miiswrafian erTmaneTisken
sicocxlis erT monakveTSi~ vixseneb nawyvets misi moTxrobidan `musika qarSi~. wignebis karadas vaTvaliereb, mogonebebSi wasuls ar vawuxeb.
male gverdiT midgeba:
- ivane javaxiSvilis naSromebis
kiTxva miyvars, es ki `qarTuli samarTlis Zeglebia~, isidore doliZis Svidtomeuli, xSirad gadmoviReb xolme,
vkiTxulob da vaTvaliereb. sayvareli
wignebi ucxoeli avtorebisa `aivenho~ da `wiTeli da Savia~, Cemo batono, qarTvelebidan ki daviT kldiaSvili da akakis `Cemi Tavgadasavalia~
yvelaze naRdi.
aq, Taroebze, batoni rezos wignebic mravladaa: moTxrobebis krebulebi,
novelebi Tu romanebi: `vaime Cemo venaxo~,
`Cemi megobari nodari~, `rkinis saxkomi~,
`dali~, `yaCaRebi~, `kudiani varskvlavi~, `wifobisTve~, `mesame gza~, `cisferi mTebi~, sxvadasxva dros gamocemuli rCeulebi, tomeulebi, romlebic
mravalaTasiani tiraJiT gamodioda da
mwirad, Tumca mainc, ucxo enebzec iTargmneboda. vfiqrob, am mxriv meti yuradReba kulturis saministrom da sxva
Sesabamisma samsaxurebma unda gamoiCinon, gaiTvaliswinon CemTvis uCveulo
da TvalSisacemi faqti.
* * *
`yvelam viciT, rom literatura
asazrdoebs sazogadoebas. Cvenda samwuxarod, unda vaRiaroT, rom Cvens literaturas dRe-da-dRe sazogadoeba akldeba~, - rodesac ilia WavWavaZe `Cveni
literaturis dRevandel yofas~ aRwerda, 1886 weli idga. ar iyo internet-teqnologiebi, socialuri qselebi,
Tumca, ra Sors wavedi, arc televizori hqondaT. anu yvelaferi, rasac Cven
dRes kiTxvisadmi gulgrilobis mizezebad miviCnevT, fizikurad ar arsebobda.
- ar gamovswordiT, xasiaTSi gvizis
zereleoba, sizarmace, zedapiruloba,
vcdilobT iolad, iumoriT da sicilxarxariT gavideT fons, seriozuloba
gvaklia da Cveni bavSvebic, momavali
Taoba aseT garemoSi izrdeba.
`tyuilsa da marTals xalxi mSvenivrad asxvavebs erTmaneTisgan: adamianebi zogjer daujerebels ijereben,
mTqmels pirSi eTanxmebian, gonebaSi
mainc sxvas fiqroben da TvalebSi undoblobis sxivi ukrTiT~. es kvlav
`musika qarSia~, batoni rezos xeliT,
remingtonis sabeWd manqanaze akrefili
erT-erTi moTxroba. masSi sevda da
guliswyveta ereva erTmaneTs. ra gamogvasworebs? rodis viswavliT, rogor
da saiT mivmarToT Sinagani energia?
wlevandeli qarTuli enisa da literaturis mecxre klasis saxelmZRvaneloSi batoni rezos moTxroba `nobeli~ Seitanes. kidev erTi rigiani magaliTia qarTveli kacis uTavbolobisa:
ambavi avtoris gamogonil, naqeralas
samxreT-dasavleT kalTebze gaSenebul
sofel buynuTSi viTardeba. Sesaval
nawilSi nobelis Sesaxeb gviambobs
mwerali - rogor Seswira mecnierma
mTeli cxovreba asafeTqebeli nivTierebebis Seswavlas, umdidres adamianad
iqca, gardacvalebis Semdeg anderZi datova, fondi daaarsa da amrigad misi
saxeli `samudamod daukavSira humanizmis, progresis da mSvidobis saqmes~.
magram ra moutana dinamitma buynuTs?
saiT mimarTes buynuTelebma sakuTari
SesaZleblobebi? TiTqos `lokalur,
araoficialur omebSi iReben dResac
monawileobaso~, daiarebian `uxelTiTod~, ar gegonoT, maRaroebSi miiRes
tramvebi - maTi sisuste afeTqebaa.
`dinamits afeTqebdnen naZlevze, purmarilze da zogjer sul arafris gamoc~. magram `afeTqebeno~ rom vambob,
amasac dazusteba sWirdeba, ki ar afeTqeben, ifeTqeben Soriaxlos da zogjer
fexebSic ki~. axlomaxlo Rele-mdinareSi Tevzi gawyvites, tyeSi maCvis saxsenebeli, axla sxedan da Civian, `gadasxvaferda bunebao~! komikuri situaciaa, iseTive komikuri, rogorc nobelis prizze nominirebuli putini. batoni rezos azric mainteresebs amis
Taobaze, `humanizmis, progresis da mSvidobis saqmes~ diskreditaciis safrTxe
xom ar emuqreba?
- putins Tu misces, Cekists da
`kagebes~ polkovniks nobeli, samarcxvino iqneba! ras qvia putins aZleven!
57
saubris dasawyisSi naxsenebi, moskovSi dasamtkiceblad gagzavnili scenarebi, kremlis nebarTva qarTuli almanaxis Jurnalad gadakeTebaze - warsulis mtkivneuli sakiTxebi mosvenebas
ar maZlevs, dRevandelobasTan paralels
vavleb, Cemi respondentic aRelvebulia
nobelis prizTan dakavSirebuli usamarTlobis gamo. mokled rom vTqvaT,
sakmarisi mizezebi gvaqvs `Ramis stumrebis~ gasaxseneblad. vixsenebT da axla meti simZafriT vgrZnob tkivilisa Tu wyenis Sedegad dagrovil gamocdilebas, rezo WeiSvilis moTxrobaSi
vulkanuri lavasaviT rom aRwevs qaRaldis zedapirze:
`msmeli rusi kaxpas hgavs, Tu moaswro gamofxizleba, yvelaferi istorias
Cabardeba meored mosvlamde. `kanaoSic~
rom iyos gamoZinebuli, sasmelis sayveduri ar dascdeba. gaisworebs halstuxs, Seisxurebs (Tu gadarCa) odekalons da ise gamocxaddeba sazogadoebaSi, sicocxleSi ar daelios ra
TiTqos. piriqiTa varT Cven: zis samsaxurSi nabaxusevi qarTveli, oxravs
da Txrobs, sad dalia, jer iq movikali Tavi, mere iq movTavdi, davwydiT
smiTo da sxva... Cveni smis wesi sxvanairia, akademur-ritualuria erTgvarad,
calke Seswavlisa da gaanalizebis Rirsic kia~.
- Cveni sufra da qeifi marTlac
misabaZia. rusebma bevri ram gadaiRes
Cvengan. rogor gamouvidaT, eg sxva sakiTxia. Tumca Cvenc bevri ram daviviwyeT. magaliTad, sasmelis daZaleba. vin
moTvlis, Tamadobis dros ramdeni adamiani damixrCvia, axla aseTi saqcieli
miuRebelia. ho da, suframac pewi dakarga. hqonda mag saqmes Tavis xibli,
bolos da bolos, Cven ki ar gamovigoneT, literaturaSia daZalebis sawyisebi, vaJasTan, `CxikvTa qorwilSi~, wruwunas rom aZaleben, gana cudi adgilia? es tradicia ZvelTaganve mogvsdevda. saucxoo Tamada yofila rafiel erisTavi, daZalebis didostati.
petre umikaSvili ver svamda da erTxel
rafiels uTqvams, ar daaZaloT magas,
SeeSviT, mxolod ulvaSi auwieTo. Sexedes da imas ulvaSic ara hqonda, ras
auwevdnen. kargi Tamada iyo Temur
CirgaZe, `cisfer mTebSi~ direqtoris
rols rom TamaSobs, sufras xatavda.
`qarTvels SeuZlia saxli gauremontebeli darCes, marani ki `umaRlesad
gamoawyos~. esec `Ramis stumrebidan~
amokrefili margalitia. moTxroba `qarTuli novela (dialogi wiTel ferSi)~ ki namdvili enciklopediaa: srul-
58
yofili warmodgena SegeqmnebaT daZalebis fenomenze, gaarkvevT, xis sasmisis erTianad daleva sjobs Tu `WiqebSi
gadasxmiT~, Rvinos nela sma Tu `ylurwva~ uxdeba, rogor SeavsoT Wiqa, sadamde dautovoT satuCe da mere CatovoT
Tu ara sasmeli sasmisSi. `roca geubnebian, Seni winaprebi saxelovani msmelebi iyvnen, ki ar unda gabriyvde, magram
arc piri Sekra TavismomWrelad~. mamaSvilis dialogs praqtikuli magaliTebic axlavs: `mamakaci sawolSi zeviT
CoCdeba, Sarvlian xels ganze wevs da
Svils aCvenebs, rogor unda miitanos
sasmisi pirTan~.
* * *
tradiciebi dResac grZeldeba. miT
umetes, rom lideri kvlav mSvenier
formaSia da kapitnis Tanamdebobas darbaislurad uZRveba.
`kapitani zeda sadgurze gvibarebs!~
- Camourekaven xolme biWebi erTmaneTs,
Seikribebian da gzas daadgebian.
ar ifiqroT, romelime moTxrobis
nawyvets an filmis pasaJs gaxsenebdeT,
amjerad namdvil ambavs giambobT: kapitani rezo WeiSvili gaxlavT, rogorc
Tavad ambobs, `paraxodi ro paraxodia,
imasac sWirdeba kapitani~ da `tyis
saZmos~ xom ar datovebdnen kapitnis
gareSe? `tyis saZmo~ ki ukve TxuTmeti welia arsebobs da masSi batoni
rezos megobrebi gaerTianebulan. kodeqsic SeuqmniaT - `tyis kodeqsi~, romlis
mixedviTac kapitnis brZaneba kanonia.
tyis saZmos mosamarTled Salva kvaracxelia dauniSnavT.
- TxuTmeti wlis win, ianvris dasawyisSi, tyeSi gaviseirneT. iseTi kargi
dari idga, Crdils veZebdiT. maSin davTqviT, yoveli ianvris meore SabaT
dRes, rogori amindic ar unda iyos,
tyeSi gavideT, yovelgvari komfortis
gareSe da vi purmariloT. daTqmuls
pirnaTlad vasrulebT, wels meTxuTmeted SevikribebiT. cecxls davanTebT
da gaTenebamde viqeifebT. am RonisZiebas mokled `purtye~ qvia, anu puris
Wama tyeSi. `purtye~, rogorc wesi,
Tavgadasavlebis gareSe ar Caivlis, erTxel davikargeT kidec, gza agvebna da
tyis mcvelma gadagvarCina. imdeni vixetialeT, Cemma megobarma, Tornike erisTavma, fexsacmelebi dakarga, vamxnevebdi,
eqstremalur pirobebSi araferi mogiva,
ar idardo-meTqi da asec moxda, ar gacivda, gadarCa. erTxel dilaadrian,
monadireebi gadagveyarnen da davafrTxeT. gakvirvebulebi garbodnen.
safirmo stili daculia - cxovreba moTxrobebsa da filmebs hgavs,
zRvari gamqrala. anekdoturi situaciebi, gaSarJebuli gmirebi, saaxalwlo
maSxalebiviT ielveben Cven Tvalwin.
gvar-saxelebis wakiTxvac kmara, isterikuli sicili rom agitydes: griSa
nemsaZe (`luka paColis cxovrebis ukanaskneli wlebi~), domenti melqaZe, varden kuWuxiZe (`nobeli~), kompozitori
CiriberiZe, `miwebis ganawilebaSi~ ki
gvar-saxelebis sruli apoTeozia.
personaJebis galerea warmoudgenlad mravalferovania: samToel Talikos
kraotze dacemas polze dacema urCevnia da amis Taobaze utyuari argumentebi aqvs, axalgazrda literatori
Tvlis, rom cxovreba glejaa, Seupovari gemis kapitani aleqsandre mercxlebis didi qomagia, Tumca, sabolood,
yvelas erTi kiTxva aerTianebs:
`- ra varT adamianebi?
- araferi, batono, rava gekadrebaT!~
pasuxi martivia.
* * *
wamosvlis win suraTebs varCevT.
daxarisxebulia: zogierTi epoqaluria,
zogic gulianad gagacinebs, sevdasac
moggvris, sukeTesoebi ki meuRlis, marina verulaSvilis gadaRebulia. Tavadac amayia, moswons, moferebiT arCevs
da uyvars. mTavari xom mas daunaxavs
da aRubeWdavs.
Cven ki praqtikul saqmeebze viwyebT
fiqrs: davaskanerebT,dazipulebs internetmisamarTze avtvirTavT, fotoSopSi
davamuSavebT. 60-70-80-90-10-ianebis mTeli epoqis saTqmels erT fotosuraTSi movaqcevT. arCeva gaZneldeba.
batoni rezo magidasTan zis, qarvis
krialosans isvams quTuToebze, mexmarebao, meubneba - albaT ukeT danaxvaSi.
vemSvidobebi da vfiqrob, rom aRar
daviwuneb Jurnalistis profesias, vinaidan swored aseTi wuTebisTvis Rirs
Jurnalistoba, rodesac verasodes gaimeteb respondentis xmis Canawers wasaSlelad da momavalSi meti pasuxismgeblobiT gamoiyeneb sityvebs: `mwerali~, `prozaikosi~, `xelovani~.
P.S. `amarkordi~ sxvagvaradac SegviZlia vTargmnoT (radgan masSi sami
italiuri sityvis fuZea gaerTianebuli:
mware, siyvaruli da Zafi): `mware siyvarulis Zafebi, avtors warsulTan rom
akavSirebs~.
rezo WeiSvilis nawarmoebebi, akakisa
da daviT kldiaSvilis nawarmoebebis
msgavsad siyvarulis ZafebiT imereTTan gvakavSirebs, gvakavSirebs samudamod, vinaidan maT magiuri Zala aqvT mkiTxvels samudamod amaxsovreben Tavs.
maka ldokoneni
amerikaSi:
niu-iorkSi:
164 Brighton 11 St.
Brooklyn NY 11235
Tel: 718-934-1700
Alt: 347-500-5037
niu-jersSi:
84 Harmor Drive,
Jersey City, NJ 07305
Tel: 201-333-5555
yuradReba!
niu-jersis saTao
ofisis axali misamarTia:
ohaioSi:
9333 Reading Road
Reading, OH 45215
513-322-5102
pensilvaniaSi:
13050 Busteton Ave
Philadelphia, PA 19116
215-710-0322
saqarTveloSi:
mTavari ofisi:
winamZRvriSvilis 158
Tbilisi, 2-506833
saburTalo:
akuris quCa 13,
2-945853
gldani:
vekua. 10-1
2-654122
rusTavSi:
megobrobis q.2
2-57157
quTaisSi:
aRmaSeneblis 136
577-181846
baTumSi:
sabaJos q. 4
04222 225508
zestafonSi:
staroselkis q. 25
492-250332
gorSi:
cxinvalis gza 8
0370227049
TelavSi:
baxtrionis q. 3
350273130
marneulSi:
rusTavelis q.1
357-222712
www.barami.us
www.baramicar.com
Facebook: baramilogistix
84 Harbor Drive
Jersey City, NJ 07305
yvela momsaxureba
erT adgilas,
momsaxurebis
farTo arCevani:
avtoSesyidvebi
dagexmarebiT avtomobilis yidvasa
da gayidvaSi saqarTvelosa da amerikaSi;
gadazidvebi
avtomobilis Sida gadazidvebi
amerikasa da kanadaSi;
sazRvao transportireba saqarTvelosa
da msoflios nebismier qveyanaSi;
sahaero (saamanaTo) transportireba
saxlidan saxlamde* - 2.95$ paunti;
Cvens ofisSi motanili - 2.75$ paunti;
gTavazobT momsaxurebas komerciul tvirTebzec;
sazRvao gadazidvebi
ofisSi motanili avejis da regularuli tvirTis
gadazidva - paunti 91 centad foTis portamde.
gTavazobT adgilidan wamoRebis da saxlSi mitanis
momsaxurebasac zogierTi Statis farglebSi
damatebiT fasad.
internet-monitoringi:
tvirTis statusi da mravali informacia
Cvens veb-gverdze: www.barami.us
59
fhmbgtkfub
bedisweraTa
levan
berZeniSvili
KBCVFYBCB
60
politikur zonas, iseve rogorc
nebismier sxva sabWoTa zonas, Tavisi
aristokratia hyavda: mzareuli, mekuWnave, biblioTekari, cecxlfareSi, meabanoe,
parikmaxeri, barakis morige, kinomeqanikosi, kurieri da a.S. amaze werdnen
solJenicini, ginzburgi, Salamovi da
sxva avtorebi, romlebic saswaulebrivad gadaurCnen gulags. Tuki Zvel
droSi, breJnevis epoqamde, rodesac gulagis naxevarze met mosaxleobas 58e muxliT gasamarTlebulebi Seadgendnen, am aristokratiul Tanamdebobaze
mxolod Cveulebrivi kriminalebi, marqsistul-leninisturi Teoriis sayovelTaod aRiarebuli termini rom vixmaroT, e.w. `socialurad axloblebi~
(mkvlelebi, qurdebi, mZarcvelebi da
a.S.) xvdebodnen, axal droSi, rodesac
msoflio zewoliT politikuri patimrebi sanaxevrod aRiares da maT calke
banakebi gauxsnes (sul 4 mTel sabWoTa
kavSirSi, 3 permSi da erTic moldoveTSi, saxelganTqmuli `dubrovlagi~),
axal aristokratias jaSuSebi, samxedro damnaSaveebi da samSoblos moRalateebi Seadgendnen; sxva sityvebiT rom
vTqvaT, Tu sisxlis samarTlis kodeqsis Zveli, 58-e muxlis memkvidre axali 70-e (saqarTvelos ssr 71-e) muxliT iyavi gasamarTlebuli, parikmaxeroba an biblioTekaroba ar SegeZlo,
Tundac manamde ssrk-s saukeTeso parikmaxeri an didi biblioTekis direqtori
yofiliyavi.
bunebrivia, baraSevoSic gvyavdnen
`aristokratebi~ (Zvel droSi maT upativcemulod, `pridurkebad~ moixseniebdnen da Jora xomizuri axal droSic
mxolod am terminiT aRiarebda maT
statuss): biblioTekari andersoni, mzareulebi maqsimoviCi da petrov ufrosi,
parikmaxeri kuxaruki, cecxlfareSebi
saari da muzikiaviCusi, meabanoe da
kinomeqanikosi (SeTavsebiT) lismanisi,
mekuWnave leikusi, barakis morige krainiki da sxv.
latviel nacionalistsa da social-demokrats, 1980 wlis noemberSi
dapatimrebul dainis lismaniss latviis uzenaesi sasamarTlos daxurul
sesiaze 12 weli hqonda misjili `samSoblos~ (anu sabWoTa kavSiris) RalatisTvis. im qveynis RalatisTvis, romelSic igi ar dabadebula, romelic
okupantad da moZaladed miaCnda da
romlis winaaRmdegac iaraRiT xelSi
brZola arc ufiqria, ubralod, latviis okupaciis Semdeg iatakqveSeTSi
gadasuli im social-demokratiuli
partiis wevri iyo, romlis saTavo
ofisi germaniis federaciul respublikaSi iyo ganTavsebuli.
dainis lismanisi sakmaod pikantur
garemoebebSi gavicani. zonaSi CasvlisTanave me da daTos ori sasixarulo
ambavi dagvaxvedres, sadili da abano.
sadils pirveli movrCi da abanoSi
gamagzavnes. zonuri `abano~ saintereso dawesebuleba aRmoCnda: xangrZlivi
etapis Semdeg `Tavisufali~ saponi
rom davinaxe da gaxarebulma (higiena
Tavisuflebis ganuyofeli nawilia, abanoSi ar `zixar~ anu Tavs patimrad
ar grZnob) kargad gavisapne Tavi, aRmovaCine, rom onkanSi wyali aRar modioda. abanoSi aravin iyo, rom damxmareboda. Cveulebriv abano mxolod SabaTobiT iyo, xolo Cven xuTSabaTs CavediT, sicxe iyo da cxeli wyali arc
gvWirdeboda, magram wyali zogadad
gWirdeba, Tu abanoSi tanis dabanas
apireb. ra gza mqonda, raRac naWeri
Semovixvie welze da gareT gamovedi
Svelis saTxovnelad. pirvelive kaci
gavaCere da daxmareba vTxove. manac
amixsna, rom onkanSi wyali ar unda
iyos (diax!), rom wyali aris wina
oTaxSi, e.w. `predbannikSi~ did kasrSi
dagrovili da iqidan unda movimarago
taStSi da mere momcro vedrosxela
xisgan damzadebuli wylis saxapaviT,
romelsac hqvia `Saika~, erTi xeliT
unda visxa Tavze da meoreTi sxva
operaciebi ganvaxorcielo. maincadamainc mosaxerxebeli ar iyo, magram
saocnebo sisufTavis SegrZneba yvelafers aRemateboda.
kaci, romelmac daxmareba gamiwia
da abanoze Zalian sasacilo anekdotis
moyolac moaswro SesamCnevi latviuri aqcentiT, xmovnebis dagrZelebiT
da xan pirvel da xan meore moraze
(grZeli marcvlis mokle nawilze)
mkveTri dinamikuri maxvilis dasmiT,
sanam me did kasrsa da wyals veZebdi,
iyo dainis lismanisi, samSoblos moRalate, social-demokrati, meabanoe, kinomeqanikosi, Crdilouri ti pi, WeSmariti arieli da SesaniSnavi meojaxe
- rogorc TviTon amatebda xolme Tavis daxasiaTebas saxelganTqmuli sabWoTa Cekisti mwerlis, misive wignis
mixedviT reJisor lioznovas mier gadaRebuli yvelaze popularuli sabWoTa
serialis, `gazafxulis 17 gaelvebis~
scenaris avtoris, iulian semionovis
mTxrobeliviT, rodesac am ukanasknelis
saxeliT gestapoeli da abvereli personaJebis portretiani formularis
fonze SesaniSnavi tembris mqone sabWoTa
msaxiobi efim kopeliani mokle anketas
kiTxulobda.
dainis lismanisi mudmivad karg xasiaTze iyo. aravin icis, rogor axerxebda amas politikur banakSi, magram faqtia, rom axerxebda: moRuSuli da uxasiaTo aravis unaxavs. garda imisa, rom
TviTon iyo karg guneba-ganwyobaze, Tavis
irgvlivac aseT msubuq da mxiarul
garemos qmnida. Joras miaCnda, rom es
mxolod dasavleli adamianis `sagareo
ieri~ iyo, rafika Tvlida, rom zedapiruli kaci iyo (xumrobiT meubneboda,
ase xazgasmiT evropuli garegnoba rom
ar hqondes, eWvi Semepareboda, lismaniSvili, lismaniZe an lismanauri xom
ar ariso), jonis `Wkuamxiarulad~
miaCnda, genrixa `umisamarTod bedniers~
uwodebda, boria maniloviCi yvela baltieliviT `bunebriv~ da msubuq antisemitad saxavda, xolo mis srul antipods, gaucinar miSa poliakovs mravalgzis uTqvams, dainisTan `bolomde~ daleva saintereso iqnebodao, iankovi rogorc demokratiisTvis saerTo-sakavSiro brZolis uarmyofels eWvis TvaliT
uyurebda, Tumca `faustze~ saubars
masTan ar gaurboda (goeTe lismanisis RmerTi iyo, germanuli, ra Tqma
unda, wyaliviT icoda da karga mozrdil citatebs `urtyamda~ `faustidan~; xumrobda, - goeTe mama-RmerTia,
Sileri suliwminda da Tomas mani
Zeo). ukrainelebi gaurbodnen lismaniss, misi mudmivi Rimili damcinavad
eCvenebodaT da rusebisadmi daufarav
zizRSi antislavur gamoxtomas xedavdnen (maTi saerTo azriT, rusebis anu
`moskalebis~ zizRi marto kievis ruseTis erTaderTi kanonieri STamomavlebis,
WeSmariti ukrainelebis saqme iyo).
Cveni zonis ebraelebisgan gansxvavebiT, romlebic SabaTobiT yvela ti pis
saqmianobas gaurbodnen - griSa feldmani, magaliTad, pirSi wekos TviTnakeTi
sigaretiT (kviris wina dReebSi SabaTis marags imzadebda) da asanTiT xelSi wamogeweoda, gTxov, momikideo dainisis zeobis dRe swored SabaTs
dgeboda. SabaTs misi ormagi batonoba
myardeboda, Tavisuflebis or kunZulze
- abanosa da klub-sasadiloSi, sadac
igi `axali~ filmis demonstrirebas
axdenda (zonaSi Semotanili filmi
sinamdvileSi TiTqmis arasodes iyo
axali, filmi Cvens politikur gamosworebasa da aRzrdas emsaxureboda, amitom ideurad iyo gamarTuli da, rogorc wesi, exeboda an amxanag lenins,
an amxanag stalins, an orive am amxanags
an am amxanagebis erTgul sxva amxanagebs, magaliTad rkinis feliqss, ucxo
61
enebis mcodne frunzes an sulac sakavSiro `starosta~ kalinins).
ar vici - ratom, magram kinos xalxTan (xSir SemTxvevaSi, sruliad SemTxveviTi) axlobloba bedma marguna,
Cemi erT-erTi yvelaze sayvareli megobari kinomcodnea (ra Tqma unda, ara
SemTxveviT; sxvaTa Soris, saqarTveloSi
Zneli gamosacnobi ar unda iyos, vin
igulisxmeba); me moulodnelad gadavyrivar TbilisSi quTaisis quCaze robert redfords (erTi gamagebina, iq
ra undoda, manqanis nawils xom ar
eZebda?); anJeSi biblioTekarTa wveulebaze, rogorc Semdeg gairkva, Cemi
maspinZlis, safrangeTis erovnuli biblioTekis maSindeli direqtoris megobars, qarTuli kulturisa da, gansakuTrebiT, kulinariis damfasebels ani Jirardos, romelsac xaWapurze mokle,
magram yovlismomcveli leqcia wavukiTxe (maxsovda, rom manamde, eldar
riazanovis gadacemaSi legendarulma
frangma msaxiobma xaWapuri rom axsena, sabWoTa reJisors ratomRac xasiaTi wauxda); moskovSi, sastumro `rosias~ derefanSi kinofestivalze gamarjvebul italiel reJisor etore skolas da Jiuris wevr jina lolobrijidas, romelic ukve asakSi iyo, magram
mnaxvelebs mainc adgilze yinavda gorgona meduzasaviT; moskovi-Tbilisis
reisze davmgzavrebivar da dasvenebis
saSualeba ar mimicia lidia fedoseeva-SuqSinasTvis, romelsac Tavxedurad
vuxsnidi SukSinis prozauli Semoqmedebis Taviseburebebs; taSkenti-moskovis matareblis saerTaSoriso kupeSi
`duraka~ miTamaSia ukve `Stirlic~
viaCeslav tixonovTan; santa monikaSi
liftSi Sevjaxebivar `dauxatav~ da
daRlil Seron stouns, romelic `holandiisTvis sakmarisi iyo~ (ase upasuxa ssrk-s pirvelma da ukanasknelma
prezidentma, mixail gorbaCovma holandieli Jurnalistis SekiTxvas, - ganiaraRebis Semdeg ramdeni birTvuli qobini dagrCaTo); sigareti momiwevia
antonio banderasTan erTad `uorner
brazerzis~ studiis SesasvlelSi da
iseTi qaTinauri miTqvams qeTrin zetajonsisTvis, romelmac gadasaReb filmSi
Tavis partniors moakiTxa, rom kinaRam safrTxe iyo an maikl duglass
movekali an saxelganTqmuli amerikuli `seqSual harasmentis~ muxlisTvis
gamomekra xeli, banderass rom ar ganemarta, kavkasieli kavkasielia (erTi
`kavkasieli~ TeTri rasis warmomadgenels niSnavs da banderasma amitom ixmara ormagi kavkasielis termini) da
62
lamazi qalisTvis qaTinauri magisTvis
gamarjobis anu Tqveneburi `hais~ tolfasiao.
am satrabaxo ambebidan mxolod jina
lolobrijida da viaCeslav tixonovi Seadgendnen Cems simdidres politikur banakSi moxvedramde, yvela sxva
Sexvedra SemdgomSi moxda. lismaniss,
ra Tqma unda, ulamazes jinaze Camovugde sityva (rusi mzveravis, isaevis,
imave Stirlicis rolis Semsrulebel
tixonovTan samgzavro-samatareblo axloblobiT trabaxi ar iqneboda swori
toni patiosan latviel nacionalistTan saubrisas). lismanisi kinos namdvili partizani iyo, maSin ar vicodiT sityva, romelic axla iolad aRwers dainisis mdgomareobas, latvieli social-demokrati kinos da, gansakuTrebiT, italiuri kinos namdvili
fani iyo. rogorc ki jina lolobrijida vuxsene, lismanisi aRelda.
- ici Tu ara, Cemo qarTvelo megobaro, rom lolobrijida yvelaze amerikuli italieli msaxiobia, sofi lorenze metadac ki? lolobrijida yvelaze didi saxeli iyo ormocdaaTiani wlebisa da samocianis dasawyisis
italiur kinoSi, Tumca ra italiur,
msoflio kinoSi! da ici, ra periodi
iyo es italiuri kinosTvis? ici, rom
mas uTamaSia iseTi gigantebis mxardamxar, rogorebic iyvnen bert lankasteri, iul brineri, frenk sinatra, ser
alek ginesi?
- me mxolod is vici, rom msgavsi
silamazis qali piradad, ase vTqvaT,
`cxovrebaSi~ arasodes minaxavs, - ganvacxade me da meaTasejer daviwye moyola, Tu rogor SeveCexe italielebis
mTel xmaurian delegacias moskovis
sastumro `rosiis~ derefanSi 1975
wels, rodesac jina lolobrijida
ukve 48 wlisa iyo.
- ici Tu ara, Cemo leevan (maxviliT pirvel e-ze), rom 1947 wels
jinam monawileoba miiRo `mis italiis~
silamazis konkursSi?
- ara, es ar vicodi, magram warmomidgenia, ra triumfiT gaimarjvebda,
maSin xom 20 wlisa iqneboda?!
- ver gaimarjva! diax, ver gaimarjva! sxvam gaimarjva, luCia bozem (juzepe de santisis `ar aris mSvidoba zeTisxilis xeebis qveS~, xuan antonio
bardemis `velosipedistis sikvdili~)
da meoreze jana maria kanale gavida
(amas, sxvaTa Soris, ava gardners adarebdnen), lolobrijida mxolod mesame
iyo! daujere axla silamazis konkursebs! luCia boze Cemi da Seni dasawu-
ni qali ar iyo, magram jina?!
lismanisi kinos, bunebrivia, kinomeqanikosis jixuridan uyurebda da xandaxan moulodnel da xmamaRal komentarebsac akeTebda, ris gamoc patimarmayurebelTa erTi nawili aRSfoTdeboda xolme, xolo meore nawili gvarianad xalisobda. magaliTad, sabWoTa propagandistuli Sedevris, `damelodes~ demonstrirebisas, romelSic
qalis mTavar rols konstantine simonovis meuRle, valentina serova asrulebda, msaxiobi qalis pirveli gamoCenisTanave lismanisma filmis demonstrireba SeaCera da xmamaRali komentari gaakeTa:
- Tqven winaSea sabWoTa kinos merlin monrod wodebuli qeraTmiani lamazmani valentina vasilis asuli serova, ruseTis ekranis ocdaaTian-ormociani wlebis seqs-simbolo, stalinis
usayvarlesi msaxiobi, romelsac msoflios xalxTa beladi da kinos didi
megobari Ckalovis meuRlesTan erTad
gverdiT daisvamda xolme wveulebebze, radgan es qalbatoni sabWoTa kavSiris gmiris, espaneTis omSi TavgamoCenili pilotis, anatoli serovis qvrivi
iyo. SemdgomSi aramzada (papaiano, ar
gewyinos!) konstantin simonovis coli
iyo, rasac xeli ar SeuSlia qeraTmiani mzeTunaxavisTvis, romani gaeba maSindel general da momaval marSal konstantin konstantines Ze rokosovskisTan, iseTi romani, rom amxanag stalins
erT-erT miRebaze ukiTxavs general k.
k. rokosovskisTvis, - xom ar ici, amxanago rokosovski, visi colia msaxiobi valentina serovao; rokosovskis
amouRerRavs, - poet simonoviso, - da
amxanag belads uTqvams, - mec ase vicodio. amis Semdeg momavali marSali
Tavis gulis satrfos aRar gahkarebia. msaxiobi qali galoTda da gardaicvala martoobaSi 1975 wels, samxreTelma da `Tbilma~ simonovma kislovodskSi dasveneba ar Sewyvita da mxolod vardebis gamogzavniT dakmayofilda. sabWoTa kinos legenda ukanasknel
gzaze samiode kacma gaacila, maT Soris
- qaliSvilma, maria simonovam. ase rom,
amxanag stalins qeraTmiani lamazmanebi itacebda, gansxvavebiT misi Tanamemamule, amJamad klub sasadilos darbazSi myofi levan berZeniSvilisgan,
romelsac gaugebari pretenziebi aqvs
qeraTmianebis mimarT. ganvagrZoT filmis Cveneba, gmadlobT yuradRebisTvis,
megobrebo.
lismanisi, rogorc wesi, saSinel
komentarebs akeTebda iseTi ukvdavi
sabWoTa Sedevrebis, rogorebic iyo
`SeiaraRebuli kaci~, `lenini oqtomberSi~, `lenini 1918 wels~ da leninianas sxva sabWoTa klasikad qceuli
filmebis demonstrirebisas, magram es
komentarebi xazgasmiT latviur enaze
keTdeboda da lismaniss yovelTvis
SeeZlo eTqva leninis rolis Semsrulebeli msaxiobebis ostatobaze vakeTeb komentarebso. xandaxan lismaniss
qarTvelebic exmaurebodnen darbazidan
qarTul enaze warmoTqmuli komentarebiT, romelSic figurirebda iseTi uwyinari Sefasebebi, rogoric iyo `garewari~, `aramzada~, `dampali~, `tvingayinuli~ da sxv. am mxriv arc somxebi
CamogvrCebodnen da erTi-or lamaz Sefasebas isrodnen ukvdavi grigol narekacis enaze. ase rom, lismanisTan erTad
sabWoTa propagandis saamayo Sedevrebis, e.w. mxatvruli filmebis demonstrireba xalisianad mimdinareobda.
erTxel warmoudgeneli ram moxda:
SabaTs kinoCvenebaze namdvili kino moitanes, ingmar bergmanis `Semodgomis
sonata~ ingrid bergmanisa da liv
ulmanis monawileobiT. Cemi azriT, baraSevos arazonur kinoTeatrSi aCvenes mayurebels, romelsac igi aqtiurad ar moewona da sasjelis saxiT
Semogvigdes banakSi - esec Tqveni sayvareli dasavleTi da misi gaugebari
Sedevrio. deda-Svilis dramatul urTierTobebze gadaRebuli, sakmaod rTuli da sivrceSi Caketili filmi patimrebs maincdamainc ar moewonaT, magram
lismanisi xSirad aCerebda Cvenebas
da ingmar bergmanis oci filmis ucvleli operatoris, sven niukvistis ostatobaze amaxvilebda Cvens yuradRebas.
lismanisi namdvili mxatvari iyo, iseT
detalebs xedavda, rom saxelganTqmuli niukvisti siamovnebiT aiyvanda Tanaoperatorad Tu ara, mTavari operatoris asistentad mainc. Tanac, darwmunebuli var, sakmaod civi da mudmivad
melanqoliuri, tokioSi dabadebuli
da kanadaSi aRzrdili norvegieli liv
ulmanis gamxiarulebasac ki SeZlebda
Tavisi uTvalavi anekdotiTa da xalisiani moTxrobiT.
erTxel iseTi pativi gvces, rom,
romeliRac mxatvruli filmis garda,
e.w. Jurnalic mogvawodes. lismanisma
winaswar gagvafrTxila, - es kino ar
aris, Jurnalia, kino kidev iqnebao. `Jurnalad~ dokumenturi moklemetraJiani filmi gadioda, romelSic (ar dagaviwydeT, es yvelaferi perestroikisa
da gaqanebuli sajaroobis epoqaSi xdeba) naCvenebi iyo unikaluri kadrebi,
romelsac aTwleulobiT umalavdnen
mTel msoflios rogorc sabWoTa komunistebi, ise dasavleli demokratebi. mokled, dokumentur filmSi naCvenebi iyo, Tu rogor gadasces ingliselebma meore msoflio omis damTavrebisTanave sabWoTa kavSirs maT saokupacio zonaSi moxvedrili tyveebi.
lismanisi swrafad gaerkva situaciaSi da gamoacxada, - visac susti guli
gaqvT, darbazidan gadiT, ise vatyob,
saSineli kadrebi gvelodebao. am komentarma adgils miajaWva isinic, vinc
Jurnalis gamotovebas da wekos mosawevad gareT gasvlas apirebda (klubsasadilo marTla klubi ki ar iyo,
rom iq mowevis nebarTva miecaT vinmesTvis).
ekranze gamoCnda Zalian maRali
xidi, romlidanac mdinaris xeobamde,
sul cota, asi metri mainc iqneboda.
Zalian Soridan iyo gadaRebuli da
TiTqmis araferi Canda, magram rogorc
ki kadris daaxloeba daiwyo, gamoCnda
raRac wertilebi, romlebic xididan
qvemoT mieqanebodnen. rodesac kadri
kidev ufro axlos movida, cxadi gaxda,
rom es wertilebi adamianebia, adamianebi, romlebic sakuTari nebiT xtebian mdinareSi da Tavs iklaven.
klub-sasadilos mravlismnaxvel ekranze xididan Rrma xeobaSi xtebodnen
sabWoTa tyveebi, maT Soris qalebi da
bavSvebic, oRond ki `Tavisianebis~ xelSi ar moxvedriliyvnen; ZiriTadi masa
ukan dabrunebas cdilobda, magram ukan
mibrunebulebs ingliselebi cecxls
uxsnidnen da adgilze xocavdnen: xidze
saSineli tragedia trialebda, kacobriobis istoriaSi yvelaze sastiki omis
damTavrebidan ramdenime TveSi ukve
sisxlmonatrebul sikvdils namdvili
kalo hqonda gamarTuli - britanelTa
saokupacio zonaSi moxvedril sabWoTa tyveebs win gulagi da masSi sikvdili elodebodaT, ukan - mokavSireebis
tyviiT sikvdili da qvemoT, Rrma xeobaSi - miwaze daxeTqebamde haerSi sikvdili. am fonze gamoCnda erTi patara kaci, romelic xelebaweuli garboda
rusebisken. kameram igi sagangebod msxvili planiT aiRo: patara kaci gaxarebuli garbis Tavisianebisken, xelebs
ucnaurad iqnevs da raRacas iZaxis.
uecrad klub-sasadilo araadamianurma Rrialma SeZra:
- aaraa! aaraa! lismanis, gaaCere kino, lismanis, gaaCere!
dabneulma lismanisma marTla `gaaCera kino~ da Cvenma Tanazonelma timinma, patara kacma, romelsac manamde arasodes araferze xma ar amouRia, arada
namdvili saopero baritoni aRmoaCnda,
ekranze gaCerebul gamosaxulebas mimarTa:
- saiT garbixar, idioto! es xom me
var, biWebo! es xom me var, saxlSi movrbivar ormoci weli gulagSi amosaxrCobad!
ekranidan mas da yvelas axalgazrda
timini gviyurebda, gaRimebuls ar esmoda, ra erCoda mas ormoci wlis Semdeg
misi sakuTari, gulagSi gatanjuli
arseba. lismanisma proeqtori gamorTo,
amasobaSi xma gavarda, timinia ekranzeo
da mTeli zona klub-sasadiloSi Semovarda, maT Soris iyvnen - zonis ufrosi maiori Salini, depeenka suraikini,
aRmzrdelobiTi samuSaoebis xelmZRvaneli leiteranti arapovi, zedamxedvelebi trifonovi, kiseliovi da trimazkini da uklebliv yvela patimari, arkadi dudkinic ki, romelic, Tu berlinis aRebaze da raixstagze droSis
aRmarTvaze ar iyo kino, sxva filmebs
arasodes ar swyalobda.
- lismanis, moita timini, - brZana
Salinma da lismanisma Tavidan gauSva
filmi zustad im adgilidan, rodesac
xidze gaCerebul masas gamoeyo patara
wertili, mere es wertili nel-nela
gadidda da utyuar timinad iqca. morboda da morboda gaxarebuli timini,
morboda Tavisi monatrebuli samSoblosaken, ocdaxuTwliani ganaCenisken,
romelsac kidev oci ukve gulagSi
daemata, morboda, radgan egona, rom bolos da bolos general vlasovis armiaSi samsaxurs apatiebdnen da rusulad
mainc daelaparakebodnen. zonis xelmZRvanelobam timini iolad amoicno
da Salinidan dawyebuli trifonoviT
63
damTavrebuli, yvelas homerosuli xarxari autyda, maT zogierTi patimaric
ahyva. kargi sanaxavi iyo klub-sasadilo, sadac mayurebelTa erTi nawili
gulze skdeboda da meore nawili gulianad icinoda. sacodavma timinma
jer sxvebiviT gacineba scada, ar gamouvida, mere uecrad guli wauvida da
samxreT kavkasiis qristian xalxTa
federaciis wevrebma, qarTvelebma da
somxebma gareT gamoviyvaneT, sadac adgilobrivma eskulapusma, arnold andersonma saswrafod moiyvana gonze Tavisi saxelganTqmuli nouhauTi, romelSic arasaidumlo ingredientebidan
mravalZarRvasa da pitnis nayeni Sedioda, xolo saidumlo ingredientebis
Semadgenlobas sabWoTa polivitaminebis avtori saguldagulod malavda.
- esec Cveni sasiqadulo uinston
CerCili! - wamoiZaxa Jora xomizurma,
- ki werda amaze aleqsandr isaeviCi,
magram me mainc gadaWarbebuli kritika
megona.
- uinston leonard spenser CerCili, - Seuswora yovlismcodne vadim
iankovma, - nobelis premiis laureati
1953 wels, sxvaTa Soris, literaturis
dargSi.
- ser uinston leonard spenser
CerCili, - bolomde miiyvana saqme miSa
poliakovma, - meoce saukunis yvelaze
didi demokrati, yvela drois bumberazi politikosi (sxvaTa Soris, gamoxdeba xani da 2002 wels bi-bi-si-s
mier Catarebuli safuZvliani gamokiTxviT, Tanamemamuleebi mas istoriaSi
yvelaze did britanelad miiCneven, Seqspirsa da niutonze mniSvnelovan ingliselad CaTvlian).
- ara, biWebo, mag dros CerCili
premieri aRar iyo, klement riCard
etli iyo, leiboristebma xom sensaciurad gaimarjves 1945 wlis arCevnebSi,
- gadawyvita msoflio legendis gadarCena boria maniloviCma.
- ki magram, Cemo boria, gadawyvetileba britanul zonaSi moxvedrili
sabWoTa tyveebis ruseTisTvis gadacemis Sesaxeb swored CerCilis premierobisas, 1945 wlis TebervalSi, ialtis
konferenciaze miiRes, - Seaxsena Tanaqalaqels mware simarTle miSa poliakovma, - ase rom, am TiTqmis ori milioni timinisnairis tragediaze uwignur,
uxeS, borot da mutruk Zia josTan
erTad nobelianti putkuna keTili
Zia CerCili, aranakleb keTili Zia semi,
ukacravad, simpaTiuri franklin delano
ruzvelti da keTilSobili demokratiuli da kacTmoyvare dasavleTi ageben
64
pasuxs.
- TviTonac rom Cajdebian, Semdeg
mixvdebian yvelafers, - solJenicinis
winaswarmetyveleba gaaxsena gulubryvilo dasavleTs Joram.
- parizze rom wiTel droSas aufrialeben, - gaimeta msoflio dedaqalaqi boriam.
- magaT Tavisi droSis bolo feri
wiTelic eyofaT, Zalian eferebian komunistebs, - dauwuna komunistebisadmi
tolerantuli saqcieli frangebs iankovma.
- ra qnan, Tu omis dros kacurad
marto kaTolikuri eklesia da komunistebi iqceodnen? - davicavi bavSvobidan yvelaze sayvareli frangebi.
- eklesia airCion, - moiTxova iankovma.
klub-sasadilodan lismanisi gamovida da ganacxada:
- dRevandelma kinoJurnalma, misma
politikur zonaSi SemoRwevam, rasac
batoni poliakovi sayovelTao rusuli
`bardagiT~ xsnis, xolo me sul sxva
ram meCveneba, damarwmuna, rom sabWoTa
komunistebs maqsimum sami-oTxi weli
darCeniaT. am idiotebs, Salins da Semadgenlobas ra acinebT, ver gamigia,
male erTmaneTis yarauloba mouwevT
baraSevoSi. jer sabWoTa kavSiri daiSleba, mere mTeli msoflios komunisturi moZraoba, yvela komunisturi partia
gauqmdeba mTel msoflioSi, yvelas xom
kremli aWmevs da inaxavs.
- apokali pturi suraTia, - siamovneba ver damala msoflio komunistebis mosalodneli tragediiT iankovma,
- indoeTis sami komunisturi partiidan samive gauqmdeba!
- CineTs, CrdiloeT koreas da kubas
araferi emuqreba, Semdeg aTaswleulsac
komunizmiT Sexvdebian, - iwinaswarmetyvela Joram, - magram safrangeTis da,
gansakuTrebiT, italiis kompartiebs
gaqroba emuqrebaT, male aRarc `l'umanite~ gamova da arc `unita~.
- `morning stari~ ar dagaviwydes,
Cemo Jora, `pravdisa~ da `Jermin Jibaos~ Semdeg mesame gazeTia msoflioSi,
- Cawixla ingliseli komunisti amxanagebi dRis gmiris, timinis xaTriT
vadim iankovma.
Semdeg SabaTs lismanisma abanoSi
saguldagulod gamogvicxada: dRevandeli filmi aravin gamotovos, erTbaSad
or yvelaze ufro sanaxaobrivad momgebian Temazea, omze da siyvarulzeo
da axali filmis saTauric gagvando:
`samxedro-savele romani~.
filmis demonstrireba daiwyo Tu
ara, kinos namdvil moyvarulebs pirveli kiTxvis niSani gagviCnda: gairkva,
rom filmi odesis kinostudiaSi iyo
gadaRebuli. pesimistebis azriT, odesis
kinostudia niSnavda, rom filmi ar
vargoda, xolo optimistebis azriT,
odesis kinostudiaSi iseTi ramis gapareba SeiZleboda, rasac moskovsa da
leningradSi ver gaaparebdnen. arc reJisor todorovskis gvarma gviTxra
raime arsebiTi. marTalia, lismanisma
mogvawoda informacia, `saqalaqo romansi~ aqvs gadaRebuli da msaxiobad
uTamaSia 1970 wels gadaRebul marlen
xucievis SedevrSi `iyo maisis Tve~
(ufrosi leitenanti iakovenko). sxvaTa
Soris, qarTvelebo, levan, Jora da joni, Tqveni Tanamemamulea, xuciSvilia
gvarad, dedac qarTveli hyavda gvarad
uTeneliSvili, marleni kidev komunistma mamam daarqva, romelic TviTon
represiebma Seiwires.
martivi siuJetia (SesamCnevia, rom
saocrad hgavs `saqalaqo romansis~
siuJets, etyoba, raRac piradi iyo am
siuJetSi reJisorisTvis): iyo omi da
omma erTmaneTs Seaxvedra axalgazrdebi,
aleqsandre da luba. uyvardaT erTmaneTi, magram omma gahyara. omis Semdeg
kacis bedi kargad moewyo, sayvareli
samuSao aqvs, hyavs ojaxi. qalis bedi
sxvagvarad warimarTa. erT mSvenier
dRes did qalaq moskovSi aleqsandrma
nacnobi xma gaigona, Semobrunda da
Tavisi dakarguli luba dainaxa, oRond
sul sxvanairi - Rvezelis gamyidveli,
gauxeSebuli da gauzrdelebuli. da
iwyebs aleqsandre brZolas lubas gadasarCenad, adamianSi adamianis sapovnelad,
rac iseT anderZad dautova Tevdore
dostoevskim rusebs, rom wyevlas ufro
hgavs.
lubas pirveli gamoCenisTanave lismanisma komentari gaakeTa, - SexedeT,
ra talantia, natalia andreiCenko am
filmSi mxolod 27 wlisaa da am
kadrSi, sul cota, ormocdaaTi wlis
qals ar hgavs?
maniloviCi gagiJda. gagiJda andreiCenkoze. ara, gulgrili arc aravin
darCenila, magram boria maniloviCi
aSkarad `gadairia~ (imave wels, andreiCenko oskarosan msaxiob da reJisor
maqsimilian Sels rom gahyva colad,
boriam amoioxra, - Cems orive cols
gavayolebdi maqsimilians, oRond nataSa
CemTvis daeTmoo). vamSvidebdiT, - rad
ginda andreiCenko, ager cenzor ganiCenkos giTmobs jonio, - magram ver
wynardeboda.
lismanisi movida da miTxra:
- simarTle aravis siamovnebs, simarTle rom vTqva, maniloviCi isedac antisemitad mTvlis da axla pirdapir
rozenbergad momnaTlavs. simarTle ki
isaa, rom mag qalbatonis qmarma, maqsimilian Selma, avstrielma Tu Sveicarielma, Tu orivem erTad, 1961 wels
mamakacis rolis saukeTeso SesrulebisTvis oskari imitom daimsaxura, rom
stenli krameris film `niurnbergis
procesSi~ nacisti damnaSaveebis advokatis roli Seasrula brwyinvaled.
icis es maniloviCma, icis ra gadaxrebi aqvs mis sayvarel nataSas?
- maqsimilian Seli avstriis anSlusis Semdeg SveicariaSi gaiqca, mTels mis ojaxs nacistebi ezizRebaT,
misma dam mag niadagze auria kidevac, gamovesarCle oskarosan msaxiobs me.
- TviTon rom nacisti araa da piriqiTaa, eg ki vici, magram nacistebis
advokatis rolis ostaturad Sesrulebas maniloviCi ar apatiebs. uTxari es faqti, iqneb nataSa gulidan
amovagdebinoT da ojaxSi werili gavagzavninoT, - lismanisi, rogorc `SesaniSnavi meojaxe~, marTlac mudmivad
zrunavda yvela ojaxis mTlianobaze.
borias rom vuTxari, - maqsimilian
Sels oskari nacistebis advokatis
rolis ostaturad SesrulebisTvis
miuRiao, - gaecina da miTxra, - xom vici, am ambavs lismanisi mogiyveboda, magis metma vin icis ase wvrilad kinos
ambebi Cvens banakSio. gadaeci, boria
maniloviCis saSveli ar aris, andreiCenkoze 12 leqsi aqvs dawerili, maT
Soris sami soneti, ori balada da erTi madrigali. rac Seexeba siyvaruls,
namdvili Tu gamogonili faSistis
xelSi Cavardnili sabralo rusis qali
kidev ufro uyvars-Tqo.
kinos sakmaod iSviaTi stumari var,
bolo xanebSi kinoSi mxolod amerikaSi davdivar da saukeTeso adgils
vikaveb, rogorc wesi, cariel kinodarbazebSi. gauTavebeli sareklamo rgolebis Semdeg filmis demonstrireba rom
iwyeba, sul mgonia, rom uknidan lismanisis mxiarul da energiul xmas gavigoneb:
- yuradRebiT SexedeT, ra operatoruli namuSevaria, mauro fiore namdvili geniosia, ukana fonze ra ferebi
gaSala! sxvaTa Soris, jeims kemeroni
Teqvsmeti weli muSaobda `avatarze~,
pirveli oTxmocgverdiani scenari
1994 wels dawera. qarTvelebo klubsasadiloSi, im kompiuterul animatorebs Soris, romelTac es saswauli
Seqmnes, qarTveli kacic eria!
werili
idbkc
maikl reigans
manhetenis sanapiro,
kaliforniis Stati
1971 wlis ivnisi.
Zvirfaso maik,
werils Tan mohyveba is, rac adre
vaxsene. albaT, SemeZlo, amaze SevCerebuliyavi, Tumca es ar msurs.
SeiZleba gsmenia cinikuri xumrobebi `uiRblo qorwinebis~ Sesaxeb.
albaT, es SenTvis aravis uTqvams,
magram minda giTxra, rom gansxvavebuli mosazrebebic arsebobs. dRes Sen
adamianis cxovrebis yvelaze mniSvnelovan nawilSi Seabije da igi zustad
iseTi iqneba, rogorsac Sen Seqmni.
zogierTi mamakaci fiqrobs, rom
sakuTar Zlierebas mxolod da mxolod maSin igrZnobs, roca yvela
SesaZleblobas gamoiyenebs da araferze Seikavebs Tavs, Rrmad darwmunebuli imaSi, rom mis cols guli
ar etkineba imis gamo, rasac verasdros gaigebs.
arad, simarTle bevrad Rrmaa, vidre aseTi adamianebi fiqroben. colma
yvelaferi icis, perangze napovni
pomadis kvalisa da imis mizezis
gagebis gareSec ki, Tu ratom dabrunda misi qmari dilis 3 saaTze saxlSi da am codnasTan erTad ikargeba
urTierTobis silamazec.
cxovrebaSi erTi upirobo wesi
arsebobs - rasac dasTes, imas moimki.
kaci, romelic qorwinebaSi imis naxevars debs, rac SeuZlia, amaze mets
arc unda elodes.
darwmunebuli var, iqneba wamebi,
rodesac isev Sexvdebi vinme momxibvlels, Zveli dro gagaxsendeba da
dagainteresebs, Segwevs Tu ara Zala,
moxiblo sapirispiro sqesi, magram,
Svilo, msurs gagimxilo, Tu ra
mSvenieri gamowvevaa, daumtkico Seni
Zliereba mxolod erT qals Seni
darCenili cxovrebis manZilze.
yvelas SeuZlia iyos xepre da
RalatiT gaagrZelos cxovreba. amas
didi adamianoba ar sWirdeba. namdvili kacoba ki isaa, rom darCe mimzidveli qalisTvis, romelsac uyvarxar
- adamianisTvis, romelsac Seni xvrinvac ki smenia, unaxixar pirgauparsavi,
uzrunia Senze, rodesac cudad iyavi
da urecxia Seni binZuri sacvlebi.
moiqeci ase. agrZnobine mas siTbo da
kvlav gaigeb mSvenieri musikis xmas.
kacs, romelsac namdvilad uyvars
qali, arasodes surs, damcirebulad
agrZnobinos mas Tavi. rodesac mdivan qals esalmebi, anda gogonas, romelsac oriveni icnobT, Seni coli
ar unda grZnobdes Tavs damcirebulad imaze fiqriT, rom SeiZleba es
is gogonaa, vis gamoc gvian RamiT
dabrundi saxlSi. rodesac Seni
coli aseT gogos TvalebSi Sexedavs, unda eRimebodes imis gaanalizebiT, rom es is qalia, romelsac
mis gamo uTxari uari.
maik, Sen sxvebze ukeT ici, ras
niSnavs saxli, sadac ubeduri adamianebi cxovroben da ra SeuZlia moutanos aman sxvebs.
dRes Sen gaqvs Sansi, miiRo swori gadawyvetileba. gaxsovdes, ar
arsebobs kacisTvis imaze didi bedniereba, rodesac dRis dasasruls
saxlis kars uaxlovdeba da icis,
rom mis ukan qalia, romelic misi
nabijebis xmis gagonebas elodeba.
siyvaruliT, mama
P.S. problemebi arasodes Segxvdeba, Tuki dReSi erTxel mainc
ityvi - `me Sen miyvarxar~
65
Cveni megobaria eqimi merab boTeraSvili
msxvili varikozuli venebis mkurnalobis
uaxloesi da yvelaze Sedegiani meTodi
tkivilis gareSe!
nawiburebis gareSe!
narkozis gareSe!
lazeriT
2177 65th st.
Brooklyn, NY 11204
1-718-238-1555
66
eqim
merab boTeris
67
68